ثَلَاثَةُ الأُصُولِ وَأَدِلَّتُهَا

هه‌ر سێ بنیات و به‌ڵگه‌یێن وان

لِلشَّيْخِ

مُحَمَّدٍ التَّمِيمِي رَحِمَهُ اللهُ

ژ نڤیسینا شێخێ ئیسلامێ: موحه‌ممه‌دێ كوڕێ عه‌بدولوه‌هابی

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

هه‌ر سێ بنیات و به‌ڵگه‌یێن وان

ئه‌و تشتێ پێدڤییه‌ هه‌می موسلمان بزانن و خۆ فێربكه‌نێ

بزانه‌ وه‌ی خودێ دلۆڤانییێ ب ته‌ ببه‌ت كو پێدڤییه‌ ئه‌م چار بابه‌تان بزانین.

(یێ ئێكێ) زانینه‌ كو ئه‌و ژی نیاسینا خودێ و نیاسینا پێغه‌مبه‌رێ وی و نیاسینا ئایینێ ئیسلامێیه‌ ب به‌ڵگه‌ڤه‌.

(یێ دووێ) كاركرنه‌ ب ڤێ زانینێ.

(یێ سێیێ) گازیكرنه‌ بۆ ڤێ زانینێ

(یێ چارێ) هه‌داركێشانه‌ ل سه‌ر ئه‌زیه‌ت و نه‌خۆشییا د ڤێ ڕێكێدا په‌یدا دبیت، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زن: بسـم الله الرحمن الرحيم

{وَالْعَصْرِ 1 إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ 2 إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ 3} .

ئانكو: (خودێ ب ده‌مى سويند خوار (1)

كو دوینده‌ها ئاده‌مى د تێچوون و زيانێ دانه‌. (چێنابيت بۆ مرۆڤى كو ژبلی خودێ ب تشته‌كێ دى سويند بخۆت؛ چونكى ئه‌و شركه‌) (2)

ئه‌و تێنه‌بن يێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى و كريارێن چاك كرين، و هنده‌ك ژ وان شيره‌ت ب حه‌قییێ ل هنده‌كان كرين و صه‌بر و هه‌داركێشانێ ب وێ چه‌ندێ ل ئێكودوو كرين (3))¹ .

شافعی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) گۆتییه‌: ئه‌گه‌ر خودێ ژ ڤێ سووڕه‌تێ پێڤه‌تر چ به‌ڵگه‌ و هێجه‌ت ل سه‌ر چێكرییێن خۆ نه‌ئینابانه‌ خوارێ؛ تێرا وان هه‌بوو و به‌س بوو. بۆخاری ژی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) (د به‌رگێ 1 به‌رپه‌ڕێ 45)ـێدا گۆتییه‌:

(بابه‌تێ) زانین به‌ری گۆتن و كریارێ دهێت، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنبِكَ...}

ئانكو: (ڤێجا تۆ بزانه‌ - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - كو ژ خودێ پێڤه‌تر چ خودايێن حه‌ق نينن و تۆ داخوازا ژێبرنا گونه‌هان بۆ خۆ و بۆ مێرێن خودان باوه‌ر و ژنێن خودان باوه‌ر بكه‌. خودێ دزانیت ب ڕۆژێ هوين چ دكه‌ن و ب شه‌ڤێ ل ده‌مێ ئاكنجيبوونێ چ ب سه‌رێ هه‌وه‌ دهێت)² ڤێجا خودێ ب زانینێ ده‌ستپێكر، به‌ری به‌حسێ گۆتن و كریارێ بكه‌ت.

بزانه‌ وه‌ی خودێ دلۆڤانییێ ب ته‌ ببه‌ت كو پێدڤییه‌ هه‌می موسلمانێن نێر و مێ ڤان سێ بابه‌تان بزانن و كار پێ بكه‌ت.

(یێ ئێكێ) مسۆگه‌ر خودێ ئه‌م یێن ئافراندین و ڕزقێ مه‌ یێ دای و ئه‌م هه‌ر هۆسا و بێ گرنگیپێدان نه‌هێلاینه، به‌لكی پێغه‌مبه‌ره‌ك بۆ مه‌ هنارتییه‌، ڤێجا هه‌ر كه‌سێ گوهدارییا ڤی پێغه‌مبه‌ری بكه‌ت؛ دێ چیته‌ به‌حه‌شتێ و هه‌ر كه‌سێ سه‌رپێچییا وی بكه‌ت؛ دێ چیته‌ ئاگری، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{إِنَّا أَرْسَلْنَا إِلَيْكُمْ رَسُولًا شَاهِدًا عَلَيْكُمْ كَمَا أَرْسَلْنَا إِلَىٰ فِرْعَوْنَ رَسُولًا15 فَعَصَىٰ فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ فَأَخَذْنَاهُ أَخْذًا وَبِيلًا 16}

ئانكو: (هندى ئه‌مين مه‌ بۆ هه‌وه‌ - گه‌لی خه‌لكێ (مه‌كه‌هێ) - موحه‌ممه‌د يێ كرییه‌ پێغه‌مبه‌ر و شاهد ل سه‌ر كوفر و نه‌گوهدارییا هه‌وه‌، وه‌كى مه‌ مووسا بۆ فيرعه‌ونى كرییه‌ پێغه‌مبه‌ر (15)

ڤێجا فيرعه‌ونى باوه‌رى ب مووساى نه‌ئينا و ئه‌و دره‌وين ده‌رئێخست و بێ ئه‌مرییا وى كر، ڤێجا مه‌ ئه‌و ب گرتنه‌كا دژوار گرت. ئه‌ڤه‌ ترساندنه‌كه‌ ژ نه‌گوهدارییا موحه‌ممه‌دى - سلاڤ لێ بن -، كو ئه‌و بهێته‌ سه‌رێ نه‌گوهدارى يێ هاتییه‌ سه‌رێ فيرعه‌ونى و ملله‌تێ وى(16))³ سووڕه‌ت (المزمل)، ئایه‌تێن: (15 - 16).

(یێ دووێ) مسۆگه‌ر خودێ ڕازی نابیت د عیباده‌تێ ویدا چ تشت بۆ وی وه‌ك شریك و هه‌ڤال بهێنه‌ دانان، نه‌ چ مه‌لائیكه‌تێن نێزیكی وی و نه‌ چ پێغه‌مبه‌رێن وی هنارتین، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا 18}

ئانكو: (و هندى مزگه‌فتن؛ ئه‌و بۆ په‌رستنا خودێ ب تنێنه‌، ڤێجا هوين په‌رستنا كه‌سێ دى لێ نه‌كه‌ن و هوين دوعا و په‌رستنێ بۆ وى ب تنێ لێ بكه‌ن؛ چونكى مزگه‌فت نه‌هاتينه‌ ئاڤاكرن بۆ تشته‌كێ دى ژبلی په‌رستنا خودێ)⁴ سووڕه‌ت (الجن)، ئایه‌ت: (18).

(یێ سێیێ) مسۆگه‌ر هه‌ر كه‌سێ گوهدارییا پێغه‌مبه‌ری بكه‌ت و خودێ ب تنێ بدانیت و چ شریكان بۆ دروست نه‌كه‌ت، بۆ وی یا دروست نینه‌ ئه‌و حه‌زژێكرن و پشته‌ڤانییا وی كه‌سی بكه‌ت یێ دوژمناهییا خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وی بكه‌ت، خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ كه‌سێ هه‌نێ ژ نێزیكترین مرۆڤێن وی بیت، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{لَّا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ ۚ أُولَٰئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ ۖ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ۚ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ۚ أُولَٰئِكَ حِزْبُ اللَّهِ ۚ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ 22}

ئانكو: (تۆ - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - ملله‌ته‌كى نابينى باوه‌رییێ ب خودێ و ڕۆژا دويماهییێ بينیت و كارى ب وى شەريعه‌تى بكه‌ت يێ خودێ بۆ وان داناى، د سه‌ر هندێڕا ڕاببیت حه‌ز ژ وى بكه‌ت يێ دوژمناتییا خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وى كرى و دوستينییا وى بكه‌ت، ئه‌گه‌ر خۆ ئه‌و بابێن وان بن يان كوڕێن وان بن يان برايێن وان بن يان مرۆڤێن وان بن، ئه‌وێن هه‌ يێن ڤيان و نه‌ڤيانا وان بۆ خودێ، خودێ باوه‌رى د دلێن واندا نڤيسییه‌ و ب سه‌ركه‌ڤتـن و پشته‌ڤانییا خۆ وى د دونيايێدا ئه‌و ب سه‌ر دوژمنێن وان ئێخستينه‌ و ئه‌و ل ئاخره‌تێ دێ وان كه‌ته‌ د هنده‌ك به‌حه‌شتاندا ڕويبار د بن داروبارێن واندا دچن، ده‌مه‌كێ بێ ڤه‌بڕين ئه‌و دێ تێدا مينن، خودێ ژ وان ڕازى بوويه‌ و ئێدى ئه‌و قه‌ت ژ وان توڕه‌ نابیت، و ئه‌و ژ وى ڕازى بووينه‌ ژ به‌ر وان پله‌یێن بلند يێن وى ئه‌و برينێ، ئه‌و كۆم و ده‌سته‌كا خودێ و وه‌لییێن وينه‌، ئه‌ون يێن ل دونيايێ و ئاخره‌تێ د دلخۆش)⁵ سووڕه‌ت (المجادلة)، ئایه‌ت: (22).

حه‌نیفییه‌ت كو ئایینێ ئیبراهیمییه‌: ئه‌ڤه‌یه‌ مرۆڤ عیباده‌تێ خودێ ب تنێ بكه‌ت.

(بزانه‌) وه‌ی خودێ به‌رێ ته‌ بده‌ته‌ عیباده‌ت و گوهدانا خۆ كو هندیكه‌ حه‌نیفییه‌تا ئایینێ ئیبراهیمییه‌، ئه‌ڤه‌یه‌ مرۆڤ عیباده‌تێ خودێ ب تنێ بكه‌ت و د ڤێ عیباده‌تكرنێدا یێ دلسۆز بیت و چ شریكان بۆ په‌یدا نه‌كه‌ت! خودێ فه‌رمان ب ڤێ چه‌ندێ ل هه‌می مرۆڤان كرییه‌ و هه‌ر بۆ ڤێ مه‌ره‌مێ ئه‌و ئافراندینه‌، هه‌روه‌كی خودایێ مه‌زن دبێژیت:

{وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ 56}

ئانكو: (و من ئه‌جنه‌ و مرۆڤ ب تنێ بۆ هندێ یێن چێكرین دا من ب تنێ بپه‌رێسن).⁶ (يَعْبُدُونِ) ئانكو: وی ب تنێ ب په‌رێسن.

مه‌زنترین تشتێ خودێ فه‌رمان پێ كری ژی ته‌وحیده‌ كو ئه‌و ژی ب ئێكدانانا خودێیه‌ د عیباده‌ت و په‌رستنێدا.

مه‌زنترین تشتێ خودێ پاشڤه‌برن ژێ كری ژی شركه‌ كو ئه‌و ژی ئه‌ڤه‌یه‌ مرۆڤ د گه‌ل خودێ؛ گازی تشته‌كێ دی ژی بكه‌ت و عیباده‌تی بۆ بكه‌ت، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا...}.

ئانكو: (و هوين په‌رستنا خودێ ب تنێ بكه‌ن و خۆ ب ده‌ست ویڤه‌ به‌رده‌ن و چ هه‌ڤپشكان بۆ وى د خوداينی و په‌رستنێدا چێنه‌كه‌ن)⁷.

(پا ئه‌گه‌ر ئێكی گۆته‌ ته‌): ئه‌رێ ئه‌و هه‌ر سێ بنیات چنه‌ یێن پێدڤییه‌ مرۆڤ بزانیت؟

تۆ بێژه‌: ئه‌ڤه‌یه‌ مرۆڤ خودایێ خۆ و ئایینێ خۆ و پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بنیاسیت.

(و ئه‌گه‌ر ئێكی گۆته‌ ته‌): خودایێ ته‌ كییه‌؟

تۆ بێژه‌: خودایێ من ئه‌لڵاهه‌، ئه‌وه‌ یێ من و هه‌می عاله‌م و چێكرییان ب قه‌نجی و نیعمه‌تێن خۆ ب خودان دكه‌ت، ئه‌وه‌ یێ ئه‌ز عیباده‌تێ وی دكه‌م و ژ وی پێڤه‌تر من چ تشتێن دی نینن عیباده‌تی بۆ بكه‌م، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌.

{الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ 2}

ئانكو: (سوپاسی هه‌می بۆ خودایێ هه‌می جیهانان بن).⁸ هه‌ر تشته‌كێ دی ژ بلی خودێ (عاله‌مه‌) و ئه‌ز ژی ئێك ژ ڤێ (عاله‌مێ) مه‌.

(ئه‌گه‌ر ئێكی گۆته‌ ته‌): ته‌ چاوا خودایێ خۆ نیاسی؟

تۆ بێژه‌: ب نیشان و چێكرییێن وی، و ژ نیشانێن وی شه‌ڤ و ڕۆژ،و ڕۆژ و هه‌یڤن، ژ چێكرییێن وی ژی هه‌ر حه‌فت ئه‌سمان و هه‌ر حه‌فت ئه‌ردن و هه‌ر تشته‌كێ د ناڤبه‌را واندا و هه‌ر تشته‌كێ د ناڤ واندا هه‌ی، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{وَمِنْ آيَاتِهِ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ ۚ لَا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلَا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ 37}

ئانكو: (و ل دويڤئێكهاتنا شه‌ڤ و ڕۆژان، و ژێكجودابوونا ڕۆژ و هه‌يڤێ ژ ئايه‌تێن خودێ و نيشانێن ئێكينى و شيانا وينه‌، وى ئه‌و بن ده‌ستى خۆ كرينه‌. هوين نه‌ بۆ ڕۆژێ و نه‌ بۆ هه‌يڤێ نه‌چنه‌ سوجدێ - چونكى ئه‌و دچێكرينه‌ - و بۆ وى خودايى هه‌ڕنه‌ سوجدێ يێ ئه‌و ئافراندين، ئه‌گه‌ر هوين وى ب تنێ دپه‌رێسن)⁹ سووڕه‌ت (فصلت)، ئایه‌ت: (37).

گۆتنا خودێ:

{إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ ۗ أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ ۗ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ 54}

ئانكو: (هندى خودايێ هه‌وه‌يه‌ ئه‌و خودايه‌ يێ ئه‌سمان و ئه‌رد ژ چوننه‌يێ د شه‌ش ڕۆژاندا ئافراندين، پاشى (ئیستيواء) ل سه‌ر عه‌رشى كر، ئانكو: ل سه‌ر بلند بوو و ب سه‌ركه‌ڤت، بلندبوونه‌كا بابه‌تى مه‌زنییا وى بیت، ئه‌و شه‌ڤێ ب سه‌ر ڕۆژێدا دئينیت، هه‌تا د ناڤدا دپێچیت و ڕۆناهییا وێ دبه‌ت و ڕۆژێ ب سه‌ر شه‌ڤێدا دئينیت ڤێجا تارییا وێ دبه‌ت و هه‌ر ئێك ژ وان هه‌رده‌م ب له‌ز ب دويڤ يا دیدا دهێت، ئه‌وه‌ يێ ڕۆژ و هه‌يڤ و ستێر ئافراندين و ئێخستينه‌ بن فه‌رمانا خۆ وه‌كى وى دڤێت ئه‌و وان ب ڕێڤه‌دبه‌ت، ئه‌و ژ ئايه‌تێن وى يێن مه‌زنن. نێ ئافراندن هه‌مى و فه‌رمان هه‌مى يا وییه‌ و خودێ خودايێ هه‌مى چێكرییان يێ پاك و بلند و مه‌زن بیت).¹⁰ سووڕه‌ت (الأعراف)، ئایه‌ت: (54).

(الرب) ئه‌وه‌ یێ عیباده‌ت بۆ دهێته‌ كرن، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ 21 الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَّكُمْ ۖ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَندَادًا وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ 22}

ئانكو: {گه‌لی مرۆڤان خودايێ خۆ يێ هوين ب قه‌نجییێن خۆ په‌روه‌رده‌كرين بپه‌رێسن و ژێ بترسن و دويڤچوونا دينێ وى بكه‌ن؛ چونكى ئه‌وى هوين ويێن به‌رى هه‌وه‌ ژى ژ چوننه‌يێ ئافراندن، دا به‌لكى هوين ببنه‌ ژ ته‌قواداران يێن خودێ ژ وان ڕازى بووى و ئه‌و ژ وى ڕازى بووين (21)

خودايێ هه‌وه‌ ئه‌وێ ئه‌رد بۆ هه‌وه‌ كرییه‌ جھ؛ دا ژينا هه‌وه‌ ل سه‌ر وى ب ساناهى بكه‌ڤیت و ئه‌سمان موكوم ئاڤاكرى و باران ژ عه‌ورى باراندى و هه‌مى ڕه‌نگێن فێقى و شينكاتى بۆ هه‌وه‌ ژێ داين، ڤێجا هوين چ هه‌ڤال و هۆگران بۆ خودێ د په‌رستنێدا چـێنه‌كه‌ن، هوين د زانن كو ئه‌و د ئافراندن و ڕزقدانێدا يێ بێ شریكه‌ و ئه‌وه‌ يێ هێژاى په‌رستنێ(22)}¹¹ سووڕه‌ت (البقرة)، ئایه‌تێن: (21 - 22).

ئبن كه‌سیر (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت)

گۆتییه‌: ئه‌وێ ئه‌ڤ تشته‌ هه‌می چێكرین و ئافراندین؛ هه‌ر ئه‌و ب تنێ یێ ژ هه‌ژی عیباده‌تییه‌.

جۆرێن وان عیباده‌تێن خودێ فه‌رمان پێ كری:

(جۆرێن عیباده‌تی) یێن خودێ فه‌رمان پێ كری، وه‌كی ئیسلامێ و باوه‌رییێ و قه‌نجی و چاكه‌كارییێ، ژ وان ژی دوعاكرن، ترس و هیڤی، خۆهێلانا ب هیڤییا خودێڤه‌، هیڤی (ب چوونا به‌حه‌شتێ) و ترس (ژ چوونا جه‌هنه‌مێ)، خۆشكاندن، ترس، زڤڕین بۆ لایێ خودێ، داخوازكرنا هاریكارییێ، داخوازكرنا پاراستنێ، داخوازكرنا د هه‌وارهاتنێ، سه‌رژێكرن و نه‌زركرن و ژ بلی ڤانه‌ ژ وان عیباده‌تێن خودێ فه‌رمان پێ كری( كو هه‌می دڤێت ب تنێ بۆ خودێ بهێنه‌ كرن)، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا 18}

ئانكو: (و هندى مزگه‌فتن بۆ په‌رستنا خودێ ب تنێنه‌، ڤێجا هوين په‌رستنا كه‌سێ دى لێ نه‌كه‌ن، و هوين دوعا و په‌رستنێ بۆ وى ب تنێ لێ بكه‌ن؛ چونكى مزگه‌فت نه‌هاتينه‌ ئاڤاكرن بۆ تشته‌كێ دى ژبلی په‌رستنا خودێ).¹² سووڕه‌ت (الجن)، ئایه‌ت: (18).

ڤێجا هه‌ر كه‌سێ تشته‌ك ژ ڤان جۆرێن عیباده‌تی بۆ ئێكێ دی ژ بلی خودێ كر؛ ئه‌ڤه‌ ئه‌و كه‌سه‌كێ موشرك و كافره‌، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{وَمَن يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِندَ رَبِّهِ ۚ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ 117}

ئانكو: (و هه‌چییێ د گه‌ل خودايێ ئێكانه‌؛ ئێكێ دى بپه‌رێسیت و وى چ هێجه‌ت ل سه‌ر هندێ نه‌بن كو ئه‌و هێژاى په‌رستنێیه‌، هه‌ما جزايێ كريارا وى يا خراب ل ئاخره‌تێ ل سه‌ر خودێیه‌. ل ڕۆژا قيامه‌تێ سه‌ركه‌ڤتن و ئيفله‌حى بۆ كافران نينه‌)¹³

سووڕه‌ت (المؤمنون)، ئایه‌ت: (117).

د فه‌رمووده‌یێدا هاتییه‌: {الدُّعَاءُ مُخُّ العِبَادَةِ}، ئانكو: (دوعا مه‌ژییێ عیباده‌تییه‌)¹⁴، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ 60}

ئانكو:(و خودايێ هه‌وه‌ - گه‌لی عيباده‌تكه‌ران - گۆت: هوين دوعايان ژ من ب تنێ بكه‌ن و عيباده‌تێ من بكه‌ن ئه‌ز دێ د به‌رسڤا هه‌وه‌ هێم، هندى ئه‌ون يێن خۆ ژ باوه‌رى ئينانا ب په‌رستنا من ب تنێ مه‌زنتر لێ دكه‌ن، ئه‌و ب ڕه‌زيلی و شه‌رمزاریڤه‌ دێ چنه‌ جه‌هنه‌مێ).¹⁵ سووڕه‌ت (غافر)، ئایه‌ت: (60).

به‌ڵگه‌یێ ترسێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{فَلَا تَخَافُوهُمْ وَخَافُونِ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ}

ئانكو: (ڤێجا هوين ژ بوتپه‌رێسان نه‌ترسن؛ چونكى ئه‌و د لاوازن و وان چ پشته‌ڤان نينن، هوين ب گوهدارییا من ژ من بترسن ئه‌گه‌ر هوین د خودان‌ باوه‌رن).¹⁶ سووڕه‌ت (آل عمران)، ئايه‌ت: (175).

به‌ڵگه‌یێ هیڤییێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{فَمَن كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا 110}

ئانكو: (ڤێجا هه‌چییێ ژ عه‌زابا خودايێ خۆ بترسیت و دلێ خۆ ببه‌ته‌ خێرا وى ل ڕۆژا ديدارا وى، بلا كاره‌كێ چاك بۆ خودايێ خۆ بكه‌ت كو ل دويڤ شەريعه‌تێ وى بیت و چ شريكان د په‌رستنێدا بۆ وى نه‌ دانیت).¹⁷ سووڕه‌ت (الكهف)، ئایه‌ت: (110).

به‌ڵگه‌یێ خۆ هێلانا ب هیڤییا خودێڤه‌، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{...وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ}

ئانكو: (و خۆ بهێلنه‌ ب هيڤییا خودێ ب تنێڤه‌، ئه‌گه‌ر هه‌وه‌ باوه‌رى ب پێغه‌مبه‌رێ وى هه‌يه‌، و هوين كارى ب شەريعه‌تێ وى دكه‌ن).¹⁸ سووڕه‌ت (المائدة)، ئایه‌ت: (23).

{وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ...}

ئانكو: (و هه‌چییێ خۆ بهێلته‌ ب هيڤییا خودێڤه،‌ ئه‌و تێرا وى هه‌يه‌).¹⁹ سووڕه‌ت (الطلاق)، ئایه‌ت: (3).

به‌ڵگه‌یێ هیڤی و ترس و خۆشكاندنێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا ۖ وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ 90} .

ئانكو: (هندى ئه‌و بوون ئه‌وان له‌ز د هه‌مى باشییاندا دكر و وان دوعا ژ مه‌ دكرن و دلێ خۆ دبره‌ وێ يا ل نیك مه‌ هه‌ى، ژ عه‌زابا مه‌ دترسیان و ئه‌وان خۆ بۆ مه‌ دشكاند).²⁰

به‌ڵگه‌یێ ترسێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{...فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ...}

ئانكو: (ڤێجا هوين ژ وان نه‌ترسن و ژ من بترسن ب جهئينانا گۆتن و فه‌رمانا من)²¹ هه‌تا دویماهیكا ئایه‌تێ، سووڕه‌ت (المائدة)، ئایه‌ت: (3).

به‌ڵگه‌یێ زڤڕینێ بۆ لایێ خودێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{وَأَنِيبُوا إِلَىٰ رَبِّكُمْ وَأَسْلِمُوا لَهُ...}

ئانكو: (و هوين - گه‌لی مرۆڤان - ب گوهدارى و تۆبه‌كرنێ ل خودايێ خۆ بزڤڕن، و خۆ ب ده‌ست ویڤه‌ به‌رده‌ن)²² هه‌تا دویماهیكا ئایه‌تێ، سووڕه‌ت (الزمر)، ئایه‌ت: (54).

به‌ڵگه‌یێ خواستنا هاریكارییێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ 5}

ئانکو: (ئه‌م گوهدارییا ته‌ ب تنێ دكه‌ين و ته‌ دپه‌رێسين، ئه‌م د هه‌مى كارێن خۆدا داخوازا هاريكارییێ ژ ته‌ ب تنێ دكه‌ين؛ چونكى كار هه‌مى د ده‌ستێ ته‌ دانه‌ و كه‌سێ تشته‌ك ژێ د ده‌ستدا نينه‌).²³ سووڕه‌ت (الفاتحة)، ئایه‌ت: (5).

دیسان د فه‌رمووده‌یێدا هاتییه‌: {إِذَا اسْتَعَنْتَ فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ}. ئانكو: (ئه‌گه‌ر ته‌ داخوازا هاریكارییێ كر؛ داخوازا هاریكارییێ ژ خودێ بكه‌).²⁴

به‌ڵگه‌یێ داخوازكرنا پاراستنێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ 1 مَلِكِ النَّاسِ 2} .

،ئانکو: (تۆ - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - بێژه‌: ئه‌ز خۆ ب خودانێ مرۆڤان دپارێزم، يێ كو ئه‌و ب تنێیه‌ دشێت خرابییا وه‌سواسێ ژ مرۆڤى دوير بكه‌ت (1)

مه‌لكێ مرۆڤان يێ كو كارێ وان ب ڕێڤه‌ دبه‌ت و چ مننه‌ت ب وان نينه (2)‌)²⁵ .

به‌ڵگه‌یێ داخوازكرنا د هه‌وارهاتنێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ...}

ئانكو: (و هوين وێ قه‌نجییا خودێ ل ڕۆژا (به‌درێ) د گه‌ل هه‌وه‌ كرى ل بيرا خۆ بينن ده‌مێ هه‌وه‌ سه‌ركه‌ڤتنا ل سه‌ر دوژمنى خواستى، ئينا خودێ داخوازا هه‌وه‌ ب جهـئينا).²⁶ هه‌تا دویماهیكا ئایه‌تێ، سووڕه‌ت (الأنفال)، ئایه‌ت: (9).

به‌ڵگه‌یێ سه‌رژێكرنێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ 162 لَا شَرِيكَ لَهُ ۖ وَبِذَٰلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ 163}

ئانكو: (تۆ بێژه‌: هندى نڤێژا من و قوربانێ منه‌ ب تنێ بۆ خودێنه‌، نه‌ بۆ صه‌نه‌م و مرى و ئه‌جنانه‌، نه‌ بۆ كه‌س ژ وانه‌ يێن هوين ژ بلى خودێ قوربانان بۆ دده‌ن و ژينا من و مرنا من بۆ خودێیه ‌خودايێ هه‌مى چێكرییان (162)

چ هه‌ڤپشك بۆ وى نينن نه‌ د خوداينییا ویدا و نه‌ د په‌رستن و ناڤ و سالۆخه‌تێن ویدا، و ب ته‌وحيدا صافى خودايێ من فه‌رمان ل من كرییه‌، ئه‌ز ئێكه‌مين كه‌سم ژ ڤێ ئوممه‌تێ من خۆ ب ده‌ست خودێڤه‌ به‌رداى و باوه‌رى پێ ئيناى (163)).²⁷

سووڕه‌ت (الأنعام)، ئایه‌تێن: (162 - 163).

د سوننه‌تێدا هاتییه‌: {لَعَنَ اللَّهُ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللَّهِ}. ئانكو: (نه‌فره‌تێن خودێ ل وی كه‌سی بن یێ تشته‌كی بۆ ژبلی خودێ ڤه‌دكوژیت).²⁸

به‌ڵگه‌یێ نه‌زركرنێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا 7}

ئانكو: (ئه‌و وى تشتێ باش ب جهـدئينن يێ وان بۆ خودێ ل سه‌ر خۆ نه‌زركرى، ئه‌و ژ عه‌زابا خودێ يا ل ڕۆژا قيامه‌تێ دترسن ئه‌وا زيانا وێ مه‌زن و خرابییا وێ ل سه‌ر خه‌لكى به‌لاڤ).²⁹ سووڕه‌ت (الدهر)، ئایه‌ت: (7).

بنیاتێ دووێ: نیاسینا ئایینێ ئیسلامێ ب به‌ڵگه‌ڤه‌

ئیسلام ئه‌و ژی خۆبده‌ستڤه‌ به‌ردانه‌ بۆ خودێ ب ته‌وحید و ئێكتاپه‌رێسییێ و سه‌رچه‌مییانه‌ بۆ وی ب گوهدانێ و دویركه‌ڤتنه‌ ژ شركێ، ئایینێ ئیسلامێ ژی سێ ئاست و پله‌یه‌:

ئیسلام و باوه‌ری (ئیمان) و قه‌نجی و چاكه‌كاری (ئیحسان)، هه‌ر ئاسته‌كی ژی چه‌ند ستوینه‌ك یێن هه‌ین.

ئاستێ ئێكێ: ئیسلام

ستوینێن ئیسلامێ (پێنجن)، (شاهده‌دانه‌) كو ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن و كو موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رێ خودێیه‌ و (كرنا نڤێژێ)، (دانا زه‌كاتێ)، (گرتنا ڕۆژییێن هه‌یڤا ڕه‌مه‌زانێ) و (چوونا حه‌جێ ل مالا خودێ یا حه‌رام ل مه‌كه‌هێ).

به‌ڵگه‌یێ شاهده‌دانێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ ۚ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ 18}

ئانكو: (خودێ شاهده‌يى دايه‌ كو ئه‌و ب تنێ خودايه‌، و وى شاهده‌يییا فريشته‌ و زانايان ژیدا د گه‌ل شاهده‌ییا خۆ، ل سه‌ر مه‌زنترين تشتێ شاهده‌يى بۆ دهێته‌دان: كو ته‌وحيد و پێڕابوونا وییه‌ ب دادییێ، ژ وى پێڤه‌تر چ خودا نينن، يێ زاله‌ چ تشته‌كێ وى بڤێت ل به‌ر وى ئاسێ نابیت، د گۆتن و كريارێن خۆدا يێ كاربنه‌جهه‌).³⁰ سووڕه‌ت (آل عمران)، ئایه‌ت: (18)، ڕامانا (لا إله إلا الله) ژی ئه‌ڤه‌یه‌ كو ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودێ نینن ژ هه‌ژی په‌رستنێ بن، و (لا إله) نه‌فیكرن و ڕه‌دكرنه‌ بۆ هه‌ر تشته‌كێ ژ بلی خودێ عیباده‌ت بۆ بهێته‌ كرن، (إلا الله) ئیسبات و بنه‌جهكرنه‌ بۆ عیباده‌تێ خودێ ب تنێ بێی كو چ شریك و هه‌ڤال بۆ بهێنه‌ دروستكرن د عیباده‌ت و په‌رستنا ویدا، كا چاوا وی د مولك و ده‌ستهه‌لاتا خۆ ژیدا چ شریك و هه‌ڤال و هاریكار نینن. و ڕاڤه‌ و ته‌فسیرا وێ یا گۆتنا خودایێ مه‌زن ڕوهن كری:

{وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ إِنَّنِي بَرَاءٌ مِّمَّا تَعْبُدُونَ 26 إِلَّا الَّذِي فَطَرَنِي فَإِنَّهُ سَيَهْدِينِ 27 وَجَعَلَهَا كَلِمَةً بَاقِيَةً فِي عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ 28}

ئانكو: (و تۆ - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - به‌حسێ ئيبراهيمى بكه‌ ده‌مێ وى گۆتییه‌ بابێ خۆ و ملله‌تێ خۆ يێن په‌رستنا وان صه‌نه‌مان دكر يێن ملله‌تێ ته‌ دپه‌رێسن: هندى ئه‌زم ئه‌زێ به‌ريمه‌ ژ وى تشتێ هوين ژ بلی خودێ دپه‌رێسن (26) ئه‌و تێ نه‌بیت يێ ئه‌ز ئافرانديم، هندى ئه‌وه‌ ئه‌و دێ به‌رێ من ده‌ته‌ ڕێكا ڕاست (27)).

و ئيبراهيمى - سلاڤ لێ بن - په‌يڤا ته‌وحيدێ (لا إله‌ إلا الله) هێلا د ناڤ يێن پشتى خۆدا؛ دا به‌لكى ئه‌و ل گوهدارى و ته‌وحيدا خودايێ خۆ بزڤڕن، و ژ كوفر وگونه‌ها خۆ تەوبه‌ بكه‌ن (28)).³¹ .سووڕه‌ت (الزخرف)، ئایه‌تێن (26 - 27 - 28).

و گۆتنا خودێ:

{قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَىٰ كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ ۚ فَإِن تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ 64}

ئانكو: (تۆ بێژه‌ خودانێن په‌ڕتووكێ: وه‌رن دا ئه‌م و هوين پێكڤه‌ پێگيرییێ ب په‌يڤه‌كا ڕاست و دروست بكه‌ين: كو عه‌بدينییا خودێ ب تنێ بكه‌ين و چ تشته‌كى ژ صه‌نه‌م و خاچ و خوداوه‌ندان بۆ وى نه‌كه‌ينه‌ هه‌ڤپشك، هنده‌ك ژ مه‌ هنده‌كان ژ بلى خودێ بۆ خۆ نه‌كه‌نه‌ خودا. ڤێجا ئه‌گه‌ر وان پشت دا ڤێ گازییا باش، هوين - گه‌لى خودان باوه‌ران - بێژنه‌ وان: هوين شاهده‌يییێ بۆ مه‌ بده‌ن كو ئه‌م موسلمانين مه‌ عيباده‌ت ب تنێ بۆ خودايێ خۆ كرییه‌. گازيكرن بۆ ڤێ په‌يڤا ڕاست كانێ چاوا بۆ جوهى و فه‌لان دهێته‌ ئاراسته‌كرن وه‌سا بۆ يێن وه‌كى وان ژى دهێته‌ ئاراسته‌كرن).³² سووڕه‌ت (آل عمران)، ئایه‌ت: (64).

به‌ڵگه‌یێ شاهده‌دانێ كو موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رێ خودێیه‌، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ 128}

ئانكو: (گه‌لی خودان باوه‌ران ب ڕاستى پێغه‌مبه‌ره‌ك ژ ملله‌تێ هه‌وه‌ ب خۆ بۆ هه‌وه‌ هات، ئه‌و نه‌خۆشى و ته‌نگاڤییا دگه‌هیته‌ هه‌وه‌ وى پێ نه‌خۆشه‌، ئه‌و يێ ڕژده‌ ل سه‌ر هندێ كو هوين باوه‌رییێ بينن و حالێ هه‌وه‌ چاك ببیت، ئه‌و ب خودان باوه‌ران گه‌له‌كێ مهره‌بان و دلۆڤانكاره‌).³³ سووڕه‌ت (التوبة)، ئایه‌ت: (128). ڕامانا شاهده‌دانێ كو موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رێ خودێیه‌: ئه‌ڤه‌یه‌ مرۆڤ گوهدارییا وی بكه‌ت د تشتێ ئه‌و فه‌رمانێ پێ دكه‌ت و وی ڕاست ده‌ربێخیت د وی تشتێ ئه‌و ده‌نگوباسی پێ دده‌ت و خۆ ژ هه‌ر تشته‌كێ ئه‌وی پاشڤه‌برن ژێ كربیت بده‌ته‌ پاش، هه‌روه‌سا ئه‌ڤه‌یه‌ مرۆڤ وه‌سا عیباده‌تێ خودێ بكه‌ت وه‌كی وی بۆ مه‌ دیاركری و گۆتی.

به‌ڵگه‌یێ نڤێژ و زه‌كاتێ و ڕامانا په‌یڤا ته‌وحیدێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَذَٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ 5}

ئانكو: (و د هه‌مى شەريعه‌تاندا فه‌رمان ب تشته‌كى ل وان نه‌هاتبوو كرن ژبلی هندێ كو ئه‌و په‌رستنا خودێ ب تنێ بكه‌ن و ب عيباده‌تى قه‌ستا كنارێ وى بكه‌ن، ڕوییێ خۆ ژ شركێ وه‌رگێڕنه‌ باوه‌رییێ، و ب كرنا نڤێژێ ڕاببن و زه‌كاتێ بده‌ن و ئه‌وه‌ دينێ ڕاست كو ئيسلامه‌).³⁴ سووڕه‌ت (البینة)، ئایه‌ت: (5).

به‌ڵگه‌یێ ڕۆژیگرتنێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ 183}

ئانكو: (گه‌لى ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وى ئيناى و كار ب شەريعه‌تێ وى كرى، خودێ ڕۆژى ل سه‌ر هه‌وه‌ نڤيسییه‌ كانێ چاوا ل سه‌ر ملله‌تێن به‌رى هه‌وه‌ نڤيسى بوو؛ دا به‌لكى هوين ته‌قوا خودايێ خۆ بكه‌ن، و - ب گوهدارى و په‌رستنا وى ب تنێ - په‌رژانه‌كى بكه‌نه‌ د ناڤبه‌را خۆ و گونه‌هاندا).³⁵ سووڕه‌ت (البقرة)، ئایه‌ت: (183).

به‌ڵگه‌یێ حه‌جكرنێ، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{...وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا ۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ}

ئانكو: (و خودێ ل سه‌ر مرۆڤێ شيان هه‌بن ل هه‌چى جهێ ئه‌و لێ بیت قه‌ستكرنا ڤێ مالێ فه‌ركرییه‌ بۆ كرنا حه‌جێ و هه‌چییێ باوه‌رییێ ب فه‌ربوونا حه‌جێ نه‌ئينيت ئه‌و كافره‌، خودێ يێ ده‌وله‌مه‌نده و‌ چ مننه‌ت ب وى و حه‌جا وى و كارێ وى نينه‌).³⁶

سووڕه‌ت (آل عمران)، ئایه‌ت: (97).

ئاستێ دووێ: باوه‌ری

باوه‌ری ژی حه‌فتێ و تشته‌ك لق و پارچه‌یه‌، بلندترین لقێ باوه‌رییێ گۆتنا (لا إله إلا الله)ـیه‌ و كێمترین لقێ باوه‌رییێ ژی ڕاكرنا وی تشتییه‌ ل سه‌ر ڕێكێ یێ نه‌خۆشییێ بۆ خه‌لكی دروست دكه‌ت، شه‌رم ژی لقه‌كێ باوه‌رییێیه‌.

ستوینێن باوه‌رییێ ژی شه‌شن: باوه‌ری ئینان ب خودێ، ب مه‌لائیكه‌تێن وی، ب په‌ڕتووكێن وی، ب پێغه‌مبه‌رێن وی، ب ڕۆژا دویماهیكێ و ب قه‌ده‌رێ ب باشی و خرابییێن وێڤه‌.

به‌ڵگه‌ ل سه‌ر ڤان هه‌ر شه‌ش ستوینان، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ...}

ئانكو: (باشى ل نیك خودێ ئه‌و نينه‌ هوين د نڤێژێدا ب لايێ ڕۆژهه‌لات و ڕۆژئاڤايێڤه‌ به‌رێ خۆ بده‌ن ئه‌گه‌ر فه‌رمانا خودێ نه‌بیت، به‌لكى باشى هه‌مى كارێ وییه‌ يێ باوه‌رى ب خودێ ئيناى و په‌رستنا وى ب تنێ كرى، باوه‌رى ب ڕۆژا دويماهییێ ئيناى و ب هه‌مى فريشته‌ و كيتابێن هاتينه‌ خوارێ و ب هه‌مى پێغه‌مبه‌ران بێ جودايى).³⁷ هه‌تا دویماهیكا ئایه‌تێ. سووڕه‌ت (البقرة)، ئایه‌ت: (177).

به‌ڵگه‌یێ قه‌ده‌رێ ژی، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ 49}

ئانكو: (هندی ئه‌مین؛ هه‌ر تشته‌كێ هه‌ی مه‌ ب پیڤانه‌كێ ئافراندینه‌ و ئه‌م پێ د زاناینه‌).³⁸ سووڕه‌ت (القمر)، ئایه‌ت: (49).

ئاستێ سێیێ: قه‌نجی و چاكه‌كاری كو ب تنێ ستوینه‌ك یا هه‌ی.

ئه‌و ژی ئه‌ڤه‌یه‌ مرۆڤ وه‌سا عیباده‌تێ خودێ بكه‌ت هه‌روه‌كی مرۆڤ یێ خودێ دبینیت، به‌لێ ده‌مێ مرۆڤ وی نه‌بینیت، دڤێت بزانیت كو ئه‌و هه‌ر یێ مرۆڤی دبینیت، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوا وَّالَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ 128}

ئانكو:(هندى خودايێ مه‌زنه‌ ب سه‌ركه‌ڤتن و پشته‌ڤانییا خۆ يێ د گه‌ل وان يێن ته‌قوا كرى، و يێ د گه‌ل وان يێن د كرنا عيباده‌تیدا قه‌نجى كرى).³⁹ سووڕه‌ت (النحل)، ئایه‌ت: (128).

و گۆتنا خودێ:

{وَتَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ 217 الَّذِي يَرَاكَ حِينَ تَقُومُ 218 وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ 219 إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ 220}

ئانكو: (و تۆ كارێ خۆ بهێله‌ ب هيڤییا خودايێ زال و دلۆڤانكارڤه (217)

ئه‌وێ ته‌ دبينت ده‌مێ تۆ ل نيڤا شه‌ڤێ ب تنێ ڕادبییه‌ نڤێژێ (218)

و ئه‌و خۆچه‌ماندنا ته‌ دبينت ده‌مێ تۆ د گه‌ل نڤێژكه‌ران ڕادبى و دڕوينى و دچیيه‌ سوجدێ (219)

هندى ئه‌وه‌؛ ئه‌و گوهدێرێ خـوانـدنا تـه‌يـه‌، يـێ پـڕزانـايـه‌ ب ئـنـيـه‌ت و كريـارێن تـه (220)‌).⁴⁰ سووڕه‌ت (الشعراء)، ئایه‌تێن: (217 - 220).

و گۆتنا خودێ:

{وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِن قُرْآنٍ وَلَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ...}

ئانكو: (و تۆ د كاره‌كى ژ كارێن خۆدا نابى و تۆ چ ئايه‌تان ژ قورئانێ ناخوينى و كه‌سه‌ك ژ ڤێ ئوممه‌تێ كاره‌كى ناكه‌ت چ يێ باش بیت چ يێ خراب، ئه‌گه‌ر ئه‌م ل سه‌ر هه‌وه‌ شاهد نه‌بين و نه‌زانين ده‌مێ هوين ده‌ست دده‌نه‌ وی كاری، ڤێجا ئه‌م وى كارى ل سه‌ر هه‌وه‌ دنڤيسين و دێ هه‌وه‌ سه‌را جزاده‌ين‌).⁴¹ سووڕه‌ت (یونس)، ئایه‌ت: (61).

(به‌ڵگه‌ ژ سوننه‌تێ ژی): فه‌رمووده‌یا جبریلی یا ناڤدارە کو ژ عومه‌رێ كوڕێ خه‌طابی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێتە ڤەگوهاستن كو گۆتییە:

ئانكو: (ڕۆژه‌كێ ئه‌م ل ده‌ڤ پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن د ڕوینشتی بووین، مه‌ هند دیت زه‌ڵامه‌ك هاته‌ ده‌ڤ مه‌، جلكێن وی گه‌له‌ك د سپی بوون و مویێن سه‌ر و ڕيهێن وی گه‌له‌ك د ڕه‌ش بوون، نیشانێن گه‌شتێ (سه‌فه‌رێ) ل سه‌ر نه‌دهاتنه‌ دیتن و كه‌سێ ژ مه‌ ئه‌و نه‌دنیاسی. هات هه‌تا ل ده‌ڤ پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ڕوینشتی و چۆكێن خۆ ب چۆكێن وی ڤه‌ناین و ده‌ستێن خۆ داناینه ل‌ سه‌ر ڕانێن وى و گۆت: ئه‌ی موحه‌ممه‌د، بۆ من به‌حسێ ئیسلامێ بكه‌. پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆت: ئیسلام ئه‌وه‌ تۆ شاهده‌ییێ بده‌ی كو ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن و كو موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رێ خودێیه‌ و تۆ نڤێژێ بكه‌ی و زه‌كاتێ بده‌ی و ڕه‌مه‌زانێ یێ ب ڕۆژی بی و بچییه‌ حه‌جێ ئه‌گه‌ر ڕێكا ته‌ هه‌بیت و ته‌ شیان هه‌بن. وی گۆت: تۆ ڕاست دبێژی. عومه‌ری گۆت: ئینا ئه‌م ژێ عه‌جێبگرتی بووین، ئه‌و یێ پرسیارێ دكه‌ت و دبێژیتێ: تۆ ڕاست دبێژی!

پاشی جبڕیلی گۆت: پا به‌حسێ باوه‌رییێ بۆ من بكه. گۆت: باوه‌ری ئه‌وه‌ تۆ باوه‌رییێ ب خودێ بئینی، ب مه‌لائیكه‌تێن وی، ب په‌ڕتووكێن وی، ب پێغه‌مبه‌رێن وی، ب ڕۆژا دووماهیێ و تۆ باوه‌رییێ ب قه‌ده‌رێ بئینی ب باشی و خرابییا وێڤه‌. پاشی گۆت: پا به‌حسێ قه‌نجییێ (ئیحسانێ) بۆ من بكه‌. گۆت: قه‌نجی ئه‌وه‌ تۆ وه‌سا په‌رستنا خودێ بكه‌ی هه‌ر وه‌كی تۆ وی دبینی؛ چونكی ئه‌گه‌ر تۆ وی نه‌بینی ژی، ئه‌و ته‌ دبینیت. گۆت: پا به‌حسێ قیامه‌تێ بۆ من بكه‌. گۆت: ئه‌وێ پرسیار ژێ دهێته‌ كرن ژ وی چێتر نزانیت یێ پرسیارێ دكه‌ت. گۆت: پا به‌حسێ نیشانێن وێ بۆ من بكه‌. گۆت: كو ژنێ خاتوینا خۆ‌ ببیت و كو تۆ ببینی پێخواس و ڕویس و هه‌ژار و شڤانێن بزنان ئاڤاهییان بلند بكه‌ن. گۆت: پاشی ئه‌و چوو و ئه‌م بێهنه‌كا خۆش ماین، پاشی پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆته‌ من: ئه‌ی عومه‌ر، تۆ دزانی ئه‌و كی بوو پرسیار كری؟ من گۆت: خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وی چێتر دزانن. گۆت: ئه‌و جبڕیل بوو یێ هاتی دینێ هه‌وه‌ نیشا هه‌وه‌ دده‌ت).⁴² .

بنیاتێ سێیێ: نیاسینا پێغه‌مبه‌رێ هه‌وه‌ موحه‌ممه‌د صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن.

ئه‌و موحه‌ممه‌دێ كوڕێ عه‌بدولڵاهێ كوڕێ عه‌بدولموطه‌لیبێ كوڕێ هاشمییه‌، هاشم ژی قوڕه‌یشییه‌، قوڕه‌یش ژی عه‌ره‌بن، عه‌ره‌ب ژی ژ دوینده‌ها ئیسماعیلێ كوڕێ ئیبراهیمێ خه‌لیلێ خودێنه‌ باشترین صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر وی و پێغه‌مبه‌رێ مه‌ بن.

شێست و سێ سالان ژییا، چل سال ژ وان به‌ری ببیته‌ پێغه‌مبه‌ر و بیست و سێ سالان ژی پێغه‌مبه‌ر و هنارتییێ خودێ بوو. ب (إقرأ)ـێ بوو نه‌بی و ب (المدثر)ـێ بوو ڕه‌سوول

* جوداهی د ناڤبه‌را نه‌بی و ڕه‌سوولدا ئه‌ڤه‌یه‌:

نه‌بی ئه‌وه‌ یێ وه‌حی و په‌یام بۆ هاتی ژ ده‌ڤ خودێ، به‌لێ چ شه‌ريعه‌تێن تايبه‌ت بۆ نه‌ هاتينه‌ و ل دويڤ شه‌ريعه‌تێ پێغه‌مبه‌رێ به‌رى خۆ دچيت، به‌لێ ڕه‌سوول ئه‌وه‌ یێ وه‌حى ژ ده‌ڤ خودێ بۆ هاتى و شه‌ريعه‌ته‌كێ تايبه‌ت ژى بۆ هاتى. باژێرێ وی مه‌كه‌هه، خودێ ئه‌و فرێكر دا خه‌لكی ژ شركێ هشیار بكه‌ت و گازی خه‌لكی بكه‌ت بۆ ته‌وحید و ئێكتاپه‌رستییێ، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ 1 قُمْ فَأَنذِرْ 2 وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ 3 وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ 4 وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ 5 وَلَا تَمْنُن تَسْتَكْثِرُ 6 وَلِرَبِّكَ فَاصْبِرْ 7}

ئانكو: (ئه‌ى ئه‌وێ خۆ د ناڤ جلكێن خۆڕا نخافتى (1)

تۆ ژ ناڤ جهێ خۆ ڕابه‌ و خه‌لكى ژ عه‌زابا خودێ بترسينه‌ (2)

و تۆ خودايێ خۆ ب تنێ مه‌زن بكه‌ و په‌رستنێ بۆ بكه‌ (3)

و جلكێن خۆ ژ هه‌مى ڕه‌نگێن پيساتییێ پاقژ بكه‌ (4)

و يێ به‌رده‌وام به‌ ل سه‌ر خۆدويركرنا ژ صه‌نه‌م و كارێن شركێ و نێزيكى وان نه‌به (5)

و تۆ خێران نه‌ده‌ ب ئنيه‌تا هندێ كو پتر ژێ بگه‌هیته‌ ته‌ (6)

و تۆ صه‌بر و هه‌دارێ ل سه‌ر وى تشتى بكه‌ يێ خودێ پێ ژ ته‌ ڕازى ببیت (7)).⁴³ سووڕه‌ت (المدثر)، ئایه‌تێن: (1 - 7).

ڕامانا (قم فأنذر) ئانكو: هشیاركرنێ ژ شركێ دكه‌ت و گازی دكه‌ت بۆ ته‌وحیدێ، (وربك فكبر) ئانكو: وی ب ته‌وحید و ئێكتاپه‌رستییێ مه‌زن بكه‌. (وثیابك فطهر) ئانكو: كاروكریارێن خۆ ژ شركێ پاقژ بكه‌، (والرجز فاهجر)، (الرجز) ئانكو: بت و صه‌نه‌م، هه‌جركرن و هێلانا وان ژی: دێ ب هێلانا وان و خودانێن وان و به‌رائه‌تكرنا ژ وان و خودانێن وان بیت.

ده‌ھ سالان ژ ژییێ خۆ یێ پێغه‌مبه‌رینییێ گازی دكر بۆ ته‌وحید و ئێكتاپه‌رستییێ، پشتی ده‌ھ سالان هاته‌ بلندكرن بۆ ئه‌سمانی و ل وێرێ هه‌ر پێنج نڤێژ ل سه‌ر هاتنه‌ فه‌ڕزكرن، سێ سالان پشتی هنگی ل مه‌كه‌هێ نڤێژ كرن و پشتی هنگی فه‌رمان پێ هاته‌ كرن به‌ره‌ڤ مه‌دینێ مشه‌خت بیت. مشه‌ختبوون ئه‌ڤه‌یه‌ مرۆڤ ژ وه‌لاتێ شرك و كوفرێ بچیته‌ وه‌لاتێ ئیسلامێ، مشه‌ختبوون فه‌ڕزه‌ ل سه‌ر ڤێ ئوممه‌تێ كو ژ وه‌لاتێ شرك و كوفرێ بچیته‌ وه‌لاتێ ئیسلامێ، ئه‌ڤ مشه‌ختبوونه‌ ژی هه‌تا وێ ڕۆژا قیامه‌ت ڕادبیت دێ هه‌ر مینیت و یا به‌رده‌وامه‌.

و به‌ڵگه‌ گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنتُمْ ۖ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ ۚ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا ۚ فَأُولَٰئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ ۖ وَسَاءَتْ مَصِيرًا 97 إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا 98 فَأُولَٰئِكَ عَسَى اللَّهُ أَن يَعْفُوَ عَنْهُمْ ۚ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا 99}

ئانكو: (هندى ئه‌ون يێن مه‌لائیكه‌ت ڕحا وان دستينن و وان زۆڕدارى ل خۆ كرى كو ل جهێ كافران ماين و مشه‌خت نه‌بووين، مه‌لائیكه‌ت ب گه‌فكرنڤه‌ دبێژنه‌ وان: هوين د بابه‌تێ دينێ خۆدا د چ ڕه‌وشدا بوون؟ ئه‌و دێ بێژن: ئه‌م د ئه‌ردێ خۆدا د لاواز بووين و ئه‌م نه‌دشياين زۆڕدارییێ و سته‌مێ ژ خۆ لابده‌ين، ڤێجا ئه‌و ب گه‌فكرنڤه‌ دێ بێژنه‌ وان: ئه‌رێ ما ئه‌ردێ خودێ يێ فره‌هـ نه‌بوو كو هوين ژ ئه‌ردێ خۆ ده‌ركه‌ڤنه‌ ئه‌رده‌كێ دى كو هوين تێدا ل سه‌ر دينێ خۆ پشتڕاست ببن؟ ئه‌وێن هه‌ جهێ ڤه‌حه‌ويانا وان ئاگره‌ و ئه‌و پيسترين جهێ لێ زڤڕينێيه‌(97)

و ئه‌وێن دبێزار ژ مێر و ژن و زارۆكان يێن كو نه‌شێن زۆڕدارییێ و سته‌مێ ژ خۆ لابده‌ن و چ ڕێكان بۆ خۆ نابينن كو پێ ژ نه‌خۆشییێ قورتال ببن، ئه‌و ناگه‌هنه‌ ڤێ دويماهییا به‌رى نوكه‌ به‌حس ژێ هاتییه‌ كرن (98)

ڤێجا ئه‌و لاوازێن هه‌ ئه‌ون يێن هيڤى هه‌يه‌ كو خودێ ل وان ببووریت؛ چونكى خودێ ب ڕاستییا ڕه‌وشا وان يێ زانايه‌ و خودێ لێنه‌گرێ باش گونه‌هـ ژێبر بوويه (99)‌).⁴⁴

سووڕه‌ت (النساء)، ئایه‌تێن: (97 - 99).

و گۆتنا خودێ:

{يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ أَرْضِي وَاسِعَةٌ فَإِيَّايَ فَاعْبُدُونِ 56}

ئانكو: (ئه‌ى به‌نییێن من يێن باوه‌رى ئيناى ئه‌گه‌ر د ئاشكه‌راكرنا باوه‌رییێ و په‌رستنا خودێ ب تنێدا هوين د ته‌نگاڤییێدا بن، هوين ل ئه‌ردێ خودێ يێ به‌رفره‌هـ مشه‌خت ببن و په‌رستنێ بۆ من ب تنێ بكه‌ن).⁴⁵ سووڕه‌ت (العنكبوت)، ئایه‌ت: (56).

به‌غه‌وی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) گۆتییه‌: ئه‌گه‌رێ هاتنه‌خوارا ڤێ ئایه‌تێ، ئه‌و ل دۆر وان موسلمانان هاته‌ خوارێ یێن ل مه‌كه‌هێ ماین و مشه‌خت نه‌بووین، ڤێجا خودێ ب ناڤێ باوه‌رییێ گازی وان كر.

به‌ڵگه‌ ژ سوننه‌تێ ژی ل سه‌ر مشه‌ختبوونێ، گۆتنا پێغه‌مبه‌رییه‌ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن: {لَا تَنْقَطِعُ الهِجْرَةُ حَتَّى تَنْقَطِعَ التَّوْبَةُ، وَلَا تَنْقَطِعُ التَّوْبَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا} ئانكو: (مشه‌ختبوون ب دویماهیك ناهێت هه‌تا ته‌وبه‌ ب دویماهیك نه‌هێت، ته‌وبه‌ ژی ب دویماهیك ناهێت هه‌تا ڕۆژ ژ ڕۆژئاڤایێ ده‌ردكه‌ڤیت).⁴⁶ پشتی ل مه‌دینێ بنه‌جھ و ئاكنجی بووی؛ فه‌رمان ب هه‌می شه‌ریعه‌تێن دی یێن ئیسلامێ كر، وه‌كی زه‌كاتێ، ڕۆژیگرتنێ، حه‌جكرنێ، بانگدانێ، جیهادكرنێ، فه‌رمانكرنا ب باشییێ و پاشڤه‌برنا ژ خرابییێ و ژ بلی ڤان ژ شه‌ریعه‌تێن ئیسلامێ، ده‌ھ سال ب ڤێ چه‌ندێڤه‌ برن و ل سه‌ر بوو.

پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن مر و وه‌غه‌ركر، به‌لێ ئایینێ وی هه‌ر یێ به‌رده‌وامه‌ و دێ مینیت، و ئه‌ڤه‌ ئایینێ وییه‌، چ خێر و باشی نینن ئه‌گه‌ر وی به‌رێ ئوممه‌تا خۆ نه‌دابیتێ و چ خرابی نینن ئه‌گه‌ر وی ئه‌و ژێ هشیار نه‌كربیت، ئه‌و خێر و باشییا وی به‌رێ ئوممه‌تا خۆ دایێ؛ ته‌وحید و ئێكتاپه‌رستی و هه‌ر تشته‌كێ دییه‌ یێ خودێ حه‌ز ژێ دكه‌ت و پێ ڕازی دبیت، ئه‌و خرابییا وی ئوممه‌تا خۆ ژێ هشیاركری ژی شركه‌ و هه‌ر تشته‌كێ خودێ حه‌ز ژێ نه‌كه‌ت و پێ ڕازی نه‌بیت. خودێ ئه‌و بۆ هه‌می مرۆڤان فڕێكر و گوهدانا وی ل سه‌ر هه‌می مرۆڤ و ئه‌جنه‌یان فه‌ڕزكر، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا...}

ئانكو: (تۆ - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - بێژه‌ هه‌مى مرۆڤان: هندى ئه‌زم ئه‌ز پێغه‌مبه‌رێ خودێ مه‌ بۆ هه‌وه‌ هه‌مییان نه‌كو بۆ هنده‌كان ب تنێ).⁴⁷ سووڕه‌ت (الأعراف)، ئایه‌ت: (158)، و خودێ ئایین پێ ته‌مام كر.

به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{...الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا...}

ئانكو: (ئه‌ڤرۆكه‌ ب ته‌مامكرنا شەريعه‌تى و ب سه‌ركه‌ڤتنێ من دينێ هه‌وه‌ دينێ ئيسلامێ بۆ هه‌وه‌ پێكئينا، من قه‌نجییا خۆ ل سه‌ر هه‌وه‌ ته‌مام كر ب ده‌رئێخستنا هه‌وه‌ ژ تارییێن جاهليه‌تێ بۆ ڕۆناهییا ئيسلامێ، ئه‌ز ڕازى بووم ئيسلام بۆ هه‌وه‌ ببیته‌ دين ڤێجا هوين پێگيرییێ پێ بكه‌ن و خۆ ژێ ڤه‌ده‌ر نه‌كه‌ن).⁴⁸ سووڕه‌ت (المائدة)، ئایه‌ت: (3).

به‌ڵگه‌ ل سه‌ر مرنا وی ژی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُم مَّيِّتُونَ 30 ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِندَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ31}

ئانكو: (هندى تۆيى - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - تۆ دێ مرى و هندى ئه‌ون ئه‌و ژى دێ مرن (30)

پاشى هوين هه‌مى - گه‌لی مرۆڤان - ل ڕۆژا قيامه‌تێ ل نیك خودايێ خۆ دێ ب هه‌ڤڕكى چن و ئه‌و ب دادییێ دێ حوكمى د ناڤبه‌را هه‌وه‌دا كه‌ت (31)).⁴⁹ سووڕه‌ت (الزمر)، ئایه‌تێن: (30 - 31). و ئه‌گه‌ر مرۆڤ مرن؛ جاره‌كا دی دێ هێنه‌ ساخكرن و ژ قه‌برێن وان هێنه‌ ده‌رئێخستن، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَىٰ 55}

ئانكو: (مه‌ هوين - گه‌لی مرۆڤان - ژ ئه‌ردى ئافراندينه‌ و پشتى مرنێ جاره‌كا دى ئه‌م دێ هه‌وه‌ زڤڕينينه‌ ئه‌ردى و جاره‌كا دى بۆ حسێب و جزادانێ ئه‌م دێ هه‌وه‌ ژێ ده‌رئێخين).⁵⁰ سووڕه‌ت (طه)، ئایه‌ت: (55).

و گۆتنا خودێ:

{وَاللَّهُ أَنبَتَكُم مِّنَ الْأَرْضِ نَبَاتًا 17 ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيهَا وَيُخْرِجُكُمْ إِخْرَاجًا18}

ئانكو: (و خودێ هێڤێنێ هه‌وه‌ ژ ئه‌ردى شينكرییه‌ (17)

پاشى پشتى مرنێ ئه‌و دێ هه‌وه‌ زڤڕينیته‌ د ئه‌ردیدا ڤه‌ و مسۆگه‌ر جاره‌كا دى ئه‌و دێ هه‌وه‌ ده‌رئێخیته‌ڤه (18)‌).⁵¹ سووڕه‌ت (نوح)، ئایه‌تێن: (17 - 18). پشتی ساخكرن و ڕابوونا ژ قه‌بران؛ دێ لێپرسین د گه‌ل وان هێته‌ كرن و دێ ل سه‌ر كار و كریارێن خۆ هێنه‌ جزادان، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَسَاءُوا بِمَا عَمِلُوا وَيَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى 31}

ئانكو: (و مولكێ هه‌ر تشته‌كێ ل ئه‌سمانان و هه‌ر تشته‌كێ ل ئه‌ردى يێ خودێیه‌؛ دا ئه‌و ب عه‌زابدانێ جزايێ خرابكاران بده‌ت ژ به‌ر خرابییێن وان كرين و ب به‌حه‌شتێ جزايێ باشان بده‌ت).⁵² سووڕه‌ت (النجم)، ئایه‌ت: (31).

و هه‌ر كه‌سێ دره‌وێ ب ساخكرن و ڕابوونا ژ قه‌بران بكه‌ت؛ كافره‌، به‌ڵگه‌ ل سه‌ر ڤێ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَن لَّن يُبْعَثُوا ۚ قُلْ بَلَىٰ وَرَبِّي لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ ۚ وَذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ 7}

ئانكو: (ئه‌وێن كوفر ب خودێ كرى ژ دره‌و گۆتن: پشتى مرنێ ئه‌م ژ گۆڕان ناهێينه‌ ڕاكرن، تۆ - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - بێژه‌ وان: به‌لێ ئه‌ز ب خودايێ خۆ كه‌مه‌ هوين دێ زێندى بن و دێ ژ گۆڕان هێنه‌ ڕاكرن، پاشى به‌حسێ وى كارى دێ بۆ هه‌وه‌ هێته‌كرن يێ هه‌وه‌ د دونيايێ دا كرى و ئه‌و چه‌نده‌ ل سه‌ر خودێ يا ب ساناهییه‌).⁵³ سووڕه‌ت (التغابن)، ئایه‌ت: (7). خودێ هه‌می پێغه‌مبه‌ر هنارتن وه‌ك مزگینیده‌ر و هشیاركه‌ر، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{رُّسُلًا مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ...}

ئانكو: (من هنده‌ك پێغه‌مبه‌ر بۆ به‌نییێن خۆ هنارتينه‌ دا مزگينییێ ب قه‌نجییا من بده‌نه‌ وان و وان ژ عه‌زابا من بترسينن؛ دا پشتى هنارتنا پێغه‌مبه‌ران مرۆڤان چ هێجه‌ته‌ك نه‌مينیت).⁵⁴ سووڕه‌ت (النساء)، ئایه‌ت: (165). ئێكه‌مین پێغه‌مبه‌ر نوحه‌ (سلاڤ لێ بن) و دویماهیك پێغه‌مبه‌ر ژی موحه‌ممه‌ده‌ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن كو ئه‌و پێغه‌مبه‌رێ دویماهیكێیه‌ و پشتی وی چ پێغه‌مبه‌ر ناهێن.

به‌ڵگه‌ ل سه‌ر هندێ كو ئێكه‌م پێغه‌مبه‌ر ژ وان نوحه‌، گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَىٰ نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ...}

ئانكو: (ئه‌ى موحه‌ممه‌د مه‌ وه‌حى ب گه‌هاندنا په‌يامێ بۆ ته‌ هنارتییه‌ هه‌ر وه‌كى مه‌ بۆ نووحى و پێغه‌مبه‌رێن پشتى وى هنارتى).⁵⁵ سووڕه‌ت (النساء)، ئایه‌ت: (163)، هه‌ر ملله‌ته‌كێ هه‌بیت خودێ پێغه‌مبه‌ره‌ك بۆ هنارتییه‌، خۆ ژ نوح بگره‌ هه‌تا دگه‌هییه‌ موحه‌ممه‌دی، ئه‌ڤ پێغه‌مبه‌رێ هه‌نێ فه‌رمانێ ل ملله‌تێ خۆ دكه‌ت ئه‌و عیباده‌تێ خودێ ب تنێ بكه‌ن و وان ژ عیباده‌ت و په‌رستنا طاغوتی (طاغوت: هه‌ر تشته‌كێ عیباده‌ت بۆ دهێته‌ كرن و ئه‌و یێ پێ ڕازی بیت) پاشڤه‌ دبه‌ن، به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ...}

ئانكو: (و ب ڕاستى د ناڤ هه‌ر ملله‌ته‌كێ بوریدا مه‌ پێغه‌مبه‌ره‌ك هنارتبوو دا فه‌رمانێ ب په‌رستنا خودێ و گوهدارییا وى ل وان بكه‌ت و وان ژ په‌رستنا شه‌يتانى و صه‌نه‌م و مرییان بده‌ته‌ پاش).⁵⁶ سووڕه‌ت (النحل)، ئایه‌ت: (36)، خودێ ل سه‌ر هه‌می عه‌بدێن خۆ فه‌ڕزكر كو ئه‌و كوفرێ ب طاغوتی بكه‌ن و باوه‌رییێ ب خودێ بینن.

ئبن قه‌ییم (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) گۆتییه‌: ڕامانا (طاغوت) ئه‌و تشته‌ یێ مرۆڤ ژ سنورێ وی ده‌ردئێخیت و زێده‌گاڤییێ تێدا دكه‌ت، وه‌كی ئه‌وی كه‌سێ عیباده‌تێ تشته‌كی دكه‌ت (وه‌كی صه‌نه‌مه‌كی یان قه‌بره‌كی یان هه‌ر تشته‌كێ دی یێ عیباده‌ت بۆ دهێته‌ كرن) یان وه‌كی وی كه‌سێ دویكه‌ڤتنا ئێكی دكه‌ت د خه‌له‌تییێدا (وه‌كی وان كه‌سێن بێی زانین فه‌توایان دده‌ن و خه‌لكی ب سه‌ردا دبه‌ن) يان ئه‌وێ بۆ كرنا گونه‌هێ گوهداری بۆ دهێته‌ كرن (وه‌كی وی كه‌سێ هنده‌ك تشتان ل سه‌ر خه‌لكی د سه‌پینیت كو دژی شه‌ریعه‌تێ خودێ بن)، طاغوت ژی گه‌له‌كن و د مشه‌نه‌، به‌لێ یێن ژ هه‌مییان مه‌زنتر و سه‌رێن وان پێنجن، ئبلیس نه‌فره‌تێن خودێ لێ بن، و ئه‌وێ عیباده‌ت بۆ دهێته‌ كرن و ئه‌و یێ پێ ڕازی بیت و ئه‌وێ خه‌لكی بۆ عیباده‌ت و په‌رستنا خۆ گازی بكه‌ت و ئه‌وێ بانگه‌شه‌یا زانینا تشته‌كی ژ غه‌یبێ بكه‌ت و ئه‌وێ حوكمی ب تشته‌كێ دی بكه‌ت ژ وی یێ خودێ ئینایه‌ خوار.

به‌ڵگه‌ ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه‌:

{لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ ۖ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ۚ فَمَن يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ لَا انفِصَامَ لَهَا ۗ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ256}

ئانكو: (هندى ئه‌ڤ دينه‌يه‌ يێ پێكهاتییه‌ و نيشانێن وى د ئاشكه‌رانه‌ پێدڤى ب هندێ ناكه‌ت كوته‌كى ل خـه‌لـكى بهێته‌كرن كو بهێنه‌ تێدا، نيشان د ئاشكه‌رانه‌ حه‌قى و نه‌حه‌قى و ڕێكا دروست و به‌رزه‌بوون پێ ژێكجودا دبن. ڤێجا هه‌چییێ كافرییێ ب وان هه‌مى تشتان بكه‌ت يێن ژ بلى خودێ پـــه‌رســـتــن بـــۆ دهـێـتـه‌كـــرن و باوه‌رییێ ب خودێ بينیت، ئه‌و ل سه‌ر ڕێكا باشتر موكوم و سه‌رڕاست بوو و وى خۆ ب وه‌ريسێ نه‌هێته‌ بڕينڤه‌ ژ دينى گرت و خودێ گوهـ ل گۆتنێن به‌نییێن خۆ هه‌يه‌ و ب ئنيه‌ت و كريارێن وان يێ زانايه‌، و دێ جزايێ وان سه‌را ده‌تێ).⁵⁷ سووڕه‌ت (البقرة)، ئایه‌ت: (256). و ئه‌ڤه‌ ڕامانا (لا إله إلا الله)ـیه‌.

د فه‌رمووده‌یێدا هاتییه‌: {رَأْسُ الأَمْرِ: الإِسْلَامُ، وَعَمُودُهُ: الصَّلَاةُ، وَذِرْوَةُ سَنَامِهِ: الجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ} ئانكو: (سه‌رێ كاری ئیسلامەتییه‌ و ستوینا وێ نڤێژه‌ و بلندترین پێكا وێ جیهادكرنه‌ د ڕێكا خودێدا).⁵⁸ و خودێ زاناتره‌.

***

پێـڕست

ئه‌و تشتێ پێدڤییه‌ هه‌می موسلمان بزانن و خۆ فێربكه‌نێ 2

حه‌نیفییه‌ت كو ئایینێ ئیبراهیمییه‌: ئه‌ڤه‌یه‌ مرۆڤ عیباده‌تێ خودێ ب تنێ بكه‌ت. 6

جۆرێن وان عیباده‌تێن خودێ فه‌رمان پێ كری: 9

بنیاتێ دووێ: نیاسینا ئایینێ ئیسلامێ ب به‌ڵگه‌ڤه‌ 15

ئاستێ ئێكێ: ئیسلام 15

ئاستێ دووێ: باوه‌ری 19

ئاستێ سێیێ: قه‌نجی و چاكه‌كاری كو ب تنێ ستوینه‌ك یا هه‌ی. 20

بنیاتێ سێیێ: نیاسینا پێغه‌مبه‌رێ هه‌وه‌ موحه‌ممه‌د صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن. 23

kmr36v1.0 - 10/07/2026