ثَلَاثَةُ الأُصُولِ وَأَدِلَّتُهَا
Ụkpụrụ Atọ na Ihe Akaebe Ha
لِلشَّيْخِ
مُحَمَّدٍ التَّمِيمِي رَحِمَهُ اللهُ
Shaykh Muhammad At-Tamimi (Chukwu méré yá ébere)
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Ụkpụrụ Atọ na Ihe Akaebe Ha
N'aha nke Chukwu, Onye ebere n'ụzọ niile, Onye ebere n'ụzọ pụrụ iche.
Mara—ka Allah meere gị ebere—na ọ bụ iwu n'isi anyị ịmụta ihe anọ (ma ọ bụ okwu anọ):
Nke mbụ: Amamihe (ma ọ bụ Mmụta), nke bụ ịmara Chukwu, na ịmara Onye Amụma Ya, na ịmara okpukpere Islam site n'ihe akaebe.
Nke abụọ: Iji ya rụọ ọrụ (ma ọ bụ Ime ihe a mụtara).
Nke atọ: Ịkpọ òkù gaa na ya.
Nke anọ: Inwe ntachi obi n'ahụhụ dị n'ime ya.
Ihe akaebe bụ okwu Allah Dị Elu: N’aha Allah, Onye Ebere, Onye Na-emere ebere.
﴿وَٱلۡعَصۡرِ1 إِنَّ ٱلۡإِنسَٰنَ لَفِي خُسۡرٍ2 إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَتَوَاصَوۡاْ بِٱلۡحَقِّ وَتَوَاصَوۡاْ بِٱلصَّبۡرِ3﴾
(Site n'Oge (1)
N'ezie, mmadụ nọ na nla n'iyi. (2)
Ewezuga ndị kwere ekwe, ma rụọ ọrụ ọma, ma dụọrịta ibe ha ọdụ n'eziokwu, ma dụọrịtakwa ibe ha ọdụ inwe ndidi (3). [Sọọdụ Al-Asr: 1-3].
Imam al-Shafi'i (ka Chukwu meere ya ebere) sịrị: "Ọ bụrụ na Chukwu ezigaghị ihe akaebe ọ bụla nye ndị e kere eke ma e wezụga surah a, ọ gaara ezuru ha."
Al-Bukhari (ka Chukwu meere ya ebere) sịrị: Isiokwu: Amamihe tupu okwu na ọrụ; ihe akaebe ya bụ okwu Allah Dị Elu: "Mara na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chukwu, ma rịọ mgbaghara maka mmehie gị..." [Muhammad: 9]. Ya mere, O (Chukwu) jiri amamihe malite tupu okwu na ọrụ.
Mara—ka Chukwu meere gị ebere—na ọ bụ iwu n'isi onye Alakụba ọ bụla (nwoke ma ọ bụ nwanyị) ịmụta ihe atọ ndị a na iji ha rụọ ọrụ:
Nke mbụ: na Chukwu kere anyị, nye anyị ihe anyị ji ebi ndụ, ma ọ hapụghị anyị n'efu; kama O ziteere anyị Onye Ozi. Onye ọ bụla rubeere ya isi ga-abanye na Jannah, ma onye nupụụrụ ya isi ga-abanye n'Ọkụ.
Ihe-àmà ya bụ: okwu Chukwu Dị Elu:
﴿إِنَّآ أَرۡسَلۡنَآ إِلَيۡكُمۡ رَسُولٗا شَٰهِدًا عَلَيۡكُمۡ كَمَآ أَرۡسَلۡنَآ إِلَىٰ فِرۡعَوۡنَ رَسُولٗا15 فَعَصَىٰ فِرۡعَوۡنُ ٱلرَّسُولَ فَأَخَذۡنَٰهُ أَخۡذٗا وَبِيلٗا16﴾
(N'ezie, Anyị ziteere unu Onye Ozi ga-abụ onye àmà n'elu unu, dịka Anyị siri ziteere Fero Onye Ozi.
Ma Fero nupụụrụ Onye Ozi ahụ isi; Anyị wee nye ya ntaramahụhụ siri ike).
[Surah Al-Muzzammil: 15-16].
Nke abụọ: na Chukwu anaghị ekwe ka e jikọọ onye ọ bụla na Ya n'ofufe Ya, ma ọ bụ mmụọ ozi dị nso, ma ọ bụ Onye Amụma e zitere. Ihe akaebe ya bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿وَأَنَّ ٱلۡمَسَٰجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدۡعُواْ مَعَ ٱللَّهِ أَحَدٗا18﴾
(N'ezie, ụlọ ekpere nile bụ nke Chukwu; n'ihi ya, unu akpọkula onye ọ bụla ya na Allah.)
[Surah Al-Jinn: 18]
Nke atọ: na onye rubeere Onye Ozi isi ma na-efe Chukwu naanị Ya; o kweghịrị ya igosi ịhụnanya (nke nkwado) nye onye na-emegide Allah na Onye Ozi Ya, ọ bụrụgodị na ọ bụ onye ikwu ya kacha nso.
Ma ihe akaebe bụ okwu Chukwu Dị Elu:
﴿لَّا تَجِدُ قَوۡمٗا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ يُوَآدُّونَ مَنۡ حَآدَّ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَلَوۡ كَانُوٓاْ ءَابَآءَهُمۡ أَوۡ أَبۡنَآءَهُمۡ أَوۡ إِخۡوَٰنَهُمۡ أَوۡ عَشِيرَتَهُمۡۚ أُوْلَٰٓئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ ٱلۡإِيمَٰنَ وَأَيَّدَهُم بِرُوحٖ مِّنۡهُۖ وَيُدۡخِلُهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ رَضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُۚ أُوْلَٰٓئِكَ حِزۡبُ ٱللَّهِۚ أَلَآ إِنَّ حِزۡبَ ٱللَّهِ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ22﴾
(Ị gaghị ahụ ndị kwere na Chukwu na n'Ụbọchị Ikpeazụ ka ha na-ahụ ndị na-emegide Chukwu na Onye Ozi Ya n'anya, n'agbanyeghị ma ha bụ nna ha, ma ọ bụ ụmụ ha, ma ọ bụ ụmụnne ha, ma ọ bụ ndị ikwu ha. Ndị ahụ ka O denyere okwukwe n'ime obi ha, ma jiri mmụọ sitere n'aka Ya wusie ha ike. Ọ ga-eme ka ha banye na Jannah (Ogige) ndị mmiri iyi na-asọ n'okpuru ha, ebe ha ga-anọ ruo mgbe ebighị ebi. Chukwu enweela afọ ojuju n'ebe ha nọ, ha onwe ha enweekwala afọ ojuju n'ebe Ọ nọ. Ndị ahụ bụ òtù Chukwu. N'ezie, òtù Allah bụ ndị mmeri.)
[Surah Al-Mujadilah: 22]
Mara—ka Allah duzie gị n'irubere Ya isi—na Al-Hanifiyyah—okpukpe Ibrahim—bụ ife Chukwu naanị Ya, jiri ezi obi na-enye Ya ofufe gị niile. Nke a bụ ihe Allah nyere ndị mmadụ niile n'iwu, ma kee ha maka ya; dịka Allah Dị Elu kwuru:
﴿وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِيَعۡبُدُونِ56﴾
(Ma ekeghị m ndị jinn na mmadụ ma ọ bụghị naanị ka ha wee na-efe m ofufe.) [Suratul Adh-Dhariyat: 56]، Na ihe "ha na-efe m" pụtara bụ: "ha na-ekwupụta na m bụ otu (n'ofufe)".
Ma ihe kachasị ukwuu Chukwu nyere n'iwu bụ Tawhid (Ịdị n'otu nke Chukwu), nke bụ: ife Allah naanị Ya ofufe.
Ma ihe kachasị ukwuu Chukwu machibidoro bụ Shirk (isonye Chukwu ibe), nke bụ ịkpọku onye ọzọ ya na Ya.
Ihe akaebe ya bụ: okwu Chukwu Dị Elu:
﴿وَٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَلَا تُشۡرِكُواْ بِهِۦ شَيۡـٔٗا...﴾
("Feenụ Allah ofufe, ma unu esonyela Ya ihe ọ bụla n'ofufe....) [Surah An-Nisai: 36]
Ọ bụrụ na a jụọ gị: Gịnị bụ ntọala atọ ahụ nke dịịrị mmadụ ịmara ha?
Ya bụ, sị: Mmata nke ohu banyere Onyenwe ya, na okpukpe ya, na onye amụma ya Muhammad (udo na ngọzi Chukwu dịrị ya)ﷺ.
[Ntọala Nke Mbụ]
Ma ọ bụrụ na a sị gị: Onye bụ Onyenwe gị?
Sị: Onyenwe m bụ Chukwu, Onye na-elekọta m (ma ọ bụ zụlite m), ma na-elekọta ihe niile e kere eke site na ngọzi Ya. Ọ bụ Onye m na-efe ofufe, ọ dịghịkwa onye ọzọ m na-efe ma e wezụga Ya. Ma ihe akaebe bụ okwu Chukwu Dị Elu:
﴿ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ2﴾
(Otuto niile dịrị Chukwu, Onye Nwe Ụwa Niile.) [Al-Fatiha: 2]. Ma ihe niile na-abụghị Chukwu bụ ihe e kere eke (Al-alam), mụ onwe m bụkwa otu n'ime ihe ndị ahụ e kere eke.
Ma ọ bụrụ na a sị gị: Gịnị ka i ji mara Onyenwe gị?
Sị: Site n’ihe ịrịba ama Ya nakwa ihe ndị O kere eke.
Ma n'ime ihe ịrịba ama Ya bụ: abalị, ehihie, anyanwụ, nakwa ọnwa.
Ma n'ime ihe ndị O kere bụ: eluigwe asaa nakwa ndị nọ n'ime ha, ụwa asaa nakwa ndị nọ n'ime ha, na ihe dị n'etiti ha.
Ihe akaebe bụ okwu Onye Dị Elu:
﴿وَمِنۡ ءَايَٰتِهِ ٱلَّيۡلُ وَٱلنَّهَارُ وَٱلشَّمۡسُ وَٱلۡقَمَرُۚ لَا تَسۡجُدُواْ لِلشَّمۡسِ وَلَا لِلۡقَمَرِ وَٱسۡجُدُواْۤ لِلَّهِۤ ٱلَّذِي خَلَقَهُنَّ إِن كُنتُمۡ إِيَّاهُ تَعۡبُدُونَ37﴾
(Ma so n'ihe ịrịba ama Ya bụ abalị nakwa ehihie, na anyanwụ nakwa ọnwa. Unu akpọla isiala nye anyanwụ, ma ọ bụ nye ọnwa, kama kpọọnụ isiala nye Chineke, Onye kere ha, ọ bụrụ na ọ bụ naanị Ya ka unu na-efe ofufe.) [Surah Fussilat: 37].
Nakwa okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِۖ يُغۡشِي ٱلَّيۡلَ ٱلنَّهَارَ يَطۡلُبُهُۥ حَثِيثٗا وَٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَ وَٱلنُّجُومَ مُسَخَّرَٰتِۭ بِأَمۡرِهِۦٓۗ أَلَا لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُۗ تَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ54﴾
(N'ezie, Onyenwe unu bụ Chineke, Onye kere eluigwe na ụwa n'ime ụbọchị isii, mgbe ahụ O wee nọkwasị n'elu Oche-eze. O na-eji abalị ekpuchi ehihie, nke na-esochi ya ọsọ ọsọ, nakwa anyanwụ na ọnwa na kpakpando, ha niile nọ n'okpuru iwu Ya. N'ezie, okike na iwu bụ nke Ya. Ngọzi dịrị Chineke, Onyenwe ụwa niile.) [Surah Al-A'raaf: 54].
Ma Onyenwe anyị bụ Onye a na-efe ofufe; ma ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱعۡبُدُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُمۡ وَٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ21 ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَرۡضَ فِرَٰشٗا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءٗ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَخۡرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزۡقٗا لَّكُمۡۖ فَلَا تَجۡعَلُواْ لِلَّهِ أَندَادٗا وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ22﴾
(O unu ndị mmadụ, feenụ Onyenwe unu ofufe, Onye kere unu ma kee ndị buru unu ụzọ bịa, n'olileanya ka unu wee chebe onwe unu.
Ọ bụ Ya bụ Onye mere unu ala ka ọ bụrụ ihe ndina, meekwa eluigwe ka ọ bụrụ ụlọ. O wee zidata mmiri site n'eluigwe, ma were ya mee ka mkpụrụ osisi si n'ala pụta dị ka ihe oriri maka unu. Ya mere, zerenụ ikwu na Chineke nwere ndị yiri Ya, ebe unu maara.) [Surah Al-Baqarah: 21-22].
Ibn Kathir (ka Chineke meere ya ebere) sịrị: "Onye kere ihe ndị a bụ Onye kwesịrị ka a fee Ya ofufe."
Na ụdị ofufe niile Chineke nyere n'iwu: dị ka Islam, Imaan, na Ihsan; nakwa ụfọdụ n'ime ha: Arịrịọ, Egwu, Olileanya, Ịtụkwasị obi, Agụụ maka ihe ọma, Egwu nsọpụrụ, Ịdị umeala n'obi, Egwu Chineke, Ịlaghachikwute Chineke, Ịchọ enyemaka, Ịchọ mgbaba, Ịrịọ maka nzọpụta, Ịgba àjà, Ime nkwa, na ihe ndị ọzọ yiri nke ahụ n'ime ụdị ofufe niile Chineke nyere n'iwu—ha niile bụ maka Chineke Onye Dị Elu; ma ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Kasị Elu:
﴿وَأَنَّ ٱلۡمَسَٰجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدۡعُواْ مَعَ ٱللَّهِ أَحَدٗا18﴾
(Ma ụlọ ekpere niile bụ nke Chineke, ya mere, unu akpọkula onye ọ bụla tinyere Chineke.)
[Surah Al-Jinn: 18].
Ma onye ọ bụla nyere ihe ọ bụla n'ime ha nye ihe ọzọ na-abụghị Chineke; onye ahụ bụ onye na-ekekọrịta Chineke na chi ọzọ (Mushrik), onye na-agọnahụ Chineke (Kaafir); ma ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Kasị Elu:
﴿وَمَن يَدۡعُ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ لَا بُرۡهَٰنَ لَهُۥ بِهِۦ فَإِنَّمَا حِسَابُهُۥ عِندَ رَبِّهِۦٓۚ إِنَّهُۥ لَا يُفۡلِحُ ٱلۡكَٰفِرُونَ117﴾
(Ma onye ọ bụla na-akpọku chi ọzọ tinyere Chineke, nke o na-enweghị ihe akaebe ọ bụla maka ya, n'ezie, ịza ajụjụ ya dị naanị n'aka Onyenwe ya. N'ezie, ndị na-agọnahụ Chineke agaghị enwe ọganihu.) [Surah Al-Mu'minun: 117].
Nakwa n'ime Hadith:
"الدُّعَاءُ مُخُّ العِبَادَةِ".
"Arịrịọ (Du'a) bụ mkpụrụ obi nke ofufe."
Ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿وَقَالَ رَبُّكُمُ ٱدۡعُونِيٓ أَسۡتَجِبۡ لَكُمۡۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَسۡتَكۡبِرُونَ عَنۡ عِبَادَتِي سَيَدۡخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ60﴾
(Ma Onyenwe unu sịrị: Kpọkuonụ M, M ga-aza unu. N'ezie, ndị ahụ na-anya isi ife M ofufe ga-abanye Jahannam n'iweda n'ala.)
[Surah Ghafir: 60].
Ihe akaebe nke egwu bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿...فَلَا تَخَافُوهُمۡ وَخَافُونِ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ﴾
(...Atụla ha egwu, kama tụọnụ M egwu, ọ bụrụ na unu bụ ndị kwere ekwe.) [Surah Aal-Imran: 175].
Ihe akaebe nke olileanya bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿...فَمَن كَانَ يَرۡجُواْ لِقَآءَ رَبِّهِۦ فَلۡيَعۡمَلۡ عَمَلٗا صَٰلِحٗا وَلَا يُشۡرِكۡ بِعِبَادَةِ رَبِّهِۦٓ أَحَدَۢا﴾
(...Ya mere, onye ọ bụla na-atụ anya izute Onyenwe ya, ya rụọ ọrụ ọma, ma ghara isonye onye ọ bụla n'ofufe Onyenwe ya.) [Surah Al-Kahf: 110].
Ihe akaebe nke ịtụkwasị obi bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿...وَعَلَى ٱللَّهِ فَتَوَكَّلُوٓاْ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ﴾
(...Ọ bụkwa n'aka Chineke ka unu tụkwasị obi, ma ọ bụrụ na unu bụ ndị kwere ekwe.) [Surah Al-Ma'idah: 23]. Nakwa okwu Ya:
﴿...وَمَن يَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِ فَهُوَ حَسۡبُهُ...﴾
(...Onye ọ bụla tụkwasịrị Chineke obi, Ọ ga-ezu ya.) [Surah At-Talaq: 3].
Ihe akaebe nke agụụ, egwu, nakwa obi umeala bụ okwu Chineke, Onye Dị Elu:
﴿...إِنَّهُمۡ كَانُواْ يُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡخَيۡرَٰتِ وَيَدۡعُونَنَا رَغَبٗا وَرَهَبٗاۖ وَكَانُواْ لَنَا خَٰشِعِينَ﴾
(...N'eziokwu, ha na-eme ngwa ngwa n'ime ezi ọrụ, na-akpọkukwa Anyị n'olileanya na n'egwu; ha bụkwaara Anyị ndị na-edo onwe ha ala.) [Surah Al-Anbiya: 90].
Ihe akaebe nke egwu nsọpụrụ bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿...فَلَا تَخۡشَوۡهُمۡ وَٱخۡشَوۡنِ...﴾
(...Ma, unu atụla ha egwu, kama tụọnụ M egwu...) [Surah Al-Ma'idah: 3].
Ihe akaebe nke ịlaghachikwute Chineke (Inabah) bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿وَأَنِيبُوٓاْ إِلَىٰ رَبِّكُمۡ وَأَسۡلِمُواْ لَهُ...﴾
(Laghachikwutenụ Onyenwe unu ma nyeferenụ Ya onwe unu...) [Surah Az-Zumar: 54].
Ihe akaebe maka ịrịọ enyemaka bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿إِيَّاكَ نَعۡبُدُ وَإِيَّاكَ نَسۡتَعِينُ5﴾
(Ọ bụ naanị Gị ka anyị na-efe ofufe, ma ọ bụkwa n'aka naanị Gị ka anyị na-achọ enyemaka.) [Surah Al-Fatihah: 5]. Nakwa n'ime Hadith:
"إِذَا اسْتَعَنْتَ فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ".
"Ọ bụrụ na ị na-arịọ enyemaka, rịọ Chineke enyemaka."
Ihe akaebe nke ịrịọ mgbaba bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلۡفَلَقِ1﴾
(Sị: A na m agbaba n'ebe Onyenwe chi ọbụbọ nọ.) [Surah Al-Falaq: 1].
﴿قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ1﴾
(Sị: A na m agbaba n'ebe Onyenwe mmadụ nọ.) [Surah An-Nas: 1].
Ihe akaebe maka ịrịọ maka nzọpụta (Istighathah) bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿إِذۡ تَسۡتَغِيثُونَ رَبَّكُمۡ فَٱسۡتَجَابَ لَكُمۡ...﴾
(Mgbe unu rịọsiri Onyenwe unu ike, O wee zaa unu...) [Surah Al-Anfal: 9].
Ihe akaebe maka igbu àjà bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿قُلۡ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحۡيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ162 لَا شَرِيكَ لَهُ...﴾
(Sị: N'ezie, ekpere m, na àjà m, na ndụ m, na ọnwụ m, dịrị Chineke, Onyenwe ụwa niile.
Ọ nweghị onye mmekọ...) [Surah Al-An'am: 162-163]، Nakwa site na Sunnah:
"لَعَنَ اللَّهُ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللَّهِ".
"Chineke abụọla ọnụ onye gburu àjà nye ihe ọzọ na-abụghị Chineke."
Ihe akaebe maka nkwa (Nadhar) bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿يُوفُونَ بِٱلنَّذۡرِ وَيَخَافُونَ يَوۡمٗا كَانَ شَرُّهُۥ مُسۡتَطِيرٗا7﴾
(Ha na-emezu nkwa ha, ma ha na-atụ egwu ụbọchị nke ihe ọjọọ ya gbasara ebe niile.)
[Surah Al-Insan: 7].
[Ntọala nke Abụọ]
Ịmara okpukpe Islam site n'ihe akaebe ya, nke bụ: ịtọgbọ onwe nye Chineke n'ikweta na Ọ bụ naanị Otu (Tawhid), nakwa irubere Ya isi, nakwa ịjụsị isoro Chineke tụnyere ihe ọzọ (Shirk) na ndị na-eme ya.
Ma ọ dị ọkwa atọ: Islam, Imaan (Okwukwe), na Ihsan.
Ọkwa ọ bụla nwekwara ogidi ya.
Ogidi nke Islam dị ise: ịgba akaebe na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke nakwa na Muhammad bụ Onye Ozi Chineke, na ikpe ekpere, na inye Zakat, na ibu ọnụ nke Ramadan, na ịga njem Hajj n'ụlọ nsọ nke Chineke.
Ihe akaebe nke ịgba akaebe (Shahada) bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿شَهِدَ ٱللَّهُ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ وَأُوْلُواْ ٱلۡعِلۡمِ قَآئِمَۢا بِٱلۡقِسۡطِۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ18﴾
(Chineke na-agba akaebe, na-akwado ikpe ziri ezi, na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya; ndị mmụọ ozi na ndị nwere amamihe na-agbakwa akaebe. Ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya, Onye kachasị ike, Onye kachasị amamihe.) [Surah Al Imran:18].
Ma ihe ọ pụtara bụ: ọ nweghị onye kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke.
("La ilaha") na-ajụ ma na-agọnahụ ihe niile a na-efe ofufe na-abụghị Chineke.
("illallah") na-ekwusi ike na ofufe bụ naanị maka Chineke.
O nweghị onye mmekọ n'ofufe Ya, dịkwa ka O nweghị onye mmekọ n'alaeze Ya.
Nkọwa ya nke na-eme ka o doo anya bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿وَإِذۡ قَالَ إِبۡرَٰهِيمُ لِأَبِيهِ وَقَوۡمِهِۦٓ إِنَّنِي بَرَآءٞ مِّمَّا تَعۡبُدُونَ26 إِلَّا ٱلَّذِي فَطَرَنِي..﴾
(Ma mgbe Ibrahim sịrị nna ya na ndị ya: N'ezie, mụ onwe m agbapụrụ onwe m n'ihe ahụ unu na-efe,
belụsọ Onye kere m... ) [Surah Az-Zukhruf:26-27]، Nakwa okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿قُلۡ يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ كَلِمَةٖ سَوَآءِۭ بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمۡ أَلَّا نَعۡبُدَ إِلَّا ٱللَّهَ وَلَا نُشۡرِكَ بِهِۦ شَيۡـٔٗا وَلَا يَتَّخِذَ بَعۡضُنَا بَعۡضًا أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِۚ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَقُولُواْ ٱشۡهَدُواْ بِأَنَّا مُسۡلِمُونَ64﴾
(Sị: Unu ndị e nyere Akwụkwọ, bịanụ n'okwu ha nhata n'etiti anyị na unu: ka anyị ghara ife ofufe ma ọ bụghị naanị Chineke, ma ghara ijikọta Ya na ihe ọ bụla, ma ụfọdụ n'ime anyị ghara iwere ibe ha dị ka ndị nwenụ ma e wezụga Chineke. Ma ọ bụrụ na ha chigharịa azụ, mgbe ahụ sịnụ: Gbàànụ àmà na anyị bụ ndị Alakụba.) [Surah Al Imran:64].
Ihe akaebe nke ịgba àmà na Muhammad bụ Onye Ozi Chineke bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿لَقَدۡ جَآءَكُمۡ رَسُولٞ مِّنۡ أَنفُسِكُمۡ عَزِيزٌ عَلَيۡهِ مَا عَنِتُّمۡ حَرِيصٌ عَلَيۡكُم بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ رَءُوفٞ رَّحِيمٞ128﴾
(N'ezie, Onye Ozi sitere n'ime unu abịakwutela unu. Ahụhụ unu na-ewute ya, ọ na-anụ ọkụ n'obi maka unu, ọ bụkwa onye obiọma nakwa onye nwere ebere n'ebe ndị kwere ekwe nọ.) [Surah At-Tawbah:128].
Ihe ịgba àmà na Muhammad bụ Onye Ozi Chineke pụtara bụ: irubere ya isi n'ihe ọ bụla o nyere n'iwu, ikwere ya n'ihe ọ bụla o kwuru, izere ihe niile ọ machibidoro nakwa nke ọ dọrọ aka na ntị megide ya, nakwa na a gaghị efe Chineke ofufe ma e wezụga n'ụzọ O wepụtara n'iwu.
Ihe akaebe nke ekpere, Zakat, na nkọwa nke Tawhid, bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ حُنَفَآءَ وَيُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُواْ ٱلزَّكَوٰةَۚ وَذَٰلِكَ دِينُ ٱلۡقَيِّمَةِ5﴾
(E nyeghịkwa ha iwu ọzọ ma e wezụga ka ha fee Chineke ofufe, na-arara okpukperechi nye naanị Ya n'ezi obi, dịka ndị kwụ ọtọ n'ezi okpukperechi, nakwa ka ha na-edobe ekpere, na-enyekwa Zakat. Nke ahụkwa bụ ezi okpukperechi.).
[Surah Al-Bayyinah:5].
Ihe akaebe nke ibu ọnụ bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ183﴾
(O unu ndị kwere ekwe, e denyere unu ibu ọnụ n'iwu, dịka e siri denye ya nye ndị bu unu ụzọ, ikekwe unu ga-echebe onwe unu.)
[Surah Albakara:183].
Ihe akaebe maka Hajj bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿...وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلۡبَيۡتِ مَنِ ٱسۡتَطَاعَ إِلَيۡهِ سَبِيلٗاۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ ٱلۡعَٰلَمِينَ﴾
Ọ bụ ọrụ dịịrị ndị mmadụ n'ebe Chineke nọ ịga njem Hajj n'Ụlọ ahụ, maka onye ọ bụla nwere ike ịchọta ụzọ ije ya. Ma onye ọ bụla na-ekweghị ekwe, mgbe ahụ, n'ezie, Chineke enweghị mkpa ihe ọ bụla sitere n'ụwa niile.) [Surah Al Imran:97].
Ọkwa nke abụọ: Imaan (Okwukwe); ọ bụ alaka iri asaa na ụfọdụ, nke kachasị elu n'ime ha bụ okwu a: La ilaha illallah, na nke kachasị ala bụ iwepụ ihe na-enye nsogbu n'ụzọ, nakwa ihere bụ otu alaka nke Imaan.
Ogidi ya dị isii: ịkwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, na n'Ụbọchị Ikpeazụ, nakwa ịkwere n'ihe Chineke kara aka (Qadar), ma ihe ọma ya ma ihe ọjọọ ya.
Ihe akaebe maka ogidi isii ndị a bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿لَّيۡسَ ٱلۡبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ قِبَلَ ٱلۡمَشۡرِقِ وَٱلۡمَغۡرِبِ وَلَٰكِنَّ ٱلۡبِرَّ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلۡكِتَٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ...﴾
(Ezi omume abụghị ịtụgharị ihu unu n'akụkụ ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ, kama, ezi omume bụ onye kweere na Chineke, na Ụbọchị Ikpeazụ, na ndị mmụọ ozi, na Akwụkwọ, nakwa ndị amụma...) [Surah Al bakara:177].
Ihe akaebe nke Qadar bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿إِنَّا كُلَّ شَيۡءٍ خَلَقۡنَٰهُ بِقَدَرٖ49﴾
(N'ezie, Anyị kere ihe niile n'ọ̀tụ̀tụ a kara aka) [Surah Al-Qamar: 49].
Ọkwa nke atọ: Ihsan (Ime mma) - ọ bụ otu ogidi - nke bụ: ka i fee Chineke ofufe dịka a ga-asị na ị na-ahụ Ya; n'ihi na ọ bụrụ na ị naghị ahụ Ya, n'ezie Ọ na-ahụ gị.
Ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَواْ وَّٱلَّذِينَ هُم مُّحۡسِنُونَ128﴾
(N'ezie, Chineke nọnyere ndị na-atụ egwu Ya nakwa ndị na-eme ezi omume)
[Surah An-Nahl: 128].
Nakwa okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿وَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱلۡعَزِيزِ ٱلرَّحِيمِ217 ٱلَّذِي يَرَىٰكَ حِينَ تَقُومُ218 وَتَقَلُّبَكَ فِي ٱلسَّٰجِدِينَ219﴾
(Ma tụkwasị obi n'aka Onye Kachasị Ike, Onye Kasị Eme Ebere217
Onye na-ahụ gị mgbe ị na-eguzo218
Nakwa ntụgharị gị n'etiti ndị na-akpọ isiala219) [Surah Ash-Shu'araa: 217-219].
Nakwa okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿وَمَا تَكُونُ فِي شَأۡنٖ وَمَا تَتۡلُواْ مِنۡهُ مِن قُرۡءَانٖ وَلَا تَعۡمَلُونَ مِنۡ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيۡكُمۡ شُهُودًا إِذۡ تُفِيضُونَ فِيهِ...﴾
(Ị nọghị n'ọnọdụ ọ bụla, ma ọ bụ gụpụta ihe ọ bụla n'ime Qur'an banyere ya, unu anaghịkwa arụ ọrụ ọ bụla, ma ọ bụghị na Anyị bụ ndị àmà n'elu unu mgbe unu na-etinye onwe unu n'ime ya...) [Surah Yunus: 61]. Amaokwu ahụ.
Ihe akaebe sitere na Sunnah bụ Hadith nke Jibril a ma ama, site n'aka Umar (ka Chineke nwee obi ụtọ n'ebe ọ nọ) o kwuru sị:
"بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ ذَاتَ يَوْمٍ، إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ، شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ، شَدِيدُ سَوَادِ الشَّعَرِ، لَا يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ، وَلَا يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ، حَتَّى جَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ ﷺ فَأَسْنَدَ رُكْبَتَيْهِ إِلَى رُكْبَتَيْهِ، وَوَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ، وَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ !
"Ka anyị nọ ya na Onye Ozi Chineke ﷺ n'otu ụbọchị, otu nwoke pụtara na mberede n'ihu anyị. Uwe ya na-acha ọcha nke ukwuu, ntutu isi ya jikwa oji nke ukwuu. A hụghị ihe àmà njem ọ bụla n'ahụ ya, ọ dịghịkwa onye n'ime anyị maara ya. O wee nọdụ ala n'ihu Onye Amụma ﷺ, mee ka ikpere ya abụọ nọkwasị n'ikpere Ya, ma dọba ọbụ aka ya abụọ n'elu apata nke ya, wee sị: 'O Muhammad!
أَخْبِرْنِي عَنِ الإِسْلَامِ؟
Gwa m banyere Okpukperechi nke Islam?
فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: الإِسْلَامُ: أَنْ تَشْهَدَ أَلَّا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَتُقِيمَ الصَّلَاةَ، وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ، وَتَصُومَ رَمَضَانَ، وَتَحُجَّ البَيْتَ إِنِ اسْتَطَعْتَ إِلَيْهِ سَبِيلًا، قَالَ: صَدَقْتَ - فَعَجِبْنَا لَهُ، يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ –.
Onye Ozi Chineke ﷺ wee sị: 'Islam bụ: ịgba àmà na ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke, nakwa na Muhammad bụ Onye Ozi Chineke, na ị na-edobe ekpere, na-enye Zakat, na-ebu ọnụ Ramadan, nakwa ịga njem Hajj n'Ụlọ Nsọ ahụ ma ọ bụrụ na i nwere ike ịchọta ụzọ ije ya.' Ọ sịrị: 'I kwuola eziokwu.' Nke a tụrụ anyị n'anya; na ọ na-ajụ ya ajụjụ ma na-akwado okwu ya.
قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنِ الْإِيمَانِ؟
Ọ sịrị: Gwanụ m maka Okwukwe?
قَالَ: أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ، وَمَلَائِكَتِهِ، وَكُتُبِهِ، وَرُسُلِهِ، وَاليَوْمِ الْآخِرِ، وَتُؤْمِنَ بِالقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ، قَالَ: صَدَقْتَ.
O sịrị: 'Ọ bụ ịkwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, na n'Ụbọchị Ikpeazụ, nakwa ịkwere n'ihe Chineke kara aka (Qadar), ma ihe ọma ya ma ihe ọjọọ ya.' Ọ sịrị: 'I kwuola eziokwu.'
قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنِ الْإِحْسَانِ؟
Ọ sịrị: 'Gwa m banyere Ihsan.'
قَالَ: أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ.
Ọ sịrị: 'Ọ bụ ka i fee Chineke ofufe dịka a ga-asị na ị na-ahụ Ya; n'ihi na ọ bụrụ na ị naghị ahụ Ya, n'ezie Ọ na-ahụ gị.'
قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنِ السَّاعَةِ؟
Ọ sịrị: 'Gwa m banyere Oge (Ikpeazụ).'
قَالَ: مَا المَسْؤُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ.
Ọ sịrị: 'Onye a na-ajụ banyere ya amaghị ihe karịa onye na-ajụ ajụjụ.'
قَالَ: فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَمَارَاتِهَا؟
Ọ sịrị: 'Gwa m banyere ihe mgbaàmà ya.'
قَالَ: أَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّتَهَا، وَأَنْ تَرَى الحُفَاةَ العُرَاةَ العَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ، يَتَطَاوَلُونَ فِي البُنْيَانِ.
Ọ sịrị: 'Ka ohu nwanyị mụọ nne ya ukwu, nakwa ka ị hụ ndị na-agba ụkwụ ọtọ, ndị gba ọtọ, ndị dara ogbenye na-azụ atụrụ, ka ha na-asọrịta mpi n'ịdị elu nke ụlọ.'
قَالَ: ثُمَّ انْطَلَقَ فَلَبِثْتُ مَلِيًّا، ثُمَّ قَالَ لِي: يَا عُمَرُ! أَتَدْرِي مَنِ السَّائِلُ؟ قُلْتُ: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، قَالَ: فَإِنَّهُ جِبْرِيلُ، أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ".
O kwuru sị: Mgbe ahụ ọ lawara, m wee nọrọ nwa oge. O wee sị m: 'O Umar! Ị maara onye ajụjụ ahụ?' M sịrị: 'Chineke nakwa Onye Ozi Ya kachasị mara.' Ọ sịrị: 'N'ezie, ọ bụ Jibril. O bịakwutere unu ka ọ kụziere unu okpukpe unu.'"
[Ntọala nke atọ]
Ịmara Onye Amụma unu Muhammad ﷺ. Ọ bụ Muhammad nwa Abdullah, nwa Abdul-Muttalib, nwa Hashim. Hashim si na Quraysh, Quraysh esikwa na ndị Arab, ndị Arab sikwa n'agbụrụ Isma'il nwa Ibrahim Al-Khalil—ka ngọzi na udo kachasị mma dịrị ya nakwa n'ahụ Onye Amụma anyị.
Ọ dịrị ndụ afọ iri isii na atọ: n'ime ha, afọ iri anọ tupu ọkwa amụma ya, nakwa afọ iri abụọ na atọ dịka Onye Amụma na Onye Ozi.
E mere ya Onye Amụma site na (Gụọ - Iqra'), e wee zite ya ozi site na (Al-Muddaththir), ma obodo ya bụ Makkah..
Chineke zitere ya ka ọ dọọ aka ná ntị megide Shirk, ma na-akpọ òkù gaa na Tawhid; ma ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡمُدَّثِّرُ1 قُمۡ فَأَنذِرۡ2 وَرَبَّكَ فَكَبِّرۡ3 وَثِيَابَكَ فَطَهِّرۡ4 وَٱلرُّجۡزَ فَٱهۡجُرۡ5 وَلَا تَمۡنُن تَسۡتَكۡثِرُ6 وَلِرَبِّكَ فَٱصۡبِرۡ7﴾
(O gị onye kpuchiri ekpuchi n'uwe(1)
Bilie, ma dọọ aka ná ntị. (2)
Ma Onyenwe gị, too ịdị ukwuu Ya(3)
Ma uwe gị, mee ka ọ dị ọcha. (4)
Ma arụsị, gbahapụ ha.(5).
Ma emela amara iji chọọ ntụghachi karịa.(6)
Ma maka Onye Nwe gị, nwee ndidi. (7) [Surah Al-Muddaththir: 1-7].
Ma ihe ọ pụtara
﴿قُمۡ فَأَنذِرۡ﴾
﴿Bilie ma dọọ aka na ntị﴾: Ọ na-adọ aka ná ntị megide Shirk, ma na-akpọ òkù gaa na Tawhid.
﴿وَرَبَّكَ فَكَبِّرۡ﴾
(Ma Onyenwe gị, too ịdị ukwuu Ya)
Ya bụ: Too Ya n'ịdị ukwuu site na Tawhid.
﴿وَثِيَابَكَ فَطَهِّرۡ﴾
(Ma uwe gị, mee ka ọ dị ọcha)
Ya bụ: Mee ka ọrụ gị dị ọcha pụọ na Shirk.
﴿وَٱلرُّجۡزَ فَٱهۡجُرۡ﴾
(Ma arụsị, gbahapụ ha)
Ar-Rujz: bụ arụsị. Ma ịgbahapụ ha pụtara: ịhapụ ha, ịjụ ha ase nakwa ndị na-efe ha.
Ọ nọrọ n'elu nke a afọ iri na-akpọ òkù gaa na Tawhid. Mgbe afọ iri ahụ gasịrị, e weliri ya gaa n'eluigwe (Mi'raj), e wee mee ka ekpere ise ahụ bụrụ iwu n'ebe ọ nọ. O kpere ekpere na Makkah afọ atọ, ma mgbe ahụ gasịrị, e nyere ya iwu ịkwaga (Hijrah) na Madinah.
Mbugharị (Hijrah) bụ: ịkwaga site n'ala Shirk gaa n'ala Islam.
Mbugharị site n'ala Shirk gaa n'ala Islam bụ iwu (Fariidah) dịịrị mba a (Ummah), ọ ga-adịgidekwa ruo mgbe Oge Ikpeazụ ga-ebili.
Ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ تَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ ظَالِمِيٓ أَنفُسِهِمۡ قَالُواْ فِيمَ كُنتُمۡۖ قَالُواْ كُنَّا مُسۡتَضۡعَفِينَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ قَالُوٓاْ أَلَمۡ تَكُنۡ أَرۡضُ ٱللَّهِ وَٰسِعَةٗ فَتُهَاجِرُواْ فِيهَاۚ فَأُوْلَٰٓئِكَ مَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ وَسَآءَتۡ مَصِيرًا97 إِلَّا ٱلۡمُسۡتَضۡعَفِينَ مِنَ ٱلرِّجَالِ وَٱلنِّسَآءِ وَٱلۡوِلۡدَٰنِ لَا يَسۡتَطِيعُونَ حِيلَةٗ وَلَا يَهۡتَدُونَ سَبِيلٗا98﴾
(N'ezie, ndị ahụ ndị mmụọ ozi na-ewere ndụ ha mgbe ha na-emejọ onwe ha, ha (mmụọ ozi) ga-asị: "N'ọnọdụ dị aṅaa ka unu nọ na ya?" Ha ga-asị: "Anyị bụ ndị a na-emegbu emegbu n'ụwa." Ha (mmụọ ozi) ga-asị: "Ala Chineke ọ̀ bụghị nke sara mbara ka unu wee kwapụ na ya?" Ndị ahụ, ebe obibi ha bụ Jahannam; ọ bụkwa ebe njedebe jọgburu onwe ya.97
E wezụga ndị na-adịghị ike n'ime ụmụ nwoke, ụmụ nwanyị, na ụmụntakịrị, ndị na-enweghị ike ime atụmatụ ọ bụla, ha amataghịkwa ụzọ ọ bụla98) [Surah An-Nisaa: 97-98].
Nakwa okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿يَٰعِبَادِيَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِنَّ أَرۡضِي وَٰسِعَةٞ فَإِيَّٰيَ فَٱعۡبُدُونِ56﴾
(O unu ndị ohu M kwere ekwe, n'ezie, ala M sara mbara. Ya mere, bụrụnụ naanị M ka unu na-efe ofufe.) [Surah Al-Ankabut:56].
Al-Baghawi (ka Chineke meere ya ebere) sịrị: "Ihe kpatara e ji wetuo amaokwu a bụ banyere ndị Alakụba nọ na Makkah ndị na-akwagaghị, Chineke wee kpọọ ha n'aha Okwukwe."
Ihe akaebe maka Hijrah sitere na Sunnah bụ okwu ya ﷺ:
"لَا تَنْقَطِعُ الهِجْرَةُ حَتَّى تَنْقَطِعَ التَّوْبَةُ، وَلَا تَنْقَطِعُ التَّوْبَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا".
(Mbugharị agaghị akwụsị ruo mgbe nchegharị ga-akwụsị, nchegharị agaghịkwa akwụsị ruo mgbe anyanwụ ga-awa site n'ọdịda anyanwụ ya).
Mgbe o biri na Madinah; e nyere ya iwu banyere iwu Islam ndị fọdụrụ—dị ka: Zakat, ibu ọnụ, Hajj, Adhan, Jihad, na ịgba ume ime ezi ihe nakwa igbochi ihe ọjọọ. Ọ nọrọ n'elu nke a afọ iri.
Ọ nwụrụ ﷺ, ma okpukpe ya na-adịgide adịgide. Nke a bụ okpukpe ya: ọ dịghị ezi ihe ọ bụla ma ọ bụghị na o duziere mba (Ummah) ya gaa na ya, ọ dịghịkwa ihe ọjọọ ọ bụla ma ọ bụghị na ọ dọrọ ha aka ná ntị megide ya.
Ma ihe ọma nke O duziere ya gaa na ya bụ: Tawhid, nakwa ihe niile Chineke hụrụ n'anya ma na-amasị Ya.
Ma ihe ọjọọ ahụ ọ dọrọ ya aka ná ntị megide ya bụ: Shirk, nakwa ihe niile Chineke kpọrọ asị ma jụ.
Chineke zitere ya gakwuru ndị mmadụ niile, O wee mee irubere ya isi iwu n'ahụ ndị Jinn na ụmụ mmadụ niile; ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّي رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيۡكُمۡ جَمِيعًا...﴾
(Sị: O unu ndị mmadụ, n'ezie m bụ Onye Ozi Chineke nye unu niile...) [Surah Al-A'raf: 158].
Chineke sitekwa na ya mezuo okpukperechi; ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗاۚ...﴾
(...Taa, emeela m ka okpukpe unu zuo oke, ma mezuchaawo m amara m n'ahụ unu, masịkwara m ka Islam bụrụ okpukpe unu...)
[Surah Al-Maa'idah: 3].
Ihe akaebe banyere ọnwụ ya bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿إِنَّكَ مَيِّتٞ وَإِنَّهُم مَّيِّتُونَ30 ثُمَّ إِنَّكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ عِندَ رَبِّكُمۡ تَخۡتَصِمُونَ31﴾
(N'ezie, ị ga-anwụ, n'ezie ha onwe ha ga-anwụkwa.30
Emesịa, n'ezie, n'Ụbọchị Mbilite n'ọnwụ, unu ga-ese okwu n'ihu Onyenwe unu31)
[Surah Az-Zumar: 30-31].
Ma ndị mmadụ, mgbe ha nwụrụ, a ga-akpọlite ha n'ọnwụ; ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿مِنۡهَا خَلَقۡنَٰكُمۡ وَفِيهَا نُعِيدُكُمۡ وَمِنۡهَا نُخۡرِجُكُمۡ تَارَةً أُخۡرَىٰ55﴾
(Site na ya ka Anyị kere unu, ma n'ime ya ka Anyị ga-eweghachi unu, ma site na ya ka Anyị ga-ewepụta unu otu ugboro ọzọ55) [Surah Taha: 55]. Nakwa okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿وَٱللَّهُ أَنۢبَتَكُم مِّنَ ٱلۡأَرۡضِ نَبَاتٗا17 ثُمَّ يُعِيدُكُمۡ فِيهَا وَيُخۡرِجُكُمۡ إِخۡرَاجٗا18﴾
(Ma Chineke mere ka unu si n'ala pụta, otu ọpụta.17"
Mgbe ahụ, Ọ ga-eweghachi unu n'ime ya, ma Ọ ga-ewepụtakwa unu n'ezie18) [Surah Nuh: 17-18].
Ma mgbe mbilite n'ọnwụ gasịrị, a ga-aza ha ajụjụ, a ga-akwụkwa ha ụgwọ dịka ọrụ ha siri dị; ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿...لِيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ أَسَٰٓـُٔواْ بِمَا عَمِلُواْ وَيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ بِٱلۡحُسۡنَى﴾
(...ka O wee kwụọ ndị mere ihe ọjọọ ụgwọ ọrụ ha maka ihe ha rụrụ, ma kwụọ ndị mere ezi omume ụgwọ ọrụ kachasị mma) [Surah An-Najm: 31].
Ma onye ọ bụla gọnahụrụ mbilite n'ọnwụ ghọrọ onye na-agọnahụ Chineke (Kaafir); ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿زَعَمَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَن لَّن يُبۡعَثُواْۚ قُلۡ بَلَىٰ وَرَبِّي لَتُبۡعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلۡتُمۡۚ وَذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٞ7﴾
(Ndị na-ekweghị ekwe chere na a gaghị akpọlite ha n'ọnwụ. Sị: "Mba! A na m aṅụ iyi n'aha Onyenwe m, a ga-akpọliterịrị unu n'ọnwụ; mgbe ahụ, a ga-agwakwarịrị unu ihe unu rụrụ. Ma nke ahụ dịịrị Chineke mfe") [Surah At-Taghabun: 7].
Ma Chineke zitere ndị ozi niile dị ka ndị na-ezisa ozi ọma nakwa ndị na-adọ aka ná ntị; ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿رُّسُلٗا مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى ٱللَّهِ حُجَّةُۢ بَعۡدَ ٱلرُّسُلِ...﴾
(Ndị ozi, dị ka ndị na-eweta ozi ọma na ndị na-adọ aka ná ntị, ka ndị mmadụ ghara inwe ihe ngọpụ ọ bụla megide Chineke mgbe ndị ozi ahụ gasịrị...) [Surah An-Nisaa: 165].
Onye mbụ n'ime ha bụ Nuh (udo dịrị ya).
Ma onye ikpeazụ n'ime ha bụ Muhammad ﷺ, ọ bụkwa akara mmechi nke ndị amụma, ọ dịghị onye amụma ọzọ ga-abịa mgbe ọ gasịrị; ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Kasị Elu:
﴿مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَآ أَحَدٖ مِّن رِّجَالِكُمۡ وَلَٰكِن رَّسُولَ ٱللَّهِ وَخَاتَمَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ...﴾
(Muhammad abụghị nna onye ọ bụla n'ime ụmụ nwoke unu, kama ọ bụ Onye Ozi Chineke nakwa akara mmechi nke ndị amụma...)
[Surah Al-Ahzab: 40].
Ihe akaebe na onye mbụ n'ime ha bụ Nuh bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿إِنَّآ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ كَمَآ أَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰ نُوحٖ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ مِنۢ بَعۡدِهِ...﴾
(N'ezie, Anyị zitere gị mkpughe dịka Anyị zitere mkpughe nye Nuh nakwa ndị amụma ndị sochiri ya...) [Surah An-Nisaa: 163].
Ma mba ọ bụla Chineke ziteere onye ozi—site na Nuh ruo Muhammad ﷺ—ọ na-enye ha iwu ka ha fee naanị Chineke ofufe, ma na-amachibido ha ife Taghut (arụsị) ofufe; ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Kasị Elu:
﴿وَلَقَدۡ بَعَثۡنَا فِي كُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولًا أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجۡتَنِبُواْ ٱلطَّٰغُوتَ...﴾
(Ma n'ezie, Anyị ezitela Onye Ozi n'ime mba ọ bụla ka ha fee Chineke ofufe ma zere Taghut...) [Surah An-Nahl: 36].
Chineke mere ya iwu n'ahụ ndị ohu niile: ịgọnahụ Taghut, nakwa inwe okwukwe na Chineke.
Ibn Al-Qayyim (ka Chineke Onye Dị Elu meere ya ebere) sịrị: "Ihe 'Taghut' pụtara: Ọ bụ ihe ọ bụla ohu jiri gafee oke ya—ma ọ bụ n'ihe a na-efe ofufe, ma ọ bụ onye a na-eso, ma ọ bụ onye a na-erubere isi."
Tawaghit (ihe ndị a na-efe kama Chineke) dị ọtụtụ, ma ndị isi ha bụ ise: Iblis—Chineke bụrụ ya ọnụ, onye a na-efe ma afọ juru ya na ya, onye kpọrọ ndị mmadụ gaa n'ife onwe ya, onye kwuru na ya maara ihe ọ bụla gbasara ihe zoro ezo (Al-Ghayb), nakwa onye jiri ihe ọzọ na-abụghị ihe Chineke zitere kpee ikpe.
Ihe akaebe bụ okwu Ya, Onye Dị Elu:
﴿لَآ إِكۡرَاهَ فِي ٱلدِّينِۖ قَد تَّبَيَّنَ ٱلرُّشۡدُ مِنَ ٱلۡغَيِّۚ فَمَن يَكۡفُرۡ بِٱلطَّٰغُوتِ وَيُؤۡمِنۢ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱسۡتَمۡسَكَ بِٱلۡعُرۡوَةِ ٱلۡوُثۡقَىٰ لَا ٱنفِصَامَ لَهَاۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ256﴾
(Enweghị mmanye n'okpukperechi; n'ezie ụzọ ziri ezi adịla iche na ụzọ hiere ụzọ. Ya mere, onye ọ bụla gọnahụrụ Taghut ma kwere na Chineke, n'ezie o jidesiri ike n'eriri ahụ kwụsiri ike nke na-adịghị agbaji. Ma Chineke bụ Onye na-anụ ihe niile, Onye maara ihe niile) [Surah Albakara:256]، Nke a bụ ihe "La ilaha illallah" pụtara, nakwa n'ime Hadith:
"رَأْسُ الأَمْرِ: الإِسْلَامُ، وَعَمُودُهُ: الصَّلَاةُ، وَذِرْوَةُ سَنَامِهِ: الجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ".
"Isi nke okwu a bụ Islam, ogidi ya bụ ekpere, ma ọkwa ya kachasị elu bụ Jihad n'ụzọ nke Chineke."
Ọ bụ Chineke kachasị mara.
***
الفهرس
[Ntọala nke Abụọ] 12
[Ntọala nke atọ]. 20
***
ig36v2.0 - 23/07/2026
