رِسَالَةٌ فِي الدِّمَاءِ الطَّبِيعِيَّةِ لِلنِّسَاءِ

ብዛዕባ ባህርያዊ ደም ደቂ

ኣንስትዮ ዝገልጽ መልእኽቲ

بِقَلَمِ فَضِيلَةِ الشَّيْخِ العَلَّامَةِ

مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ العُثَيْمِينِ

غَفَرَ اللَّهُ لَهُ وَلِوَالِدَيْهِ وَلِلمُسْلِمِينَ

ብብርዒ ሸኽ ኣልዓ'ላማ

ሙሓመድ ብን ሳሊሕ ኣልዑሰይሚን

ኣላህ ንዕኡን ንወለዱን ንሙስሊሚንን ይምሓረሎም።

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

ሙሓመድ ብን ሳሊሕ ኣልዑሰይሚን

ብዛዕባ ባህርያዊ ደም ደቂ ኣንስትዮ ዝምልከት መልእኽቲ

ምስጋና ይኹኖ ን ኣላህ ነመስግኖን ካብኡ ሓገዝ ንሓትትን ንሓጥያትና ክምሕረና ንልምኖን ናብኡ ድማ ንናሳሕን፡ ከምኡ'ውን ናብኡ ካብ ሕማቕ ባህርያት ናይ ነብስናን ተግባርናን ንዕቆብ። ኣላህ ዝመርሖ ሰብ ዘስሕቶ የለን፡ ንዘስሓቶ ሰብ ድማ ዝመርሖ የለን። በቲ እንኮ ሓደ ንሱ ኣላህ ብዘይክኡ ካልእ ክምለኽ ዝግበኦ ከምዘየለ ሽርካ ዘይብሉ እምስክር ከምኡ'ውን ሙሓመድ ባርዪኡን ልኡኹን ምዃኖም እምስክር፡ ኣላህ ምውዳሱን ሰላምን ኣብ ልዕሊኦም፡ ከምኡ'ውን ኣብ ልዕሊ ስድረኦምን ብጾቶምን፡ ክሳብ መዓልቲ ፍርዲ ብልክዕ ንዝሰዓብዎምን የውርድ።

ድሕር'ዚ፦ እቲ ንደቂ ኣንስትዮ ዘጋጥመን ደም፡ ንሱ ድማ ጽግያት (ሐይድ)፡ ኢስቲሓዳን ኒፋስን ኮይኑ፡ ካብ'ቶም ምብራሆምን ፍርዲ ናይ'ዚ ምፍላጥን፡ ከምኡ'ውን ኣብ'ዚ ጉዳይ ካብ ዝተዋህቡ ዘረባታት ሰብ-ፍልጠት ነቲ ጌጋ ካብ'ቲ ቅኑዕ ምፍላይን ኣድላዪ ዝኾነሎም ኣገደስቲ ጉዳያት ኢዩ። ከምኡ'ውን እቲ እንሙርከሰሉ ካብኡ ኣብ ዝተመርጸ ይኹን ወይ ኣብ ዝደኸመ ብመሰረት መብርሂ እቲ ኣብ ኪታብን(ቑርኣን) ሱናን ዝመጸ ክኸውን ኣለዎ።

1- ምኽንያቱ ክልቲኦም፡ እቶም ልዑል ኣላህ ንባሮቱ ኣምልኾን ግዴታን ዝገበረሎም ሕግታት ዝህነጸሎም ክልተ መሰረታውያን ምንጭታት ኢዮም።

2- ከምኡ'ውን ምኽንያቱ ኣብ ኪታብን ሱናን ምምርኳስ፡ ምርግጋእ ልብን፡ ምግፋሕ ደረትን፡ ሩፍታ ነብስን ካብ ተሓታትነት ነጻ ምዃንን ስለዝርከቦ ኢዩ።

3- ብዘይክኦም ዝኾነ ዘረባ መርትዖ ናይ ዘረብኡ ከቕርብ ኣለዎ እምበር ከም መርትዖ ኣይውሰድን ኢዩ።

ምኽንያቱ ኣብ ቃል ልዑል ኣላህን ቃል ልኡኹ ሰላላሁ ዓለይሂ ወሰለም፡ ከምኡ'ውን ቃል ሰብ-ፍልጠት ካብ ሰሓባ በቲ ዝተመርጸ መረዳእታ ብመሰረት እቲ ሚዛን ዝደፍእ ዘረባ(ቃውል)፡ ኣብ መጽሓፍን ሱናን ዝጻረሮ ክሳብ ዘይኮነ ብዝብል ቅድመ-ኹነት ካልእ ብዘይክኡ መርትዖ ስለዘየለ፡ ከምኡ'ውን ዘረባ ካልእ ሰሓቢ ዘይጻረሮ ምስ ዝኸውን፡ ኣብ ኪታብን ሱናን ዝጻረሮ እንተድኣ ሃልዩ ግና፡ ነቲ ኣብ ኪታብን ሱናን ዘሎ ምሓዝ ግዴታ ይኸውን፡ ናይ ካልእ ሰሓቢ ዘረባ እንተ ተጻሪርዎ፡ ኣብ መንጎ ክልቲኡ ኣበሃህላታት ኣየናይ ከም ዝበልጽ ምምዛን ይድለ እሞ፡ እቲ ዝበለጸ ካብኡ ድማ ይውሰድ፡ ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ስለ ዝበለ:-

﴿...فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا﴾

{...ኣብ ዝኾነ ነገር እንተ ተኻቲዕኩም ፡እቲ ዝተኻታዕኩሙሉ ነገር ናብ ኣላህን ልኡኹን ምለስዎ ብኣላህን ብናይ መወዳእታ መዓልትን ትኣምኑ እንተኾንኩም፡ ንሱ እቲ ዝሓሸን መወዳእትኡ ደስ በሃልን ኢዩ} [ኣ'ኒሳእ: 59]።

እዚኣ ሓጻር መልእኽቲ እምብኣር፡ ብዛዕባ መግለጺ ናይ'ዚ ደም ሕግታቱን ኣድላዪ ዝኾነ ነገራት ዝሓዘት ኮይና፡ ነዞም ዝስዕቡ ምዕራፋት ዘጠቓለለት ኢያ፡

·ቀዳማይ ምዕራፍ፡ ብዛዕባ ትርጉም ናይ ጽግያትን ምኽንያት ህላዊኡን።

·ካልኣይ ምዕራፍ፡ ብዛዕባ ግዜ ናይ ጽግያትን ንውሓቱን።

·ሳልሳይ ምዕራፍ፡ ብዛዕባ ኣብ ጽግያት ዘጋጥሙ ነገራት።

·ራብዓይ ምዕራፍ፡ ፍርዲ ናይ ጽግያት።

·ሓምሻይ ምዕራፍ፡ ብዛዕባ ኢስቲሓዳን ሕግታታን።

.ሻድሻይ ምዕራፍ፡ ብዛዕባ ኒፋስን ሕግታቱን።

·ሻውዓይ ምዕራፍ፡ ብዛዕባ ጽግያት ዝኽልክሉ ወይ ዘምጽኡ፡ ከምኡ'ውን ጥንሲ ዝኽልክሉ ወይ ዝንጽሉ ነገራት ምጥቃም።

ቀዳማይ ምዕራፍ፡ ብዛዕባ ትርጉም ጽግያትን ምኽንያት ህላዊኡን

ጽግያት(ሐይድ) ብቋንቋ ትርጉሙ፦ ናይ ሓደ ነገር ምፍሳስን ምውሓዝን ማለት ኢዩ።

ኣብ ሸሪዓ ትርጉሙ ድማ፦ ንጓል ኣንስተይቲ ብባህርያዊ መገዲ ብዘይ ዝኾነ ምኽንያት ኣብ ፍሉጣት እዋናት ዝወጽእ ደም ኢዩ። ስለ'ዚ ንሱ ባህርያዊ ደም ኮይኑ፡ ብሰንኪ ሕማም፡ ወይ ቁስሊ፡ ወይ ምንጻል ጥንሲ፡ ወይ ብሰንኪ ሕርሲ ዝመጽእ ኣይኮነን። ባህርያዊ ደም ብምዃኑ ድማ፡ ብመሰረት ኩነታት ናይ'ታ ጓል ኣንስተይቲ፡ ከባቢኣን ኩነታት ኣየራን ይፈላለ ኢዩ፡ በዚ ምኽንያት እዚ ድማ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ'ዚ ጉዳይ እዚ ብግልጺ ብዝረአ ፍልልይ ይፈላለያ ኢየን።

እቲ ኣብ'ዚ ዘሎ ጥበብ ድማ፡ ዕሸል ኣብ ማህጸን ኣዲኡ ከሎ፡ በቲ ካብ ማህጸን ወጻኢ ዘሎ ፍጡር ዝምገቦ ክምገብ ስለዘይክእል፡ ከምኡ’ውን እቲ ንዕኡ ኣዝዩ ሩህሩህ ዝኾነ ፍጡር ዓይነት ምግቢ ከብጽሓሉ ስለዘይክእል፡ በዚ መሰረት'ዚ ልዑል ኣላህ ኣብ ጓል ኣንስተይቲ ናይ ደም ፈሳሲታት ይገብር እሞ፡ እቲ ዕሸል ኣብ ማህጸን ኣዲኡ ከሎ ምብላዕን ምሕቃቕን ከየድለዮ ብእኡ ይምገብ። እዚ ብመንገዲ ሕምብርቲ ኣቢሉ ናብ ኣካላቱ ብምእታው፡ እቲ ደም ኣብ ውሽጢ ሰራውሩ እናተዘዋወረ ብእኡ ይምገብ። እቲ ዝበለጸ ፈጣሪ ዝኾነ ኣላህ ዝተባረኸ ኢዩ።

እዚ ድማ እቲ ናይ'ዚ ጽግያት ጥበብ ኢዩ። ስለ'ዚ ጓል ኣንስተይቲ እንተጠኒሳ ጽግያት ደው ይብላ፡ ብሳሕቲ እንተዘይኮይኑ ድማ ጽግያት ኣይመጻን ኢዩ። ከምኡ'ዉን ዘጥብዋ ኣንስቲ፡ ጽግያት ዝመጸን ውሑዳት ኢየን፡ ብፍላይ ድማ ኣብ መጀመርታ ግዜ ናይ ምጥባው።

ካልኣይ ምዕራፍ፦ ብዛዕባ ግዜ ጽግያትን ንውሓቱን

ኣብ'ዚ ምዕራፍ እዚ ዘሎ መግለጺ ኣብ ክልተ ክፋላት ይኽፈል፡

ቀዳማይ ክፋል፦ ብዛዕባ እቲ ጽግያት ዝመጸሉ ዕድመ።

ካልኣይ ክፋል፦ ብዛዕባ ግዜ ናይ ጽግያት።

እምበኣር እቲ ቀዳማይ ክፋል፦ ጽግያት ብብዝሒ ዝመጸሉ ዕድመ ኣብ መንጎ ዓሰርተ ክልተ ዓመትን ሓምሳ ዓመትን ኢዩ፡ ምናልባት'ውን ጓል ኣንስተይቲ ብመሰረት ኩነታታን ኣከባቢኣን ኩነታት ኣየራን ቅድሚኡ ወይ ድሕሪኡ ጽግያት ክመጻ ይኽእል ኢዩ።

ዑለማእ(ምሁራት እስልምና) ኣላህ ይርሓመሎም ተፈላሊዮም፦ ጽግያት ዝመጸሉ ዕድመ፡ ጓል ኣንስተይቲ ቅድሚኡን ድሕሪኡን ጽግያት ዘይትርእየሉ፡ ከምኡ'ውን እቲ ቅድሚኡ ወይ ድሕሪኡ ዝመጻ ደም፡ ደም ፈሳድ(ብልሹው) እምበር ጽግያት ዘይኮነሉ ውሱን ደረት ኣለዎ ድዩ ንዝብል?

ዑለማእ(ምሁራት እስልምና) ኣብ'ዚ ጉዳይ ተፈላሊዮም፡ኣ'ዳሪሚ -ነቶም ፍልልያት ድሕሪ ምጥቃሱ- ከም'ዚ ይብል፦ እዚ ኩሉ ብወገነይ ጌጋ ኢዩ! ምኽንያቱ መወከሲ ናይ'ዚ ኩሉ ናብ'ቲ ጭቡጥ ምርካቡ(ህላዊኡ) ስለ ዝምለስ፡ ኣብ ዝኾነ ኩነታትን ዕድመን ዝኾነ መጠን ምስ ዝርከብ፡ ከም ሐይድ(ጽግያት) ክቑጸር ግድነት ይኸውን። ረቢ ድማ ዝበለጸ ፈላጥ ኢዩ¹።

እዚ ኣ'ዳሪሚ ዝበሎ ድማ ንሱ ኢዩ እቲ ቅኑዕ፡ ከምኡ'ዉን ምርጫ ናይ ሸይኽ ኣል-ኢስላም ኢብኑ ተይሚያ ኢዩ²፡ ስለ'ዚ ጓል ኣንስተይቲ ደም ጽግያት ኣብ ዝረኣየትሉ ዝኾነ ግዜ፡ ዕድሜኣ ትሕቲ ትሽዓተ ዓመት ወይ ልዕሊ ሓምሳ ዓመት እኳ እንተኾነ፡ ንሳ በዓልቲ ጽግያት ኢያ። እዚ ኸኣ ምኽንያቱ ኣላህን ልኡኹን ሕግታት ጽግያት ምስ ምህላዉ ስለ ዘተኣሳሰርዎ፡ ኣላህን ልኡኹን ድማ ንዕኡ ዝኸውን ዝተወሰነ ዕድመ ስለ ዘይወሰኑሉ፡ ናብ'ቲ እተን ሕግታት ዝተኣሳሰራሉ ምህላው ምምላስ ግድነት ይኸውን። ብዝተወሰነ ዕድመ ምውሳኑ ድማ ካብ ቑርኣን ወይ ሱና (መንገዲ ነቢና) መርትዖ የድልዮ፡ ኣብ'ዚ ድማ ዝኾነ መርትዖ የለን።

እቲ ካልኣይ ክፍሊ ድማ ፦ንሱ ኸኣ ግዜ ናይ ጽግያት ኢዩ፡ ማለት መጠን ናይ ግዚኡ።

ዑለማእ(ምሁራት እስልምና) ኣብኡ ብኣስታት ሽዱሽተ ወይ ሸዉዓተ ርእይቶታት ብዓቢ ተፈላሊዮም ኢዮም። ኢብኑል-ሙንዚር ኣላህ ይርሓመሎም ከም'ዚ በሉ፡ ሓደ ጉጅለ ከም'ዚ በሉ፡ ንዝተሓተ ጽግያት ኮነ ንዝለዓለ ብመዓልታት ዝተገደበ ገደብ የብሉን³።

ኣነ ድማ በልኩ፦ እዚ ኣበሃህላ'ዚ ከም'ቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ ኣበሃህላ ናይ ኣ'ዳሪሚ ኢዩ፡ ንሱ ድማ ምርጫ ናይ ሸይኹል ኢስላም ኢብኑ ተይሚያ ኮይኑ። እቲ ቅኑዕ ድማ ንሱ ኢዩ፡ ምኽንያቱ ቑርኣንን ሱናን ግቡእ መገንዘቢን መርትዖ ስለ ዝኾኑዎ።

ቀዳማይ መርትዖ ድማ፡ ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል፦

﴿وَيَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلۡمَحِيضِۖ قُلۡ هُوَ أَذٗى فَٱعۡتَزِلُواْ ٱلنِّسَآءَ فِي ٱلۡمَحِيضِ وَلَا تَقۡرَبُوهُنَّ حَتَّىٰ يَطۡهُرۡنَۖ...﴾

{ብዛዕባ ጽግያት ይሓቱኻ፡ በሎም ንሱ ርስሓት ኢዩ፡ ስለ'ዚ ኣብ ግዜ ጽግያት ካብ ኣንስቲ ርሓቑ(ኣብ ጾታዊ ርክብ)፡ ክሳብ ዝጸርያ ድማ ኣይትቕረቡወን...} [ኣልበቐራ፡222]፡ ስለ'ዚ ኣላህ መወዳእታ ናይ'ቲ ምኽልካል ምጽራይ ጌርዎ፡ ነቲ መወዳእታ ድማ ሓደ መዓልትን ለይትን ምግባር፡ ወይ ሰለስተ መዓልታት፡ ወይ ዓሰርተ ሓሙሽተ መዓልታት ኣይገበሮን። እዚ ድማ ምኽንያት እቲ ፍርዲ ክውሰን እንከሎ፡ ምህላውን ዘይምህላውን ናይ ጽግያት ምዃኑ የመልክት። ስለ'ዚ ጽግያት ምስ ዝህሉ እቲ ፍርዲ ይጸድቕ፡ ካብኡ ምስ ጸረየት ድማ ፍርዲ ናቱ ይለዓል።

ካልኣይ መርትዖ፡ ኣብ ሰሒሕ ሙስሊም ኣብ ዝተረጋገጸ ሓዲስ፡ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ንዓኢሻ ብዑምራ ኢሕራም ጌራ ጽግያት ምስ ኣርከባ ከም'ዚ ኢሎማ፦

«افْعَلِي مَا يَفْعَلُ الْحَاجُّ، غَيْرَ أَنْ لَا تَطُوفِي بِالْبَيْتِ حَتَّى تَطْهُرِي». قَالَتْ: فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ طَهُرَتْ، فَأَفَاضَتْ.

«እቲ ኣብ ሓጅ ዘሎ ሰብ ዝገብሮ ግበሪ፡ እንተኾነ ግን ክሳብ እትጸርዪ ንካዕባ ኣይቱኽለሊ።» ንሰን ድማ ኢለን፡ መዓልቲ ናሕሪ ምስ ኮነ ጸርየ፡ ጠዋፍ ኢፋዳ ድማ ፈጸመት። ሓዲስ⁴።

ኣብ ቡኻርን ሙስሊምን ዝሰነድዎ ነቢ ሙሓመድ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ንዓኣ ከም'ዚ ኢሎማ፦

«انتَظِرِي فَإِذَا طَهُرْتِ فَاخْرُجِي إِلَى التَّنْعِيمِ».

«ተጸበዪ፡ ምስ ነጻህኪ ድማ ናብ ተንዒም ኪዲ»⁵፣ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ገደብ ናይ'ቲ ምኽልካል ምጽራይ ገበሩዎ፡ ነቲ ገደብ ድማ ብዝተወሰነ ግዜ ኣይገበሩዎን፡ እዚ ድማ እቲ ሕጊ ምስ ምህላዉን ዘይምህላዉን ምስ ጽግያት ዝተኣሳሰር ምዃኑ የመልክት።

ሳልሳይ መርትዖ፡- እቲ ገሊኦም ካብ ፉቀሃእ (ሰብ ፍልጠት) ኣብ'ዚ ጉዳይ እዚ ዝጠቐስዎ ግምታትን ዝርዝራትን፡ ነዚ ምብራህ ኣድላዪ ክነሱ፡ ኣብ መጽሓፍ ልዑል ኣላህ ኮነ ኣብ ሱና ልኡኽ ኣላህ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ኣይርከብን ኢዩ፡ እዚ ካብ'ቲ ደቂ ሰባት ክርድእዎን ብእኡ ኣቢሎም ንኣላህ ከምልኹዎን ግዴታ ዝኾነ ነገራት እንተዝኸውን ነይሩ፡ ኣላህን ልኡኹን ሰለላሁዓለይሂ ወሰለም ንኹሉ ሰብ ብግልጺ መብረህዎ ኔሮም፡ ምኽንያቱ እቶም ኣብኡ ዝምርኮሱ ከም ሕግታት ናይ ሰላት፡ ጾም፡ ምውሳብ፡ ምፍታሕ፡ ውርሻን ካልኦት ሕግታትን ኣገዳስነት ስለ ዘለዎም ኢዩ። ከም'ቲ ኣላህን ልኡኹን ብዝሒ ናይ ሰላትን፡ ግዜኣን፡ ሩኩዓንን ሱጁደንን ዝገለጽዎ፡ ምጽዋት(ዘካት) ድማ፦ ዝወጸሉ ንብረትን፡ ኒሳቡን፡ መጠኑን፡ ዝግብኦም ሰባትን፡ ጾም ድማ፡-እዋኑን ግዚኡን፡ ሓጅ ውን ከምኡ ካልእ ካብኡ ንታሕቲ ዘሎን፡ ክሳብ ስነስርዓት ምብላዕን ምስታይን፡ ምድቃስን ጾታዊ ርክብን፡ ኮፍ ምባልን፡ ናብ ገዛ ምእታውን ካብኡ ምውጻእን፡ ከምኡ'ውን ስነስርዓት ደገ ምውጻእ፡ ክሳብ ብቁጽሪ ምድራዝ ኢስቲጅማር [ድሕሪ ቀልቀል ብእምኒ ምድራዝ] ዝበሉ፡ ንካልኦት ደቀቕትን ዓበይትን ነገራት ዘጠቓለለ ኮይኑ፡ እዚ ድማ ካብ'ቲ ኣላህ ነቲ ሃይማኖት ብእኡ ዘማልኣሉን፡ ጸግኡ ኣብ ልዕሊ ኣመንቲ ዘዛዘመሉን ኢዩ፡ ከም'ቲ ልዑል ኣላህ ዝበሎ፦

﴿...وَنَزَّلۡنَا عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ تِبۡيَٰنٗا لِّكُلِّ شَيۡءٖ...﴾

{...ናባኻ ነቲ መጽሓፍ (ቑርኣን)፡ ንኹሉ ነገር መብርሂ ኮይኑ ኣውሪድናዮ...} [ኣ'ናሕል:89]፣ ከምኡ'ውን ረቢ ኣብ ቑርኣን ከም'ዚ ይብል፦

﴿...مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَـكِن تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلَّ شَيْءٍ...﴾

{...ሓሶት ዘረባ ኣይኮነን፡ የግዳስ ነቲ ካብ ቅድሚኡ ዝነበረ ዘጽድቕን ንኹሉ ነገር ድማ ዝርዝር መብርሂን ኢዩ...} [ዩሱፍ:111]።

እዚ ግምታትን ዝርዝራትን ኣብ መጽሓፍ ልዑል ኣላህ ኮነ ኣብ ሱና ልኡኽ ኣላህ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ስለዘይተረኽበ፡ ኣብኡ ምምርኳስ ከምዘይከኣል ተነጺሩ ኢዩ፡ የግዳስ እቲ ምምርኳስ ኣብ'ቲ ሸሪዓዊ ፍርዲ ብምህላዉን ብዘይምህላዉን ዝተኣሳሰረሉ ስያመ ናይ ጽግያት ኢዩ። እዚ መርትዖ እዚ -ማለት ሓደ ብይን ኣብ ቑርኣንን ሱናን ዘይምጥቃሱ፡ ተቐባልነት ከምዘይብሉ መርትዖ ምዃኑ- ኣብ'ዚ ጉዳይ እዚ ይኹን ኣብ ካልኦት ኣርእስታት ፍልጠት ይጠቅመካ ኢዩ። ምኽንያቱ ናይ ሸሪዓ ፍርድታት፡ ካብ መጽሓፍ ኣላህ፡ ወይ ካብ ሱና ናይ ልኡኹ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም፡ ወይ ፍሉጥ ካብ ዝኾነ ስምምዕ ዑለማእ (ኢጅማዕ)፡ ወይ ድማ ቅኑዕ ካብ ዝኾነ ምንጽጻር (ቒያስ) ብዝመጸ መርትዖ ሸሪዓ እንተዘይኮይኑ ኣይረጋገጽን ኢዩ። ሸይኽ ኣል-ኢስላም ኢብኑ ተይሚያ ኣብ ሓደ መሰረታዊ ሕጎም ከም'ዚ ይብሉ:- "ካብ'ዚ ድማ ስም ናይ ጽግያት ኢዩ፡ ኣላህ ኣብ ቑርኣንን ሱናን ዝተፈላለዩ ፍርድታት ብእኡ ኣተኣሳሲሩ ጌሩ። እንተኾነ ግን ውሑድ ይኹን ብዙሕ ግዜኡ ኣይወሰነን፡ ከምኡ'ውን ኣብ መንጎ ክልተ ጽግያት ዘሎ ናይ ምጽራይ ግዜ ኣይወሰነን፡ እዚ ድማ ኡማ (ህዝቢ) ብሓፈሻ በዚ ዘጋጥሞ ኩነታትን ናብኡ ዘለዎ ኣድላይነትን እናሃለወ ክነሱ ኢዩ። ቋንቋ'ውን ኣብ መንጎ ሓደ መጠንን ካልእ መጠንን ኣይፈሊን ኢዩ፡ ስለ'ዚ ኣብ'ዚ ጉዳይ እዚ ደረት ዝገበረ ሰብ፡ ብርግጽ ንቑርኣንን ሱናን ተጻሪሩ ኣሎ"⁶። ዘረበኦም ተወዲኡ።

ራብዓይ መርትዖ፦ ምስትውዓል፡ ማለት ድማ ቅኑዕን ስሩዕን ቒያስ (ምንጽጻር)፡ እዚ ድማ ልዑል ኣላህ ንጽግያት ርስሓት (ርኽሰት) ምዃኑ ምኽንያት ብምግባሩ ኢዩ፡ ስለ'ዚ ጽግያት ኣብ ዝተረኽበሉ እዋን እቲ ርስሓት'ውን ኣሎ ማለት ኢዩ፡ ኣብ መንጎ ካልኣይን ቀዳማይን መዓልቲ ፍልልይ የለን፡ ወላ ኣብ መንጎ ራብዓይን ሳልሳይን'ውን ፍልልይ የለን፡ ወላ ኣብ መንጎ መበል ዓሰርተ ሽዱሽተን መበል ዓሰርተ ሓሙሽተን መዓልቲ ፍልልይ የለን፡ ከምኡ'ውን ወላ ኣብ መንጎ መበል ዓሰርተ ሸሞንተን መበል ዓሰርተ ሸውዓተን፡ ጽግያት ጽግያት ኢዩ፡ እቲ ርስሓት ድማ ርስሓት ኢዩ፡ እቲ ምኽንያት ኣብ ክልቲኡ መዓልታት ብማዕረ ይርከብ። ስለ'ዚ እቲ ምኽንያት ማዕረ እናሃለወ ክነሱ፡ ኣብ መንጎ ክልቲኡ መዓልታት ኣብ ፍርዲ ምፍልላይ ብኸመይ ቅቡል ይኸውን? እዚዶ ኣንጻር'ቲ ቅኑዕ ቒያስ ኣይኮነን? ወይስ እቲ ቅኑዕ ቒያስ፡ እተን ክልተ መዓልቲ ኣብ'ቲ ዒላ (ምኽንያት) ማዕረ ስለዝኾና፡ ኣብ'ቲ ፍርዲ እውን ማዕረ ምዃነን ኣይኮነን?

ሓምሻይ መርትዖ፡ ፍልልይን ዘይምርግጋእን ርእይቶታት ናይ'ቶም ደረት ዝውስኑ ኢዩ፡ እዚ ድማ ኣብ'ዚ ጉዳይ'ዚ ናብኡ ምምርኳስ ናይ ግድን ዝኾነ መርትዖ ከምዘየለ የመልክት። የግዳስ ንሳቶም ንጌጋን ቅንዕናን ዝተቓልዑ ናይ ኢጅቲሃድ(ጻዕሪ) ፍርድታት ኢዮም፡ ሓዲኦም ካብ'ቲ ካልእ ንምስዓቡ ዝያዳ ቀዳምነት ዘለዎ ኣይኮነን፡ ኣብ እዋን ምስሕሓብ ድማ መወከሲ ናብ ኪታብን ሱናን ኢዩ።

እምበኣር፡ ንዉሑድ ይኹን ንብዙሕ ጽግያት ደረት የብሉን ዝብል ዘረባ(ቃውል) ሓያል ምዃኑ፡ ከምኡ'ዉን ንሱ እቲ ዝያዳ ተመራጺ ዘረባ ምዃኑ እንተደኣ ነጺሩ፡ ጓል ኣንስተይቲ እትርእዮ ጠንቁ ካብ ቁስሊ ወይ ተመሳሳሊ ዘይኮነ ዝኾነ ይኹን ባህርያዊ ደም ኢዩ፡ ብግዜ ወይ ብዕድመ ከይተወሰነ ደም ጽግያት ምዃኑ ፍለጥ። እቲ ደም ኣብ'ታ ጓል ኣንስተይቲ ቀጻሊ ኮይኑ ፈጺሙ ደዉ ዘይብል፡ ወይ ድማ ኣብ ወርሒ ከም ሓደ ወይ ክልተ መዓልታት ንዉሑድ ግዜ ጥራሕ ደዉ ዝብል እንተኾይኑ ግና፡ ኢስቲሓዳ ይኸዉን። መግለጺ ናይ ኢስቲሓዳን ፍርዱን ድማ - ፍቓድ ኣላህ እንተኾይኑ - ክመጽእ ኢዩ።

ሸይኽ ኣል-ኢስላም ኢብኑ ተይሚያ ከም'ዚ ይብሉ፦ "መሰረት ካብ ማህጸን ዝወጽእ ኩሉ ነገር ጽግያት ኢዩ ክሳብ መርትዖ ዝርከብ ኢስቲሓዳ ምዃኑ⁷።"

ከምኡ'ውን ኢሉ፦ ዝኾነ ዝወጽእ ደም፡ ደም ናይ ሱር ወይ ናይ ቁስሊ ምዃኑ ክሳብ ዘይተፈልጠ፡ ንሱ ደም ጽግያት ኢዩ⁸። ተወዲኡ።

እዚ ኣበሃህላ እዚ፡ ብመንጽር መርትዖ እቲ ዝያዳ ሚዛን ዝደፍእ ከምዝኾነ፡ ከም መሮትዖ ንምርዳእን ንምግንዛብን ዝያዳ ዝቐረበ ኮይኑ፡ ከምኡ'ውን ካብ'ቲ እቶም ደረት ዝገበሩ ዝጠቐስዎ ኣብ ግብሪ ንምውዓሉን ንምትግባሩን ዝቐለለ ኢዩ። ከም'ዚ ዝኣመሰለ ድማ ንምቕባሉ ዝያዳ ብቑዕ ኢዩ፡ ምኽንያቱ ምስ መንፈስን መሰረትን ሃይማኖት እስልምና ስለዝሰማማዕ፡ ንሱ ድማ ምቕላልን ምምቻእን ኢዩ። ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል፦

﴿...وَمَا جَعَلَ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلدِّينِ مِنۡ حَرَجٖۚ...﴾

"{...ኣብ ሃይማኖት ድማ ዝኾነ ጸገም(ዘይጥዕም) ኣብ ልዕሌኹም ኣይገበረን...}" [ኣል ሓጅ:78]፡ ከምኡ'ውን ነቢ ሙሓመድ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ከም'ዚ ይብሉ፦

«إِنَّ الدِّينَ يُسْرٌ وَلَنْ يُشَادَّ الدِّينَ أَحَدٌ إِلَّا غَلَبَهُ فَسَدِّدُوا وَقَارِبُوا وَأَبْشِرُوا».

«ብርግጽ ሃይማኖት ቀሊል ኢዩ፡ ሓደ እኳ ንሃይማኖት ከቢድ እንተገይሩዎ ሃይማኖት ከይሰዓሮ ኣይተርፍን ኢዩ፡ ስለ'ዚ ቅኑዕ ስርሑ፡ ናብ ጽቡቕ ቅረቡ፡ ተበሰሩ ድማ(ኣብሽሩ ብዓስቢ ናይ ጽቡቅ ስራሕኩም)» ኢሎም። ቡኻሪ ዘውረይዎ⁹።

ካብ ጠባዮም ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ድማ ኔሩ

«أَنَّهُ مَا خُيِّرَ بَيْنَ أَمْرَيْنِ إِلَّا اخْتَارَ أَيْسَرَهُمَا مَا لَمْ يَكُنْ إِثْمًا».

«ኣብ መንጎ ክልተ ነገራት ምርጫ እንተተዋሂቦም፡ ሓጢያት ክሳብ ዘይኮነ ነቲ ዝቐለለ ኢዮም ዝመርጹ ኔሮም »¹⁰።

ጽግያት ናይ ጥንስቲ፦

መብዛሕትኡ ግዜ፡ ጓል ኣንስተይቲ ጥንሲ ምስ እትሕዝ ደም ደዉ ይብል ኢዩ። ኢማም ኣሕመድ ረሒመሁላህ ከም'ዚ ኢሎም፦ «ደቂ ኣንስትዮ ጥንሲ ዝፈልጣሉ፡ ደም ደዉ ብምባሉ ኢዩ»¹¹።

ሓንቲ ጥንስቲ ደም ምስ እትርኢ፡ እቲ ደም ቅድሚ ሕርሲ ብሓጺር ግዜ ከም ክልተ ወይ ሰለስተ መዓልቲ ኣቐዲሙ ዝመጸ እንተኾይኑን፡ ምስኡ ድማ ጻዕሪ ሕርሲ እንተሃልዩን፡ እዚ ኒፋስ ኢዩ። ቅድሚ ሕርሲ ብነዊሕ ግዜ እንተኾይኑ፡ ወይ ድማ ቅድሚ ሕርሲ ብውሑድ ግዜ ኮይኑ ግን ጻዕሪ ሕርሲ ዘይብሉ እንተኾይኑ፡ ንሱ ኒፋስ ኣይኮነን፡ ግና ፍርዲ ናይ ጽግያት ዝውሃቦ ጽግያት ድዩ ዝኸውን ወይስ ፍርዲ ናይ ጽግያት ዘይውሃቦ ዝተበላሸወ ደም ኢዩ ዝኸውን?

ኣብ'ዚ ጉዳይ'ዚ ኣብ መንጎ ሰብ-ፍልጠት ፍልልይ ኣሎ። እቲ ቅኑዕ ግን፡ ከም'ቲ ልሙድ ናይ ጽግያት ኩነታታ እንተኾይኑ፡ ንሱ ጽግያት ምዃኑ ኢዩ። ምኽንያቱ ጽግያት ከይከውን ዝኽልክሎ ምኽንያት ክሳብ ዘየለ፡ እቲ መሰረት ናይ'ቲ ንጓል ኣንስተይቲ ዘጋጥማ ደም ጽግያት ምዃኑ ኢዩ። ኣብ ኪታብን ሱናን ድማ ጥንስቲ ጽግያት ክህልዋ ዝኽልክል የለን።

እዚ ድማ ናይ ማሊክን¹² ኣ'ሻፊዒን¹³ መዝሃብ ኢዩ፡ ከምኡ’ውን ምርጫ ናይ ሸይኽ ኣል-ኢስላም ኢብን ተይሚያ ኢዩ፡ ኣብ ኣል-ኢኽቲያራት (ገጽ: 30) ከም'ዚ ይብል: ኣል-በይሃቒ ብሪዋያ ካብ ኣሕመድ ሓቢሩ፡ የግዳስ ናብኡ ከም ዝተመልሰ ውን ሓቢሩ ኢዩ። ተዛዚሙ።

በዚ መሰረት እዚ፡ እቲ ኣብ ጽግያት ናይ ጥንስቲ ዝጸድቕ ፍርዲ፡ ኣብ ጽግያት ናይ ዘይጥንስቲ ውን ይጸድቕ ኢዩ፡ ብዘይካ ኣብ ክልተ ጉዳያት፦

ቀዳማይ ጉዳይ፦ ፍትሕ፡ ነፍሰ-ጾር ንዘይኮነትን ዒዳ ክትጽበ ግዴታ ንዝኾነትን ጓል ኣንስተይቲ ኣብ እዋን ጽግያት ከላ ፍትሕ ምፍጻም ሓራም ኢዩ፡ ነፍሰ-ጾር ንዝኾነት ግና ሓራም ኣይኮነን። ምኽንያቱ ጥንስቲ ንዘይኮነት ሰበይቲ ኣብ እዋን ጽግያት ምፍታሕ ምስቲ ኣላህ ዝበሎ ዝጻረር ስለዝኾነ ኢዩ፡

﴿...فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ...﴾

{...ኣብ ግዜ ዒዳአን ፍትሑወን...} [ኣ'ጠላቕ፡1]፡ ጥንስቲ ኣብ እዋን ጽግያት እንከላ ምፍታሕ ግና ኣይጻረሮን ኢዩ፡ ምኽንያቱ ጥንስቲ ዝፈትሐ ሰብ፡ ኣብ እዋን ጽግያት እንከላ ትኹን ወይ ድማ ጽርይቲ ብዘየገድስ፡ ንዒዳኣ ኢዩ ፈቲሑዋ፡ ምኽንያቱ ዒዳኣ ብጥንሲ ስለ ዝኾነ። ስለ'ዚ ድማ፡ ካብ ካልኦት ብዝተፈልየ፡ ድሕሪ ስጋዊ ርክብ ክፈትሓ ሓራም ኣይኮኖን።

ካልኣይቲ ጉዳይ፦ ጽግያት ናይ ጥንስቲ ዒዳ ኣየብቅዕን ኢዩ፡ ብኣንጻር ጽግያት ናይ ካልኦት፡ ምኽንያቱ ዒዳ ናይ ጥንስቲ ብምውላድ እንተዘይኮይኑ ስለዘየብቅዕ ኢዩ፡ ጽግያት ትርአ ወላ ውን ኣይትርአ፡ ከም'ቲ ልዑል ኣላህ ዝበሎ፡

﴿...وَأُوْلَاتُ الأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَن يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ...﴾

{...እተን ጥኑሳት ድማ ግዜአን ጥንሰን ክሳብ ዝወልዳ ኢዩ...} [ኣ'ጠላቕ: 4]።

ሳልሳይ ምዕራፍ፡ ብዛዕባ ኣብ ልዕሊ ጽግያት ዘጋጥሙ ነገራት

ኣብ ጽግያት ዘጋጥሙ ለውጥታት ዓይነታት ኣለዎ፦

ቀዳማይ ዓይነት፡ ምዉሳኽ ወይ ምንካይ፡ ንኣብነት ብልማድ ናይ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ሽዱሽተ መዓልታት ኮይኑ፡ እቲ ደም ክሳብ ሸዉዓተ መዓልታት ምስ ዝቕጽል፡ ወይ ድማ ብልማድ ሸዉዓተ መዓልታት ኮይኑ ኣብ ሽዱሽተ መዓልታት ምስ እትጸሪ።

ካልኣይ ዓይነት፦ ምቅዳም ወይ ምድንጓይ፡ ንኣብነት ብልማድ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ኮይኑ ነቲ ጽግያት ኣብ መጀመርትኡ ምስ እትርእዮ፡ ወይ ድማ ብልማድ ኣብ መጀመርታ ወርሒ ኮይኑ ኣብ መወዳእትኡ ምስ እትርእዮ ኢዩ።

ኣብ ፍርዲ ናይ'ዞም ክልተ ዓይነታት ምሁራት ተፈላልዮም ኢዮም። እቲ ቅኑዕ ግን፡ ደም ኣብ ዝረኣየትሉ ግዜ ኣብ ጽግያት ከምዘላ ኮይኑ፡ ካብኡ ምስ ጸረየት ድማ ጸርያ ማለት ኢዩ፡ እዚ ድማ ካብ'ቲ ልሙድ ግዜኣ ይብዛሕ ወይ ይውሓድ፡ ከምኡ'ዉን ይቕደም ወይ ይደንጒ ብዘየገድስ። ናይ'ዚ መርትዖ ኣብ'ቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ምዕራፍ ኣቐዲሙ ተጠቒሱ ኢዩ፡ ምኽንያቱ ሕጊ ኣውጻኢ ነቲ ፍርዲ ናይ ጽግያት ምስ ህላዊኡ ስለ ዘተኣሳሰሮ።

እዚ ድማ ናይ ኢማም ኣሻፊዒ መዝሃብ¹⁴ ኮይኑ፡ ከምኡ'ዉን ምርጫ ሸይኹል ኢስላም ኢብኑ ተይሚያ¹⁵ ኢዩ፡ ደራሲ ኣል-ሙቕኒ ድማ ነዚ ኣትሪሩን ደጊፉን ከም'ዚ ይብል: እቲ ዓዳ(ልማድ) በቲ ኣብ'ቲ መዝሃብ ዝተጠቕሰ መልክዕ ግምት ዝወሃቦ እንተዝኸውን ነይሩ፡ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ንኡማ(ህዝቦም) ምገለጹሎም ኔሮም፡ ነቲ መግለጺ ምድንጓይ ድማ ኣይፍቀደሎምን ስለዝኾነ፡ ምኽንያቱ ነቲ መብርሂ ካብ ግዚኡ ምድንጓይ ኣይፍቀድን ኢዩ፡ ኣንስቱን ካልኦት ኣንስትን ድማ ኣብ ኩሉ ግዜ ነዚ መብርሂ ስለ ዘድልየን፡ ነዚ ምብራህ ክዝንግዖ ኣይክእልን ኢዩ። ካብኦም ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ብዛዕባ ዓዳ(ወርሓዊ ልምዲ) ምጥቃስ ይኹን ምብራህ፡ ኣብ ጉዳይ ሙስተሓዳ(ካብ ግዚኡ ወጻኢ ደም ንዝፈሳ) እንተዘይኮይኑ ካልእ ኣይመጸን¹⁶። ተዛዚሙ።

ሳልሳይ ዓይነት፦ ብጫ (ሱፍራ) ወይ ደብዛዛ (ኩድራ) ኮይኑ፡ ነቲ ደም ከም ማይ ቁስሊ ብጫ ኾይኑ ክትሪኦ እንከላ፡ ወይ ድማ ኣብ መንጎ ብጫን ጸሊምን ደብዛዝ ሕብሪ ክትሪኦ እንከላ ኢዩ። እዚ ድማ ኣብ ግዜ ጽግያት እንተኾይኑ፡ ወይ ቅድሚ ምጽራይ (ጡህሪ) ምስኡ ዝቐጸለ እንተኾይኑ፡ ንሱ ጽግያት ኢዩ፡ ፍርዲ ናይ ጽግያት ድማ ነረጋግጸሉ። ድሕሪ ምጽራይ (ጡህሪ) እንተኾይኑ ግና ጽግያት ኣይኮነን፡ ከም'ቲ ኡሙ ዓጢያ ረዲየላሁ ዓንሃ ዝበለቶ፦ "«ብድሕሪ ጽርየት፡ ቢጫን ደብዛዝ ሕብሪ ዘለዎ ፈሳሲ ከም ዝኾነ ነገር ኣይንቖጽሮን ኔርና።»" ኣቡ ዳዉድ ብቅኑዕ ሰነድ ዘውረይዎ¹⁷፡ ከምኡውን ቡኻሪ ብዘይ እቲ ንሳ ዝበለቶ: (ድሕሪ ጡህሪ) ኣውሬሞ፡ ግን ከም'ዚ ብምባል ባብ ገይሮምሉ: ባብ ብጫን ደብዛዝን ኣብ ዘይ መዓልታት ሓይዲ¹⁸።

ኣብ'ቲ መግለጺ መጽሓፎም ፈትሕ ኣል-ባሪ ከም'ዚ ይብሉ፦ «በዚ ድማ ነቲ ኣቐዲሙ ኣብ ሓዲስ ዓኢሻ ዝመጸ ንምውህሃድ የመልክቱ፡ ከም'ዚ ክትብል ከላ፦ ጻዕዳ ፈሳሲ ክሳብ ትርእያ።» ምስ፡ቲ ኣብ'ዚ ባብ ዝተጠቕሰ ሓዲስ ኡም ዓጢያ ብምትእስሳር ድማ፡ እዚ - ማለት ሓዲስ ዓኢሻ - ጓል ኣንስተይቲ ኣብ መዓልታት ጽግያት ብጫን ደብዛዝ ሕብርን ምስ እትርኢ ዝምልከት ኮይኑ፡ ካብኡ ወጻኢ ኣብ ዘሎ መዓልታት ግን ከም'ቲ ኡም ዓጢያ ዝበለቶ ምዃኑ ኢዩ»¹⁹። ተዛዚሙ።

እቲ ዘመልከቶ ሓዲስ ዓኢሻ ድማ፡ ቡኻሪ ቅድሚ እዚ ባብ²⁰ ኣረጋጊጾም ዝሰነድዎ ኮይኑ፡ ደቂ ኣንስትዮ ናብኣ ዱርጃ (ጓል ኣንስተይቲ ካብ ኣሰር ደም ጽግያት ዝተረፈ ነገር እንተሎ ንምፍላጥ እትጥቀመሉ ነገር) ይሰዳላ ነበራ፡ ኣብ ውሽጡ ድማ ብጫ ሕብሪ ዝረኣዮ ኩርሱፍ (ጡጥ) ይርከቦ ነበረ እሞ፡ ንሳ ድማ ከም'ዚ ትብል፡ «ጻዕዳ ፈሳሲ ክሳዕ እትርእያ ኣይትተሃወኻ»²¹።

'ኣል-ቐሰቱል በይዳእ'፦ ደም ሐይዲ ደው ኣብ ዝብለሉ ግዜ ማህጸን ዘውጽኦ ጻዕዳ ፈሳሲ ኢዩ።

ራብዓይ ዓይነት፦ ኣብ ጽግያት ምቑርራጽ ምህላው፡ ማለት ሓደ መዓልቲ ደም ትርኢ፡ ሓደ መዓልቲ ድማ ንጽህና ትርኢ፡ ወይ ከምኡ ዝኣመሰለ። እዚ ድማ ክልተ ኩነታት ኣለዎ፦

እታ ቀዳመይቲ ኩነታት፦ እዚ ኣብ ጓል ኣንስተይቲ ወትሩ ኣብ ኩሉ ግዜኣ ብቐጻሊ ዝህሉ እንተኾይኑ፡ እዚ ደም ኢስቲሓዳ(ካብ ንቡር ወጻኢ ዝፈስስ ደም) ኢዩ፡ ነታ ዝረኣየቶ ድማ ፍርዲ ናይ ሙስታሓዳ ይምልከታ።

ካልኣይቲ ኩነታት፦ እቲ ደም ምስ ጓል ኣንስተይቲ ቀጻሊ ምስ ዘይከውን፡ የግዳስ ኣብ ገለ ግዜ ጥራሕ ዝመጻ ኮይኑ፡ ትኽክለኛ ናይ ምጽራይ ግዜ ድማ ምስ ዝህልዋ ኢዩ። ዑለማእ ኣላህ ይርሓመሎም ብዛዕባ እዚ ግዜ ንጽህና'ዚ ተፈላሊዮም ኢዮም። እዚ ከም ምጽራይ ድዩ ዝሕሰብ ወይስ ፍርዲ ናይ ጽግያት ኢዩ ዝውሰድ?

መዝሃብ ናይ ሻፊዒ ድማ ኣብ'ቲ ዝያዳ ቅኑዕ ዝኾነ ካብ ክልተ ዘረቡኡ(ቀውለይሂ)፡ ፍርዲ ናይ ጽግያት ከም ዝወስድን፡ ጽግያት ከም ዝኸውን ኢዩ²²። እዚ ድማ ምርጫ ናይ ሸይኹል ኢስላም ኢብኑ ተይሚያን ጸሓፊ ኣል-ፋኢቕን²³፡ ከምኡ'ዉን መዝሃብ ናይ ኣቡ ሓኒፋ ኢዩ²⁴ ። እዚ ድማ ምኽንያቱ፡ እቲ ጻዕዳ ፈሳሲ ኣብኡ ስለ ዘይረአ ኢዩ፡ ከም ጽርየት እንተዝቑጸር ኔሩ ድማ፡ እቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ጽግያትን፡ እቲ ድሕሪኡ ዝመጽእ'ዉን ጽግያት ምኾነ ነይሩ፡ ነዚ ዝብል ከኣ የለን፡ እንተዘይኮይኑ፡ እቲ ብጽግያት ዝሕሰብ ናይ ዒዳ ግዜ ብሓሙሽተ መዓልታት ምተወድአ ኔሩ። ምኽንያቱ ንጽህና እንተዝሕሰብ ኔሩ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክልተ መዓልቲ ኣካላትካ ብምሕጻብን ብኻልእን ጸገምን ሽግርን ምፈጠረ ኔሩ። ኣብ ሕጊ (ሸሪዓ) ድማ ጸገም ዝበሃል ኣልቦ ኢዩ፡ ምስጋና ኩሉ ንኣላህ ይኹኖ።

እቲ ኣብ መዝሃብ ኣል-ሓናቢላ ብብዝሒ ዝፍለጥ ርእይቶ፡ እቲ ደም ጽግያት ምዃኑ፡ እቲ ደም ደዉ ዝብለሉ ግዜ ድማ ምጽራይ ምዃኑ ኢዩ። እንተኾነ ግና ድምር ናይ ክልቲኦም ካብ'ቲ ዝለዓለ ናይ ጽግያት ግዜ እንተደኣ ሓሊፉ፡ እቲ ካብኡ ሓሊፉ ዝፈስስ ደም ኢስቲሓዳ(ካብ ንቡር ወጻኢ ዝፈስስ ደም) ይኸውን²⁵።

ኣብ ኣል-ሙቕኒ ከም'ዚ ይብል፡ «ደም ደዉ ምባል ካብ ሓደ መዓልቲ ንታሕቲ ምስ ዝኸውን፡ ከም ምጽራይ ኣይቑጸርን ኢዩ። እዚ ድማ ብመሰረት እቲ ብዛዕባ ናይ ድሕሪ ሕርሲ ደም ዝገለጽናዮ ካብ ዝተወረየ፡ ካብ ሓደ መዓልቲ ንታሕቲ ደም ደዉ ንዝብለሉ እዋን ግምት ከምዘይትህቦ ብምምርኳስ ኢዩ። እዚ ድማ -ኢንሻኣላህ- እቲ ቅኑዕ ኢዩ። ምኽንያቱ ደም ሓደ እዋን ይመጽእ፡ ካልእ እዋን ድማ ደዉ ይብል ኢዩ። ሰዓት ብሰዓት ንዝጸረየት ነብሳ ክትሕጸብ ግዴታ ምግባር ጸገም ስለዝፈጥር፡ እዚ ጸገም'ዚ ድማ ዝውገድ ብምዃኑን ኢዩ፡ ከም'ቲ ልዑል ኣላህ ዝበሎ፦

﴿...وَمَا جَعَلَ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلدِّينِ مِنۡ حَرَجٖ...﴾

{...ኣብ ሃይማኖት ድማ ኣብ ልዕሌኹም ዝኾነ ጸገም ኣይገበረን...} [ኣል-ሓጅ:78]፡ «በዚ መሰረት፡ ደም ካብ ሓደ መዓልቲ ንታሕቲ ደዉ ምባሉ ከም ምጽራይ ኣይቑጸርን ኢዩ፡ብዘይካ ነዚ ዘመልክት ነገር እንተ ርእያ፡ ንኣብነት እቲ ደም ደዉ ምባሉ ኣብ መወዳእታ ናይ ጽግያት ግዜኣ ምስ ዝኸውን፡ ወይ ድማ ጻዕዳ ፈሳሲ ምስ እትርኢ» በለ²⁶ ተወዲኡ።

ስለ'ዚ እዚ ቃል ናይ ደራሲ ኣል-ሙቕኒ ኣብ መንጎ እቶም ክልተ ሓሳባት ማእከላይ ይኸውን፡ ኣላህ ድማ ነቲ ቅኑዕ ይፈልጥ።

ሓምሻይ ዓይነት፦ ናይ ደም ምድራቕ ኮይኑ፡ ጓል ኣንስተይቲ ጥሉል ጥራይ እትርእየሉ ኢዩ፡ እዚ ኸኣ ኣብ ግዜ ጽግያት እንተኾይኑ፡ ወይ ቅድሚ ምጽራያ ምስኡ ዝቐጸለ እንተኾይኑ፡ እዚ ጽግያት ኢዩ፡ ድሕሪ ምጽራያ እንተኾይኑ ግና ጽግያት ኣይኮነን። ምኽንያቱ እቲ ዝለዓለ ደረጃ ናይ'ዚ ኩነታት፡ ምስ ደብዛዝን ቢጫን ሕብሪ ዘለዎ ፈሳሲ ዝምደብ ስለዝኾነ፡ ሕጉ ድማ እዚ ኢዩ።

ራብዓይ ምዕራፍ፦ ብዛዕባ ፍርዲ ናይ ጽግያት

ንጽግያት ካብ ዕስራ ዝዛይዱ ብዙሓት ፍርድታት ኣለውዎ፡ ካብኡ ነቶም ብብዝሒ ዘድልዩ ዝረኣናዮም ክንጠቅስ ኢና፡ ካብኣቶም ድማ፡-

ቀዳማይ፦ ስግዳን፦ ጽግያት ዘለዋ ጓል ኣንስተይቲ ፈርዲ ይኹን ሱና ክትሰግድ ክልኩል ኢዩ፡ ከምኡ እንተጌራ ዉን ተቐባልነት የብሉን። ከምኡ'ውን ስግዳን ንዓኣ ግዴታ ኣይከውንን ኢዩ ብዘይካ ካብ ግዜ ናይ'ቲ ሰላት ማዕረ ሓንቲ ምልእቲ ረክዓ እንተድኣ ኣርኪባ ጥራይ እንተዘይኮይኑ፡ ኣብ'ዚ ግዜ እዚ ስግዳን ንዓኣ ግዴታ ይኸውን፡ ነዚ ድማ ኣብ መጀመርታ ናይ'ቲ ወቕቲ ትርከቦ ወይ ኣብ መወዳእታኡ ብዘየገድስ።

ኣብነት ናይ'ዚ ካብ መጀመርትኡ፡ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ድሕሪ ምዕራብ ጸሓይ ብዓቐን ሓንቲ ረክዓ ዝኣክል ግዜ ምስ ሓለፈ ጽግያት እንተመጺኡዋ፡ ምስ እትጸርይ ሰላት መቕሪብ ቐዳእ(ክትትከኣ) ክትሰግድ ግዴታ ይኾና። ምኽንያቱ ቅድሚ ጽግያት ምምጽኡ ካብ'ቲ ግዜ ናይ'ቲ ሰላት ብዓቐን ሓንቲ ረክዓ ስለዘርከበት።

ኣብነት ናይ'ዚ ኣብ መወዳእትኡ፡ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ቅድሚ ጸሓይ ምውጻኣ ብመጠን ሓንቲ ረክዓ ዝኸውን ግዜ እንከሎ ካብ ጽግያት ምስ እትጸርይ፡ ነብሳ ምስ ተሓጽበት ሰላት ፈጅሪ ቐዳእ ክትሰግድ ግዴታ ይኾና። ምኽንያቱ ካብ ግዚኡ ንሓንቲ ረክዓ ዝኣክል ክፋል ስለ ዘርከበት ኢዩ።

ግን እታ ጓል ኣንስተይቲ ካብ'ቲ ግዜ ንሓንቲ ምልእቲ ረከዓ ዘይኣክል ክፋል እንተ ኣርኪባ፡ ንኣብነት ኣብቲ ቀዳማይ ኣብነት ድሕሪ ዕራርቦ ጸሓይ ብገለ ደቓይቕ(ሓጺር ግዜ) ጽግያት እንተ ኣጋጢሙዋ፡ ወይ ኣብ'ቲ ካልኣይ ኣብነት ቅድሚ ምብራቕ ጸሓይ ብገለ ደቓይቕ ምስ እትጸርይ፡ እታ ሰላት(ስግዳን) ኣብ ልዕሊኣ ግዴታ ኣይኮነን፡ ከም'ቲ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ዝበልዎ፦

«مَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنَ الصَّلَاةِ فَقَدْ أَدْرَكَ الصَّلَاةَ».

«ሓንቲ ረክዓ ካብ ሰላት ዘርከበ፡ ነቲ ሰላት ኣርኪብዎ ማለት ኢዩ»። ቡኻሪን ሙስሊምን ዝተሰማምዑሉ²⁷፡ ናይ'ዚ ርድኢት ድማ ፡ ካብ ሓንቲ ረክዓ ዝውሕድ ዘርከበ፡ ነቲ ሰላት ኣየረከቦን ማለት ኢዩ።

ካብ ግዜ ሰላት ዓስሪ ሓንቲ ረክዓ እንተኣርኪባ፡ ሰላት ዙህሪ ምስ ዓስሪ ኣብ ልዕሊኣ ግዴታ ይኸውን ድዩ? ወይ ድማ ካብ ግዜ ሰላት ኣል-ዒሻ ሓንቲ ረክዓ እንተኣርኪባ፡ ሰላት መቕሪብ ምስ ኣል-ዒሻ ኣብ ልዕሊኣ ግዴታ ይኸውን ድዩ?

ኣብ'ዚ ጉዳይ ኣብ መንጎ ዑለማእ ፍልልይ ኣሎ፡ እቲ ቅኑዕ ግና ግዴታ ዝኾና እቲ ግዚኡ ዘርከበቶ ጥራይ ምዃኑ ኢዩ፡ ንሳ ድማ ሰላት ዓስርን ናይ መወዳእታ ኣል-ዒሻን ጥራይ ኢዩ፡ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ከም'ዚ ስለ ዝበሉ፡

«مَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنَ الْعَصْرِ قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الْعَصْرَ».

«ሓንቲ ረክዓ ካብ ዓስሪ ጸሓይ ቅድሚ ምዕራባ ዘርከበ፡ ነቲ ዓስሪ ኣርኪብዎ ማለት ኢዩ»። ቡኻሪን ሙስሊምን ዝተሰማምዑሉ²⁸፣ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም፡ ዙህርን ዓስርን ኣርኪቡ ኢዩ ኣይበሉን።

ዙህሪ ኣብ ልዕሊኡ ግዴታ ምዃኑ ኣይጠቐሰን፡ እቲ መሰረት ድማ ካብ ግዴታ ነጻ ምዃን ኢዩ፡ እዚ ድማ መዝሃብ ኣቢ ሓኒፋን ማሊክን ኢዩ፡ ኣብ ሸርሕ ኣል-ሙሃዘብ ድማ ካብ ክልቲኦም ኣመሓላሊፉዎ ይርከብ²⁹።

እንተኾነ ግና፡ ዚክሪ ፡ተክቢር፡ ተስቢሕ፡ ታሕሚድ፡ ኣብ መግቢ ይኹን ኣብ ካልእ ቢስሚላህ ምባል፡ ሓዲስን ፊቕህን ምቕራእ፡ ዱዓ ምግባርን ንዕኡ ኣሚን ምባልን፡ ከምኡ'ዉን ቑርኣን ምስማዕ፡ ካብ'ዚ ዝተጠቕሰ ዋላ ሓደ ንዓኣ ሓራም ኣይኮነን፡ እዚ ድማ ኣብ ሰሒሐይን (ክልቲኦም ሰሒሕ)ን ኣብ ካልኦትን ብርግጽ ዝተረጋገጸ ኢዩ።

«أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَّكِئُ فِي حِجْرِ عَائِشَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهَا وَهِيَ حَائِضٌ فَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ».

«ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም፡ ዓኢሻ ረዲየላሁ ዓንሃ ኣብ እዋን ጽግያት እንከላ፡ ኣብ ሕቝፎኣ ተደጊፎም ቑርኣን ይቐርኡ ነበሩ።»³⁰።

ከምኡ'ውን ኣብ ቡኻርን ሙስሊምን ዝሰነድዎ ካብ ኡም ዓጢያ ረዲየላሁ ዓንሃ ነቢ ሙሓመድ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ከም'ዚ ክብሉ ሰሚዓ፡

«يَخْرُجُ الْعَوَاتِقُ وَذَوَاتُ الْخُدُورِ وَالْحُيَّضُ -يَعْنِي: إِلَى صَلَاةِ الْعِيدَيْنِ- وَلْيَشْهَدْنَ الْخَيْرَ، وَدَعْوَةَ الْمُؤْمِنِينَ، وَيَعْتَزِلُ الْحُيَّضُ الْمُصَلَّى».

«ጎራዙን ኣብ ውሽጢ ገዛ ዝቕመጣ ኣዋልድን፡ ከምኡ'ዉን ኣብ ጽግያት ዘለዋ ደቂኣንስትዮ -ማለት ናብ ሰላት ክልቲኡ ዒድ- ይውጻኣ፡ ነቲ ኸይርን(ሰናይ ነገርን) ዱዓ ናይ'ቶም ኣመንትን ድማ ይካፈላ፡ እተን ኣብ ጽግያት ዘለዋ ደቂኣንስትዮ ግና ካብ'ቲ መስገዲ ቦታ ይፈለያ»³¹።

ጽግያት ዘለዋ ጓል ኣንስተይቲ ባዕላ ቑርኣን ምቕራእ ብዝምልከት ድማ፡ ብመልሓሳ ብዘይ ምድማጽ ብዓይኒ ብምርኣይ ወይ ብልቢ ብምስትንታን እንተኾይኑ ሽግር የብሉን፡ ከም ሙስሓፍ ወይ ሰሌዳ ተቐሚጡ ናብ'ቲ ኣያት እናረኣየት ብልባ ከተቕርእ ከላ ማለት ኢዩ። ኢማም ኣ'ነወዊ ኣብ ሸርሕ ኣል-ሙሃዘብ ከም'ዚ ይብሉ፦ «ብዘይ ምጽራር ፍቑድ ኢዩ»³²።

ግን ምቕራኣ [ምንባባ] ብቓል ምዉጽኣ(ምዝራብ) እንተደኣ ኮይኑ፡ መብዛሕትኦም ምሁራት እስልምና ክልኩልን ዘይፍቀድን ምዃኑ ተሰማሚዖምሉ ኢዮም፡ ከምኡ'ውን ቡኻሪን³³ ኢብኑ ጀሪር ኣ'ጠበሪን³⁴ ኢብኑ ሙንዚርን³⁵ ከም'ዚ ይብሉ፡ ፍቑድ ኢዩ።

ካብ ኢማም ማሊክን ካብ ኢማም ኣሻፊዒን ኣብ'ቲ ናይ ቀደም ቃሎም (ኣል-ቐውል ኣል-ቐዲም)³⁶ ተዘንትዩ፡ ኣብ ፈትሕ ኣል-ባሪ³⁷ ድማ ካብ ክልቲኦም ጠቒስዎ ይርከብ።

ቡኻሪ ድማ ካብ ኢብራሂም ኣ'ነኸዒ ብታዕሊቕ ከም'ዚ ኢሉ ገሊጹ: ኣያ ክትቐርእ ጸገም የብሉን³⁸።

ሸይኹል ኢስላም ኢብኑ ተይሚያ ኣብ'ቲ ብኢብኑ ቓሲም ዝተጠርነፈ ፈታዋ ከም'ዚ ይብሉ፦ "«ንዓኣ ካብ ቑርኣን ዝዓግታ ሱና ብመሰረቱ የለን፡ ምኽንያቱ እቲ ዘረበኦም:-"

«لَا تَقْرَأُ الحَائِضُ وَلَا الجُنُبُ شَيْئًا مِنَ الْقُرْآنِ».

«ኣብ ጽግያት ዘላን ጀናባ ዘለዎን ካብ ቑርኣን ዝኾነ ነገር ኽቐርኡ ኣይፍቀደሙን»³⁹ ብስምምዕ ሰብ-ፍልጠት ሓዲስ ድኹም ዝኾነ ሓዲስ ኢዩ⁴⁰።

ብርግጽ ኣብ ዘመን ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ደቂ ኣንስትዮ ጽግያት ይርእያ ነይረን ኢየን፡ ስለ'ዚ ምቕራእ ከም ሰላት ሓራም እንተዝኸውን ኔሩ፡ እዚ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ንህዝቢ ካብ ዝገለጽዎ ነገራት ምኾነ ኔሩ፡ ኣዴታት ሙእሚኒን ድማ ምተማሃረኦ ኔረን፡ እዚ ኸኣ ናብ ሰባት ካብ ዘመሓላልፍዎ ነገራት ምኾነ ኔሩ። ስለ'ዚ፡ ሓደ እኳ ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ብዛዕባ'ዚ ዝኾነ ሓራም ምዃኑ ዘመሓላለፈ ብዘይምህላዉ፡ ንሶም ካብ'ዚ ከም ዘይከልከሉ እናተፈልጠ ድማ ሓራም ክትገብሮ ኣይፍቀድን ኢዩ። ኣብ ግዚኦም ጽግያት ብብዝሒ እናሃለወ ክነሱ ካብ'ዚ ካብ ዘይከልከሉ ድማ፡ ሓራም ከም ዘይኮነ ይፍለጥ።»⁴¹። ተወዲኡ።