التَّحْذِيرُ مِنَ البِدَعِ

Kɔlɔsili bid'atuw ma

لِسَمَاحَةِ الشَّيْخِ العَلَّامَةِ

عَبْدِ العَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ بَازٍ

رَحِمَهُ اللهُ

A walafila Lɔnnikɛlaba bolo

Min ye Abdul Aziz ibn Abdullah ibn Baz ye

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

Cikan lorunan:

Mawulidi la ɲɛnɛmaya ani mawulidi tɔw kiti

Tano be Alla ye, ani nɛma ni kisi be Alla ya ciden kan, ani A ya denbaya, ni A ya sɔhabaw, ani mɔgɔ o mɔgɔ ka A ya kandaya sira ta.

O kɔfɛ : ɲiningali segin-seginna mɔgɔ caman fɛ ka ɲɛsin Nabiɲuma ya mawulidi la ɲɛnɛmaya kiti ma, Alla ka nɛma ni kisi be A kan, ani ka wuli ka lɔ a ye o wagati la, ani ka salamu bila A kan, ani fɛn gɛrɛw minugu be kɛ mawulidiw la.

A jabi ye ko: a te daga ka Kira nɛma ni kisi b'A ma ya mawulidi la ɲɛnɛmaya, wala mɔgɔ gɛrɛ ta; sabu o ye bida'a donni le ye dina kɔnɔ; sabu Kira nɛma ni kisi b'A ma m'o kɛ, wala A ya kalifa kandaniw, wala mɔgɔ gɛrɛ sɔhabaw cɛma, Alla ka diɲɛ b'o ma, wala minugu tugula o kɔ ni ɲumanya ye kɛmɛda (siyɛcli) fisamanw la, olugu minugu be sunna lɔn ka tɛmɛ mɔgɔ bɛɛ kan, ani o ya Alla ka ciden kanu dafanin ne nɛma ni kisi b'A ma ka tɛmɛ bɛɛ kan, ani olugu le be A ya sariya labato ka tɛmɛ mɔgɔw kan minugu nana o kɔfɛ. Alla kɔrɔtani ko, saniya b'A ye, A ya Kitabu gwɛnin kɔnɔ:

﴿...وَمَآ ءَاتَىٰكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَىٰكُمۡ عَنۡهُ فَٱنتَهُواْ...﴾

{... ni kira ka min di a ma, a ye o ta, ni A k'a gwɛn ka bɔ min ma, a ye o dabila ...}

[Suratu Al Hashr: 7]. ani Alla ko boɲɛ b'A ye:

﴿...فَلۡيَحۡذَرِ ٱلَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنۡ أَمۡرِهِۦٓ أَن تُصِيبَهُمۡ فِتۡنَةٌ أَوۡ يُصِيبَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ﴾

{...Mɔgɔ minugu b'A ya yamaruyaw sɔsɔ, olugu ye siran ko fitina bena o sɔrɔ, wala jankata min be mɔgɔ dimi} [Suratu An Nur: 63], ani Alla ko saniya b'A ye :

﴿لَّقَدۡ كَانَ لَكُمۡ فِي رَسُولِ ٱللَّهِ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ لِّمَن كَانَ يَرۡجُواْ ٱللَّهَ وَٱلۡيَوۡمَ ٱلۡأٓخِرَ وَذَكَرَ ٱللَّهَ كَثِيرٗا21﴾

{Cɛn na kɛli kɛla alugu ye Alla ya Ciden na ladegili fɛn ɲuman ye, mɔgɔ ye min be siran Alla ɲɛ ani lon laban, ani a ka Alla kofɔ caman 21} [Suratu Al-Ahzab: 21], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿وَٱلسَّٰبِقُونَ ٱلۡأَوَّلُونَ مِنَ ٱلۡمُهَٰجِرِينَ وَٱلۡأَنصَارِ وَٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحۡسَٰنٖ رَّضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُ وَأَعَدَّ لَهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي تَحۡتَهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۚ ذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ100﴾

{mɔgɔ jonaw minugu kɔnna ka limaniya ka bɔ makakaw la ani mɔgɔ minugu tugula o kɔ limaniya la ani ɲumanya la Alla diɲɛna o bɛɛ ma, olugu fana diɲɛna Alla ya sonni ma, ani A ka Alijinɛ labɛn o ye kɔjiw be bori min duguman o ye dumebagaw ye a kɔnɔ kuday, o ye ɲin yɔrɔ ba ye.} [Suratu At Tawba: 100], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗا...﴾

{...Bi lon na, N'ka a ya dina dafa a ye, ka N'ya nɛma dafa a kan, ani ka diɲɛ ka Silamaya kɛ a ya dina ye...} [Suratu Al Maa-ida: 3]. Wa ayaw ka ca ni kɔrɔ la. Ani a sabatila ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma, ko A ko:

«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنهُ فَهُوَ رَدٌّ».

«Ni mɔgɔ o mɔgɔ ka fɛn dɔ don an ya dina nin na min te a dɔ ye, o fɛn bena kɔsegi a tigi ma ». O kɔrɔ: a be segi a tigi ma, Ani A ko hadisa gɛrɛ la:

«عَلَيكُم بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ المَهْدِيَّينَ مِنْ بَعدِي، تَمَسَّكُوا بِهَا، وَعَضُّوا عَلَيهَا بِالنَّوَاجِذِ، وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الأُمُورِ، فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالةٌ».

«A ye N' ya sunna minɛ, ani N'kɔfɛ kalifa kandaniw ya sunna, a ye a minɛ kɔsɛbɛ, k'a dɛrɛ ni a sagaro ɲinw ye, a ye a yɛrɛ mabɔ ko kura dabɔniw la, ola, ko kura dabɔni bɛɛ ye bida'a ye, ani bida'a bɛɛ ye fili ye». lasɔmini gɛlɛn be nin hadisa fila kɔnɔ ka bɔ bida'a daminɛli ma ani ka bara kɛ ni a ye,

Wa ka fɛn kura don dina la inafɔ nin mawulidi ɲɔgonw, a be famu ola ko Alla kɔrɔtani ma dina dafa nin manton ye, ani ko Alla kira, Alla ya nɛma ni kisi be A ma, ma fɛn lase manton ma a ka kan ka bara kɛ ni min ye, fɔɔ nin kɔlamɔgɔw nana, o ka fɛn kura don Alla ya sariya la A ma yamaruya di min na; k'a fɔ ko o ye fɛn ye min b'o magɛrɛ Alla la, Siga t'ala ko farati belebele be nin na, ani sɔsɔli le Alla kɔrɔtani ni A ya ciden ma -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma-, k'a sɔrɔ Alla kɔrɔtani k'A ya dina dafa A ya jɔnw ye, A ka nɛma dafa o kan, ani Ciden -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- k'a lase laseli gwɛnin na, a ma sira si toy min be mɔgɔ lase Alijinɛ ma, k'a mabɔ Tasuma ma, fɔɔ A k'o ɲɛfɔ A ya manton ɲɛnɛ, inafɔ a sabati la cogo min na hadisa sabatini kɔnɔ ka bɔ Abdullah bin Amr fɛ -Alla ka diɲɛ a ma- a ko: Alla ka ciden -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- ko:

«مَا بَعَثَ اللهُ مِن نَبِيٍ إِلَّا كَانَ حَقًّا عَلَيهِ أَن يَدُلَّ أُمَّتَهُ عَلَى خَيرِ مَا يَعْلَمُهُ لَهُم، وَيُنْذِرَهُمْ شَرَّ مَا يَعْلَمُهُ لَهُمْ».

«Alla ma Nabiɲuma si ci, fɔɔ a kɛla wajibi ye a kan k'a ya manton kanda ka taga hɛrɛ ma a ka min lɔn o ye, ani ka o baga-baga ka bɔ ko jugu ma a ka min lɔn o ye». Muslim y'o lakali a ya Sɔhih kɔnɔ.

Wa a lɔnni ne ko an ya Nabiɲuma - Alla k'a nɛma ni kisi b'A ma - Ale le ye Nabiɲumaw bɛɛ la fisamanti ye ani o laban, ani o bɛɛ la dafanin cikan lase ni kɔnɔgwɛya la. Ola, ni mawuludi laɲɛnɛmaya tun ye dina fɛn ye min ka di Alla kɔrɔtani ye, Kira - Alla k'a nɛma ni kisi b'A ma - tun bena o ɲɛfɔ A ya manton ɲɛnɛ, walima A tun bena a kɛ A ya ɲɛnɛmaya la, walima A ya sɔhabaw - Alla ka diɲɛ o ma - tun bena a kɛ. Komi foy ma kɛ ola, a lɔnna ko o te Silamaya fɛn ye foy la; o kuma toy! o ye fɛnkuraw le ye, Kira - Alla k'a nɛma ni kisi b'A ma - ka A ya manton gɛn ka bɔ minugu ma, inafɔ o kofɔli tɛmɛna hadisaw la cogo min na. Wa aya ni hadisa cama be nin babu nin kɔnɔ.

Wa jamakulu dɔ ka mawulidiw nankari ani ka mɔgɔw gɛn ka bɔ a ma n'o ya kuma kan gwɛw ye ka bɔ lɔnnikɛlaw la; bara kɔson ni dalilu fɔniw ye ani minugu te o ye, wa dɔw ka bɔ laban lɔnnikɛlaw la k'o fɔnkɔɲɔgonya: o k'a daga ni nankari ko si ma sɔrɔ ala; inafɔ ka damatɛmɛ kɛ Alla ya Kira ya hakɛ la nɛma ni kisi b’A ma, ani musow ni cɛɛw ya ɲagami ɲɔgonna, ani dɔnkili minɛnw labarali, ani o n'a ɲɔgonnaw sariya saniman be minugu nankari, o k'a jigiya ko bida'a ɲumanw dɔ le.

Wa sariya lɔsen ye: mɔgɔw be sɔsɔli kɛ fɛn min na, ka o lasegi Alla ka Kitabu ni A ya ciden Muhamadu ya Sunna ma, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, inafɔ Alla ko cogo min na boɲɛ b'A ye:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡۖ فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا59﴾

{Yaa alugu minugu limaniyala! a ye Alla bato ani a ye Ciden kan labato ani a ɲɛmɔgɔw, ni a fɔnan ɲɔgonkɔ fɛn dɔ la, a ye a segui Alla ma ani A ya Ciden ni a sɔrɔ a limaniyala Alla ma ani lon laban, ole ye hɛrɛ ye a ma ani ole kɔ ka di ala.} [Suratu An Nisaa 59], Ani A kɔrɔtani ko:

﴿وَمَا ٱخۡتَلَفۡتُمۡ فِيهِ مِن شَيۡءٖ فَحُكۡمُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ ...﴾

{Ni a ka ɲɔgon fɔnkɔɲɔgonya fɛn o fɛn na, o kiti be Alla le fɛ ...} [Suratu As-Shura: 10].

An ka nin kiti nin segi: o min ye mawlidi la ɲɛnɛmaya ye, Alla kɔrɔtani ya Kitabu ma, an k'a sɔrɔ a b'an yamaruya ka Ciden- nɛma ni kisi b’A ye- kan labato fɛn na A nana ni min ye, ani k'an kumaniya fɛn ma A ka an gɛn ka bɔ min ma, ani k'a fɔ an ɲɛnɛ ko Alla kɔrɔtani ka nin manton nin ya dina dafa a ye, wa nin mawlidi laɲɛnɛmaya nin te fɛn na ciden- nɛma ni kisi b’A ye- nana ni min ye; ola; dina dɔ tɛ Alla ka min dafa an ye, ani A k'an yamaruya ka ciden kan labato ala.

An k'a kɔsegi fana: Alla kira ya sunna ma, nɛma ni kisi b'A ma; an m'a sɔrɔ a kɔnɔ ko A k'a kɛ, A fana ma yamaruya kɛ a kɛli la, A ya sɔhabaw fana m'a kɛ, Alla ka diɲɛ o ma; ola; an k'alɔn ko dina dɔ tɛ, n'ga Bida'a le min don na dina la, ani bɔɲɔgonfɛya fɛn le kitabu tigiw la, ka bɔ yahudiyaw ni nasaraw la o ya seliw la.

Ola; a be gwɛya mɔgɔ bɛɛ ye min hakili gwɛnin ne dɔni, ani min be cɛn fɛ, ani a telenin ne a ɲinini na: ko mawlidi laɲɛnɛmayali te silamaya dina dɔ ye, n'ga Bida'aw dɔ le minugu don na dina la, Alla kɔrɔtani ni A ya Ciden nɛma ni kisi b’A ye ka yamaruya kɛ ko ka minugu toy ani ka yɛrɛ kɔrɔsi kɛ ka bɔ a ma. Wa a man kan hakiliman ye a y'a yɛrɛ marasa ni mɔgɔw caya ye minugu be a kɛ yɔrɔ bɛɛ la, sabu cɛn te lɔn ni a kɛlaw ya caya ye, n'ga a be lɔn ni sariya daliluw le ye, inafɔ a be Alla kɔrɔtani ya kuma la yahudiyaw ni nasaraw kan cogo min na:

﴿وَقَالُواْ لَن يَدۡخُلَ ٱلۡجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوۡ نَصَٰرَىٰۗ تِلۡكَ أَمَانِيُّهُمۡۗ قُلۡ هَاتُواْ بُرۡهَٰنَكُمۡ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ111﴾

{O ko: Mɔgɔ si tena don Alijinɛ na fɔɔ mɔgɔ min kɛla yahudiya ye walima nasara. O ye o ya nege gwansanw le ye. A fɔ ko: «A ye na ni a ya dalilu ye, ni a kɛla cɛntigiw ye».} [Suratu Al Bakara: 111]. Ani A kɔrɔtani ko :

﴿وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ...﴾

{Ni I ka dugukolo kan mɔgɔw fanba labato, o bena I lafili ka bɔ Alla ya sira kan...} [Suratu Al-An’am: 116],

O kɔfɛ, nin mawlidi laɲɛnɛmaya fanba, -k'afara a ya Bida'a ya kan-, ko jugu gɛrɛw te bɔ ola ; inafɔ musow ni cɛw ya ɲagami ɲɔgonna, ani dɔnkili law ni fɔlifɛnw labara, ani dɔlɔ min ni dɔrɔgi min, ani o ɲɔgon ka bɔ ko juguw la. Fɛn be se ka kɛ ola min ka bon ni o ye, o ye Filankafoya belebele ye, o min be kɛ ni damatɛmɛ ye Nabiɲuma na walima mɔgɔ gɛrɛw la minugu ye waliyuw ye, ani k'a wele, ani ka dɛmɛ ɲini a fɛ, ani ka tolomagɛn ɲini a fɛ, ani ka la ala ko a be ko dogoni lɔn, ani o ɲɔgonnaw kafiriya kow la, fɛn minugu mɔgɔ caman b’o kɛ wagati min na o be Nabiɲuma nɛma ni kisi b’A ma ya mawlidi laɲɛnɛmaya, walima mɔgɔ gɛrɛw o be minugu wele ko waliyuw. A sabati la ka bɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b'A ma ko A ko:

«إِيَّاكُم وَالغُلُوُّ فِي الدِّينِ، فَإِنَّمَا أَهْلَكَ مَن كَانَ قَبْلَكُم الغُلُوَّ فِي الدِّينِ».

«A y'a yɛrɛ kɔrɔsi damatɛmɛ ma dina la, sabu fɛn min ka mɔgɔw halaki minugu kɔnna a ɲɛ, o ye damatɛmɛ ye dina la». Kira ko nɛma ni kisi be A ma:

«لَا تُطْرُونِي كَمَا أَطْرَتِ النَّصَارَى ابْنَ مَرْيَمَ، إِنَّمَا أَنَا عَبدٌ، فَقُولُوا: عَبدُ اللهِ وَرَسُولُه».

«A kana damatɛmɛ kɛ ne tano la inafɔ Nasaraw ka damatɛmɛ kɛ cogo min na Mariyama dencɛ tano la, Ne ye jɔn ne ye, a ya fɔ ko: Alla ya jɔn ani A ya ciden». Bukhari y'o lakali a ya Sɔhih kɔnɔ, ka bɔ Umar ya hadisa la, Alla ye diɲɛ a ma.

Kabakow ni ko kabakomanw dɔ ye: mɔgɔ caman be fari foni ani ka cɛsiri kɛ ka taga Bida'a seli ninugu laɲɛnɛmaya ma, ani k'o lafasa, ka to kɔ fɛnw kɛli la Alla kɔrɔtani ka minugu jagoya a kan, inafɔ ka taga juma seliw ani jama seliw la, a te a mako don ola fiyew, ani a t'a ye ko o ka kojugu ba kɛ. Siga t'ala, o be bɔ limaniya dɔgɔya le la ani famuyali dɔgɔya, ani jurumuw ni hakɛw suguya caman minugu k'o dusukunw datugu. An be lafiya ɲini Alla fɛ an yɛrɛ ye, ani silamaw tɔ bɛɛ ye.

a dɔ ye fana: mɔgɔ dɔw b'a miri ko Alla kira -nɛma ni kisi b'A ma- be na mawlidi la; o kama o be wili A ye k'a fo ani ka foli duman lase A ma, nin ye n'galonba ye ani kolonbaliya juguman, sabula Kira -nɛma ni kisi b'A ma- te bɔ A ya kaburu kɔnɔ sanni kiyama lon, ani a tena adamaden si ma, ani a tena o ya lajɛnw na; o kuma toy! A sigini be A ya kaburu kɔnɔ fɔɔ kiyama lon, ani A nii barakama be Iliyyiina sanfɛyɔrɔ la a Matigi fɛ, boɲɛ so kɔnɔ, inafɔ Alla kɔrɔtani k'a fɔ cogo min:

﴿ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ15 ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ16﴾

{O kɔfɛ, cɛn na, a bena sa 15

O kɔfɛ, cɛn na Kiyama lon a bena kunu ka bɔ a ya kaburuw kɔnɔ 16} [Suratu Al Muminun: 15, 16].

Ani Nabiɲuma ko -nɛma ni kisi b’A ma-:

«أَنَا أَوَّلُ مَنْ يَنْشَقُّ عَنْهُ القَبْرُ يَومَ القِيَامَةِ، وَأَنَا أَوَّلُ شَافِعٍ، وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ».

«Ne ye mɔgɔ fɔlɔ ye kaburu be pɛrɛn ka bɔ min ma Kiyama lon, ani Ne ye soronalidon baga fɔlɔ ye, ani mɔgɔ fɔlɔ min ya soronalidon be minɛ». A Matigi ya nɛma ni kisi bɛɛ la fisaman be A ma.

nin aya ba fila nin, ani hadisaba nin, ani min nana n'o kɔrɔ ye ayaw ni hadisaw la: o bɛɛ b'a yira ko Alla ya Ciden, nɛma ni kisi b'A ma, ani su tɔw, o be bɔ o ya kaburuw kɔnɔ kiti lon ne na dɔrɔn, nin ye ko ye Silamaya lɔnnikɛlaw bɛn na min kan; sɔsɔli te o cɛ a ko la, A be wajibiya Silama bɛɛ kan ko a y'a hakili lajigi nin kow la, ani k'a yɛrɛ kɔrɔsi ka bɔ fɛn na jahiliw ani o ɲɔgonnaw nana ni min ye, ka bɔ Bida'aw ani mirinan juguw (ko minugu hakili te son o ma); Alla ma dalilu si lajigi minugu la, an be dɛmɛ ɲini Alla le fɛ, an be an yɛrɛ sɛmɛ Ale le la, se te mɔgɔ ye, fanga te mɔgɔ la fɔɔ ni a kɛla Alla ya dɛmɛ ye.

Min ye nɛma ni kisi ɲini ye Alla fɛ k'a kɛ A ya ciden kan, Alla ya nɛma ni kisi be A ma : o ye Alla batow la fisamanti dɔ le ye min b’an gɛrɛ Alla la, ani bara ɲumanw dɔ le, inafɔ Alla Kɔrɔtani ko cogo min na :

﴿إِنَّ ٱللَّهَ وَمَلَٰٓئِكَتَهُۥ يُصَلُّونَ عَلَى ٱلنَّبِيِّۚ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ صَلُّواْ عَلَيۡهِ وَسَلِّمُواْ تَسۡلِيمًا56﴾

{Cɛn na Alla n'A ya mɛlɛkɛw be sɔli kɛ Nabiɲuma kan. Yaa a limaniyabagaw, a ye sɔli kɛ A kan ani ka kisi kɛ A kan kɛcogo ɲuman na}. [Suratu Al Ahzaab: 56], Ani Nabiɲuma ko -nɛma ni kisi b’A ma-:

«مَنْ صَلَّى عَلَيَّ وَاحِدَةً؛ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ بِهَا عَشْرًا».

«Ni mɔgɔ min ka sɔli kɛ ne kan shɛn kelen, Alla be sɔli kɛ o tigi kan shɛn tan o sababu la». O ɲinini le sariya la tuma bɛɛ, ani a ɲinini le ka gɛlɛya seli kelen kelen bɛɛ laban na, hali a ye wajibi ye lɔnnikɛlaw jama dɔ fɛ seli kelen kelen bɛɛ tashahud laban na. A sunnaya gɛlɛyani le yɔrɔ caman la; o dɔ ye: seli wele kɔfɛ, ani n'a tɔgɔ fɔ tuma min na, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ani juma lon na ani a su, inafɔ hadisa caman b'o yira cogo min na.

An be Alla le dali A ye an ni silamaw bɛɛ bɛnsema ka famuya sɔrɔ A ya dina la, ani ka sabati a kan, ani A ye nɛma kɛ bɛɛ kan ka se ka to sunna kan, ani ka se ka tanga Bida'a ma, Ale le ye masa fonisere ye min be A ya jɔnw sɔn.

Ani nɛma ni kisi be an ya Nabiɲuma Muhamadu kan ani A ya so mɔgɔw ani A ya sɔhabaw.

***

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

Cikan wɔɔrɔnan:

Sulatagama ni Sanayɛlɛn su ɲagaɲagali kiti

Tano be Alla ye, ani nɛma ni kisi be Alla ya ciden kan, ani A ya so mogɔw ani A ya sɔhabaw.

O bɛɛ kɔfɛ: Siga te ala ko Sufɛ tagama ni Sanayɛlɛ ye Alla ya tagamasɛnbaw dɔ ye, minugu be A ya ciden Muhamadu (Alla ka nɛma ni kisi be A ma) ya cɛntigiya yira, ani A ya daraja boɲɛ Alla fɛ boɲɛ be Alla ye, inafɔ a be dalilu yira cogo min na Alla ya se kabakoman kan, ani A ya kɔrɔta -saniya ba A ye- A ya danfɛnw bɛɛ kan, Alla ko saniya b'A ye:

﴿سُبۡحَٰنَ ٱلَّذِيٓ أَسۡرَىٰ بِعَبۡدِهِۦ لَيۡلٗا مِّنَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ إِلَى ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡأَقۡصَا ٱلَّذِي بَٰرَكۡنَا حَوۡلَهُۥ لِنُرِيَهُۥ مِنۡ ءَايَٰتِنَآۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ1﴾

{Saniya be masa ye min ka sula tagama kɛ n'A ya jɔn ye ka bɔ hɔrɔma misiri la ka taga yɔrɔ jan misiri la (Jeruzalɛm misiri) an ka barika kɛ min lamini na walasa An y'an ya kabako dɔw yira Ala. Cɛn na, Ale le ye Mɛnibagaba ye ani Yelibagaba.} [Suratu Al Israa: 1].

A sabatila ka bɔ Alla ya ciden fɛ (Alla ya nɛma ni kisi b’A ma) ko o k'A ta ka taga sankolow la, ka a daw dayɛlɛn a ye fɔɔ a tɛmɛna sankolo wolonfilanan kan, A tigi kumana n'A ye fɛn na min k'A diya, ka seli loru faridaya A kan. Alla tun k'o faridaya ka kon seli biloru, n'ga an ya ciden Muhamadu (Alla ya nɛma ni kisi b’A ma) tola ka segi A ma ka nɔgɔyali ɲini A fɛ, fɔɔ A k'a kɛ loru ye. Ola; seli farida ye loru le ye, n'ga a sara ye farida biloru sara le ye; sabu ɲuman kelen sara ye a ɲɔgon tan le ye, tano ni barika be Alla ye A ya nɛmaw bɛɛ la.

Wa su min kɔnɔ Sufɛ tagama ni Sanayɛlɛ kɛla, a dan sigi ma yira Hadisa sabatiniw kɔnɔ rajabu kalo kɔnɔ walima kalo gɛrɛ kɔnɔ, ani min bɛɛ nana a dan sigi ko la, o ma sabati ka bɔ Alla ya ciden fɛ (Alla ya nɛma ni kisi b’A ma) Hadisa lɔnbagaw fɛ, wa kolɔn dafanin be Alla fɛ a kɛla ka mɔgɔw laɲinɛ a kɔ, wa hali n'a dan sigi tun sabatila, a tun te daga silamaw ye ka kɛrɛkɛrɛ ni bato dɔ ye, a fana tun te daga ka ɲagaɲagali kɛ a la; sabu Alla ya ciden (Alla ya nɛma ni kisi b’A ma) ani A ya sɔhabaw (Alla ka diɲɛ o ma) o ma ɲagaɲagali kɛ a la, o ma a kɛrɛkɛrɛ ni foy ye, Ni a laɲɛnɛmaya tun ye ko dɔ ye min dangani le, Alla ya ciden, nɛma ni kisi b’A ma, tun bena a bange manton ye; A ya kuma fɛ walima A ya kɛwale fɛ, ni o dɔ tun kɛla, a tun bena lɔn ka jɛnsɛn, ani sɔhabaw, Alla ya diɲɛ b'o ma, tun bena a lase an ma, sabu o ka ko bɛɛ lase ka bɔ o ya Nabiɲuma fɛ -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma- manton mako be min na, o ma dina ko foy to o kɔ, n'ga, olugu le fɔlɔla ko ɲuman bɛɛ la, o kɔson, ni nin su nin laɲɛnɛmaya tun ye ko dɔ ye min dagani le; o tun bena kɛ mɔgɔ fɔlɔw ye ka teliya k'a kɛ. Nabiɲuma, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, Ale le ye ladilibaga bɛɛ la ɲuman ye, A ka cikan lase a dan na, ani ka lanaya dafa. N'a tun kɛla ko nin su nin boɲɛli n'a ɲagaɲagali kɛli ye Alla ya dina fɛn ye, Nabiɲuma, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, tun tena ɲinɛ a kɔ, a fana tun tena a dogo. Tumana min o foy ma kɛ; a lɔnna ko a ɲagaɲagali kɛli n'a boɲɛli te Silamaya fɛn ye foy la. Alla k'a ya dina dafa nin manton nin ye, ka nɛma dafa a kan, ani ka gɛnni kɛ mɔgɔ la min ka fɛn don dina la Alla ma yamaru di min na, A ko, Saniya ni kɔrɔta b'A ye A ya kitabu gwɛnin kɔnɔ:

﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗا...﴾

{...Bi, Ne ka a ya dina dafa a ye, ka N'ya nɛma dafa a kan, ani ka diɲɛ ka Silamaya kɛ a ya dina ye...} [Suratu Al Maa'ida: 3], ani A ko( Allah) boɲɛ kɔrɔtani b'A ye:

﴿أَمۡ لَهُمۡ شُرَكَٰٓؤُاْ شَرَعُواْ لَهُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا لَمۡ يَأۡذَنۢ بِهِ ٱللَّهُۚ وَلَوۡلَا كَلِمَةُ ٱلۡفَصۡلِ لَقُضِيَ بَيۡنَهُمۡۗ وَإِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ لَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ21﴾

{Walima o be ni tɔɲɔgonw ye minugu ka dina sigi o ye Alla ma yamaru di min na? Wa ni faranfasiya kuma tun tɛ (ko sara bena kɛ kiyama lon na), kiti tun bena tigɛ o cɛ. Wa cɛn na, jangata be yɛrɛ kuntɔɲɔnaw ye min be mɔgɔ dimi.} [Suratu As-Shura: 21].

Wa a sabatila ka bɔ Alla ya ciden fɛ, Alla ya kisi ni nɛma b'A ma, hadisa sabatininw kɔnɔ ko A ka bagabagali kɛ ka bɔ Bida'aw ma, ani k'a fɔ ka gwɛya ko fili le; ka manton lasɔmi a faratiba la, ani ka o gɛn ka bɔ a kɛli ma, o dɔ ye: min sabatila Sɔhihu fila kɔnɔ, ka bɔ Aisha fɛ, Alla ya diɲɛ b'a ma, ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ya kisi ni nɛma b'A ma, ko A ko:

«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ؛ فَهُوَ رَدٌّ».

«Mɔgɔ o mɔgɔ mana fɛn dɔ don an ya dina nin na min te a dɔ ye, o fɛn bena kɔsegi a tigi ma». A nana Muslim ya lakali cogo la:

«مَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيهِ أَمْرَنَا؛ فَهُوَ رَدٌّ».

«Mɔgɔ o mɔgɔ n'i ka bara dɔ kɛ min te an ya dina nin dɔ ye o bara bena segi a tigi ma». A nana Sɔhihu Muslim kɔnɔ fana ka bɔ Jabir fɛ Alla ma diɲɛna a ma, a ko: Alla kira nɛma ni kisi be A ma, A tun be to k'a fɔ A ya khutuba la Jumalon:

«أَمَا بَعْدَ، فَإِنَّ خَيرَ الحَدِيثِ كِتَابُ اللهِ، وَخَيرَ الهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ ﷺ، وَشَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ».

«O kɔfɛ, kuma lafisamanti ye Alla ya Kitabu le ye, ani kandaya lafisamanti ye Muhamadu (Alla ya nɛma ni kisi be A ma) ya kandaya sira ye, ani kow la juguman ye ko kuraw ye dina kɔnɔ, wa ko kura bɛɛ dina la o ye fili ye». Nasaa'i k'a fara a kan ni sanadi ɲuman ye:

«وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ».

«ani fili bɛɛ be tasuma la». Anana Sunanuh kɔnɔ ka bɔ Irbaad bun saariya fɛ Alla ma diɲɛna a ma ko a ko: Alla kira nɛma ni kisi be A ma ka waajuli sɔbɛba kɛ an ye, dusukunw yɛrɛyɛrɛla min fɛ, ka ɲɛjiw bɔ, an ko: Yaa Alla ya ciden! nin be i ko k'anbɛn ya waajuli, ola; i ye sarankana kan di an ma; A ko:

«أُوصِيكُم بِتَقْوَى اللهِ وَالسَّمعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ تَأَمَّرَ عَلَيكُم عَبدٌ، فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُم فَسَيَرَى اخْتِلَافًا كَثِيرًا، فَعَلَيكُم بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الخلُفَاءِ الرَّاشِدِينَ المَهْدِيِّينَ مِنْ بَعْدِي، تَمَسَّكُوا بِهَا وَعَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ، وَإِيَّاكُم وَمُحْدَثَاتِ الأُمُورِ، فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٍ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ».

«N' be sara ala ni Alla ɲɛsiranya ye, ani lamɛni ani labatoli, hali ni jɔn le kɛla a ya ɲɛmɔgɔ ye, sabu ni mɔgɔ min ka shi jan sɔrɔ a cɛla, a bena fɔnkɔɲɔgonya caman ye, ola; a ye minɛni kɛ N'ya sunna la ani kalifa kandaniw ya bara Ne kɔfɛ, a ye o minɛ, k'a sagaro ɲiw digi o kan, a ye a yɛrɛ kɔrɔsi ko kura labɛnninw la, sabu ko kura labɛnninw bɛɛ ye Bida'a ye, ani Bida'a bɛɛ ye fili ye». Wa hadisa ka ca minugu be ni kɔrɔ sabati.

A sabatila ka bɔ Kira ya sɔhabaw fɛ nɛma ni kisi be A ma, ani mɔgɔ ɲuman tɛmɛninw o kɔfɛ; ka bagabagali kɛ ka bɔ Bida'aw la ani ka mɔgɔw lasiran ka bɔ oma; O ma kɛ foy kosɔn fɔɔ dɔfarali dina kow kan, ani sariya le Alla ma yamaruya kɛ min na, Ani ka Alla juguw ladegi minugu ye Yahudiyaw ni Nasaraw ye o ya dɔfarali la o ya dina kan, ani ka ko kura don a kɔnɔ Alla ma sɔn min ma , ani a b'a yira ko Silamaya dina nagasi nin le a ma dafa, wa a lɔnnin ne ko tiɲɛli ba le be nin na, ani fɛn kɔnni le min cɛkajugu, ani a be Alla kɔrɔta ni bɔɲɛ b'A ye ya kuma sɔsɔ:

﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ...﴾

{...Bi lon na, Ne ka a ya dina dafa a ye...} [Suratu Al Maa'ida: 3], Ani ka Ciden nɛma ni kisi be A ma ya hadisaw sɔsɔ sɔsɔli gwɛnin la, minugu be bagabagali kɛ ka bɔ fɛn kuraw ma, ani ka gwɛnin kɛ ka bɔ o ma.

Ko be nin ne ye, wa n'b'a jigiya ko min fɔla an bolo ka bɔ daliluw la, wasa ni kari be ola cɛn ɲinibaga ye ka ban nin Bida'a nin na; o min ye: Sufɛ tagaman ni sanayɛlɛ laɲɛnɛmaya Bida'a ye, ani ka bagabagali kɛ ka bɔ o la, ani ko a te foy ye Silamaya dina la.

Fɛn kɔson Alla ka wajibiya min kɛ kɔnɔgwɛya la silamaw ye, ani ka Alla ya sariya bange o ye dina la, ani ka lɔnni dogoli haramuya; n'ka a ye ka hakilijigi kɛ n'balima silamaw ye Bida'a nin kan, min be kɛ kosɛbɛ fan caman na, fɔɔ mɔgɔ dɔw b'a miri ko a ye dina dɔ ye.

An be Alla le dali A ye silamaw bɛɛ ya lahalayaw ɲɛn, ani ka famuyali di oma dina la, ani A y'an ni olugu bɛnsenma ka cɛn minɛ ani ka sabati a kan, ani ka ban fɛn na min b'a sɔsɔ, Ale le y’o Latangabaga ye ani A be se k’o kɛ.

Ani nɛma ni kisi ni barika be A ya jɔn ani A ya ciden an ya Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mɔgɔw ani A ya sɔhabaw.

***

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

Cikan wolonfilanan:

Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su laɲɛnɛmaya kiti

Tano be Alla ye, min ka dina dafa an ye, ani ka nɛma dafa an kan, ani Alla ye nɛma ni kisi kɛ A ya Nabiɲuma ani A ya ciden Muhamadu kan, tubi ni hinɛ Nabiɲuma.

O kɔfɛ: Alla kɔrɔtani ko:

﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗا...﴾

{...Bi lon na, Ne ka a ya dina dafa a ye, ka Ne ya nɛma dafa a kan, ani ka diɲɛ ka Silamaya kɛ a ya dina ye...} [Suratu Al Maa'ida: 3], Ani A kɔrɔtani ko:

﴿أَمۡ لَهُمۡ شُرَكَٰٓؤُاْ شَرَعُواْ لَهُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا لَمۡ يَأۡذَنۢ بِهِ ٱللَّهُ...﴾

{Walima batofɛn gɛrɛw b'o fɛ, minugu ka dina sariya dɔ sigi o ye, Alla ma diɲɛ di min na...} [Suratu As Shura: 21], A be Sɔhihu fila kɔnɔ, ka minɛ Aisha fɛ, Alla ka diɲɛ b’a ma, ka bɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b’A ma, A ko:

«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ؛ فَهُوَ رَدٌّ».

«Mɔgɔ o mɔgɔ mana fɛn dɔ don an ya dina nin na min te a dɔ ye, o fɛn bena kɔsegi a tigi ma». A nana Sɔhih Muslim kɔnɔ: ka bɔ Jabir fɛ Alla ma diɲɛna a ma, ko Nabiɲuma nɛma ni kisi be A ma, a tun be a fɔ Jumalon khutubaw la:

«أَمَّا بَعْدُ: فَإِنَّ خَيرَ الحَدِيثِ كِتَابُ اللهِ، وَخَيرَ الهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ، وَشَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ».

«O kɔfɛ: A lɔn ko kuma lafisamanti ye Alla ya Kitabu le ye, ani kandaya lafisamanti ye Muhamadu ya kandaya ye, Alla ye nɛma ni kisi kɛ A ye, ani kow la juguman ye ko kura labɛninw le ye, ani Bida'a bɛɛ ye fili le ye». Ayaw ni Hadisaw ka ca nin kɔrɔ nin na, wa o b'a yira cogo gwɛnin na ko Alla kɔrɔtani ka dina dafa manton nin ye, ka nɛma dafa o kan, wa A ya Nabiɲuma - nɛma ni kisi b'A ma - ma fato fɔɔ A kɛni kɔfɛ ka cikan lase cogo gwɛnin na, ka fɛn bɛɛ ɲɛfɔ manton ye Alla ka min kɛ Sariya ye o ye, kumaw ni kɛwalew la, Kira, Alla ya nɛma ni kisi be A ma , k'a ɲɛfɔ ko fɛn o fɛn ni mɔgɔw b'a babɛn k'a dame ka taga Silamaya dina ma, ka bɔ kumaw wala kɛwalew la; o bɛɛ ye Bida'a le ye min be lasegi a labɛn baga ma, hali n'a laɲini kaɲi. Kira, -Alla ya nɛma ni kisi be A ma- A ya sɔhabaw ka nin ko nin lɔn, ani fana Silamaya lɔnnibagaw o kɔfɛ, O ka ko kuraw nankari dina kɔnɔ, ka mɔgɔw lasɔnmi a la, inafɔ a sɛbɛla cogo min na mɔgɔ bɛɛ fɛ minugu ka kitabuw sɛbɛ sunna boɲɛ la ani ka ban Bida'a la dina kɔnɔ; inafɔ Ibnu Waddaah, ani Al-Turtushi, ani Abou Shaama, ani mɔgɔ gɛrɛw.

Wa, mɔgɔ dɔw ka Bida'a minugu don dina la, o dɔ ye: ka sunkalomakɔnɔ kalo cɛmancɛ su laɲɛnɛmaya, ani k'a tele kɛrɛkɛrɛ ni sun ye, wa dalilu si te ola mɔgɔ be se ka sinsin min kan, hadisa minugu be kuma a fisamantiya kan o ye Hadisa lagafoninw le ye, a te daga mɔgɔ ye sinsin minugu kan.

N'ga hadisa minugu fɔla seli fisamantiya kan a kɔnɔ; o bɛɛ ye n'galon le ye, i ko lɔnnikɛla cama k'o yira cogo min na, wa o ya kuma dɔw kofɔli bena na ni Alla sɔnna.

Ani kuma kan dɔw nana fana o la ka bɔ salafu dɔw fɛ, ka bɔ Shamikaw ani o ɲɔgon gɛrɛw la.

Lɔnnikɛlaw jama bɛnna min kan o ye ko a laɲɛnɛmaya ye Bida'a le ye, ani ko Hadisa minugu be kuma a fisamantiya kan, o bɛɛ ye hadisa lagafoninw le ye, wa a dɔw ye n'galon ye. Mɔgɔ minugu k'o ɲɛfɔ, o dɔ ye: Hafiz Ibin Rajabi a ya kitabu: (Lata'ifi Al-Ma aarifi) kɔnɔ ani kitabu gɛrɛw. Wa a lɔnnin ne ko Hadisa lagafoninw, bara be kɛ n'o ye batow le la minugu asulu sabatila ni dalilu sabatininw ye. Min ye sunkalomakɔnɔ kalo cɛmancɛ su laɲɛnɛmaya ye, aslu sabatini t'o la fɔɔ ka se ka bara kɛ ni hadisa lagafoninw nunugu ye. O sariyaba nin kofɔla Imamu Abu Abasi fɛ, silamaya Shɛiku Ibin Tayimiya, Alla ka hinɛ ala.

Wa ne bena laseli kɛ i ma - Yaa ile Kalankɛla! - kuma min fɔla ka bɔ lɔnnikɛla dɔw fɛ kiti nin na, walasa a ye gwɛya i ye.

Lɔnnikɛlaw - Alla ka hinɛ ola - bɛɛ bɛnna a kan ko wajibi le: ka fɛnw lasegi mɔgɔw fɔna ɲɔgon kɔ minugu la ka taga Alla ya Kitabu ma bɔɲɛ b'A ye, ani Alla kira- Alla ya nɛma ni kisi b'A ma - ya sunna ma. Fɛn min kiti fɔla o fila fɛ wala o dɔ kelen fɛ, ole ye sariya ye min tuguni ye wajibi ye, ni min fɔna o fila kɔ, o filili ye wajibi ye, ni bato minugu ma fɔ o fila kɔnɔ, o ye Bida'a ye min kɛli man kan, kuma te ko ka weleli kɛ ka taga a ma ani ka fɔ ka cɛɲa. Alla kɔrɔtani ko:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡۖ فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا59﴾

{ Yaa alugu minugu limaniyala a ye Alla bato ani a ye Ciden kan labato ani a ɲɛmɔgɔw, ni a fɔna ɲɔgonkɔ fɛn dɔ la a ye a segi Alla kɔrɔtani ma ani Ciden ni a limaniyala Alla ma ani lon laban, ole ye hɛrɛ ye ani ole kɔ ka di ala 59 } [Suratu An Nisaa 59], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿وَمَا ٱخۡتَلَفۡتُمۡ فِيهِ مِن شَيۡءٖ فَحُكۡمُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ...﴾

{ Ni a fɔna ɲɔgon kɔ fɛn o fɛn na, o kiti be segi Alla le ma...} [Suratu As-Shura: 10]

Ani A kɔrɔtani ko:

﴿قُلۡ إِن كُنتُمۡ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِي يُحۡبِبۡكُمُ ٱللَّهُ وَيَغۡفِرۡ لَكُمۡ ذُنُوبَكُمۡ...﴾

{ A fɔ ko: N’a be Alla kanu; a ye tugu Ne kɔ, n'o kɛla Alla b'a kanu, ani k’a jurumuw yafa a ye...} [Suratu Aali Imran: 31] ani A ko kɔrɔtani ni boɲɛ b'A ye:

﴿فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا65﴾

{N'kalila I Matigi la, o tena limaniya fiyew fɔɔ n’o k’I kɛ kiti tigɛ baga ye o ni ɲɔgon cɛ fɔnkɔɲɔgonya la min be o cɛ, ani o kɔfɛ, o kana degu foy sɔrɔ o yɛrɛ kɔnɔ I ya kiti tigɛni la, ani o ye sɔn I ya kiti ye sɔnli dafani la.} [Suratu An Nisaa: 65], Aya cama be nin kɔrɔ nin na, wa o ye kumaden ye min b'a yira ko a wajibiyani le ka sɔsɔli kow kɔsegi Kuranaba ni Sunna ma, ani ko a wajibiyani le ka sɔn o ya kiti tigɛni ma, ani ko limaniya b'o le ɲini, ani ole ye hɛrɛ ye jɔnw ye dunya ni lahara, ani a kɔ kaɲi: o kɔrɔ ye: a kɔ laban.

Al-Hafiz Ibnu Rajab - Alla ye hinɛ ala - a ko a ya kitabu (Lata'iful Ma'arif) kɔnɔ, nin masala la - kuma tɛmɛnin dɔ kɔfɛ -:

«sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su, Tabi'unw minugu ye Shami jamana mɔgɔw ye; inafɔ khalidu bin Ma'adan, ani Makuhulu, ani Lukumani bin Amiri ani mɔgɔ gɛrɛw, o tun b'a boɲɛ ani k'o jija a kɔnɔ bato la, mɔgɔw k'a fisamantiya ani a boɲɛli ta olugu le fɛ, A fɔla ko: Israiliya kumaw sela oma o ko la, tuma min o ko jɛnsɛnna ka bɔ o fɛ duguw kɔnɔ, mɔgɔw ka ɲɔgon sɔsɔ o ko la; dɔw sɔnna ama, ani ka bɛn ni o ye a boɲɛli la, o dɔw ye Basra batokɛlaw jamakulu dɔ ye, ani o ɲɔgonnaw. Hijazi lɔnnikɛlaw fanba k'o nankari, o dɔw ye: Atɔɔ, ani Ibin Abi Mulayika, ani Abdurahamani Ibin Zayidi Ibin Asilamu k'a lakali ka bɔ Madina sariya lɔnbagaw fɛ, ole ye Maliki ya kɔmɔgɔw ni mɔgɔ gɛrɛw ya kuma ye, o k'a fɔ ko: o bɛɛ ye Bida'a le ye.

Wa Shami lɔnnikɛlaw tilanna kuma fila kan a laɲɛnɛmaya cogo la:

A dɔlakelen: ko a kanuna k'a laɲɛnɛmaya jama la misiriw la, Khalid bin Ma'dan ani Luqman bin 'Amir ani mɔgɔ gɛrɛw tun be o ya fani fisamantiw don a la, ka wusulan kɛ ani ka kale la, ani ka seli misiri la o ya o su nin na, ani Is'haq bin Rahawayh bɛnna n'o ye o kan, A ko a kɛli la misiriw kɔnɔ jama la: o te Bida'a ye, Harb Al-Kirmani k'a lakali a ya masalaw kɔnɔ.

A filanan: a kɔnni ne mɔgɔw ye ɲɔgon lajɛn a la misiriw kɔnɔ seli kɔson, ani wajuli, ani duawu kɛ, n'ga a te kɔn cɛɛ ye ka seli a la a kelen na a yɛrɛ ye, nin ye Awza'i ya fɔta le ye, Shami mɔgɔw ya imamu n'o ya fiqihilɔnbaga n'o ya lɔnnikɛla, wa ole gɛrɛnin be cɛn na, ni Alla sɔnna». Fo a ko: «Kuma si ma lɔn Imam Ahmad fɛ Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su ko la, lakali fila jateminɛ la a fɛ o sufɛ seli kanu la ka kɛɲɛ a ya lakali fila ma seli lon fila sufɛ seli ko la, sabu a (lakali dɔ kɔnɔ) a m'a kanu ka sufɛ seli kɛ jamana; sabu a ma ye Alla ya ciden fɛ, nɛma ni kisi b'A ma, ani A ya sɔhabaw, A k'a kanu (kuma kan dɔ kɔnɔ), Abduramani bin Yazidi bin Aswadi kɛli kɔson k'o kɛ, wa ale ye Tabiunaw dɔ le ye. O cogo kelen na tilancɛ su seli lɔli, foy ma sabati o la ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, walima A ya sɔhabaw. N'ga a sabatila ka bɔ jɛnkulu dɔ fɛ Tabiunaw la, minugu ye Shami kaw ya fiqihilɔnbaga dɔw ye».

Fɛn laɲinita bana Hafiz Ibin Rajab ya kuma na Alla ye hinɛ ala, wa a b'a kɔnɔ k'a gwɛya ko foy ma sabati ka bɔ Alla kira fɛ -nɛma ni kisi be A ma- walima A ya sɔhabaw fɛ -Alla ye diɲɛ o ma- sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su ko la.

N'ga min sugandila Awza'i fɛ (Alla ye hinɛ ala) ko a lɔli kanuni ne mɔgɔ kelen-kelen ye, ani Hafiz Ibin Rajabu ka nin kuma nin sugandi, o ye kabako le ye ani fɛn ne min laganfoni ne; sabula fɛn o fɛn n'a ma sabati sariya daliluw fɛ, a ma daga silama ye a ye o fɛn don Alla ya dina la, hali n'a k'a kɛ a kelen, walima jama la, hali n'a k'a dogo walima a k'a bange; Nabiɲuma (Alla ya nɛma ni kisi b’A ma) ya kuma foroba fɔ kɔson:

«مَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيهِ أَمْرُنَا؛ فَهُوَ رَدٌّ».

« Ni mɔgɔ min ka bara dɔ kɛ an ya dina nin la min te a dɔ ye, o bara bena segi o tigi ma». Ani dalilu gɛrɛ minugu be Bida'a kɔniya yira ani ka bagabagali kɛ ka bɔ ama.

Al imam Abu Bakr at-Turtushi, Alla ye hinɛ ala, ale fana ko a ya kitabu «Al-Hawadith wal Bida'a» kɔnɔ ko:

«Ibnu Wadah y'a lakali ka bɔ Zayidu bini Aslam fɛ, a ko: an ma mɔgɔ si sɔrɔ an ya karamɔgɔ kɔrɔbaw ni an ya lɔnnikɛlaw la minugu b'o janto Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ la, wa o t'o janto Makhuli ya hadisa la, wa o t'a ye ko fisamatiya dɔ b'a la ka tɛmɛ su tɔw kan» .

Ani a fɔla Ibnu Abi Mulayka ɲɛnɛ ko: Ziyad Al-Numayri ko: «Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su sara be inafɔ Layilatul Qadri sara», A ko : «Ni ne tun k'a mɛn k'a sɔrɔ bere be ne bolo, ne tun b'a bugɔ» Ziyad tun ye ma'anafɔla le ye, laɲini bana.

Lɔnnikɛlaba Shawkani - Alla ye hinɛ ala - ko kitabu: «Al-Fawa'id al-Majmu'a» kɔnɔ:

"«Hadisa: «Yaa Ali! ni mɔgɔ min ka lɔ kɛmɛ seli Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su la, a be suratul Fatiha ani Kul hu alLahu 'ahadu kalan lɔ o lɔ kɔnɔ shɛn tan; Alla be a ya haju bɛɛ ɲɛ» ka taga se hadisa laban na". Hadisa nin ye n'galon ye, wa a kumaden gwɛninw na minugu ɲɛsinna sara ma a kɛbaga bena min sɔrɔ, siga t’ala famuyabaga si hakili la ko o ye n'galon ne ye, ani a lakalibagaw ye mɔgɔw le ye minugu ma lɔn, wa a lakalila sira filanan ni sabanan fɛ, o bɛɛ ye n'galon ye ani a lakalibagaw ye mɔgɔw le ye minugu ma lɔn, A ko «Al-Mukhtasɔr» kɔnɔ: Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ seli hadisa ye fu ye, ani Ibn Hibaan ya hadisa min minɛna Ali fɛ: «Ni Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su sela, a ye seli a su la, k'a tele sun», o ye hadisa laganfoni ne ye. A ko « Al-Laa’ali » kɔnɔ: «Rakat kɛmɛ kɛ Sunkalomakɔnɔ kalo cɛmancɛ la ni suratu Ikhlasi ye shɛn tan» n'a nafa janya fɔli ye Daylami ani mɔgɔ gɛrɛw fɛ, o ye hadisa le ye min n'galon la la Ciden na nɛma ni kisi b’A ma, a fɔbaga fanbaw sira saba kɔnɔ ye mɔgɔ lɔnbaliw ani mɔgɔ lagafoninw le ye, A ko: «ani lɔ tan ni fila ni suratu Ikhlasi ye shɛn bisaba», o ye n'galon ye, «ani lɔ tan ni naani» fana ye n'galon ye.

Fiqhi lɔnbagaw jɛnkulu dɔ marasala ni nin hadisa ye; inafɔ (Ihya) kitabu tigi ani a ɲɔgon gɛrɛw, ani mufasiriw dɔw fana o cogo la. Wa su nin seli lakalila - n'o ye: Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su ye - cogoya caman na, o bɛɛ ye gwansan le ye ani n'galonw. Nin te Tirmizi ya laseli sɔsɔ ka bɔ Aisha ya hadisa la, Alla ka diɲɛ a ma, ko Alla ya Ciden, nɛma ni kisi b’A ma, tagala Bakiya la, ani Matigi jigili kalo tilancɛ su la dunya sankolo la, ani ko A be yafa kɛ mɔgɔ caman ye min be tɛmɛ Kalibu ya sagaw shi jate kan, sabu kuma ɲɛsinin be nin seli labɛnnin ni le man nin su nin na, K'a sɔrɔ Aisha ya Hadisa nin na, lagafoya ni tigɛli b'a la, inafɔ Ali ya Hadisa min kofɔla ka kɔrɔ a sufɛ seli ko la, o t'a bali ko nin seli nin ye fɛn labɛnnin le ye, k'a fara lagafoya kan min b'a la, inafɔ an k'a kofɔ cogo min na» Laɲinita banna".

Al-Hafiz Al-Iraki ko: «tilancɛ su seli Hadisa n'galon tigɛla ka la Alla ya Ciden kan, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ani n'galon ne A kan», Imamu Nawawi k'a fɔ kitabu (Al-Majmu'o) kɔnɔ ko: «Seli min lɔnnin bɛ Raga'ibu seli tɔgɔ la, o min ye lɔ tan ni fila ye fitiri seli ni sagafo seli cɛ, Rajab kalo juma fɔlɔ su fɛ, ani Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su seli min ye lɔ kɛmɛ ye, o seli fila ninugu ye Bida'a juguw ye minugu be bali, mɔgɔ kana marasa o kofɔli kɔson kitabu ninugu kɔnɔ: (Kutu Al-Kulubi), ani (Ihiya Ulumi din), walima hadisa min kofɔla o kɔnɔ, sabula o bɛɛ ye fu ye, mɔgɔ fana kana marasa ni imamu dɔw ye o kiti ɲagamina minugu ma fo o ka sɛbɛliw sɛbɛ k'a fɔ ko o kanuna, sabula o tigi filini be o la».

Shɛikhu Imamu: Abu Muhamad Abdurahaman Bun Ismayil Al-Makdisi ka gafe nafama dɔ sɛbɛ o fila tiɲɛn kan, a ka ɲumanya kɛ a kɔnɔ ani k'a labɛn cogo ɲuman na, wa lɔnnikɛlaw ya kumaw masala nin kan ka ca kosɛbɛ, wa ni an tun ko an be kuma bɛɛ lakali an ka minugu bɛɛ ye masala nin kan; kuma tun bena janya kosɛbɛ an fɛ, a dɔla an ka min fɔ, wasa ni dusukun sigi b'o la cɛn ɲinibaga ye.

Ka kɛɲɛ ni min tɛmɛna ayaw ni hadisaw ani lɔnnikɛlaw ya kumaw la: a be gwɛya cɛn ɲinibaga ye ko Sunkalomakɔnɔ tilancɛ su ɲagaɲagali kɛli seli walima fɛn gɛrɛ fɛ, ani k'a tele kɛrɛkɛrɛ ni sun don ye; o ye Bida'a jugu le ye lɔnnikɛla caman fɛ, laslu t'ala sariya saniyani kɔnɔ, w'a ye fɛn kura le ye min donna Silamaya la sɔhabaw ya wagati kɔfɛ, Alla ka diɲɛ o ma. Alla -bɔɲɛ b'A ye- ya kuma be cɛn ɲinibaga wasa nin bonda nin na ani bonda gɛrɛ:

﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ...﴾

{...Bi lon na, Ne k'a ya dina dafa a ye...} [Suratu Al Maa'ida: 3]. Ani min nana a kɔrɔ la ayaw la, ani Alla ya Nabiɲuma ya kuma la, Alla ka nɛma ni kisi be A kan:

«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ».

« Mɔgɔ o mɔgɔ mana fɛn dɔ don an ya dina nin na min te a dɔ ye, o fɛn bena kɔsegi a tigi ma ». ani hadisa min be a kɔrɔ sabati.

A nana Sɔhih Muslim kɔnɔ, ka bɔ Abu Hurayrata fɛ Alla ka diɲɛ a ma ko: Alla kira ko Alla ka nɛma ni kisi be A ma:

«لَا تَخُصُّوا لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ بِقِيَامٍ مِنْ بَيْنِ اللَّيَالِي، وَلَا تَخُصُّوا يَوْمَهَا بِالصِّيَامِ مِنْ بَيْنِ الْأَيَّامِ، إِلَّا أَنْ يَكُونَ فِي صَوْمٍ يَصُومُهُ أَحَدُكُمْ».

« A kana Juma su kɛrɛkɛrɛ ni seli ye suw cɛla, a kana a lon kɛrɛkɛrɛ ni sun ye lonw cɛla, fɔɔ ni a kɛla sun ye a cɛla mɔgɔ dɔ be min sun donna». Ni a tun daganin bɛ ka su dɔ kɛrɛkɛrɛ ni bato dɔ ye, Juma su le tun ka kan n'o ye ni su tɔw ye; sabula a lon ye lonw la fisamanti ye tele bɔla min kan ka kɛɲɛ ni hadisa sabatininw ye minugu bɔla Kira fɛ, nɛma ni kisi be A kan, Tuma min na Nabiɲuma nɛma ni kisi b'A ma, ka bagabagali kɛ ka bɔ a kɛrɛkɛrɛli la ni su seli ye suw cɛla, o k'a yira ko su gɛrɛw fana b'o cogo kelen na, a te daga ka fɛn kɛrɛkɛrɛ ka bɔ ola ni bato dɔ ye, fɔɔ ni dalilu sabatini ye min be kɛrɛkɛrɛli yira.

Tuma min n'a kɛla ko Sariya k'a daga ka Layilatul Qadri su ani Sunkalo suw lɔ, ani ka jija o kɔnɔ, Alla ya ciden - nɛma ni kisi b’A ma - k'o yira, ani A ka manton lasu o lɔli la, ani A yɛrɛ k'o kɛ, inafɔ a be Sɔhihu fila kɔnɔ cogo min na, ka bɔ Alla ya ciden fɛ - nɛma ni kisi b’A ma - ko A ko:

«مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ، وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ».

«Mɔgɔ o mɔgɔ be Sunkalo lɔ limaniya kɔson ani sara ɲini kɔson, yafa be kɛ a ya jurumu tɛmɛninw ma, ani mɔgɔ o mɔgɔ be Layilatul Qadri lɔ limaniya kɔson ani sara ɲini kɔson, yafa be kɛ a ya jurumu tɛmɛninw ma». N'a tun kɛla ko Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su tun be se ka kɛrɛkɛrɛ ni ɲɛnɛgɛ dɔ ye walima bato dɔ, walima Rajaba kalo Juma fɔlɔ su, walima Isra ni Sanayɛlɛn su, Nabiɲuma, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma, tun bena manton kanda ka taga o ma, walima a yɛrɛ tun bena a kɛ. Ani n'a tun kɛla ko o fɛn dɔ kɛla, sɔhabaw tun ben'o lase mantonw ma, ani o tun tena a dogo o ma, sabu olugu le ye mɔgɔw bɛɛ la ɲuman ye, ani mɔgɔw bɛɛ la ladilikɛla ɲumanw ye Nabiɲumaw kɔfɛ, nɛma ni kisi be O ma, wa Alla ka diɲɛ Alla kira ya sɔhabaw ma -Alla ka nɛma ni kisi b'A ma- ani k'o son fɔɔ k'o ladiɲɛ A ya sonni ma.

I k'a lɔn sisan ka bɔ lɔnnikɛlaw ya kuma na ko foy ma sabati ka bɔ Alla ka Kira fɛ nɛma ni kisi b’A ma, wala a ya sɔhabaw fɛ, Alla ka diɲɛ o ma, Rajaba kalo Juma fɔlɔ su fisamantiya ko la, wala Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su la, ola; a lɔnna ko o fila ɲagaɲagali kɛli ye Bida'a le ye min donnin bɛ Silamaya la, a b'o cogo kelen na k'o kɛrɛkɛrɛ ni bato dɔ ye o fana ye Bida'a ye. O cogo kelen na, Rajaba kalo su mugan ni wolonfilanan, mɔgɔ dɔw be la min na ko a ye sufɛ tagama ni sanayɛlɛn su ye, a te daga k'a kɛrɛkɛrɛ ni bato dɔ ye, inafɔ a te daga ka ɲagaɲagali kɛ a la cogo min na; dalilu tɛmɛninw kɔson, o ye n'a tun lɔnnin ne, a be kɛ di sa k'a sɔrɔ a sabatila lɔnnikɛlaw ya fɔtaw la ko a ma lɔn?!. Mɔgɔ min k'a fɔ ko: a ye Rajab kalo su mugan ni wolonfila le ye, o kuma ye n'galon le ye, laslu si t'ala hadisa sabatininw kɔnɔ, wa mɔgɔ ya kuma ɲɛnna mɔgɔ min ko:

Ani kow bɛɛ la ɲuman minugu tɛmɛnan kandaya kan... ani kow bɛɛ la juguman ye ko kura labɛnninw(Bida'aw) ye

An be Alla le dali A ye an ni silamaw bɛɛ bɛnsenma ka se ka Sunna ta ani ka sabati a kan, ani ka tanga fɛn bɛɛ ma min be a sɔsɔ, Ale le ye masa fonisere ye min be A ya jɔnw son.

Ani nɛma ni kisi be A ya jɔn ani A ka ciden an ya Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mogɔw ani A ya sɔhabaw bɛɛ.

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

Cikan seginan:

Lasɔmini nafaman sarankana min damela o n'galon ya kan

Lɔnnikɛla Ahmad, min ye Kira ya yɔrɔ kɔrɔtani ladobaga ye

Ka bɔ Abdul Aziz bin Abdullah bin Baz fɛ, ka taga silamaw ma minugu bena a kalan, Alla y'o kɔrɔsi ni Silamaya ye, ka ne ni o tanga jahiliya mɔgɔ gwansanw ya n'galontigɛliw juguya ma, Amina.

Alla ye kisi kɛ a kan, ani A ya hinɛ n’A ya baraka.

O kɔfɛ: Ne ka kumakan dɔ ye min dame la ka taga Shɛikhu Ahamadu ma, Nabiɲuma ya hɔrɔma so kɔrɔtani ladobaga, a tɔgɔ ye ko: «Ni ye sarankanali laban ye ka bɔ Madina nɔrɔya dugu, ka bɔ Shɛikhu Ahamadu fɛ, Nabiɲuma ka hɔrɔma so barakɛla», a y'a fɔ a kɔnɔ ko:

«Ne tun sigini be Juma su la ka Kurana ba kalan, ani Alla tɔgɔ sanumanw kalan, kɔfɛ, tuma min na ne banna ola, ne labɛnna sunɔgɔ ye, ola, ne ka ɲada nɔrɔma tigi ye, Alla ka ciden nɛma ni kisi be A ye, min nana ni Kurana ayaw ye, ani Sariya sanumanw; ka kɛ hinɛ ye dunya bɛɛ ma, an kuntigi Muhamadu nɛma ni kisi be A ye, A ko: Yaa Shɛikhu Ahamadu, n'ko: Naamu Yaa Alla ka ciden! Yaa Alla ya danfɛnw bɛɛ la darajama," A k'a fɔ ne ye ko : Ne malola mɔgɔw ya kɛwale juguw la, ne ma se ka ne Matigi wala mɛlɛkɛw kunbɛn; sabu ka bɔ jumalon ka taga se jumalon ma, mɔgɔ waga kɛmɛ ni biwɔɔrɔ le sala k'a sɔrɔ o te Silamaya dina kan - o kɔfɛ, A ka jurumu dɔw kofɔ mɔgɔw benna minugu la, O kɔfɛ A ko: - O wasiya nin ye hinɛ ye ola ka bɔ masa Fangatigi ni karabalimasa fɛ. O kɔfɛ a ka Kiyama wuli wagati tagamasen dɔw fɔ, fo ka taga a fɔ ko: - o lalɔnniya wasiya nin na e Shɛikhu Ahamadu; sabu a sɛbɛla latigɛ sɛbɛ kala fɛ ka bɔ gafe latangani kɔnɔ, ani mɔgɔ min b'a sɛbɛ k'a ci ka bɔ dugu la ka taga dugu dɔ la, ani ka bɔ yɔrɔ la ka taga yɔrɔ dɔ la, so janba bena lɔ a ye Alijinɛ kɔnɔ, ani mɔgɔ min m'a sɛbɛ k'a ci, ne ka soronalidon haramuyala a ma kiyama lon, Ni mɔgɔ min k'a sɛbɛ k'a sɔrɔ a kɛla fangatan ye; Alla b'a kɛ nafolotigi ye, walima ni a kɛla jurutigi ye; Alla b'a ya juru sara, walima ni jurumu b'a kan; Alla be yafa a ma, ani a bangebagaw, nin wasiya baraka la, Ni mɔgɔ o mɔgɔ m'a sɛbɛ Alla ka jɔnw cɛma, o tigi ɲada bena fin dunya ni lahara, A k'a fɔ: «N be n' kali Alla belebeleba la shɛn saba, nin ye cɛn ne ye, ni n' kɛla n'galontigɛla ye, n'ye bɔ dunya na ni Silamaya tɛ, mɔgɔ o mɔgɔ lala ala, o tigi be kisi tasuma jangata ma, mɔgɔ o mɔgɔ k'a sɔsɔ, o tigi kafiriya la».

Nin ye sarankanali lasurunyani ye min lanin be Alla ya ciden kan n'galon na nɛma ni kisi b’A ma, ani an ka nin sarankanali n'galonma nin mɛn shɛn cama kabini san cama, a be jɛnsɛn mɔgɔw cɛ wagatiw ni ɲɔgon cɛ, ani a be jɛnsɛn jama cama cɛ minugu te kalankɛlaw ye, wa danfara be a kumadenw cɛ, A n'galontigɛla b'a fɔ ko: a ka Alla ya Nabiɲuma -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma- ye siko kɔnɔ, a ka nin wasiya nin kalifa a ma, nin sɛbɛ laban nin kɔnɔ an ka min kofɔ i ye yaa kalankɛla! n'galontigɛla nin ko a kɔnɔ ko a ka Alla ya Nabiɲuma -Alla ka nɛma ni kisi b'A ma- ye tuma min a labɛnna ka sunɔgɔ, o kɔrɔ ye ko: a k'A ye k'a sɔrɔ a te sunɔgɔ la!

Nin n'galontigɛla nin k'a fɛn cama fɔ nin wasiya kɔnɔ minugu ye wiya gwɛninw ye ani n'galon kɛnɛkan ta, n' bena i hakili lase o ma sisan-sisan nin kuma kɔnɔ ni Alla sɔnna, cɛn na n' tun k'o lasɔmini kɛ san tɛmɛninw na, ani n' k'a ɲɛfɔ mɔgɔw ɲɛnɛ ko a ye wiya gwɛnin ani n'galon kɛnɛkan ta le ye, tuma min n' ɲa lala nin sɛbɛ laban nin kan n' sikasikala ka sɛbɛli kɛ a kan, sabu a ya n'galonya bangeni ne ani a wiya fɔla ya ja-gɛlɛya boɲɛ wiya fɔli la, n' tun te a jate fiyew ko a ya n'galonya bena dogo mɔgɔ ma sɔmi dɔɔni be min na, wala hakili ɲuman. N'ga badenma cama k'a fɔ ɲɛnɛ ko a jɛnsɛnna mɔgɔ cama cɛ, o k'a fɔ ɲɔgon ɲɛnɛ, ani mɔgɔ dɔw k'a cɛntigiya; o kɔson n'k'a ye ko a ye wajibi ye ne ɲɔgonw kan ka sɛbɛli kɛ a kan, ka a ya n'galonya yira, ani ko n'galontigɛ kan le ye Alla ya ciden kan nɛma ni kisi b’A ma, walasa mɔgɔ si kana fili a fɛ, Wa ni mɔgɔ o mɔgɔ k’a miri ala ka bɔ lɔnniya ni limaniya tigiw la, walima miriya ɲuman ni hakili ɲuman tigiw la; o tigi b’a lɔn ko a ye n'galon ni namara ye fɛn cama kɔson.

Nka Shɛikhu Ahmad badenma dɔw ɲininga nin wasiya nin na nin n'galon nin be dame ka taga min ma, o ka n' jabi ko: n'galon ne min tigɛla k'a la Shɛikhu Ahmad kan, ani ko a ma o fɔ fiyew, Wa Shɛikhu Ahmad min kofɔla, a ya saya kɛla kabini tuma jan. Hali n'an tun k'a jate ko Shɛikhu Ahmad min kofɔla, wala mɔgɔ min b'a ɲɛ, k'a fɔ ko a ka Alla ya Nabiɲuma -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma- ye suko la wala ɲɛkɛnɛya la, A ka nin wasiya nin di a ma, an tun bena alɔn cɛntigiyala ko a ye n'galontigɛla ye, wala min k'o fɔ a ye Sitana le ye o te Alla ya Nabiɲuma ye, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, kun cama kɔson, o dɔw ye:

A fɔlɔ: Kira -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma- te ye ɲɛkɛnɛya la a saya kɔ -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma-, wa ni mɔgɔ min k'a fɔ sufiyaw ya jahiliw cɛla ko a be Kira ye -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma- ɲɛkɛnɛya la, wala ko a bena mawlidi la, wala o ɲɔgonnaw; o tigi filila fili juguman na, ani kow ɲagamina a ma kosɛbɛ, wa a benna filiba la, ani a ka Kurana ni Sunna ani lɔnnibagaw ya bɛnkan fɔnkɔɲɔgonya; sabula suw be bɔ o ya kaburuw la kiyama lon le, a te kɛ dunya kɔnɔ, Ni mɔgɔ o mɔgɔ ka kuma fɔ min te o ye, o tigi ye n'galontigɛ baga le ye n'galon gwɛ la, walima filibaga kow ɲagamina min ma, a ma cɛn lɔn mɔgɔ fɔlɔ ɲumanw ka min lɔn ani Alla ya ciden -nɛma ni kisi b’A ma- ya sɔhabaw ni mɔgɔ minugu tugula o kɔ ɲumanya la o tola min kan, Alla kɔrɔtani ko:

﴿ثُمَّ إِنَّكُم بَعۡدَ ذَٰلِكَ لَمَيِّتُونَ15 ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ16﴾

{O kɔfɛ, cɛn na, a bena sa 15

O kɔfɛ, cɛn na, Kiyama lon, a bena kunu ka bɔ a ya kaburuw kɔnɔ 16} [Suratu Almuminun: 15, 16], Ani Nabiɲuma ko -nɛma ni kisi b’A ma-:

«أَنَا أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَأَنَا أَوَّلُ شَافِعٍ وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ».

«Ne le ye mɔgɔ fɔlɔ ye dugukolo be ci ka bɔ min ma Kiyama lon, ani Ne le ye soronalidon baga fɔlɔ ye, ani min ya soronalidon be minɛ fɔlɔ». Wa ayaw ni hadisaw cama bey minugu be ni kɔrɔ sabati.

A filanan: Kira -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma- te kuma fɔ min be cɛn sɔsɔ A ya ɲɛnɛmaya la wala A fatunin kɔfɛ, wa nin wasiya nin b’a ya sariya sɔsɔ sɔsɔli la min be kɛnɛkan, wa o be ye cogo cama fɛ — inafɔ a ɲɛfɔli bena cogo min na —, wa A yɛrɛ, Alla ya nɛma ni kisi b’a ma, be se ka ye suko la, Ni min k'a ye suko la a cogoya saniyanin na, o k'A ye yɛrɛ le; sabu sitana te se k'a yɛrɛ kɛ A cogoya la, inafɔ o nana hadisa kɛnɛma saniyaninw kɔnɔ cogo min na, n'ga koɲɛ bɛɛ be suko yela ya limaniya le la, ani a ya cɛnfɔ, ni a ya tilenninya, ni a ya jateminɛ, ni a ya dina, ni a ya lannaya, ani yala a ka Nabiɲuma -Alla ya kisi ni nɛma be A ma- ye a cogoya la wala cogoya gɛrɛ la.

Hali ni hadisa dɔ nana ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ya nɛma ni kisi b’A ma, A y'o min fɔ a ya ɲɛnɛmaya tuma na, n'a ma tɛmɛ lannaya mɔgɔ tilenninw ya sira fɛ minugu be kuma mara a ɲɛ ma, sinsin te kɛ o kan, a te kɛ dalilu ye. Walima n'a nana lannaya mɔgɔw ya sira fɛ minugu be kuma mara a ɲɛ ma, n'ga a be sɔsɔli kɛ ni mɔgɔ dɔ ya lakali ye min ya marali ka fisa ni o ta ye walima a ya lannaya ka bon ni o ta ye, sɔsɔli la min te a to o lakali fila be se ka lajɛn, ola; o dɔ kelen be kɛ mansukhu ye min wale te se ka ɲɛn, ani filanan be kɛ nasikhu ye wale be kɛ ni min ye, yɔrɔ min na o be se ka kɛ ni a saratiw ye. Ani n'o lajɛnni walima naskhu te se ka kɛ, a wajibiyala ka mɔgɔ min ya marali ka dɔgɔ ani min ya tilenya ka dɔgɔ o fila ya lakali be bila, ani ka kiti tɛmɛ a kan ko a ye shaazu ye min bara te se ka ɲɛn ala.

A do be cogo di wasiya la min tigi ma lɔn, min k'a lase ka bɔ Ciden fɛ - Alla ya nɛma ni kisi b'A ma -, ani a ka tilenniya n'a ya kantigiya ma lɔn. O lahalaya la, cɛn na a ka kan k'afili ani mɔgɔ kana janto ala, hali ni fɛn si t'a kɔnɔ min be Sariya sɔsɔ. A do be cogo di ni ko cama be wasiya nin kɔnɔ minugu b'a yira ko fɛn fu le, ani ko n'galon le min lani be Ciden kan - Alla ya nɛma ni kisi b'A ma -, k'a sɔrɔ a be dina sariyaw sigi Alla ma yamaruya di min na?!

Wa Nabiɲuma Alla ya nɛma ni kisi b’A ma, ko:

«مَنْ قَالَ عَلَيَّ مَا لَمْ أَقُلْ؛ فَلْيَتَـبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ».

«Mɔgɔ o mɔgɔ mana fɛn fɔ Ne kan Ne ma min fɔ, o tigi ye a ya sigiyɔrɔ labɛn tasuma la». Cɛn na, nin wasiya nin n'galontigɛ baga ka kuma fɔ Alla ya ciden kan -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma-, A ma min fɔ, ani a ka wiya kɛnɛkan ta faratima tigɛ ka la Ala. ale le ka kan ni nin lasiranli belebele nin ye ka tɛmɛ! A ka kan n'a ye kosɛbɛ n'a ma tubi ka a yira mɔgɔw la ko nin wasiya nin ye wiya le ye Alla ka Ciden kan, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma; sabu ni mɔgɔ o mɔgɔ ka nkalon jɛnsɛn mɔgɔw cɛ, ka a dame ka taga dina ma; a ya tubi te kɛ cɛn ye o la fɔɔ ni a k'o lase kɛnɛ kan ka a yira; walasa mɔgɔw be a lɔn ko a kɔsegila a ya wiya tigɛli kɔ ani ka a yɛrɛ n'galontigɛya; Alla kɔrɔtani ya kuma kɔson:

﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡتُمُونَ مَآ أَنزَلۡنَا مِنَ ٱلۡبَيِّنَٰتِ وَٱلۡهُدَىٰ مِنۢ بَعۡدِ مَا بَيَّنَّٰهُ لِلنَّاسِ فِي ٱلۡكِتَٰبِ أُوْلَٰٓئِكَ يَلۡعَنُهُمُ ٱللَّهُ وَيَلۡعَنُهُمُ ٱللَّٰعِنُونَ159 إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُواْ وَأَصۡلَحُواْ وَبَيَّنُواْ فَأُوْلَٰٓئِكَ أَتُوبُ عَلَيۡهِمۡ وَأَنَا ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ160﴾

{Cɛn na mɔgɔ minugu be an ya dalilu jigininw ni kandaya dogo, an kɛnin kɔfɛ k'a bange mɔgɔw ye Kurana kɔnɔ, olugu, Alla be o danga, ani dangalikɛlaw be o danga 159

fɔɔ mɔgɔ minugu tubila, ka dilanli kɛ, ka cɛn bange, o tigiw le Ne be o ya tubi minɛ, wa Ne le ye Tubi minɛ bagaba ye, ani Hinɛbagaba 160} [Suratu Al Bakara: 159, 160], Ola, Alla kɔrɔtani k'a ɲɛfɔ ayaba nin na ko: mɔgɔ min be cɛn fɛn dɔ dogo, o tigi ya tubi te minɛ ola fɔɔ latilenli ni ɲɛfɔli kɔfɛ. Alla kɔrɔtani ye dina dafa A ya jɔnw ye, ka nɛma dafa o kan ni A ya ciden Muhamadu ci ye, Alla ya nɛma ni kisi b'a ma, ani Alla ka sariya dafanin min jigi A ma, A m'a nii minɛ fɔɔ dafali ni ɲɛfɔli kɔfɛ, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:

﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗا...﴾

{...Bi lon na, Ne ka a ya dina dafa a ye, ka Ne ka nɛma dafa a kan, ani ka diɲɛ ka Silamaya kɛ A ya dina ye...} [Suratu Al Maa'ida: 3]

nin sarankanali dilanbaga nana saan kɛmɛkulu tan ni naaninan na, a b'a fɛ ka mɔgɔw fili ni dina kura ye, min be kɛ sababu ye ka mɔgɔ don Alijinɛ na mɔgɔ min ka bara kɛ n'a ya sariya ye, ani ka alijinɛ haramuya ka don tasuma na mɔgɔ ye min ma bara kɛ n'a ya sariya ye, A b’a fɛ ka nin wasiya min n'galon tigɛla a fɛ, k'a boɲɛ ani k'a fisaya ka tɛmɛ Kurana kan, yɔrɔ min a k'a n'galon tigɛ a kɔnɔ ko: mɔgɔ min k'a sɛbɛ k'a ci ka bɔ dugu dɔ la ka taga dugu dɔ la, walima ka bɔ yɔrɔ dɔ la ka taga yɔrɔ dɔ la; bon janba dɔ be lɔ a ye Aljinɛ kɔnɔ, wa ni mɔgɔ min m'a sɛbɛ k'a ci, Nabiɲuma (Alla ka nɛma ni kisi b’a ma) ka soronalidon be haramuya a ma kiyama lon, Nin ye wiya jugumanbaw dɔ le ye, ani a ye dalilu gwɛninbaw dɔ le ye min b'a yira ko nin wasiya nin ye wiya ye, ani a labɛnbaga ya malobaliya, ani a ya dusu gɛlɛya wiya fɔli la; sabu mɔgɔ o mɔgɔ ka Kuranaba sɛbɛ k'a ci ka bɔ jamana dɔ la ka taga jamana dɔ la, wala ka bɔ yɔrɔ dɔ la ka taga yɔrɔ dɔ la; o tigi te nin fisamantiya nin sɔrɔ ni a ma bara kɛ ni Kuranaba ye, ola, nin wiya nin sɛbɛbaga ani a lasebaga ka bɔ jamana dɔ la ka taga jamana dɔ la bena o sɔrɔ cogo di? Wa mɔgɔ min ma Kurana sɛbɛ, ani a ma a ci ka bɔ dugu la ka taga dugu gɛrɛ la, Nabiɲuma Alla ya nɛma ni kisi be A ma ka soronalidon te bali a ma n'a kɛla limaniyabaga ye A ma, ka tugu A ya sariya kɔ, Wa nin wiya kelen nin wasiya nin kɔnɔ, a kelen be wasa kɛ ka a n'galonya yira, ani a jɛnsɛnbaga ya wiya tigɛ, ni a ya malobaliya, ni a ya hakilibaliya, ani a yɔrɔjanya ka bɔ kandaya lɔn ma Kira nana ni min ye.

Wa wasiya nin kɔnɔ — ka bɔ fɛn minugu fɔla — ko gɛrɛw bey, o bɛɛ b'a n'galonya ni a wiya yira, hali ni a wiya tigɛbaga ye kali waga kelen kɛ walima ka tɛmɛ o kan ko a ye cɛn ye, wa hali ni a ka a yɛrɛ danga jangata belebeleba ani tɔɔrɔ gɛlɛnba la ko a le ye cɛn fɔbaga ye; a te cɛn fɔbaga ye, wa a te cɛn ye, n'ga a ye, walahi ani walahi tunguni, galon belebeleba ani galon jugu le ye, wa an be Alla kɔrɔtani kɛ sere ye, ani mɛlɛkɛ minugu be ni an ɲe, Ni silama o silama ka sɛbɛ nin kalan — sereya le ye an bena an Tigi bɛn (min kɔrɔtani ne) ni min ye —: ko wasiya nin ye n'galon ni n'galon tigɛni le ye ka la Alla ya ciden (Alla ka kisi ni nɛma b'A ma) kan, Alla k'o n'galontigɛ baga maloya, k'a sara ni fɛn ye a ka kan ni min ye.

Min b’a yira ko o wasiya ye wiya ni n'galon le ye, ka bɔ min fɔla: o ye ko cama ye ka bɔ a kumaden fɔninw la, o dɔ ye:

Ko fɔlɔ: a ya kuma a kɔnɔ: (ko ka bɔ Jumalon ka se Jumalon ma mɔgɔ waga kɛmɛ ni biwɔɔrɔ le sala k'a sɔrɔ o te Silamaya dina kan); sabu nin ye gundo lɔnni le ye, ani Kira, nɛma ni kisi be A kan, wahayu tigɛla A ma A ya saya kɔ, a yɛrɛ ya ɲɛnɛmaya kɔnɔ a tun te gundo lɔn, cogo di A ya saya kɔfɛ? Alla kɔrɔtani ya kuma kɔson:

﴿قُل لَّآ أَقُولُ لَكُمۡ عِندِي خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعۡلَمُ ٱلۡغَيۡبَ...﴾

{A fɔ ko: Ne te a fɔ a ye ko Alla ya marabulonw be ne fɛ, ani ne te ko dogoni lɔn...} [Suratu Al-An’am: 50] Ani Alla kɔrɔtani ya kuma:

﴿قُل لَّا يَعۡلَمُ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ ٱلۡغَيۡبَ إِلَّا ٱللَّهُ...﴾

{A fɔ ko : mɔgɔ si te ko dogoni lɔn sankolo kɔnɔ ani dugukolo kan fɔɔ Alla...} [Suratu An naml : 65], Ani hadisa sabatini kɔnɔ ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, ko A ko:

«يُذَادُ رِجَالٌ عَنْ حَوْضِي يَوْمَ القِيَامَةِ، فَأَقُولُ: يَا رَبِّ! أَصْحَابِي أَصْحَابِي، فَيُقَالُ لِي: إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ، فَأَقُولُ كَمَا قَالَ العَبْدُ الصَّالِحُ: ﴿وَكُنتُ عَلَيۡهِمۡ شَهِيدٗا مَّا دُمۡتُ فِيهِمۡۖ فَلَمَّا تَوَفَّيۡتَنِي كُنتَ أَنتَ ٱلرَّقِيبَ عَلَيۡهِمۡۚ وَأَنتَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدٌ﴾ [المائدة: 117]».

«Cɛɛ dɔw bena gɛn k'o mabɔ N'ka Hawdu(kɔjii) la Kiyama lon na, N'ben'a fɔ ko: N' Matigi! N'ka sɔhabaw, N'ka sɔhabaw, A bena fɔ N' ma ko: I t'a lɔn o ka min kɛ I kɔfɛ, N' ben'a fɔ inafɔ jɔn ɲuman k'a fɔ cogo min na: {Ne kɛla sere ye o kan, tuma min ne tun be o cɛma. N'ga tuma min I ka ne ta, Ile le tun kɛla kɔlɔsilikɛla ye o kan. Ani Ile ye sere ye fɛn bɛɛ kan} [Al Maa'ida: 117]».

Ko filanan: -kow la minugu b'a yira ko nin sarankanali nin ye fɛn fu le ye, ani ko n'galon le-: a fɔli a kɔnɔ: (mɔgɔ min k'a sɛbɛ k'a sɔrɔ a ye fagantan ye, Alla be a kɛ nafolotigi ye, walima a ye jurutigi ye, Alla be a ya juru sara, walima jurumu b'a kan, Alla be yafa a ma ani a bangebagaw ma nin sarankanali nin barika la) ka taga a laban na. O ye n'galon bɛɛ la belebele dɔ le ye, ani dalilu gwɛnin min b'a yira ko a labɛnbaga ye wiya fɔla ye, ani a ya malobaliya Alla ni A ya jɔnw ɲɛkɔrɔ; sabu nin ko saba ninugu te sɔrɔ ka Kuranaba sɛbɛ dɔrɔn fɛ, o be sɔrɔ cogo di mɔgɔ fɛ min ka nin wasiya n'galon nin sɛbɛ?! Nin mɔgɔ jugu nin b’a fɛ ka mɔgɔw lafili le, ani k’o jigi bila nin wasiya nin na; walasa o y’a sɛbɛ ani o y'o dɛn nin fisamantiya n'galonma nin na, ani o ye sababuw toy Alla ka minugu sariya A ya jɔnw ye, A ka minugu kɛ sira ye ka mɔgɔ lase nafolotigiya ma, ani juru sarali, ani jurumu yafali. O kɔson an be tanga ɲini Alla fɛ ka bɔ Alla labila sababuw ma ani ka tugu yɛrɛ sago ni sitana kɔ.

A sabanan: - ka bɔ kow la minugu b'a yira ko nin sarankanali nin ye fu le ye -, a fɔkan a kɔnɔ ko: (Alla ka jɔn min m'a sɛbɛ; a ɲada bɛ finya dunya ani lahara). O fana ye wiya juguba dɔ le ye, ani daliluba min dɔ be nin sarankanali nin ya n'galonya yira ani a labɛnbaga ya wiya fɔ, cogo di a be se ka don hakilitigi hakili la ko a ye nin sarankanali nin sɛbɛ cɛɛ lɔnbali dɔ nana ni min ye kɛmɛ kulu tan ni naaninan na, ka wiya fɔ k'a la Alla ya ciden -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma- kan, ani k'a miri ko ni mɔgɔ o mɔgɔ bana a sɛbɛ ma, o tigi ɲada be fin dunya ni lahara, ani ni mɔgɔ o mɔgɔ k'a sɛbɛ, o tigi be kɛ nafolotigi ye fagantanya kɔfɛ, ani ka kisi juruw ma o lajɛnnin kɔ a kan, ani ka yafa a ma a ya jurumu kɛninw na!!

saniya b'Ile Alla ye, nin ye n'galonba ye!! Siga t'a la, daliluw ni ko kɛninw be sereya kɛ nin n'galontigi ya n'galon kan, ani a ya dusugɛlɛyaba Alla ma, ani a ya malodɔgɔya Alla ni mɔgɔw yɔrɔ la. Jamakulu ka ca minugu m'a sɛbɛ, k'a sɔrɔ o ɲada ma fin. Ani jamaba bey, mɔgɔ si te se k’o jate fɔɔ Alla kɔrɔtani, minugu k'a sɛbɛ shɛn cama, k'a sɔrɔ o ya juru ma sara, ani o ya fagantanya ma ban. An be tanga ɲini Alla fɛ dusukunw ka fili ma, ani jurumunw nɔgɔ ma. Nin mankutuw ani barajiw, sariya saniman ma na n'o ye mɔgɔ ye min ka kitabu bɛɛ la ɲuman ani a bɛɛ la belebele sɛbɛ, o min ye Kuranaba ye, o bena sɔrɔ cogo di mɔgɔ ye min ka wasiya n'galonma dɔ sɛbɛ kuma fu suguya cama be min kɔnɔ, ani kuma cama minugu ye kafiriya suguyaw ye, SubhaanalLa!! Alla ya sabali do ka bon kosɛbɛ mɔgɔ kɔrɔ min dusu ka gɛlɛn ka wiya fɔ k'a la A kan!

Ko Naaninan: - Ko minugu dɔ ye dalilu ye ko wasiya nin ye n'galonba le ye, ani wiya lankolon -: a ya kuma a kɔnɔ ko: (Ni mɔgɔ o mɔgɔ k'a cɛntigiya, o tigi be kisi tasuma jangata ma, ani ni mɔgɔ o mɔgɔ k'a n'galontigɛya, o tigi ye kafiri le ye), Nin fana ye dusu gɛlɛyaba ye wiya fɔ la, ani kuma fu juguba, nin wiya fɔlaba nin be mɔgɔ bɛɛ wele, ko o ye la a ya wiya la, a b'a jigiya ko ole b'o kisi tasuma jangata ma, ani ko ni min k'a n'galontigɛya, o tigi be kafiriya, N'be kali Alla la, nin wiya fɔlaba nin ka n'galonba le la Alla la, ani n'be kali Alla la, a ma cɛn fɔ; cɛn na, ni mɔgɔ o mɔgɔ lala ala, o tigi le ka kan ka kɛ kafiri ye, min bana ka la ala o tigi tɛ; sabu wiya ni kuma fu ni n'galon le min ni cɛn te fan kelen. An be Alla kɛ sere ye ko wiya le, ani ko a fɔbaga ye wiya fɔlaba le ye, a b'a fɛ ka sariya dɔ bila mɔgɔw ye Alla ma yamaruya di min na, ani ka fɛn ladon o ya dina kɔnɔ min te a dɔ ye. K'a sɔrɔ Alla ka dina dafa ani k'a timɛ nin manton nin ye sani nin n'galon nin ye labɛn ni kɛmɛda tan ni naani ye. A ye a janto: A kalanbagaw ni badenmaw, a y'a yɛrɛ tanga nin wiya ninugu ɲɔgon cɛntigiya ma, ani o jɛnsɛnli a cɛla, sabu yelen be cɛn na min te ɲagami a ɲinibaga ma. Ola, a ye cɛn ɲini n'a dalilu ye, ka lɔnnikɛlaw ɲininga fɛn na min ɲagaminin be a ma. A kana a yɛrɛ marasa ni wiya fɔlaw ya kali ye, sabu Ibilisa(sitanaba) dangatɔ kalila a bangebagaw Adama ni Hawa ye, ko a be o ladilibagaw le dɔ ye, k'a sɔrɔ a ye janfabagaw la juguman ye, ani wiya fɔlaw la wiya fɔlaba le ye, inafɔ Alla kɔrɔtani k'a lakali ka bɔ a fɛ cogo min na, Alla ko saniya ni kɔrɔta b'A ye:

﴿وَقَاسَمَهُمَآ إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ ٱلنَّٰصِحِينَ21﴾

{sitanaba K’a kali o fila ye ko: «cɛn na, ne ye a fila ladibagaw dɔ le ye».} [Suratu Al Aaraf: 21]. Ola, a ye a yɛrɛ kɔrɔsi ka bɔ a ma, ani k'a yɛrɛ kɔrɔsi ka bɔ a kɔtugulaw ma minugu ye n'galontigɛlaw ye, sabula o ya kaliw ka ca faniya kan, o ya layiru janfataw ka ca, ani o ya kuma masirininw mɔgɔw lafili kɔson! N'ga nin n'galontigɛla ka min fɔ ko kɔnniw lakɛnɛmayali ko la; o ye cɛn ye, wa Kuranaba ni Sunna saniman ka bagabagali kɛ kosɛbɛ ka bɔ o ma, wa kandaya ni wasa be o fila kɔnɔ.

Min ye a ka min fɔ lon laban tagamasenw ko la, Nabiɲuma ya hadisaw ye lon laban tagamasenw ɲɛfɔ, ani Kuranaba k'o dɔw kofɔ. Mɔgɔ min be fɛ k’o lɔn, a bena o sɔrɔ a yɔrɔ la Sunna gafew kɔnɔ, ani lɔnnikɛlaw ni limaniyabagaw ya gafew kɔnɔ. Mɔgɔw mako te nin n'galontigi nin ɲɔgon ya ɲɛfɔli la, ani a ya lafilili, ani a ya cɛn ni n'galon ɲagamili ɲɔgon na. Alla ye ne ni alugu ni silamaw bɛɛ tanga ka bɔ sitanaw ya tɔrɔya ma, ani lafilibagaw ya lajarabiliw, ani fililibagaw ya filili, ani Alla jugu tiɲɛnnikɛlaw ya mɔgɔ lafili, minugu b'a fɛ ka Alla ya yelen faga ni o daw ye, ka mɔgɔw lafili o ya dina la, k'a sɔrɔ Alla le ye A ya yelen dafabaga ye, ani A ya dina dɛmɛbaga, hali n'o goyala Alla juguw ye ka bɔ sitanaw la, ani o labatobagaw ka bɔ kafiriw ni Alla ko nankari bagaw la. Ani an be Alla le dali a ye silamaw ya lahalayaw laɲɛn, ani ka nɛma kɛ o ye, o ye se ka tugu cɛn kɔ, ani ka dume a kan, ani ka tubi ka taga Alla ma -saniya be A ye- ka bɔ jurumuw bɛɛ la, sabu Ale le ye masa tubi minɛbagaba ye, masa hinɛbagaba ye, min be se fɛn bɛɛ la. Alla le ye an wasa baga ye, Ale le ye kɔ sɛmɛ yɔrɔ ɲuman ye. See te mɔgɔ ye, fanga te mɔgɔ la, fɔɔ n'a kɛla ni Alla ya dɛmɛ ye, Ale min ye masa kɔrɔtaniba ye, ani masaba.

Tano b'Alla ye danfɛnw bɛɛ lajɛnni tigi, ani Alla ye nɛma ni kisi kɛ A ya jɔn ani A ya Ciden cɛnfɔla ani lanaya mɔgɔ kan, ani A ya so mɔgɔw ni A ya sɔhabaw, ani minugu tugula o kɔ ɲumanya la fɔɔ ka se sara lon ma.

Kɔrɔti ani filɛli kiti, ani min be dɛn olugu la.

Abdul Aziz bin Abdullah bin Baaz

***

dyo397v5.0 - 17/08/2026