دَفْنُ المَوتَى فِي المَسَاجِدِ
په جوماتونو کې د مړو ښخول
لِسَمَاحَةِ الشَّيْخِ العَلَّامَةِ
عَبْدِ العَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ بَازٍ
رَحِمَهُ اللهُ
لیکنه قدرمند شیخ صاحب
عبد العزيز بن عبد الله بن باز
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
یوولسم پیغام:
په جوماتونو کې د مړو ښخول
بسم الله والحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله وعلى آله وصحبه ومَن والاه، أما بعد:
ما د "الخرطوم" د ورځپاڼې هغه ګڼه چې په (۱۷/۴/۱۴۱۵هـ) نېټه خپره شوې ولوسته، نو پام مې شو چې په ورځپاڼه کې د سيد محمد حسن الِادريسي د ښخولو په اړه بیان خپور شوی و چې هغه په ام درمان کې د خپل پلار تر څنګ په جومات کې ښخ شوی دی ... بیان تر پای
دا چې د الله جل جلاله له خوا د مسلمانانو لپاره نصیحت کول او د منکر (ناروا عمل) ردول واجب دي، نو ما وپتېله چې دې مسألې ته د خلکو پام راواړوم چې په جوماتونو کې د مړو خښول روا نه دي، بلکې دا د شرک له اسبابو څخه یو سبب او د یهودو او نصاراوو له هغو اعمالو څخه یو دی چې الله تعالی پرې هغوی غندلي او رسول صلی الله علیه وسلم پرې لعنت ویلی دی، لکه په صحیحینو؛ بخاري او مسلم کې چې له عائشې رضي الله عنها څخه روايت دی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلي:
«لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى، اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ»،
ژباړه: «الله پر يهودو او نصاراوو لعنت کړی چې د خپلو نبيانو قبرونه يې جوماتونه ګرځولي و». همدارنګه په صحیح مسلم کې د جندب بن عبدالله څخه روايت دی چې نبي صلی الله علیه وسلم وفرمایل:
«أَلَا وَإِنَّ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ كَانُوا يَتَّخِذُونَ قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ وَصَالِحِيهِمْ مَسَاجِدَ، أَلَا فَلَا تَتَّخِذُوا الْقُبُورَ مَسَاجِدَ؛ فَإِنِّي أَنْهَاكُمْ عَنْ ذَلِكَ».
ژباړه: «خبردار اوسئ! چې ستاسو څخه مخکي خلکو د خپلو انبياوو او نېکانو له قبرونو څخه جوماتونه جوړ کړي وو، نو پام وکړئ چې تاسو یې جوماتونه ونه ګرځوئ، زه تاسو لدې کار څخه منع کوم». په دې معنا کې نور احادیث هم شته.
نو په هر ځای کې د مسلمانانو پر حکومتونو او ولسونو واجب دي چې: له الله تعالی څخه وویریږي، او له هغو عملونو ځان وساتي چې الله ترې منع کړي او دا چې خپل مړي له جوماتونو څخه د باندې ښخ کړي، لکه څنګه چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- او د هغه صحابه کرامو رضي الله عنهم مړي له جوماتو نه د باندې خښول، او همداسې یې په نیکۍ کې نورو پیروانو هم کړي دي.
او پاتې شوه د رسول الله صلی الله علیه وسلم او د هغه د صاحبینو د قبرونو خبره چې د هغه د جومات دننه دي، نو پدې کې د جوماتونو دننه د مړو د خښولو لپاره هیڅ جواز نشته؛ ځکه چې نبي صلی الله علیه وسلم په خپل کور کې (د عائشې رضي الله عنها په کوټه کې) ښخ شوی و، چې وروسته یې ملګري هم ورسره هملته خښ شول، نو کله چې ولید بن عبدالمالک جومات ته پراخوالی ورکړ، نو د لومړۍ هجري پېړۍ په سر کې یې د عائشې رضي الله عنها کوټه په جومات کې داخل کړه، حال دا چې هغه مهال یې علماوو دا عمل وغانده، خو هغه ته مناسب ښکاره شوه چې قبرونه باید د جومات د پراخوالي پر وړاندې خنډ ونه ګرځي، او دا چې دا خو یوه ښکاره چاره ده او هیڅوک پکې نه غلطیږي.
او پدې سره هر مسلمان ته جوتیږي چې هغه صلی الله علیه وسلم او دواړه ملګري یې رضي الله عنهما په لومړي سر کې په جومات کې نه دي ښخ شوي، او دا چې جومات ته د پراختیا ورکولو له امله یې قبرونه په جومات کې دننه راغلي دي نو پدې کې د دې مسألې لپاره هیڅ جواز نشته چې مړي په جوماتونو کې خښ شي؛ ځکه چې هغوی په جومات کې دننه نه دي، بلکې هغه علیه الصلاة والسلام په خپل کور کې دی، بل دا چې د ولید دا کړنه د هیچا لپاره دلیل نه شي جوړیدلی، بلکې حجت په قرآن، سنت او د دې امت د سلفو -رضي الله عنهم-په اجماع کې دی، الله تعالی دې موږ په نیکۍ کې د هغوی له پيروانو څخه وګرځوي.
د نصیحت او غاړې خلاصولو لپاره دا متن په ۱۴/۵/۱۴۱۵هـ کې لیکل شوی.
الله توفیق ورکوونکی دی.
وصلى الله وسلم على نبينا محمد، وآله وصحبه، وأتباعهم بإحسان.
***
ps397v4.0 - 17/08/2026
