دَفْنُ المَوتَى فِي المَسَاجِدِ

دفن مرده ها در مساجد

لِسَمَاحَةِ الشَّيْخِ العَلَّامَةِ

عَبْدِ العَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ بَازٍ

رَحِمَهُ اللهُ

نویسنده جناب شيخ

عبد العزيز بن عبد الله بن باز

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

رسالۀ یازدهم:

دفن مرده ها در مساجد

بسم الله، والحمد لله، والصلاة والسلام على رسول الله، وعلى آله ومن اهتدى بهداه، أَمَّا بَعْدُ:

بر روزنامۀ «خرطوم» که در تاریخ ١٧/ ٤ / ١٤١٥هـ منتشر شده بود، اطلاع یافتم؛ که در آن بیانیه‌ای در مورد دفن سید محمد الحسن الإدريسي در کنار پدرش در مسجدشان در شهر ام درمان... الخ.، به نشر رسیده بود.

و بنابر آنچه الله متعال از نصیحت برای مسلمانان و بیان انکار از منکر واجب گردانیده است؛ مناسب دیدم تا بر این امر هشدار دهم که دفن کردن در مساجد جایز نیست، بلکه این از وسایل شرک، و از اعمال یهودیان و مسیحیان است که الله متعال آنها را به سبب آن نکوهش کرده، و رسولش (صلی الله علیه وسلم) آنها را لعنت کرده است، چنانکه در احادیث صحیح بخاری و مسلم از عایشه (رضی الله عنها) روایت است که پیامبر (صلی الله علیه وسلم) فرمودند: «لعنت الله بر یهودیان و نصرانیان که قبرهای پیامبرانشان را مساجد قرار دادند»، و در صحیح مسلم از جندب بن عبدالله رضی الله عنه آمده است که پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: «آگاه باشید، همانا کسانی که پیش از شما بودند قبرهای پیامبران و صالحان شان را مساجد قرار می دادند، آگاه باشید، پس قبرها را مساجد قرار ندهید؛ زیرا من شما را از آن نهی می کنم». احادیث در این مورد بسیارند.

پس بر مسلمانان در هر جا باشند- حکومت ها و ملت ها - واجب است که تقوای الله را پیشه کنند، و از آنچه که الله متعال از آن منع کرده است پرهیز نمایند، و مردگان شان را در خارج از مساجد دفن کنند، چنانچه پیامبر ﷺ و یارانش رضی الله عنهم مردگان را در خارج از مساجد دفن می کردند، و همچنان پیروان نیکوکار شان.

و اما موجودیت قبر پیامبر صلی الله علیه وسلم و دو یارش ابوبکر و عمر رضی الله عنهما در مسجدش صلی الله علیه وسلم؛ حجتی بر دفن کردن مردگان در مساجد نیست؛ زیرا او صلی الله علیه وسلم در خانه‌اش ـ در خانه عایشه رضی الله عنها ـ دفن گردید، سپس دو یارش با او دفن گردیدند. پس هنگامی که ولید بن عبدالملک مسجد را توسعه داد، حجره را در آغاز قرن اول هجری در آن داخل نمود، و اهل علم این کار او را انکار کردند، اما او چنین دید که این کار مانع توسعه نمی‌شود، و اینکه موضوع واضح است و شبهه‌ای در آن نیست.

و بدین ترتیب برای هر مسلمان واضح می گردد: که او صلی الله علیه وسلم و دو یارش رضی الله عنهما در مسجد دفن نشده اند، و داخل کردن آنها در آن به دلیل توسعه، حجتی بر جواز دفن در مساجد نیست؛ زیرا آنها در مسجد نیستند، بلکه در خانه او صلی الله علیه وسلم می باشند، و چون عمل ولید در این مورد برای هیچ کس حجت نیست، و حجت تنها در کتاب الله متعال و سنت رسول الله صلی الله علیه وسلم، و در اجماع سلف امت است، رضی الله عنهم، الله متعال ما را از پیروان نیکوکار آنها بگرداند.

و برای نصیحت و رفع مسئولیت، تحریر شد در تاریخ: ١٤/ ٥/ ١٤١٥ هـ.

الله متعال توفیق دهنده است. وصلى الله وسلم على نبينا محمد، وآله وصحبه، وأتباعهم بإحسان.

***

prs397v4.0 - 04/07/2026