نُبذَةٌ فِي العَقِيدَةِ الإِسْلَامِيَّة

(شَرْحُ أُصُولِ الإِيمَانِ)

TAKAITACCEN BAYANI AKAN AKIDAR MUSULUNCI

(SHARHIN TUSHEN IMANI)

بِقَلَم فَضِيلَة الشَّيخ العَلَّامَة

مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ العُثَيمِين

غَفَرَ اللَّهُ لَهُ وَلِوَالِدَيْهِ وَلِلْمُسْلِمِين

Na

Babban malami mai yawan sani

Muhammad bn Saleh al-Usaimeen

Allah Ya yi masa gafara shi da mahaifan sa da musulmai

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

TAKAITACCEN BAYANI AKAN AKIDAR MUSULUNCI

Wallafar babban malami mai yawan sani

Muhammad bn Saleh al-Usaimeen

Allah Ya yi masa gafara shi da mahaifan sa da musulmai.

Da sunan Allah Mai rahama Mai jin ƙai

GABATARWA

Haƙiƙa godiya ta tabbata ga Allah, muna gode maSa, muna neman taimakonSa, muna neman gafararSa, muna tuba zuwa gareShi, muna neman tsarin Allah daga sharrukan kawunanmu, da kuma munanan ayyukanmu, Duk wanda Allah Ya shiryar da shi, babu mai ɓatar da shi, kuma wanda Ya ɓatar babu mai shiryar da shi, ina shaida cewa babu wani abin bautawa da gaskiya sai Allah, Shi kaɗai yake, baShi da abokin tarayya, Kuma ina shaida cewa (Annabi) Muhammad bawanSa ne kuma ManzanSa ne, Allah Yayi tsira a gare shi da alayensa da sahabbansa, da waɗanda suka biyo su da kyautatawa, Yayi aminci amincewa.

Bayan haka: Haƙiƙa (Ilimin kaɗaita Allah) (shi ne) Mafi ɗaukakar ilimai, kuma mafi girmansu a daraja, mafi wajabcinsu a nema, domin shi ilimin sanin Allah - Maɗaukakin sarki - ne, da sunayenSa, da siffofinSa, da haƙƙoƙinsa akan bayinSa, kuma domin shi mabuɗin hanya ne zuwa ga Allah - Maɗaukakin sarki -, kuma ginshiƙin shari'oinSa ne.

Saboda haka: Manzanni sun haɗu akan kira zuwa gare shi, Allah - Maɗaukakin sarki - Yace:

﴿وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِيٓ إِلَيۡهِ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱعۡبُدُونِ25﴾

{Kuma ba Mu aiki wani Manzo ba a gabãninka fãce Munã yin wahayi zuwa gare shi, cẽwa "Lalle ne Shi, bãbu abin bautãwa da gaskiya fãce Nĩ, sai ku bauta Mini} [al-Anbiyaa: 25].

Kuma Allh Maɗaukakin sarki Ya shaidarwa kanSa da kaɗaitaka, kuma mala'kunSa sun shaidar maSa da ita, da ma'abota sani, Allah - Maɗaukakin sarki - Yace:

﴿شَهِدَ ٱللَّهُ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ وَأُوْلُواْ ٱلۡعِلۡمِ قَآئِمَۢا بِٱلۡقِسۡطِۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ 18﴾

{Allah Ya shaida cewa, Shi babu abin bautawa da gaskiya sai Shi kuma mala'iku da ma'abota sani (suma sun shaida) Yana mai tsayuwa da adalci, babu abin bautawa da gaskiya sai Shi Mabuwayi Gwani) [Aal Imran: 18].

Yayin da ya kasance wannan shi ne sha'anin tauhidi (kaɗaita Allah) to ya zama wajibi akan kowanne musulmi ya kula da shi a koyo da koyarwa, da bibbiya, da ƙudircewa, dan ya gina addininsa akan kuɓutaccen ginshiƙi, da nutsuwa da miƙa wuya, har ya azurtu da fa'dodinsa, da sakamakonsa.

Allah Shi ne majiɓincin datarwa.

Mawallafi

***

ADDININ MUSULUNCI

Addinin musulunci: Shi ne Addinin da Allah wanda Ya aiko (Annabi) Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - da shi, kuma Allah Ya cika Addinai da shi, Ya cika shi ga bayinSa, Ya kuma cika ni'ima a gare su da shi, Ya yarda da shi a garesu a matsayin Addini, ba ya karɓar wani Addini daga wani in ba shi ba, Allah - Maɗaukakin sarki - Yace:

﴿مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَآ أَحَدٖ مِّن رِّجَالِكُمۡ وَلَٰكِن رَّسُولَ ٱللَّهِ وَخَاتَمَ ٱلنَّبِيِّـۧنَۗ وَكَانَ ٱللَّهُ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٗا40﴾

{Muhammadu bai kasance uba ga wani daga mazajenku ba, sai dai Manzon Allah ne kuma cikamakin Annabawa, Allah Ya kasance Masani ne ga dukkan komai} [al-Ahzab: 40].

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce:

﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗاۚ...﴾

{Kuma yau ne Na cika muku Addininku, kuma Na cika muku ni'amarku, kuma Na yarje muku Musulunci a matsayin Addini} [al-Ma'ida: 3].

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce:

﴿إِنَّ ٱلدِّينَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلۡإِسۡلَٰمُ...﴾

{Lallai kaɗai Addini a wajen Allah shi ne Musulunci} [Aal-Imran: 19].

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce:

﴿وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ85﴾

{Kuma wanda ya nẽmi wanin Musulunci ya zama addini, to, bã zã a karɓa daga gare shi ba. Kuma shi a Lãhira yana daga cikin mãsu hasãra} [Aal-Imran: 85].

Kuma haƙiƙa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya farlanta akan dukkanin mutane, da su bautawa Allah - Maɗaukakin sarki - da shi, sai Ya ce Yana yi wa Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi magana:

﴿قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّي رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيۡكُمۡ جَمِيعًا ٱلَّذِي لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُۖ فَـَٔامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِ ٱلنَّبِيِّ ٱلۡأُمِّيِّ ٱلَّذِي يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَكَلِمَٰتِهِۦ وَٱتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ 158﴾

{Ka ce: Ya ku mutane lalle Ni manzon Allah ne zuwa gare ku baki ɗaya, wanda mulkin sammai da ƙassai suka tabbata a gare Shi, babu abin bautawa da gaskiya sai Shi, Yana rayawa kuma Yana kashewa, ku yi imani da Allah da ManzonSa Annabi ummiyyi wanda Ya yi imani da Allah da kalmominsa ku bi Shi domin ku shiriya} [Al-A'araf: 158].

Kuma ya zo a ckin Sahihu Muslm; daga Abi Huraira- Allah Ya yarda dashi- daga Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - cewa shi ya ce: " Na rantse da wanda ran Muhammad yake a hannunSa, babu wani da zai ji (bayanin abinda na zo da shi) daga wannan al'umma, Bayahude ne ko Banasare, sannan ya mutu bai yi imani da abinda aka aikoni da shi ba, face sai ya kasance daga ma'aboata wuta".

Kuma imani da shi: (shi ne) gasgata abinda ya zo da shi tare da karɓa da miƙa wuya, ba kawai gasgatawa ba, saboda wannan ne Abu Ɗalib bai kasance mai bada gaskiya da Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a garea shi - ba, tare da gasgatawarsa ga abinda ya zo da shi, da kuma shaidawarsa da cewa shi (Musulunci) yana daga mafificin Addinai.

Addinin Musulunci: Mai ƙunsar dukkanin maslahohine, waɗanda Addinan da suka gabata suka ƙunsa, mai keɓentuwa ne a kansu da kasancewarsa, shi wanda ya dace ne da dukkan zamani da al'umma, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce Yana mai magana da ManzonSa:

﴿وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَمُهَيۡمِنًا عَلَيۡهِ...﴾

{Mun saukar da Littafi zuwa gareka da gaskiya, mai gasgatawa ga abinda ya gabace shi na daga Littafi, kuma mai shaida akansa} [al-Ma'ida: 48].

Ma'anar kasancewarsa wanda ya yi daidaine da kowanne zamani da guri da al'umma: cewa riƙo da shi, ba ya kore maslahar al'umma a kowanne zamani, ko gari, a'a shi ne ingantuwarsu, ma'anar haka, bai zamo cewa shi mai bi ne ga kowanne zamani da guri da al'umma ba, kamar yadda sashin wasu mutane suke nufin shi. (Wato shi ake bi a kowanne Lokaci da wuri).

Addinin musulunci: shi ne Addinin gaskiya, wanda Allah - Maɗaukakin sarki - Ya lamincewa wanda ya yi rIƙo da shi, riƙo na gaskiya, cewa zai taimake shi Ya kuma ba shi rinjaye akan waninsa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce:

﴿هُوَ ٱلَّذِيٓ أَرۡسَلَ رَسُولَهُۥ بِٱلۡهُدَىٰ وَدِينِ ٱلۡحَقِّ لِيُظۡهِرَهُۥ عَلَى ٱلدِّينِ كُلِّهِۦ وَلَوۡ كَرِهَ ٱلۡمُشۡرِكُونَ 9﴾

{Shi ne wanda Ya aiko manzonSa da shiriya da addinin gaskiya, dõmin ya bayyana shi a kan addini dukansa, kuma kõ dã mushirikai sun ƙi.} {al-Ssaf:9}.

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce:

﴿وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنكُمۡ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَيَسۡتَخۡلِفَنَّهُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ كَمَا ٱسۡتَخۡلَفَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمۡ دِينَهُمُ ٱلَّذِي ٱرۡتَضَىٰ لَهُمۡ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّنۢ بَعۡدِ خَوۡفِهِمۡ أَمۡنٗاۚ يَعۡبُدُونَنِي لَا يُشۡرِكُونَ بِي شَيۡـٔٗاۚ وَمَن كَفَرَ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ 55﴾

{Allah Ya yi wa'adi ga waɗanda suka yi ĩmãni daga gare. Ku, kuma suka aikata ayyukan ƙwarai, lalle zai shugabantar da su a cikin ƙasa kamar yadda Ya shugabantar da waɗanda suke daga gabãninsu, kuma lalle ne zai tabbatar musu da addininsu wanda Ya yardar musu, kuma lalle ne Yanã musanya musu daga bãyan tsõronsu da aminci, sunã bauta Mini bã su haɗa kõme da Nĩ. Kuma wanda ya kãfirta a bãyan wannan, to, waɗancan, su ne fãsiƙai}. {al-Nur: 55}

Addinin Musulunci: Aƙidane da shari'a, shi cikakke ne a aƙidarsa da kuma shari'arsa:

1- Yana umarni da kaɗaita Allah- Maɗaukakin sarki- yana kuma hani ga shirka.

2- Yana umarni da gaskiya kuma yana hana ƙarya.

3- Yana umarni da adalci kuma yana hani daga zalunci, adalci shi ne dai-daitawa tsakanin masu kamanceceniya da kuma rabewa tsakanin masu sassaɓawa. Adalci bai zamo tsan-tsar dai-daitawa ba, kamar yadda wasu sashin mutane suke furici da shi, yayin da yake cewa: Addinin Musulunci Addinin dai-daitawa ne, kuma ya saki (maganar), domin lalle dai-daitawa tsakanin abubuwan da suka sassaɓa zalunci ne, Musulunci ba ya zuwa da shi, kuma ba ya yabon mai aikata shi.

4- Yana umarni da amana kuma yana hani daga ha'inci.

5- Yana umarni da cika alƙawari kuma yana hani daga yaudara.

6- Yana umarni da biyayya ga mahaifa kuma yana hani ga saɓa (musu).

7- Yana umarni da sada zumunci, su ne makusanta kuma yana hani daga yanke (zumunci).

8- Yana umarni da kyautata maƙwabtaka, kuma yana hani ga munanata.

Gamammiyar magana ita ce: Haƙiƙa (Musulunci) yana umarni da dukkan ɗabi'a mai falala; yana kuma hani ga dukkan ɗabi'a maƙasƙanciya, yana umarni da dukkan aiki na gari, kuma yana hani akan dukkan mummunan aiki.

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce:

﴿إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِيتَآيِٕ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَيَنۡهَىٰ عَنِ ٱلۡفَحۡشَآءِ وَٱلۡمُنكَرِ وَٱلۡبَغۡيِۚ يَعِظُكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَذَكَّرُونَ 90﴾

{Lalle Allah nã yin umurni da ãdalci da kyautatãwa, da bai wa ma'abũcin zumunta, kuma yanã hani ga alfãsha da abin da aka ƙi da zalinci. Yanã yi muku gargaɗi, ɗammãnin ku, kunã tunãwa} [al-Nahl: 90].

***

RUKUNAN MUSULUNCI

Rukunanan musulunci: Ginshiƙansa waɗanda yake ginuwa a kansu, su biyar ne: Waɗanda aka ambata a cikin abinda Ibn Umar- Allah Ya yarda da su - ya ruwaito su daga Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - cewa shi ya ce: "An gina Musulunci abisa abubuwa biyar: Abisa ya kaɗaita Allah- a cikin wata ruwaya kuma abisa abubuwa biyar -: Shaidawa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma haƙiƙa (Annabi) Muhammad bawanSa ne kuma ManzanSa ne, da tsaida sallah, da ba da zakka, da azumin watan Ramadan da Hajji". Sai wani mutum ya ce: Hajji da azumin Ramadan? ya ce: "A'a, Azumin Ramadana da Hajji" haka ya ji shi daga Manzan Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi.

1-Amma shaidawa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma (Annabi) Muhammad bawanSa ne kuma ManzanSa ne shi ne:

Kudircewa a yanke wacce za'a bayyanar da wannan shahadar da harshe, kamar cewa shi da yankewarsa a hakan mai shaidawa ne agare shi, kaɗai an sanya wannan shaidawar rukuni guda ɗaya tare da abin shaidawar da shi fiye da ɗaya.

Ko dai: Cewa Manzo - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - mai isarwa ne daga Allah - Maɗaukakin sarki -, shaidawa a gare shi da bauta da kuma manzanci yana daga cikar shaidawa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah.

Ko kuma dai: Saboda waɗannan shaidawa guda biyu su ne ginshiƙin ingancin ayyuka da kuma karɓarsu, domin babu inganci ga wani aiki ko karɓa sai da ikhlasi ga Allah - Maɗaukakin sarki -, da kuma biyayya ga ManzanSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -.

Da ikhlasi ne ga Allah shaidawa take tabbatuwa: Cewa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma da biyayya ga Manzan Allah ne shaidawa take tabbata: Cewa (Annabi) Muhammad bawanSa ne kuma ManzanSa ne.

Yana daga fa'idodin wannan shaidawar mai girma: 'Yantar da zuciya da rai daga bauta ga ababan halitta, kuma daga bin wanin Manzanni.

2- Amma tsaida sallah: To shi ne bauta ga Allah- Maɗaukakin sarki- da zai aikata ta a bisa fuskar daidaituwa da cika a lokutanta, da kuma yadda take.

Yana daga fa'idodnsa: Yalwatuwar ƙirji, da sanyin ido, da hana alfasha da abin ƙi.

3- Amma bada zakka: Shi ne bauta ga Allah - Maɗaukakin sarki - da bada gwargwadan wajibi a dukiyoyi na zakka waɗanda suka cancanta.

Yana daga fa'idodinsa: Tsarkake rai daga ƙasƙantacciyar ɗabi'a (rowa) da biyan buƙatar Musulunci da musulmai.

4- Amma kuma Azumin watan Ramadan: shi ne bauta ga Allah -Maɗaukakin sarki - da kamewa daga abubuwa masu karya (azumi) da rana a Ramadana.

Yana daga fa'idodinsa: Horar da rai a bisa barin abubuwan so, dan neman yardar Allah - Mai girma da ɗaukaka -.

5- Amma ziyartar Ɗakin Allah: Shi ne bauta ga Allah- Maɗaukakin sarki - da nufin Ɗaki mai alfarma dan aikata alamomin (ayyukan) Hajji.

Yana daga fa'idodinsa: Horar da rai a kan bada dukiya da aka tara da karfin jiki a wajen biyayyar Allah - Maɗaukakin sarki - da wannan ne Hajji ya kasance wani nau'i na jihadi akan tafarkin Allah - Maɗaukakin sarki -.

Waɗannan fa'idodin waɗanda muka ambace su, na waɗannan ginshiƙan, dama waɗanda ba mu ambace su ba, suna sa al'umma (su zamo) al'umma ta Musulunci tsarkakkiya mai tsarkaka, tana yin Addini ga Allah Addini na gaskiya, tana kuma mu'amalantar halitta da adalci da kuma gaskiya. Domin abinda ba su ba daga shari'oin Musulinci, yana ingantuwa ne da ingantuwar waɗannan ginshiƙan, kuma halayen al'umma suna ingantuwa da ingantuwar Addininta, kuma ingantuwar halayensu yana tsere mata ne, da gwargwadan abinda ya tsere mata na daga ingantuwar al'amuran Addininta.

Wanda yake son ƙarin bayanin haka, to ya karanta faɗinSa - Allah Maɗaukakin sarki -:

﴿وَلَوۡ أَنَّ أَهۡلَ ٱلۡقُرَىٰٓ ءَامَنُواْ وَٱتَّقَوۡاْ لَفَتَحۡنَا عَلَيۡهِم بَرَكَٰتٖ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ وَلَٰكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذۡنَٰهُم بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ 96 أَفَأَمِنَ أَهۡلُ ٱلۡقُرَىٰٓ أَن يَأۡتِيَهُم بَأۡسُنَا بَيَٰتٗا وَهُمۡ نَآئِمُونَ 97 أَوَأَمِنَ أَهۡلُ ٱلۡقُرَىٰٓ أَن يَأۡتِيَهُم بَأۡسُنَا ضُحٗى وَهُمۡ يَلۡعَبُونَ98 أَفَأَمِنُواْ مَكۡرَ ٱللَّهِۚ فَلَا يَأۡمَنُ مَكۡرَ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلۡقَوۡمُ ٱلۡخَٰسِرُونَ99﴾

{Da a ce ma'abota alƙaryu sun yi imani kuma sun ji tsoran Allah, lalle da mun buɗe musu albarkatu daga sama da ƙasa, sai dai sun ƙaryata, sai muka kamasu da abinda suka kasance suke tsururuta, shin ma'abota alƙaryu sun amintu azabarmu ta zo musu da daddare alhalin suna barci, shin ma'abota alƙaryu sun amintu azabarmu ta zo musu da hantsi alhalin suna wasa, shin sun amintu da makircin Allah, babu wanda yake amintuwa da makircin Allah sai mutane masu hasara} {al'Aaraf: 96-99}.

Ya yi duba a tarihin waɗanda suka gabata, haƙiƙa tarihi izina ne ga ma'abota hankula, kuma abin la'akari ne ga wanda shamaki bai tsare zuciyarsa ba, Allah Shi ne abin neman taimako.

***

GINSHIKAN AKIDAR MUSULUNCI

Addinin Musulunci:-Kamar yadda muka bayyana a baya- aƙida ne da shari'a, haƙiƙa mun yi nuni zuwa wani abu daga shari'o'nsa, kuma mun ambaci rukunansa waɗanda ake la’akari da su ginshiƙai ga shari'o'insa.

Amma aƙidar Musulunci, ginshiƙanta: Imani da Allah, da mala'ikunSa, da littatafanSa da manzanninSa da ranar lahira, da ƙaddara alkhairinsa, da sharrinsa.

Haƙiƙa littafin Allah da sunnar ManzanSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sun yi nuni a bisa waɗannan ginshiƙan.

Acikin littafin Allah - Allah Maɗaukakin sarki - Yana cewa:

﴿لَّيۡسَ ٱلۡبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ قِبَلَ ٱلۡمَشۡرِقِ وَٱلۡمَغۡرِبِ وَلَٰكِنَّ ٱلۡبِرَّ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلۡكِتَٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ...﴾

{Ku fuskantar da fuskokinku ɓangaren gabas da yamma bai zamo kawai biyayya ba, sai dai biyayya wanda ya yi imani da Allah da ranar lahira da mala'iku da littafi da Annabawa} [al-Baƙara: 177], Yana cewa akan ƙaddara:

﴿إِنَّا كُلَّ شَيۡءٍ خَلَقۡنَٰهُ بِقَدَرٖ 49 وَمَآ أَمۡرُنَآ إِلَّا وَٰحِدَةٞ كَلَمۡحِۭ بِٱلۡبَصَرِ 50﴾

{Haƙiƙa mu kowanne abu mun halicce shi da gwargwado (da muka ƙaddara shi) lamarun mu bai zamo ba, sai (kalma) ɗaya kamar ƙiftawa da ido} {Kamar: 49-50}.

A cikin sunnar Manzan Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi- Yana amsawa Jibrila lokacin da ya tambaye shi game da imani: "Imani: (shi ne) ka yi imani da Allah, da mala'ikunSa da littattafanSa, da manzanninSa, da ranar lahira, kuma ka yi imani da ƙaddara: alkhairinta da sharrinta".

***

Imani da Allah - Maɗaukakin sarki -:

Amma imani da Allah, yana ƙunsar abubuwa ne guda huɗu:

Abu na farko: Imani da samuwar Allah - Maɗaukakin sarki -:

Haƙiƙa kyakyyawar Ɗabi’a, da hankali da shari'a, da riska ta sarari, sun yi nuni a bisa samuwarSa - Allah Maɗaukakin sarki -

1- Amma nunin halitta ta asali a bisa samuwarSa- tsarki da ɗaukaka sun tabbata a gare Shi -: Haƙiƙa dukkan abin halitta an halicce shi ne akan imani da mahaliccinsa, ba tare da rigayar tunani ba, ko koyarwa, babu wanda zai juya ya bar abinda wannan halitta ta asali ta hukuntar, sai wanda abinda zai juyar da shi daga gare ta ya ɗarsu akan zuciyarsa; Saboda faɗar Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi -: "Babu wani abin haihuwa face ana haihuwarsa akan ɗabi'a ta musulinci, sai dai iyayensa su mai da shi Bayahude, ko su maida shi Banasare, ko su maida shi mai bautar wuta (mushiriki)".

2- Amma nunin hankali a bisa samuwar Allah - Maɗaukakin sarki - domin cewa waɗannan abubuwan halitta: waɗanda suka gabata da waɗanda za su zo, babu makawa suna da wani mahalici da Ya samar da su, domin ba zai yuwu ba, su samar da kansu da kansu, kuma ba zai yuwu ba su samu haka kwatsam.

Ba zai yuwu ba, su samar da kansu da kansu: domin wani abu ba ya halittar kansa, domin kafin samuwarsa rasasshe ne, to ta yaya zai kasance mahalicci?!

Ba kuma zai yuwu ba, su samu katsahan, domin dukkan fararre lalle ba makawa akwai wanda ya farar da shi, kuma domin cewa samuwarta a bisa wannan tsari mai ƙayatarwa, da jerantuwa mai ɗanfaruwa, da haɗuwa mai cuɗanyuwa tsakanin dalilai da abubuwan da suke haifar da su, da kuma tsakanin kasantattuwa sashinsu tare da sashi, (hakan) zai hana hani yankakke samuwarsu ta kasance katsahan, domin abin samarwa ta hanyar katsahan ba ya zamowa akan tsari a asalin samuwarsa, to ta yaya zai kasance tsararre a halin wanzuwarsa da ci gabansa?!

Idan ba zai yuwu ba cewa waɗannan ababan halitta su samar da kansu da kansu, ko kuma su samu katsahan, to ya tabbata cewa akwai wanda ya samar da su, shi ne Allah Ubangijin talikai.

Haƙiƙa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ambaci wannan dalili na hankali, da hujja yankakkiya a cikin surar al-Ɗur; a inda Ya ce:

﴿أَمۡ خُلِقُواْ مِنۡ غَيۡرِ شَيۡءٍ أَمۡ هُمُ ٱلۡخَٰلِقُونَ 35﴾

{Ko an haliccesu ne ba daga wani abu (da Ya halitta ba) ko su ne masu halitta} [al-Ɗur: 35]. Yana nufin: Cewa su ba'a haliccesu ba ba tare da Mahalicci ba, ba kuma su ne suka halicci kawunansu ba; to ya tabbata cewa Mahaliccinsu Ya kasance shi ne Allah - Mai girma da ɗaukaka -. Saboda wannan ne, ya yin da Jubairu bn Muɗ'im - Allah Ya yarda da shi - ya ji Manzan Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yana karanta Surat al-Ɗur sai ya kai ga waɗannan ayoyin:

﴿أَمۡ خُلِقُواْ مِنۡ غَيۡرِ شَيۡءٍ أَمۡ هُمُ ٱلۡخَٰلِقُونَ 35 أَمۡ خَلَقُواْ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَۚ بَل لَّا يُوقِنُونَ 36 أَمۡ عِندَهُمۡ خَزَآئِنُ رَبِّكَ أَمۡ هُمُ ٱلۡمُصَۜيۡطِرُونَ 37﴾

{Ko an haliccesu ba daga wani abu (da Ya haliccesu ba) ko su ne masu halitta, ko sun halicci sammai da ƙassai, ba hakaba, ba sa sakan-kancewa, ko akwai taskokin Ubangijinka a gurinsu, ko sune masu rinjaye} [al- Ɗur: 35-37].

Jubairu ya kasance a wannan lokacin mushiriki ne ya ce: "Zuciyata ta kusa ta fashe, hakan shi ne farkon abinda ya tabbatar da imani a cikin zuciyata".

Mu buga misali da zai bayyanar da haka: Cewa da ace wani mutum zai ba ka labarin wani katafaren gida mai tsawo, da lambuna suka kewaye shi, kuma ƙoramu suke gudana a tsakaninsu, kuma an cika shi da shimfiɗu da gadaje, an kuma ƙawata shi da nau'oin ado daga masu tabbatar da shi da kuma cika shi, ya kuma ce da kai: Haƙiƙa wannan katafaren gida da abinda yake cikinsa na daga cika, haƙiƙa ya samar da kansa ne, ko ya samu hakanan kwatsam, ba tare da mai samawarwa ba, da ka yi gaggawan musun hakan, da kuma ƙaryata shi, kuma ka ɗauki zancensa wauta ta magana, shin zai yi wu bayan haka, wannan kasantacce mai faɗi ya kasance: da ƙasarsa da samansa da taurarinsa, da halayensa, da tsarinsa mai ƙayatarwa mai rinjaye, ya samar da kansa, ko ya samu kwatsam ba tare da mai samarwa ba?!

3- Amma dalilai na Shari'a a bisa samuwar Allah - Maɗaukakin sarki -; domin cewa dukkanin littattafan sama, suna furici da haka: da abinda suka zo da shi na daga hukunce-hukunce na adalci waɗanda suka ƙunshi maslahohin halitta, dalili ne a bisa cewa, su daga Ubangiji Gwani Masani da maslahohin halittarSa suke, da abinda suka zo da shi na daga labarai na kasantacce waɗanda waƙi'i ya shaida da gaskiyarsu, dalili ne a bisa cewa su daga Ubangiji Mai iko a bisa samar da abinda Ya bada labari da shi suke.

4- Amma dalilan riska ta sarari a bisa samuwar Allah - Maɗaukakin sarki -: To tana daga fuskoki biyu:

Ɗaya daga cikinsu: Cewa mu muna ji kuma muna gani na amsawa masu roƙo da agazawa masu neman dauki, abinda yake nuni nuni yankakke a bisa samuarSa - Maɗaukakin sarki -, Allah - Maɗaukakin Ya ce:

﴿وَنُوحًا إِذۡ نَادَىٰ مِن قَبۡلُ فَٱسۡتَجَبۡنَا لَهُۥ...﴾

[Ka ambaci Nuhu ya yin da Ya kira kafin (Annabawan da aka ambata) sai Muka amsa masa} [al-Anbiya: 76] Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {A ya yin da kuke neman agajin Ubangijinku sai Ya amsa muku} [al-Anfal: 9].

Kuma a cikin Sahihul Bukhari daga Anas bn Malik- Allah Ya yarda da shi - ya ce: Haƙiƙa wani balaraban ƙauye ya shigo ranar Juma'a - alhalin Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - yana huɗuba- sai ya ce: Ya Manzan Allah dukiya ta halaka iyalai sun yunwata, ka roƙar mana Allah; sai ya ɗaga hannayensa ya yi addu'a, sai girgije ya ta so ya yaɗu, kamar duwatsu, bai gushe ba akan mimbarinsa, har naga ruwan sama yana ɗiga daga gemunsa.

A cikin kuma Juma'a ta biyu, sai wannan balaraben ƙauyen ya tashi, ko waninsa ya ce: Ya Manzan Allah, gini ya rushe, kuma dukiya ta dulmiye, ka roƙar mana Allah, sai ya ɗaga hannayensa, kuma tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi ya ce: "Ya Allah a gefunanmu ba akanmu ba". Ba ya nuna wata nahiya face sai ta yaye.

Kuma amsawar masu Addu’a bai gushe wani lamari abin shaidawa ba (gani) zuwa wannan zamaninmu, ga wanda ya gasgata fakewa da miƙa lamarinsa ga Allah- Maɗaukakin sarki - ya kuma zo da sharuɗɗan amsawa.

Fuska ta biyu: Haƙiƙa ayoyin Annabawa waɗanda ake kiransu da mu'ujizozi, kuma mutane suke ganinsu, ko suke jin su hujja ce yankakkiya a bisa samuwar Mai aiko su, Shi ne Allah - Maɗaukakin sarki -; domin su wasu al'amura ne da suka fita (wuce) ikon ɗan Adam, Allah - Maɗaukakin sarki - Yana gudanar da su, dan ƙarfafawa ga ManzanninSa da kuma taimako a gare su.

Misalin haka: Mu'ujizar (Annabi) Musa- amincin Allah ya tabbata a gare shi - Allah - Maɗaukakin sarki - Ya umarce shi da ya buga sandarsa akan kogi, sai ya buga ta, sai ya tsage goma sha biyu hanya bushasshiya, ruwa kuma a tsakaninsu kamar duwatsu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce:

﴿فَأَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنِ ٱضۡرِب بِّعَصَاكَ ٱلۡبَحۡرَۖ فَٱنفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرۡقٖ كَٱلطَّوۡدِ ٱلۡعَظِيمِ 63﴾

{Sai Muka yi wahayi zuwa ga Mũsã cẽwa "Ka dõki tẽku da sandarka." Sai tẽku ta tsãge, kõwane tsãgi ya kasance kamar falalen dũtse mai girma.} [al- Shu'araa: 63].

Misali na biyu kuma: Mu'ujizar (Annabi) Isa - amincin Allah ya tabbata a gare shi - ta yadda yake rayar da matattu, kuma ya fito da su daga ƙabaruurukansu da izinin Allah, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya faɗa game da shi:

﴿...وَأُحۡيِ ٱلۡمَوۡتَىٰ بِإِذۡنِ ٱللَّهِ...﴾

{Kuma ina rayar da matattu da izinin Allah} [al- Imran: 49] Kuma Ya ce:

﴿...وَإِذۡ تُخۡرِجُ ٱلۡمَوۡتَىٰ بِإِذۡنِي...﴾

{A ya yin da kake fitar da matattu da iziniNa} [al- Ma'ida: 110].

Misali na uku kuma: Na (Annabi) Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi- lokacin da ƙuraishawa suka nemi mu'ujiza daga gare shi, sai ya yi nuni zuwa ga wata, sai ya tsage tsagi biyu, mutane suka gan shi, akan haka ne faɗarSa - Maɗaukakin sarki -:

﴿ٱقۡتَرَبَتِ ٱلسَّاعَةُ وَٱنشَقَّ ٱلۡقَمَرُ 1 وَإِن يَرَوۡاْ ءَايَةٗ يُعۡرِضُواْ وَيَقُولُواْ سِحۡرٞ مُّسۡتَمِرّٞ2﴾

{Alƙiyama ta kusanto, wata ya tsage idan suka ga wata mu'ujiza, suna kauda kai kuma suna cewa tsafi ne mai wucewa} [al-Kamar: 1-2].

Waɗannan mu'ujizozin da aka gani, waɗanda Allah - Maɗaukakin sarki - Yake gudanar da su, dan ƙarfafawa ga ManzaninSa, da kuma taimako a gare su, suna nuni nuni yankakke a bisa samuwarsa - Maɗaukakin sarki -.

Al'amari na biyu daga abinda imani da Allah ya ke ƙunshe da shi: Imani da RububiyyarSa ai cewa Shi kaɗai ne Ubangiji ba Shi da abokin tarayya ko mai taimako.

Ubangiji: Shi ne wanda halitta, da mulki, da umarni, suka tabbata a gare Shi, babu wani mahalicci ko mamallaki sai Shi, babu wani umarni sai gare Shi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce:

﴿...أَلَا لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُ...﴾

{Ku saurara, halittta da umarni sun tabbata a gare Shi} [Aaraf: 54] Kuma Ya ce:

﴿...ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمۡ لَهُ ٱلۡمُلۡكُۚ وَٱلَّذِينَ تَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ مَا يَمۡلِكُونَ مِن قِطۡمِيرٍ﴾

{Wancananku Allah Ubangijinku, mulki ya tabbata a gare Shi, waɗanda kuke bautawa wanda ba shi ba, ba sa mallakar wani abu, na daga ɓawan ƙwallan dabino} [Faɗir: 13].

Ba a san cewa wani daga halitta ya yi musun Ubangijintakar Allah - Maɗaukakin sarki ba - sai dai idan ya kasance mai girman kai mara kuɗirce abinda yake faɗa ba, kamar yadda ya faru ga Fir'auna, ya yin da ya ce da mutanansa: {Sai ya ce nine ubangijinku mafi ɗaukaka} [al- Nazi'at: 24] kuma ya ce: {Ya ku manya-manyan (mutane ne na) ban san wani ubangiji a gare ku da ba ni ba} [al- Kasas: 38], sai dai hakan bai zamo daga aƙida ba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Suka yi musunsu (ayoyi) kawunansu kuma suka tabbatar da su, dan zalinci da girman kai} [al-Naml: 14]. Kuma (Annabi) Musa ya ce da Fir'auna cikin abinda Allah Ya hakaito daga gare shi: {Haƙiƙa ka san ba wanda ya saukar da waɗannan sai Ubangijin sammai da ƙassai, hujjoji (masu nuna girman Allah) kuma haƙiƙa ni ina zatanka ya Fir'auna halakakke} [al- Isra'i: 102], Saboda wannan ne mushirikai suka kasance suke tabbatar da Ubangijintakar Allah - Maɗaukakin sarki -, tare kuma da yadda suke masa tarayya a Allantaka, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce:

﴿قُل لِّمَنِ ٱلۡأَرۡضُ وَمَن فِيهَآ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ 84 سَيَقُولُونَ لِلَّهِۚ قُلۡ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ85 قُلۡ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ ٱلسَّبۡعِ وَرَبُّ ٱلۡعَرۡشِ ٱلۡعَظِيمِ 86 سَيَقُولُونَ لِلَّهِۚ قُلۡ أَفَلَا تَتَّقُونَ 87 قُلۡ مَنۢ بِيَدِهِۦمَلَكُوتُ كُلِّ شَيۡءٖ وَهُوَ يُجِيرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيۡهِ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ 88 سَيَقُولُونَ لِلَّهِۚ قُلۡ فَأَنَّىٰ تُسۡحَرُونَ 89﴾

{Ka ce ƙassai da abin da ke cikinsu na waye in kuna da sani za su ce na Allah ne, Ka ce: shin ba kwa yi tunani ba87 Ka ce wanene Ubangijin sammai bakwai kuma Ubangijin Al’arshi Mai girma Za su ce na Allah ne. Ka ce ashe ba kwa ji tsoron Allah ba88 Ka ce wanene taskokin komai suke a hannunSa wanda ke bayar da mafaka shi ba’a ba shi mafaka in har kun kasance kuna da sani. Za su ce na Allah ne, to tayaya ake sihirce ku89} [al- Mu'uminun: 84-89].

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce:

﴿وَلَئِن سَأَلۡتَهُم مَّنۡ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ لَيَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡعَلِيمُ 9﴾

{Kuma lalle ne, idan ka tambaye su, "Wãne ne ya halitta sammai da ƙasa?" Lalle zã su ce, "Mabuwãyi Mai ilmi ne Ya halitta su} [al-Zukhruf: 9].

Kuma tsarki ya tabbatar maSa Ya ce:

﴿وَلَئِن سَأَلۡتَهُم مَّنۡ خَلَقَهُمۡ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُۖ فَأَنَّىٰ يُؤۡفَكُونَ87﴾

{Kuma lalle idan ka tambaye su: "Wãne ne ya halitta su?" Lalle ne zã su ce Allah ne. To, yãya ake jũyar da su?} [al-Zukhruf: 87].

Lamarin Allah - tsarkakken sarki - mai gamewa ne ga lamari na kasantacce da na shari'a, kamar yadda Shi ne Mai tsara kasantacce mai hukunci a cikinsa, da abinda Yake nufi, gwargwadan abinda hikimarSa take hukuntarwa, to, kuma Shi ne hakanan Mai hukunci a cikinsa da shar'anta ibadu, da hukunce-hukuncen ma'amaloli gwargwadan yadda hikimarSa take hukuntarwa. Wanda ya riƙi wani mai shar'antawa tare da Allah - Maɗaukakin sarki -, ko (ya riƙi) wani mai hukuntawa a ma'amaloli, to haƙiƙa ya yi shirka da Shi, kuma bai tabbatar da imani ba.

Lamari na uku daga abinda imani da Allah yake ƙunsarsa: Imani da Allantakaswa, wato: Cewa shi kaɗai ne abin bautawa da gaskiya, ba Shi da abokin tarayya, (Ilahu) da ma'anar (ma'aluuh) wato (abin bautawa) dan so da girmamawa.

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Abin bautarku abin bauta ne ɗaya, babu abin bautawa da gaskiya sai Shi Mai rahama Mai jin ƙai} [al- Baƙara: 163]

﴿شَهِدَ ٱللَّهُ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ وَأُوْلُواْ ٱلۡعِلۡمِ قَآئِمَۢا بِٱلۡقِسۡطِۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ 18﴾

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah Ya shaida cewa, Shi babu abin bautawa da gaskiya sai Shi kuma mala'iku da ma'abota sani (suma sun shaida) Yana Mai tsayuwa da adalci, babu abin bautawa da gaskiya sai Shi Mabuwayi Gwani) {al- Imraan: 18], Duk wanda ya riƙi wani abin bautawa tare da Allah, yake bautawa waninSa, to, Ulhiyyarsa ɓatacciya ce, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce:

﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ هُوَ ٱلۡبَٰطِلُ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ 62﴾

{Wancan! sabõda lalle ne Allah, shĩ ne Gaskiya, kuma lalle ne, abin da suke kira waninSa shi ne ƙarya. Kuma lalle ne Allah, Shĩ ne Maɗaukaki, Mai girma} [al- Hajj: 62]. Kuma ambatansu Alloli ba ya ba su can-cantar Allantaka, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: dangane da {Laata, da Uzza, da Manaata}:

﴿إِنۡ هِيَ إِلَّآ أَسۡمَآءٞ سَمَّيۡتُمُوهَآ أَنتُمۡ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلۡطَٰنٍ...﴾

{Su ba su zamo ba face sunaye ne da kuka ambacesu, ku da iyayenku, Allah bai saukar da wata hujja a gare su ba} [al-Najm: 23].

Kuma Ya ce dan gane da (Annabi) Hudu - amincin Allah ya tabbata a gare shi - cewa shi ya ce da mutanensa:

﴿...أَتُجَٰدِلُونَنِي فِيٓ أَسۡمَآءٖ سَمَّيۡتُمُوهَآ أَنتُمۡ وَءَابَآؤُكُم مَّا نَزَّلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلۡطَٰنٖۚ...﴾

{Shin kwadinga jayayya da ni akan wasu sunayen da ku ka ambace su, ku da iyayenku, Allah bai saukar da wata hujja ba a gare su} [al-A'araf: 71].

Kuma Ya ce dan gane da (Annabi) Yusuf - amincin Allah ya tabbata a gare shi- cewa shi ya ce wa abokansa na kurukuku su biyu:

﴿يَٰصَٰحِبَيِ ٱلسِّجۡنِ ءَأَرۡبَابٞ مُّتَفَرِّقُونَ خَيۡرٌ أَمِ ٱللَّهُ ٱلۡوَٰحِدُ ٱلۡقَهَّارُ 39 مَا تَعۡبُدُونَ مِن دُونِهِۦٓ إِلَّآ أَسۡمَآءٗ سَمَّيۡتُمُوهَآ أَنتُمۡ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلۡطَٰنٍۚ...﴾

{Ya ma'abota kurukuku biyu shin (bautar) iyayangiji mabanbanta shi ya fi alkhairi ko (bautar) Allah ɗaya Mai rinjaye? ba wani abu kuke bautawa ba koma bayanSa face wasu sunaye da kuka ambace su, ku da iyayenku, Allah bai saukar da wata hujja a gare su ba} [Yusuf: 39-40].

Saboda wannan ne manzanni- tsira da amincin Allah su tabbata a gare su- suka kasance, suna cewa mutanansu:

﴿...ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنۡ إِلَٰهٍ غَيۡرُهُ...﴾

{Ku bautawa Allah ba ku da wani abin bauta da gaskiya wanda ba Shi ba} [al-A'araf: 59] Sai dai mushirikai sun ƙi hakan, suka riƙi alloli komabayan Allah, suna bauta musu tare da Allah- tsarkakakken sarki kuma Maɗaukaki- suna neman nasara da taimako da su.

Kuma haƙiƙa- Allah - Maɗaukakin sarki- Ya ɓata riƙar waɗannan iyayengjin da hujjoji biyu na hankali:

Na farko: Cewa shi babu wani abu na abinda ya keɓenci Uluhiyya (Allantaka) ga waɗannan iyayen gijin waɗanda suka riƙe su, su ababan halitta ne, basa halitta, basa janyo wani amfani ga masu bauta musu, ko ingije wata cuta da gare su, kuma basu mallaki rayuwa ko mutuwa a gare su ba, ba sa mallakar wani abu daga sammai, ba sa kuma tarayya a cikinsa.

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma suka riƙi abũbuwan bautawa, baicin Shi, bã su yin halittar kõme alhãli sũ ne ake halittãwa kuma bã su mallakar wa kansu wata cũta ko wani amfãni, kuma bã su mallakar mutuwa kuma bã su mallakar rãyarwa, kuma bã su mallakar tãyarwa} [al-Furƙan:3].

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: Ku kirayi waɗanda kuka riya (cewa abubuwan bauta ne) baicin Allah, ba su mallakar ma'aunin zarra a cikin sammai, kuma ba su mallakarsa a cikin ƙassai kuma ba su da wani abu na tarayya a cikinsu, kuma ba shi da wani mataimaki daga gare su. kuma wani ceto ba ya amafani gare Shi sai ga wanda ya yiwa izini} [al-Saba: 22-23]

﴿أَيُشۡرِكُونَ مَا لَا يَخۡلُقُ شَيۡـٔٗا وَهُمۡ يُخۡلَقُونَ 191 وَلَا يَسۡتَطِيعُونَ لَهُمۡ نَصۡرٗا وَلَآ أَنفُسَهُمۡ يَنصُرُونَ 192﴾

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: Sa dinga haɗa Allah da abin da ba ya iya halittar komai, alhali kuma su halittar su aka yi (191) ba sa iya yi musu wani taimako, kuma ko kansu ma ba sa iya taimakawa(192)} [al- Aaraf:191-192].

Idan wannan ya kasance shi ne halin waɗancan iyayen giji (ababan bauta), to haƙiƙa riƙarsu a matsayin ababan bauta, yana daga mafi wautar wauta, kuma ɓarna mafi ɓaci.

Na biyu: Haƙiƙa waɗannan mushirikan, sun kasnce suna tabbatar da cewa, Allah - Maɗaukakin sarki - Shi kaɗai ne Ubangiji Mahalicci, wanda mulkin kowanne abu ke hannunSa, Shi Yana amintar da wanda Ya so, kuma ba'a amintar da wanda Ya yi nufin azabtarwa, wannan yana tabbatar da su kaɗaita Shi da bauta, kamar yadda suka kaɗaita Shi da halitta,

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱعۡبُدُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُمۡ وَٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ 21 ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَرۡضَ فِرَٰشٗا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءٗ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَخۡرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزۡقٗا لَّكُمۡۖ فَلَا تَجۡعَلُواْ لِلَّهِ أَندَادٗا وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ 22﴾

Kamar yadda- Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yaku mutane ku bautawa Ubangijinku, wanda Ya halicce ku da waɗanda suke gabanin ku, domin kwaji tsoran Allah(21) (Shine) wanda Ya sanya ƙasa agare ku shinfiɗa, sama kuma gini (rufi), Ya kuma saukar da ruwa daga sama, sai Ya fitar daga 'ya'yan itatutuwa da shi (ruwan) dan arziƙi agare ku, kada ku sanya kishiyoyi ga Allah alhalin kuna sani} [al-Baƙara: 21-22].

Kuma - Maɗaukakin sarki Ya ce: {Lalle da za ka tambaye su waye ya haliccesu, lalle za su ce Allah ne, ta yaya ake juyar dasu} [al-Zukhruf: 87].

Kuma Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kace: Wa yake azurta ku daga sama da ƙasa, ko wanene yake mallakar ji da magannai, waye yake fitar da rayayye daga matacce, kuma yake fitar da matacce daga rayayye, wanene yake tsara lamari, da sannu za su ce Allah ne, bakwa ji tsoran Allah ba, wancananku (shine) Allah Ubangijinku na gaskiyya, ba bu abinda ke bayan gaskiya sai ɓata, ta yaya ake juyar da ku} [Yunus: 31-32].

Lamari na huɗu daga abinda imani da Allah yake ƙunshe da shi: Imani da sunayenSa da kuma siffofinSa:

Yana nufin: Tabbatar da abinda Allah Ya tabbatarwa kanSa a cikin littafinSa, ko sunnar ManzanSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - na daga sunaye da siffofi, a bisa fuska da ta dace da Shi, ba tare da canja ko kore ko kamanta (siffofi da sunayenSa) ba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah Yana da sunaye kyawawa, ku kiraShi da su, ku bar waɗanda suke shisshigi a cikn sunayenSa da sannu za a saka musu da abinda suka kasance suna aikatawa} [al- Aaraf: 180]

﴿...وَلَهُ ٱلۡمَثَلُ ٱلۡأَعۡلَىٰ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ﴾

وقال تعالى: ﴿...لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ﴾

Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma yana da misali wanda ya fi ɗaukaka a cikin sammai da ƙasa, kuma shi ne Mabuwayi Gwani} [al-Ruum: 27]

Maɗaukakin sarki Ya ce: {Ba bu wani abu da ya yi kama da Shi kuma Shi Mai ji ne kuma Mai gani ne} [al-Shuura: 11].

Haƙiƙa jama'a biyu sun ɓata a wannan lamari:

Na farkonsu: (Masu korewa) waɗanda suka yi musun sunayen da siffofin, ko sashinsu, suna masu riya cewa, tabbatar da su ga Allah zai lazimtar da kamanceceniya, wato: Kamanta Allah - Maɗaukakin sarki - da halittunSa, wannan riyawa ɓatacciya ce, saboda wasu fuskoki, daga cikin fuskokin:

Na farko: Cewa shi yana lazimtar da lazimai ɓatacciya, kamar warwara a cikin zancen Allah tsarkakken sarki, hakan kuwa cewa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya tabbatarwa kanSa sunaye da siffofi, kuma Ya kore wani abu ya kasance tamkarSa, Da a ce tabbatar da su yana lazimtar da kamanceceniya, da tufka da warwara sun tabbata a cikin zancen Allah, da kuma ƙaryata sashinsa da sashi, (tsarki ya tabbata ga Allah).

Na biyu: Cawa haɗuwar abubuwa biyu a suna ko siffa ba ya lazimtar da su kasance masu kamanceceniya, kai kana ganin mutane biyu suna haɗuwa a cewa kowannensu mutum ne mai ji, mai gani mai magana. Ba ya lazimtuwa daga haka su yi kamanceceniya a ma'anoni na mutuntaka, ji, da gani, da magana,

Za ka ga dabbobi suna da hannaye, da ƙafafu, da idanuwa, haɗuwarsu a wannan ba ya lazimtar da hannayensu da ƙafafuwansu da idanuwansu su kasance masu kamanceceniya.

Idan nisan banbanci ya bayyana tsakanin ababan halitta, cikin abinda suka haɗu a cikinsa, na daga sunaye da siffofi, to nisan banbanci tsakanin Mahalicci da ababan halitta, shi ya fi bayyana kuma ya fi girma.

Jama'a ta biyu: (Masu kamantawa) waɗanda suka tabbatar da sunayen da siffofin, tare da kamanta Allah - Maɗaukakin sarki - da halittarSa, suna masu riya cewa wannan shi ne hukuncin abinda nassoshi suka yi nuni da shi, domin Allah Yana magana da bayi da abinda za su fahimta, wannan riyawar ɓatacciya ce, saboda wasu fuskoki, daga cikin fuskokin:

Na farko: Cewa kamantuwar Allah - Maɗaukakin sarki - da halittunSa lamari ne da hankali da sharia'a za su ɓata su, kuma ba zai yi wu ba, abinda nassosin littafi da sunna suka hukuntar ya kasance lamari ɓatacce.

Na biyu: Haƙiƙa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya yi magana da bayi da abinda za su fahimta daga asalin ma'ana, amma haƙiƙar abinda waccan ma'anar take kansa, to shi yana daga abinda Allah - Maɗaukakin sarki - Ya keɓanta da saninsa cikin abinda yake da alaƙa da zatinSa da kuma siffofinSa.

Idan Allah Ya tabbatarwa kanSa cewa Shi Mai ji ne: To haƙiƙa ji sananne ne ta ɓangaran ma'ana (shi ne riskar sautuka) sai dai haƙiƙar haka dangane da jin Allah - Maɗaukakin sarki - ba abin sani ba ne, domin haƙiƙar ji tana nisantar juna har ga ababan halitta, to nisantarta tsakanin Mahalicci da ababan halitta shi ya fi bayyana kuma yafi girma.

Idan Allah - Maɗaukakin sarki - Ya bada labari game da kanSa cewa Shi Ya daidaitu akan Al'arshinSa, to haƙiƙar daidaituwa ta ɓangaren asalin ma'ana sananniya ce, sai dai haƙiƙar daidaituwa wacce Shi Yake a kanta ba sananniya ba ce a gare mu, dangane da daidaituwar Allah akan Al'arshinSa, domin haƙiƙar daidaituwa tana banbantar juna a haƙƙin abin halitta. Daidaituwa akan kujera tabbacciya ba ta zamo ba kamar daidaituwa akan siddin raƙumi mai wahalarwa mai tirjiya ba, idan ta banbanta a haƙƙin abin halitta, to banbantata tsakanin Mahalicci da abin halitta shi ya fi bayyana kuma ya fi girma.

Imani da Allah - Maɗaukakin sarki - a bisa abinda muka siffanta yana samarwa mumini fa'idoji masu girma, yana daga cikin su:

Ta farko: Tabbatar da kaɗaitakar Allah - Maɗaukakin sarki -, ta yadda ƙauna ko tsoro ba za su ratayu da waninSa ba, kuma ba zai bautawa wninSa ba.

Ta biyu: Cikar son Allah - Maɗaukakin sarki - da girmamaShi gwargwadon abinda sunayenSa kyawawa da siffofinSa maɗaukaka suka hukunta.

Ta uku: Tabbatar da bauta maSa da aikata abinda Ya yi umarni da shi, da kuma nisantar abinda Ya yi hani agare shi.

***

IMANI DA MALA'IKU

Mala'iku: Wata duiniya ce ta gaibu, ababar halitta, masu bautar Allah - Maɗaukakikn sarki -, ba su da wani abu daga abubuwan da suka keɓanci Ubangijintaka ko Allantaka, Allah - Maɗaukakikn sarki - Ya halicce su daga haske, Ya kuma ba su cikakken miƙa wuya ga umarninSa da ƙarfi a bisa zartar da shi, Allah - Maɗaukakikn sarki - Ya ce: {Waɗanda suke gurinSa ba sa girman kai ga bauta maSa, ba sa ƙosawa, suna tsarkake (Allah) dare da rana ba sa yin rauni} [al- Anbiya: 19-20].

Kuma su adadi ne mai yawa, babu mai ƙididdigesu sai Allah - Maɗaukakikn sarki -, haƙiƙa ya tabbata a cikin Bukhari da Muslim daga hadisin Anas- Allah Ya yarda da shi- a ƙissar Mi'iraji cewa, Annabi-tsira da amincin Amincin Allah su tabbata a gare shi- an ɗago masa Baitul Ma'amur a sama, kowacce rana Mala'iku dubu saba'in ne suke yin sallah a cikinsa, idan suka fita ba sa dawowa zuwa gare shi, ƙarshen abinda ke a kansu.

Imani da Mala'iku yana ƙunsar al'amura huɗu:

Na farko: Imani da samuwarsu.

Na biyu: Imani da wanda muka san sunansa daga cikinsu da sunansa, (kamar Jibril) waɗanda ba mu san sunansu ba, mu yi imani da su a dunƙule.

Na uku: Imani da abinda muka sani daga siffofinsu, kamar siffar (Jibril) haƙiƙa Annabi- tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi- ya bada labarin cewa shi ya gan shi a siffarsa wacce aka halicce shi a kanta, yana da fuka-fukai ɗari shida, haƙiƙa ya rufe sasannin sama.

Kuma haƙiƙa Mala'ika ya kan iya canzawa da umarnin Allah - Maɗaukakikn sarki - zuwa kamannin wani mutum, Kamar yadda ya faru ga (Jibriil) a yayin da Allah - Maɗaukakikn sarki - Ya aika shi zuwa ga Nana Maryam, sai ya kamantu da mutum daidaitacce agareta, kuma lokacin da ya zo zuwa ga Annabi- tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi- alhalin shi yana zaune a cikin sahabbansa, ya zo masa da siffar wani mutum mai tsananin farin tufafi mai tsananin baƙin gashi, ba a ganin alamar tafiya agare shi, kuma babu ɗaya daga sahabbai wanda ya san shi, sai ya jingina gwiyoyinsa zuwa gwiyoyinsa, ya kuma ɗora tafukakan hannayensa akan cinyoyinsa, ya tambayi Annabi-tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi- dangane da Musulunci da mani, da kyautayi, da tashin alkiyama, da alamominta, sai Annabi-tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi- ya amsa masa, sai ya tafi, sai Annabin Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Wannan Jibril ne ya zo muku ne ya sanar da ku Addininku".

Hakanan Mala'iku waɗanda Allah - Maɗaukakin sarki - Ya aika su zuwa (Annabi) Ibrahim da (Annabi) Luɗu sun kasnce ne a bisa surar mutane (mazaje).

Na huɗu daga abinda imani da mala'iku yake ƙunsarsa: Imani da abinda muka sani na daga ayyukansu waɗanda suke tsayawa da su da umarnin Allah - Maɗaukakikn sarki - kamar tsarkake Shi, da bauta maSa dare da rana, ba tare da ƙosawa ko rauni ba.

Kuma wasunsu yakan kasance suna da wasu ayyuka na musamman,

Misalin: Jibril amintacce a bisa wahayin Allah - Maɗaukakin sarki, Allah Yana aika shi da shi (wahayi) zuwa Annabawa da Manzanni.

Kuma misalin: Mika'ilu: Wanda aka wakilta shi ga ruwan sama da tsirrai.

Hakanan misalin Israfil: Wanda aka wakilta ga busa a cikin ƙaho a lokacin tashin alƙiyama da tasowar halitta.

Kuma kamar Mala'ikan mutuwa: Wanda aka wakilta ga karɓar rayuka a lokacin mutuwa.

Da misalin Malik: Wanda aka wakilta ga wuta, shi ne mai tsaran wuta.

Kuma kamar misalin: Mala'iku waɗanda aka wakilta ga 'yan tayi a cikin mahaifa, idan mutum ya cika wata huɗu a cikin mahaifiyarsa, sai Allah Ya aiko mala'ika zuwa gare shi, ya umarce shi da rubuta arziƙinsa, da ajalinsa, da aikinsa, shakiyyi ne ko mai arziƙi.

Da misalin: Mala'iku waɗanda aka wakilta su da kiyaye ayyukan 'yan Adam da rubuta su, kowanne mutum yana da mala'iku biyu, ɗayansu a dama, ɗayan kuma a hagu.

Kuma misalin: Mala'iku waɗanda aka wakilta su da tambayar mamaci idan aka sashi a ckin ƙabari, mala'iku biyu suna zuwar masa, suna tambayarsa dangane da Ubangijinsa, da Addninsa, da Annabinsa.

Imani da Mala'iku yana haifar da fa'idoji masu girma, yana daga cikin su:

Ta farko: Sanin girman Allah - Maɗaukakin sarki -, da ƙarfinSa, da sarautarSa; domin cewa girman ababan halitta yana nuni a bisa girman Mai halitta.

Ta biyu: Godewa Allah- Maɗaukakin sarki- a bisa kulawarSa da 'yan Adam, ta yadda ya wakilta daga waɗannan Mala'iku, waɗanda suke tsayawa da kiyaye su, da rubuta ayyukansu, da wanin hakan daga maslahohinsu.

Ta uku: Son mala'iku a bisa abinda suka tsaya da shi na bautar Allah - Maɗaukakin sarki -.

Kuma haƙiƙa wasu mutane daga karkatattu sun yi musun kasancewar mala'iku suna da jiki, suka ce: Haƙiƙa su bayani ne akan ƙarfin alkhairi wanda ya tabbatu a cikin ababan halitta, wannan ƙaryatawa ne ga littafin Allah- Maɗaukakin sarki- da sunnar ManzanSa -tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi- da haɗuwar musulmai.

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Godiya ta tabbata ga Allah, Mahaliccin sammai da ƙasa, Mai sanya Mala'iku 'yan aike, ma'abota fuka-fukai biyu-biyu da uku-uku da huɗu-huɗu} [Faɗir: 1].

Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Da za ka ga yayin da Mala'iku suke ɗaukar ran waɗanda suka kafirce, suna dukan fuskokinsu da bayayyakinsu} [al-Anfal: 50].

Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Da za ka ga ya yin da azzalimai suke cikin magagin mutuwa, mala'iku suna shimfiɗa hannayensu (suna cewa) ku fitar da rayukanku) [al- An'am: 93].

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Har yayin da aka gusar da (tsoro) daga zuciyarsu, suka ce mai Ubangijinku ya ce? suka ce gaskiya shi ne Maɗaukaki Mai girma} [Sabaa: 23].

Kuma Ya ce dangane da 'yan aljanna: {Mala'iku suna shiga a gare su daga kowacce ƙofa (suna cewa) amincin Allah ya tabbata a gare ku da haƙurin da kuka yi madalla da sakamakon wannan gida} [al-Ra'ad:23-24].

Kuma a cikin Sahihul Bukhari, daga Abu Huraira-Allah Ya yarda da shi- daga Annabi-tsra da amincin Allah su tabbata a gare shi- ya ce: "Idan Allah Ya so bawa sai Ya kira Jibril: Allah Yana son wane ka so shi, sai Jibril ya so shi, sai Jibril yai kira ga ahalin sama; Haƙiƙa Allah Yana son wane ku so shi, sai ahalin sama su so shi, sannan sai a sa masa karɓuwa a ƙasa".

Ya zo kuma a cikinsa daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi- Ya ce: Annabi tsira da amincin Allah su tabbata a garea shi- ya ce: Idan ranar Juma'a ta kasnce, Mala'iku suna kasancewa a kowacce ƙofa daga ƙofofin masallaci, suna rubuta na farko sannan mai binsa, idan liman ya zauna (akan minbari) sai su naɗe takardun, su zo su dinga sauraran ambato (huɗuba)".

Waɗannan nassosi bayyanannu ne akan cawa Mala'ku jukkuna ne, ba ƙarfi ba ne na ma'ana, kamar yadda karkatattu suka faɗa, kuma akan abinda waɗannan nassosi suka hukuntar musulmai suka haɗu.

***

IMANI DA LITTATTAFAI

Littattafai: Jam'i ne na (littafi) da ma'anar (abin rubutawa).

Abin nufi da su a nan: Littattafai waɗanda Allah - Maɗaukakin sarki - Ya saukar da ga manzanninSa, dan rahama ga halitta da shiryarwa a gare su, dan su sadu da su zuwa arziƙi a dunya da lahira.

Imani da littattafai yana ƙunsar al'amura huɗu:

Na farko: Imani da cewa saukarsu daga Allah gaskiya ne.

Na biyu: Imani da abinda muka san sunansa daga gare su da sunansa: kamar Al'Kur'an wanda Allah Ya saukar ga (Annabi) Muhammad-tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi- da Attaura wacce aka saukar ga (Annabi) Musa - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - da Injiila wacce aka saukar ga (Annabi) Isa - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - da Zabuura wacce aka saukar ga (Annabi) Dauda - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - amma abinda ba mu san sunansa ba sai mu yi mani da shi a dunƙule.

Na uku: Gasgata abinda ya inganta da labaransu, kamar labaran AlKur'ani, da labaran abinda ba a canza ko jirkita ba daga littattafan da suka gabata.

Na huɗu: Aiki da hukunce-hukunce a abinda ba a shafe ba daga gare su, da kuma yarda da miƙa wuya da shi, daidai ne shin mun fahimci hikimarsa, ko ba mu fahimce ta ba, dukkan littattafan da suka gabata waɗanda aka shafe ne da Alƙur’ani mai girma,