إِقََامَةُ البَرَاهِينِ عَلَى

حُكْمِ مَنِ اسْتَغَاثَ بِغَيرِ اللهِ

Alla tɛ dɔɔnin dɔɔnin, daliluw bɛ min kɔrɔfɔ, mɔgɔ min bɛ dɛmɛ ɲini Alla kɔfɛ mɔgɔ wɛrɛ fɛ, o hukumu la

لِسَمَاحَةِ الشَّيْخِ العَلَّامَةِ

عَبْدِ العَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ بَازٍ

رَحِمَهُ اللهُ

A walafila Lɔnnikɛlaba bolo

Min ye Abdul Aziz ibn Abdullah ibn Baz ye

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

Cikan filanan:

ka dɛmɛ ɲini Nabiɲuma fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, o kiti

Tano be Alla ye, ani nɛma ni kisi be Alla ka Ciden kan, ani A ka so mogɔw ani A ka sɔhabaw, ani mɔgɔ o mɔgɔ ka kanda sira tagaman ni A ya kandali ye.

O kɔfɛ: Kowɛti jamana jurnali Al-Mujtama ka soku dɔw bɔ (abyatu) a ya nimɔrɔ 15 la, min bɔla 19/ 4/ 1390 H, tɔgɔ kɔrɔ: (Alla kira (nɛma ni kisi b'a ma) ya mawulidi hakilijigi). O sokuw (abyatu) kɔnɔ, dɛmɛ ɲini be Alla Nabiɲuma fɛ (nɛma ni kisi be A ma) ani see sɔrɔ ɲini; walasa ka manton dɛmɛ, ka see di a ma ani k'a tanga k'a bɔ faranfarali ni ɲɔgɔn famuyabaliya ma a bena min na, ka bɔ a sɛbɛbaga fɛ min k'a yɛrɛ tɔgɔ la ko: (Amina). o soku kan min ko fɔla o dɔ ye:

Yaa Alla ka Ciden, dunya dɛmɛ... min be kɛlɛ mɛnɛ ani o kɔfɛ, a be tɔrɔ a tasuma na.

Yaa Alla ka Ciden! manton dɛmɛ... sika dibi kɔnɔ min ya tagama kuntagala janyala

Yaa Alla ka Ciden! manton dɛmɛ... min ya yeliw filila haminankow filiyɔrɔw la.

Fo a tagala a fɔ:

Alla ka dɛmɛ teliya inafɔ I k'a teliya cogo min na... Badri lon tuma min na I ka Alla wele.

Ola, dɔgɔya yɛlɛmala dɛmɛ kabakoma ye... cɛn na, kɛlɛdenw be Alla bolo i te minugu ye.

(O cogo la, nin sɛbɛlikɛla be a ya weleli ani a ya dɛmɛ ɲini ɲɛsin Alla Kira ma nɛma ni kisi b’A ma, k'a ɲini A fɛ A ye mantɔnw sɔrɔ k'o dɛmɛ jona, ɲinɛ kosɔn - walima lɔnibaliya - ko dɛmɛ be Alla kelenpe le bolo, a te Nabiɲuma bolo nɛma ni kisi b’A ma walima danfɛn gɛrɛw, inafɔ Alla ko cogo min na A ya Kitabu gwɛnin kɔnɔ:

﴿...وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ﴾

{...Dɛmɛ te bɔla yɔrɔ si fɔɔ Alla fɛ, see bɛɛ tigi, ko labɛn ɲuman masa} [Suratu Aali Imraan: 126], ani A ko( Allah) A kɔrɔtɔla :

﴿إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ وَإِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ...﴾

{Ni Alla ka a dɛmɛ, mɔgɔ si te se ala, wa n'A ka a labila, jɔn ne be a dɛmɛ A kɔfɛ...} [Suratu Aali Imraan: 160].

Nin kɛwale nin min ye duawu ye, ani dɛmɛ ɲini gɛlɛya kow la, o ye: ka bato cogoya dɔ kɛ fɛn gɛrɛ ye min te Alla kɔrɔtani ye; Wa lɔnnan Kitabu ni Sunna ani bɛnkan fɛ: ko o te daga, ani ko Alla kɔrɔtani ka danfɛnw dan A bato le kɔson, ka Cidenw ci, ani ka gafew jigi ka o bato ɲɛfɔ ani ka weleli kɛ ka taga a ma, inafɔ Alla saniya b'A ye ko cogo min na:

﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ56﴾

{Ne ma jinaw ni adamadenw dan foy kɔson fɔɔ o ye Ne bato 56} [Suratu Az zariyat: 56], Ani Alla kɔrɔtani ko:

﴿وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ...﴾

{Cɛn na An (Alla) ka Ciden dɔ ci manton bɛɛ ma, k'a fɔ o ye ko: «A ye Alla bato, ani a ye a yɛrɛ mabɔ Tɔgutu la...} [Suratu An Nahl: 36], Ani Alla kɔrɔtani ko :

﴿وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ 25﴾

{An (Alla) ma ciden si ci I ɲɛ, fɔɔ an ye gundo siri kana di a ma ko: tigi si tey fɔɔ Ne, ole kɔson, a ye Ne bato 25} [Suratu Al Anbiya: 25], ani A ko A kɔrɔtɔla:

﴿الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ1 أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ2﴾

{Alif, Laam, Raa. Nin ye kitabu ye min ayaw bila cogo ɲɛnna, o kɔfɛ o walawala la ka bɔ ko labɛn ɲuman masa fɛ, min ye kow lɔnnbaga ye 1}

{Ko a kana foy bato fɔɔ Alla, Cɛn na, Ne ye bagabagali baga le ye, ani kibaru duman fɔbaga a ye ka bɔ Ale(Alla) fɛ 2} [Suratu Hud: 1, 2].

Alla kɔrɔtani k'a bange nin aya sabatininw na ko A ma jinaw ni mɔgɔw dan foy kɔson fɔɔ o ye Ale kelenpe bato, jɛn ɲɔgon te Ala. Ani A k'a bange ko A ka Cidenw ci, kisi b'o ma, walasa o ye yamaruya kɛ ni nin bato nin ye ani ka gwɛnin kɛ ka bɔ a sinan ma. Ani Alla kɔrɔtani k'a fɔ ko A ka A ya Kitabu ayaw bila cogo ɲɛn ani k'o bange - ni kuma gwɛninw ye - walasa fɛn gɛrɛ kana bato min te Ale ye, saniya be A ye.

A lɔnnin ne ko bato kɔrɔ ye: ka Alla kelenbagatiya ani ka A kan bato A ya yamaruya kow la, ani k’i yɔrɔ ma janya A ya gwɛni kow la, Alla ka yamaruya kɛ ni o ye, ani ka o kibaruya fɔ aya caman kɔnɔ, o dɔw ye: Alla ya kumakan ye saniya b'A ye:

﴿وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ...﴾

{O ma yamaruya foy la fɔɔ o ye Alla bato, ka kɛ kɔnɔgwɛyabagaw ye Alla ye ani tilenbagaw ye dina la...} [Suratu Al bayinah: 5], Ani Alla ya kuma Alla min ye fanga tigi ye ani masaba:

﴿وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...﴾

{Wa i matigi ka yamaruya kɛ ko a kana tigi si bato Ale kɔ...} [Suratu Al-Isra: 23], Ani Alla ya kuma, saniya be A ye:

﴿إِنَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ فَٱعۡبُدِ ٱللَّهَ مُخۡلِصٗا لَّهُ ٱلدِّينَ2 أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلۡخَالِصُۚ وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ3﴾

﴾Cɛn na, An ye kitabu jigi kana I ma ni cɛn ye, ola, I ye Alla bato, ka dina saniya A ye 2 ﴿

{I tolomalɔ! Bato ɲuman ye Alla le ta ye. Ani mɔgɔ minugu ka fɛn gɛrɛ kɛ tigiw ye Alla kɔ, (o b'a fɔla le ko): an t'o batola kun gɛrɛ kɔson fɔɔ o y'an masurunya Alla la surunyali ko jugula. Alla bena kiti kɛ o cɛ fɛnw na o be ɲɔgon sɔsɔla min na. Alla te mɔgɔ kanda, mɔgɔ min ye n'galontigɛlaba ye nin kafiriba 3﴿ [Suratu Al Zumar 2-3].

Ayaw ka ca nin kɔrɔ nin na, o bɛɛ b'a yira ko a be wajibiya ka bato kɛrɛkɛrɛya Alla ye, ani ka fɛn bato toy min te Alla ye, ka bɔ Nabiɲumaw ani o ɲɔgonna gɛrɛw la.

Sika te ala ko duawu ye bato suguw la nafamanba dɔ ye ani o bɛɛ lajɛnin, ola; a be wajibiya k'a kɛrɛkɛrɛ Alla kelenpe ye, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na:

﴿فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ14﴾

{A ye Alla wele ka dina saniya A ye, hali ni a goyala kafiriw ye 14} [Suratu Gaafir: 14], Ani Alla min ye ni masa fanga tigi ye ani masaba, ko:

﴿وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا18﴾

{Ani ko misiriw ye Alla ta le ye, ola; a kana fɛn si wele ka fara Alla kan 18} [Suratu Al Jin: 18], Wa nin yamaruya nin, min ye ka Alla kelenpe wele, o be tali kɛ danfɛnw bɛɛ la, k'a ta Nabiɲumanw la ka taga a bila mɔgɔ tɔw la; wa Alla ya kuma kan:

﴿وَلَا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَ فَإِن فَعَلۡتَ فَإِنَّكَ إِذٗا مِّنَ ٱلظَّٰلِمِينَ106﴾

{I kana fɛn wele Alla kɔ, min yɛrɛ te se k'inafa ani a te se k'i tɔrɔ, ni k'o kɛ, ola i bena kɛ yɛrɛkuntɔɲɔnnaw cɛman.} [Suratu Yunus: 106]. Nin ye kuma ye Nabiɲuma ma nɛma ni kisi b'A ma, wa a lɔnni ne ko Alla k'A tanga ka bɔ filankafoya ma, n'ga laɲini ye ka bagabagali kɛ mɔgɔ gɛrɛw la, o kɔfɛ Alla kɔrɔtani ko:

﴿وَلَا تَدۡعُ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَنفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذًا مِنَ الظَّالِمِينَ106﴾

{I kana fɛn wele Alla kɔ min te inafa, ani a te i tɔrɔ, ni i k'o kɛ, i bena kɛ yɛrɛkuntɔɲɔnnaw cɛman.} [Suratu Yunus: 106]. Nin ye kuma ye ka ɲɛsin Nabiɲuma ma nɛma ni kisi b’A ma, n'ga a laɲini ye: ka bagabagali kɛ mɔgɔ gɛrɛw le la; sabula a lɔnnin ne ko Alla kɔrɔtani ye A ya ciden tanga kabɔ filankafoya ma, o kɔfɛ Alla kɔrɔtani ka gɛlɛya kɛ gwɛnni ani bagabagali la; A ko:

﴿...فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذًا مِنَ الظَّالِمِينَ﴾

{...n'i k'o kɛ, ola cɛn na I kɛla yɛrɛkuntɔɲɔnnaw dɔ ye} ni tɔɲɔni fɔla ni cogo la, a kɔrɔ le ye: Filankafoya belebele ba ye, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:

﴿...وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ﴾

{... ani kafiriw le ye yɛrɛkuntɔɲɔnnaw ye} [Suratu Al Bakara: 254] Ani Alla kɔrɔtani ko:

﴿...إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ﴾

{...cɛn na, filankafoya ye yɛrɛkuntɔɲɔn ba ye} [Suratu Luqman: 13]. Ola, ni Adamadenw ɲɛmɔgɔ nɛma ni kisi b’A ma tun ka fɛn gɛrɛ wele Alla kɔfɛ, A tun bena kɛ yɛrɛkuntɔɲɔnnaw dɔ ye, ni mɔgɔ gɛrɛ ka fɛn gɛrɛ wele Alla kɔfɛ o ta be kɛ cogo di?!

Ola; a lɔnna nin ayaw ni o ɲɔgon gɛrɛw la ko ka fɛn gɛrɛ wele min te Alla ye — inafɔ suw, ani yiriw, ani jow, ani o ɲɔgon gɛrɛw — o ye filankafoya ye Alla ma, ani a be bɛnbaliya kɛ ni Alla kelenpeya ye bato la, o min kɔson Alla ka jinaw ni mɔgɔw dan, ani ka cidenw ci, ani ka kitabuw lajigi, ani a be sɔsɔli kɛ ''Laa ilaaha illal-laahu'' kɔrɔ la; min be bato bali fɛn gɛrɛ ma Alla kɔ, k'a sabati Alla kelenpe ye, inafɔ Alla saniya masa min kɔrɔtani le ko:

﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ هُوَ ٱلۡبَٰطِلُ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ62﴾

{Ole be a yira, ko Alla ye cɛn masa ye, ani k'o be fɛn min wele la Alla kɔfɛ, Ole ye n'galon ye, ani cɛn na Alla le kɔrɔtani le Ale le kabon 62} [Suratu Al-Hajj 62]

Ani nin le ye dina aslu ni a sinsin fɛn ye, ani batow te ɲɛn fɔɔ nin aslu ɲɛnli kɔfɛ, inafɔ cogo min Alla kɔrɔtani ko:

﴿وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ65﴾

{Cɛn na, An ye gundo siri ka taga I ma, ani mɔgɔw ma minugu kɔnna i ɲɛ, ko: n'I ka dɔ fara Alla kan, I ya bara bɛɛ bena tiɲɛ, ani I bena kɛ bɔnɛbagaw cɛma.} [Suratu Al-Zumar 65], Ani Alla kɔrɔtani ko saniya b'A ye :

﴿...وَلَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾

{...ni o tun ka fɛn fara Alla kan, o ya bara ɲumanw bɛɛ tun bena ben} [Suratu Al-An’am: 88].

Ka bɔ fɛn tɛmɛninw la, a be yira ko silamaya dina, ani ka sereya ko: ( tigi gɛrɛ tey fɔɔ Alla) aslu ba fila b'o la:

A kelen ye Ko: fɛn si ma kan ka bato fɔɔ Alla kelenpe, jɛnɲɔgon te Ala; mɔgɔ o mɔgɔ ka suw wele ka bɔ kiraw la ani mɔgɔ tɔw, walima ka jow wele, walima yiriw, walima kabaw, walima fɛn gɛrɛw danfɛnw na, walima ka dɛmɛ ɲini o fɛ, walima k'a yɛrɛ surunya ola ni sonniw ni layiruw ye, walima ka seli o ye, walima ka sujudu kɛ o ye; o tigi k'o kɛ tigiw ye Alla kɔfɛ, ani a k'o kɛ sinanw ye Ala - saniya be A ye, A kɔrɔtani le -, ani a ka sɔsɔli kɛ ani k'a ban "Laa ilaha illaa Allah" kɔrɔ la.

A filanan: Alla te bato ni fɛn ye fɔɔ A ya Nabiɲuma ani A ya ciden -nɛma ni kisi b’A ma- ya sariya, ni min ka fɛn kura don dina la Alla ma diɲɛ min ma; o tigi ma sereya kɔrɔ sabati ko Muhamadu ye Alla ka ciden ye, wa a ya bara t'a nafa, a te minɛ a fɛ, Alla kɔrɔtani ko:

﴿وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا23﴾

{Wa an bena ɲɛ sin o ya bara kɛninw ma, k'o kɛ buguri jɛnsɛnin ye.} [Suratu Al furqan: 23], Bara minugu fɔla aya nin kɔnɔ o ye: mɔgɔ ya baraw le ye min sala filankafoya kan Alla kɔrɔtani ma,

Ani fɛn be don ala fana: Bida'a baraw minugu Alla ma yamari di o kɛli la, o bena kɛ buguri jɛnsɛnnin ye lahara lon na; sabu o kɛwale ma bɛn A ya dina sanim ma, inafɔ Nabiɲuma nɛma ni kisi b’A ma ko cogo min:

«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ».

«Mɔgɔ o mɔgɔ mana fɛn dɔ don an ya dina nin na min te a dɔ ye, o fɛn bena kɔsegi a tigi ma». Bɛn kɛla o Hadisa kɛnɛya kan.

Kuma surunyanin ye ko: nin sɛbɛnnikɛla muso nin ka a ya dɛmɛ ɲini ni a ya duawu ɲɛsin Kira ma nɛma ni kisi b'A ma, k'a kɔ don dunya tigi ma, dɛmɛ ni tɔrɔ ani nafa be Min bolo, k'a sɔrɔ o foy te mɔgɔ gɛrɛ bolo.

Siga t'ala ko nin ye yɛrɛ kuntɔɲɔ belebeleba ye min cɛkajugu, wa Alla ka yamaruya di ko k'A wele, ani A ka layiru ta ko minugu b'A wele A b'olugu jabi, wa A k'a bagabagali kɛ mɔgɔw la minugu b'o yɛrɛ bonyɛ o ma k'o bena don jahanama kɔnɔ, inafɔ Alla ko cogo min na:

﴿وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ 60﴾

{A Matigi ko: A ye N'wele, Nb’A jabi, cɛnna mɔgɔ minugu b'o yɛrɛ bonyɛ Ne batoli ma, olugu bena don jahanama kɔnɔ o ye dogoya bagaw ye a kɔnɔ} [Suratu Gaafir: 60], O Kɔrɔ: o dɔgɔyanin o majiginin, Nin aya nin b'a yira ko duawu ye bato le ye, ani ko mɔgɔ min b'a yɛrɛ bonyɛ a ma, o tigi sigiyɔrɔ ye jahanama le ye. Ni nin kɛla mɔgɔ cogo ye min b'a yɛrɛ bonyɛ Alla wele ma; ola min ka fɛn gɛrɛ wele k'a kɔ don A ma; o tigi cogo bena kɛ di, Alla le ka surun A ya jɔnw la, fɛn bɛɛ tigi le, ani A see be fɛn bɛɛ la, inafɔ Alla k'a fɔ cogo min na:

﴿وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ 186﴾

{Ni N' ya jɔnw k'i ɲininga Ne ko la, cɛn na, Ne ka surun ola, n be welelila ya weleli jabi ni a ka n wele, o la; o ye n jabi, ani o ye limaniya n ma, walasa o be kanda.} [Suratu Al bakara: 186], Kira Alla ka nɛma ni kisi b’A ma k'a lase hadisa Sɔhih kɔnɔ ko duawu le ye bato yɛrɛ ye, ani A ka fɔ a benɔgɔcɛ dencɛ Abdullahi bin Abasi ye, Alla ka diɲɛ o fila ma ko:

«احْفَظِ اللهَ يَحْفَظْكَ، احْفَظِ اللهَ تَجِدْهُ تُجَاهَكَ، إِذَا سَأَلْتَ فَاسْأَلِ اللهَ، وَإِذَا اسْتَعْنَتَ فَاسْتَعِنْ بِاللهِ».

«Alla kɔrɔsi Alla b'i latanga, Alla kɔrɔsi i be Alla sɔrɔ i ɲɛfɛ, n'i be dalikɛ i ye Alla dali, n'i be dɛmɛ ɲini, i ye dɛmɛ ɲini Alla fɛ». Tirmizhi ani a ɲɔgon gɛrɛw y'o lakali.

A ko fana Alla ka nɛma ni kisi b’A ma;

«مَنْ مَاتَ وَهُوَ يَدْعُو لِلَّهِ نِدًّا؛ دَخَلَ النَّارَ».

«Ni mɔgɔ min sala k'a sɔrɔ a be Alla ɲɔgɔn gɛrɛ wele; a be don tasuma kɔnɔ». Bukhari y’o lakali, A nana sɔhihu fila kɔnɔ fana, k'o ka Nabiɲuma ɲiniga Alla ka nɛma ni kisi b’A ma ko: jurumu juma le ka bon ni jurumuw bɛ ye? A ko:

«أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهُوَ خَلَقَكَ».

«Ka sinan kɛ Alla la k'a sɔrɔ Ale le k'i dan». Wa sinan: o ye bɔɲɔgon ye, mɔgɔ o mɔgɔ ka fɛn gɛrɛ wele Alla kɔ, walima ka dɛmɛ ɲini a fɛ, walima ka layuru ta a ye, walima ka kantigɛli kɛ a ye, walima ka bato fan dɔ kɛ a ye minugu ma fɔ ka tɛmɛ; o tigi k'a kɛ sinan ye, a kɛla Nabiɲuma ye, walima waliyu ye, walima mɛlɛkɛ ye, walima jinɛ ye, walima boli ye, walima danfɛn gɛrɛ ani o ɲɔgonnaw.

Nin yɔrɔ la, mɔgɔ dɔ be se k'a fɔ ko: ka mɔgɔ dali min be ɲɛnɛmaya la a yɛrɛ ɲɛnɛ, ani ka dɛmɛ ɲini kɛ a fɛ kɛnɛma kow la a see be minugu la, o kiti ye mun ye; O jabi ye: K'o te filankafoya ye, n'ga o ye lada kow le ye minugu dagani le silamaw cɛ, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min Musa ya kisa la:

﴿...فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ...﴾

{...O kɛnin, min be bɔ a ya jamakulu la o ka dɛmɛ ɲini a fɛ mɔgɔ kan min be bɔ a juguw la...} [Suratu Al-Qasas: 15], inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min Musa ya kisa la fana:

﴿فَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفًا يَتَرَقَّبُ...﴾

﴿Ola, a bɔla dugu kɔnɔ k'a sɔrɔ a be siranna ani a b'a yɛrɛ kɔlɔsi...} [Suratu Al-Qasas: 21], Inafɔ adamaden be dɛmɛ ɲini a tɔɲɔgonw fɛ kɛlɛ la, ani ko gɛrɛw la minugu bena mɔgɔw ma, o mako be don ɲɔgon na minugu la.

Alla ka yamaruya di A ya Nabiɲuma ma -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- ko A y'a fɔ A ya manton ye ko A te se ka nafa wala tɔrɔ si lase mɔgɔ si ma, Alla kɔrɔtani ko:

﴿قُلْ إِنَّمَا أَدْعُو رَبِّي وَلَا أُشْرِكُ بِهِ أَحَدًا21 قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا22﴾

{A fɔ ko: cɛn na, Ne be n'tigi dɔron le bato, wa ne te fɛn si fara A kan 21

A fɔ ko: «cɛn na, Ne te tɔrɔ si mara alugu ye walima kandaya» 22} [Suratu Al Jin: 21, 22], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿قُلْ لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ وَلَوْ كُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ188﴾

A fɔ ko: «N'te nafa wala tɔrɔ si mara n'yɛrɛ ye fɔɔ n’a kɛla ni Alla sago ye. Ni ne tun be ko dogoni lɔn, n'tun bena hɛrɛ cama sɔrɔ, ani kojugu tun tena n'sɔrɔ. Ne te foy ye fɔɔ bagabagali kɛbaga ni kibaro duma fɔbaga mɔgɔw ye minugu be limaniya»188}. [Suratu Al Aaraf: 188].

Wa aya minugu be ni kɔrɔ sabati o ka ca.

A lɔnni ne ko Nabiɲuman nɛma ni kisi be A ma te fɛn si wele n'A tigi tɛ, inafɔ a sabitila ka bɔ A fɛ cogo min na ko a tun kɛla Badri lon na A be dɛmɛ ɲini Alla fɛ, ani ka see ɲini A fɛ A juguw kan, k'A jija ola, A tun b’a fɔ ko: «Ne Matigi! I ka layuru min ta ne ye, o dafa ne ye». fo cɛntigiba Abubakari, Alla ka diɲɛ a ma, ko: i wasa don nin na Alla Kira, sabu Alla bena layuru dafa A ka min ta I ye, ani Alla saniya be A ye k'A ya kuma jigi ola kɔrɔta b'A ye:

﴿إِذۡ تَسۡتَغِيثُونَ رَبَّكُمۡ فَٱسۡتَجَابَ لَكُمۡ أَنِّي مُمِدُّكُم بِأَلۡفٖ مِّنَ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ مُرۡدِفِينَ9﴾

{I hakili jigi tumana min na a ka dɛmɛ ɲini a tigi fɛ, A k'a jabi ko Ne bena a dɛmɛ ni mɛlɛkɛ wagakelen ye, minugu tugu-tugunin be ɲɔgon kɔ 9} [Suratu Al Anfal: 9], Alla kɔrɔtani k'o hakili jigi o ya dɛmɛɲinini na aya nin nugu kɔnɔ, ani A k'a fɔ ko A k'o jabi ka o dɛmɛ ni mɛlɛkɛw ye; walasa ka see sɔrɔli kibaru duman fɔ, ani k'o hakili sigi. Alla kɔrɔtani k'a ɲɛfɔ ko see sɔrɔli te bɔ mɛlɛkɛw la, n'ga see sɔrɔli be bɔ a yɛrɛ le fɛ. Alla kɔrɔtani ko:

﴿وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ...﴾

{ Dɛmɛ te bɔ yɔrɔ si fɔɔ Alla le fɛ... } [Suratu Aali Imraan: 126], ani A ko(Alla) A bonya kɔrɔta la :

﴿وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ123﴾

{Cɛn na, Alla k'a dɛmɛ Badri la k'a sɔrɔ a dɔgɔyanin ne, ola; a ye siran Alla ɲɛ walasa a ye koɲumalɔn kɛ.} [Suratu Aali Imraan: 123]. Alla kɔrɔtani k'a bange aya nin na ko Ale -saniya b'A ye- le y'o dɛmɛbaga ye Badri lon, a lɔnna ola ko A ka min di o ma kɛlɛkɛminɛnw ani fanga la, ani A ka o dɛmɛ ni min ye mɛlɛkɛw la, o bɛɛ ye dɛmɛ ani kibaru duman ani hakilisigi sababuw le ye, dɛmɛ te bɔ ola, n'ga a be bɔ Alla kelen ne fɛ. Cogo di nin sɛbɛlikɛla muso nin walima mɔgɔ gɛrɛ be a jaa gɛlɛya k'a ya dɛmɛ ɲini ni a ya see sɔrɔ ɲini kɛ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi be A ma, k'a kɔ don dunya bɛɛ Tigi la, min ye fɛn bɛɛ Tigi ye, ani min see be fɛn bɛɛ la?!

Sika t'ala ko nin ye jahiliya kow la juguman dɔ le ye, wa filankafoya belebele dɔ le, ola; wajibi le sɛbɛlikɛla muso nin kan a ye tubi ka taga Alla kɔrɔtani ma kɔnɔgwɛya tubi la, wa kɔnɔgwɛya tubi be lɔ ko damadɔ le kan, olugu ye: A fɔlɔ: ka nimisa a ya barakɛni la. A filanan: ka bara nin dabila, A sabanan: ka tigɛkan ta ko i tena kɔsegi a ma tuguni, Alla bonya kɔson ani kɔnɔgwɛya kɔson A ye, ani A ka yamaruya labato kɔson, ani yɛrɛ kɔlɔsi kɔson fɛn na A ka gwɛni kɛ ka bɔ min ma, nin nugu le ye kɔnɔgwɛya tubi ye. Ani ko naninan dɔ bey min ɲɛsinnin be ni tɔɲɔli kɛla adamadenw hakɛ la, o ye: A naninan: Ka hakɛ lasegi a tigi ma, wala ka yafa ɲini a fɛ.

Alla ka A ya jɔnw yamaruya ka tubi, ka layuru di o ma ko A bena a minɛ, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na:

﴿...وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ﴾

{ A bɛɛ ye tubi ka segi Alla ma, Yaa alugu limaniya jɔnw, walasa a ye kisi 31} [Suratu An Nur: 31], Ani A ko Nasaraw ya ko la:

﴿أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ74﴾

{Yala o te tubi ka segi Alla ma, ani ka yafa ɲini A fɛ, wa Alla ye yafa masaba ye ani hinɛ masaba ye.} [Suratu Al Maa-ida: 74], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا68 يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَانًا69 إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُولَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا70﴾

{Ani minugu te fɛn gɛrɛ wele ka fara Alla kan, ani o te nii faga Alla ka min faga haramuya fɔɔ ni hakɛ ye, ani o te ɲɛmɔgɔya kɛ, wa ni mɔgɔ o mɔgɔ k'o kɛ, o tigi bena jangata sɔrɔ 68

Jangata bena jidi jidi a ye kiyama lon na, ani a bena to a kɔnɔ maloya la 69

fɔɔ ni mɔgɔ min segila ka taga Alla ma, ka limaniya, ka bara ɲuman kɛ, o tigiw le Alla bena o ya kojuguw yɛlɛma ka kɛ ɲumanw ye. Alla ye Yafabagaba ye, Hinɛbagaba le 70} [Suratu Al Furkaan: 68-70], Ani A kɔrɔtani ko:

﴿وَهُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَعْفُو عَنِ السَّيِّئَاتِ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ25﴾

{Ale le be tubi minɛ A ya jɔnw fɛ, ka yafa kojuguw ma, ani a be fɛn min kɛ A b'o lɔn 25} [Suratu Al-Shura: 25].

Wa a sabatila ka bɔ Alla ka ciden fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma ko A ko:

«الإِسْلَامُ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ، وَالتَّوْبَةُ تَجُبُّ مَا كَانَ قَبْلَهَا».

«Silamaya be fɛn ben min kɛla ka kɔn a ɲɛ, ani tubi be fɛn dɔshi min kɛla ka kɔn a ɲɛ ».

Kuma surun ninugu sɛbɛla n'bolo; filankafoya farati boɲɛ kɔson, ani sabula a ye jurumuw bɛɛ la belebele ye, ani siranya kɔson ko mɔgɔw kana marasa ni fɛn ye min bɔla sɛbɛlikɛla nin fɛ, ani kɔnɔgwɛya wajibiyali kɔson Alla ni A ya jɔnw ye. N'be Alla le dali A y'an nafa n'a ye, ani k'an ni silamaw bɛɛ ya lahalayaw la ɲɛn an ye, ani ka nɛma kɛ an bɛɛ ye ni famuya sɔrɔ dina la, ani ka sabati a kan, Ani k'ani silamaw tanga an yɛrɛw la juguyaw ma, ani an la kɛwale juguw ma, Ale le y’o kɛbaga ye ani A be se k’o kɛ.

Alla ye nɛma ni kisi ani barika kɛ A ya jɔn ani A ya Ciden an ya Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mogɔw ani A ya sɔhabaw.

***

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

Cikan sabanan

Ka dɛmɛ ɲini jinɛw ani Sitanaw fɛ gɛlɛya kow la, ani ka dakan ta o ye, o kiti

Ka bɔ Abdul Aziz bin Abdullah bin Baz fɛ, ka taga silamaw ma minugu bena ni kitabu sɔrɔ, Alla ka ne n'o dɛmɛ ka A ka dina minɛ, ka sabati a kan, Amina.

Alla ye kisi kɛ A kan, ani A ya hinɛ n’A ya barika.

O kɔfɛ: balima dɔw ka ne ɲininka fɛn na jahili dɔw be min kɛ; ka fɛn gɛrɛ wele min te Alla ye saniya be A ye, ani ka dɛmɛ ɲini a fɛ mako kow la; inafɔ ka jinɛw wele, ani ka dɛmɛ ɲini o fɛ gɛlɛya kow la, ani ka dakan ta o ye, ani ka kanatigɛli kɛ o ye. A dɔ ye fana dɔw ya kuma ye, ko: (Yaa a wolonfila!) o kɔrɔ ye: jinɛ kuntigi wolonfila, a y'a minɛ, a y'a kolow kari, a y'a joli min, a y'a fari tigɛ tigɛ, Yaa alu wolonfila! a ya kɛ ala ten, Walima fɛn min mɔgɔ dɔw b'a fɔ: (A y'a minɛ, alugu telegan jinɛw, a lansara jinɛw), wa o be sɔrɔ ka caya worodugu fan dɔw la, fɛn min be tugu o ko nin na: ka suw wele, inafɔ kiraw ani mɔgɔ ɲumanw ani mɔgɔ gɛrɛw, ani ka mɛlɛkɛw wele ani ka dɛmɛ ɲini o fɛ gɛlɛya kow la, O bɛɛ ani a ɲɔgɔnnaw be kɛ kosɛbɛ mɔgɔ caman fɛ minugu b'o yɛrɛ dame ka taga Silamaya ma, kolonbaliya kɔson, ani ka mɔgɔw ladegi minugu kɔna o ɲɛ, wa tuma dɔ la o dɔw be nɔgɔya kɛ k'a fɔ ko: o ye fɛn ye min bɔla da la dɔrɔn, an t'o Ganiya ani an t'o dɛnganiya.

A ka ne ɲininka fana: mɔgɔ minugu lɔnnin be nin wale ninugu ye o furuli ɲɔgon ya kiti, ani o ya kanatigɛliw kiti, ani ka seli o kan o kiti, ani ka seli o kɔfɛ o kiti, ani ka la somaw ani filikɛlaw la o kiti; inafɔ min b'a fɔ ko a be bana ani a sababuw lɔn fɛn dɔ filɛli dɔrɔn na min magala banabagatɔ farikolo la; inafɔ kun be siri ni fani min ye, ani kurusi, ani disa, ani o ɲɔgon gɛrɛw.

Jabi: Tano be Alla kelenpe ye, ani nɛma ni kisi be mɔgɔ kan Nabiɲuma gɛrɛ te Min kɔfɛ, ani A ya so mogɔw ani A ya sɔhabaw, ani mɔgɔ o mɔgɔ k'o ya kandaya sira tagama fɔɔ ka se sara lon ma.

O kɔfɛ: A lɔn ko Alla saniya ni kɔrɔta b'A ye ka adamadenw ni jinɛw dan, mun na o ye A kelenpe bato o kana fɛ gɛrɛ bato, ani o y'A kelenpe wele ani ka dɛmɛ ɲini A fɛ, ani ka kantigɛli kɛ A kelenpe ye ani layuru kɛli ani bato kow tɔw bɛɛ, A ka cidenw ci ni o le ye, ani k'o yamaruya a la, ani A ka sanfɛ kitabuw jigi, minugu bɛɛ la belebele ye Kuranaba ye, k'o ɲɛfɔ ani ka mɔgɔw wele ka taga o ma, ani ka mɔgɔw gwɛn ka bɔ filankafoya ma Alla la ani fɛn gɛrɛ bato, Wa ole ye asluw ya aslu ye, ani dina be sigi fɛn min kan, wa ole ye «ka sereya kɛ ko tigi gɛrɛ tey fɔɔ Alla» kɔrɔ ye, ani: bato fɛn tey cɛn na fɔɔ Alla hakika ye, a be tigi ya ni bato bali fɛn man min te Alla ye, k'a sabati - o min ye bato ye - Alla kelenpe ye, ka bɔ danfɛnw tɔ bɛɛ la min be A duguma, Nin dalilu ka ca kosɛbɛ ka bɔ Alla ya Kurana ni a ya ciden ya hadisa kɔnɔ, o dɔ ye: Alla kɔrɔtani ya kuma ye:

﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ56﴾

{Ne ma jinɛw ni adamadenw dan foy kɔson fɔɔ o ye Ne le bato 56} [Suratu Al zariyat: 56]. Ani Alla ya kuma, saniya b'A ye:

﴿وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...﴾

{Wa i matigi ka yamaruya kɛ ko a kana foy bato Ale kɔ...} [Suratu Al-Isra: 23], Ani Alla kɔrɔtani ya kuma:

﴿وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ...﴾

{o ma yamaruya foy la fɔɔ o ye Alla bato, ka kɛ kɔnɔgwɛya bagaw ye Alla ye ani telenbagaw ye dina la...} [Suratu Al bayinah: 5], Ani Alla kɔrɔtani ya kuma:

﴿وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ60﴾

{A Matigi ko a ye N’wele N’b’a jabi, cɛn na minugu b'o yɛrɛ bɔɲɛna Ne bato ma, o bena don jahanama kɔnɔ o ye dogoya bagaw ye a kɔnɔ.} [Suratu Gaafir: 60]. Ani A kɔrɔtani ko:

﴿وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ...﴾

{Ni Ne ya jɔnw k'i ɲininka Ne la, Ne ka surun ola, Ne be welelikɛla jabi tuma na min na a be Ne wele...} [Suratu Al Bakara: 186].

Alla kɔrɔtani k'A fɔ an ɲɛnɛ aya ninugu la, ko A ka adamadenw ni jinɛw dan, mun na o ye A bato, ani ko A y'a kɛ yamaruya ye - o kɔrɔ ye ko: A ka yamaruya kɛ ani ka sarankana kɛ - A ya jɔnw na Kurana gwɛnin kɔnɔ, ani Ciden nɛnkun kan, kisi ni nɛma b'A ma, ko foy kana bato fɔɔ o tigi,

Alla - bɔɲɛ ni kɔrɔta b'A ye- k'A ɲɛfɔ ko duawu ye bato ba le ye, ni min k'i yɛrɛ bɔɲɛ a ma, o tigi be don tasuma kɔnɔ, ani A k'A ya jɔnw yamaruya k'o ya kelenpe wele, ani A k'A lase ko A ka surun ola A b'o ya duawu jabi, ola; a wajibiyala jɔnw bɛɛ kan o y'o tigi kelenpe wele; sabula duawu ye bato sugu dɔ le ye o dan na min kama, ani o yamaruyuala min na, Alla ko - boɲɛ ni kɔrɔta b'A ye:

﴿قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ162 لَا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ163﴾

{Muhamadu a fɔ ko: «cɛn na, Ne ya seli, ani n'ya kantigɛli, ani n'ya ɲɛnɛmaya ni n'ya saya ye Alla ta ye, dunya bɛɛ lajɛni lamɔ masa»162

Jɛnɲɔgon t'Ala, ani ole ye fɛn ye Ne yamaruya la min na, ani Ne le ye silamaw fɔlɔ ye163} [Suratu Al An’am: 162, 163].

Ola; Alla k'A ya Kira (kisi ni nɛma be A kan) yamaruya ko a ye mɔgɔw kibaruya ko a ya seli ani a ya sarakabɔ - o min ye kanatigɛli ye -, ani a ya balo ani a ya saya; o bɛɛ be Alla kelenpe le ye, dunya bɛɛ tigi, filanan si t'Ala, o kɔson: min be kanatigɛli kɛ fɛn gɛrɛ ye ni Alla tɛ, o tigi ye filankafoya kɛ Alla la, inafɔ n'a seli la fɛn gɛrɛ ye ni Alla tɛ; sabu Alla saniya be A ye ka seli ani kanatigɛli kɛ fɛn fila ye minugu be ɲɔgon fɛ, ani A k'a yira ko o fila bɛɛ be Alla kelenpe le ye filanan si t'Ala, Ni mɔgɔ o mɔgɔ ka kantigɛli kɛ fɛn gɛrɛ ye min te Alla ye, ka bɔ jinɛw la, ani mɛlɛkɛw, ani suw ani o ɲɔgon gɛrɛw, walasa ka gɛrɛ ola n'o ye, o tigi be inafɔ mɔgɔ min ka seli kɛ fɛn gɛrɛ ye min te Alla ye. Anana Hadisa sabatini kɔnɔ, Kira (Alla ka nɛma ani a ya kisi b'A kan) k'a fɔ ko:

«لَعَنَ اللهُ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللهِ».

«Alla ka mɔgɔ danga mɔgɔ min ka kantigɛli kɛ Alla ɲɔgon gɛrɛ ye». Ani Imam Ahmad k'a lakali ni sira ɲuman dɔ ye, ka bɔ Tɔriq bun Shihab fɛ, Alla ma diɲɛna a ma, ko Kira, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ko:

«مرَّ رَجُلَانِ عَلَى قَومٍ لَهُم صَنَمٌ لَا يَجُوزُهُ أَحَدٌ حَتَّى يُقرِّبَ لَهُ شَيئًا، فَقَالُوا لِأَحَدِهِمَا: قَرِّبْ. قَالَ: لَيسَ عِندِي شَيءٌ أَقَرِّبُهُ، قَالُوا: قَرِّبْ وَلَوْ ذَبَابًا، فَقَرَّبَ ذُبَابًا، فَخَلُّوا سَبِيلَهُ، فَدَخَلَ النَّارَ، وَقَالُوا لِلآخَرِ: قَرِّبْ. قَالَ: مَا كُنْتُ لِأُقَرِّبَ لِأَحَدٍ شَيْئًا دُونَ اللهِ جَلَّ جَلَالُهُ، فَضَرَبُوا عُنُقَه، فَدَخَلَ الجَنَّةَ».

«Cɛɛ fila tɛmɛna mɔgɔ dɔw la boli dɔ tun be minugu fɛ, mɔgɔ si tun te tɛmɛ ala fɔɔ a b'a sɔn ni fɛn dɔ ye, o k'o dɔ la kelen ma ko: A sɔn ni fɛn dɔ ye. A ko: Fɛn si te n'bolo n'b'a sɔn ni min ye, o ko: a sɔn ni fɛn dɔ ye hali n'a kɛla ɲimɔgɔ ye. A k'a sɔn ni ɲimɔgɔ dɔ ye; o k'a ya sira bila a ye, a donna tasuma kɔnɔ, o ko tɔ kelen ma: A sɔn ni fɛn dɔ ye. A ko: Ne te fɛn si sɔn ni Alla tɛ min ye boɲɛ tigi ye, o k'a kan tigɛ, a donna Alijinɛ kɔnɔ».

Ola, ni mɔgɔ min b’a yɛrɛ gɛrɛ boli ani a ɲɔgonnaw la ni ɲimɔgɔ ani o ɲɔgon gɛrɛw ye o tigi be kɛ filankafo ye min ka kan ni tasuma donni ye, mɔgɔ ya cogo be di min be jinɛw ani mɛlɛkɛw ani waliyuw wele, ani mɔgɔ ya cogo be di min be dɛmɛ ɲini o fɛ, ani ka dakan ta o ye, ani k'a yɛrɛ gɛrɛ ola ni kanatigɛliw ye, k'a ya nafolo tanga jigi n'o bara nin ye, walima k'a ya banabagatɔ kɛnɛya jigi, walima a ya baganw ani a ya sɛnɛfɛnw kisili jigi, ani mɔgɔ ya cogo be di min b'o kɛ ka siran jinɛw juguya ɲɛ, walima o ɲɔgon gɛrɛw?! Sika si t'ala, mɔgɔ min k'o kɛ ani o ɲɔgon gɛrɛw, ole yɛrɛ ka kan ka kɛ filankafo ye kosɛbɛ, ani a ka kan ni tasuma donni ye ka tɛmɛ cɛɛ nin kan min k'a yɛrɛ gɛrɛ boli la ni ɲimɔgɔ ye.

Fɛn min nana o ko la fana o dɔ le ye Alla kɔrɔtani ya kuma ye:

﴿إِنَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ فَٱعۡبُدِ ٱللَّهَ مُخۡلِصٗا لَّهُ ٱلدِّينَ2 أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلۡخَالِصُۚ وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ3﴾

{Cɛn na, An ka kitabu jigi kana I ma ni cɛn ye, ola, I ye Alla bato ka dina saniya A ye 2}

{A y'a lɔn ko Alla kelenpe le ta ye dina(bato) gwɛnin ye. Wa o minugu ka fɛn gɛrɛ kɛ tigiw ye Alla duguma, (o b'a fɔ ko): an te o bato foy kɔson fɔɔ o y'an surunya Alla la surunyali kojugu la. Cɛn na, Alla be kiti o cɛ fɛn na o be fɔnkɔɲɔgonya kɛla min na. Cɛn na, Alla te mɔgɔ kanda mɔgɔ min ye n'galontigɛla kafiri ba ye (3)} [Suratu Az Zumar: 1-3], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اللَّهِ قُلْ أَتُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ18﴾

{O be fenw bato Alla duguma minugu te tɔrɔ lase o ma walima k'o nafa, ani o b'a fɔ ko: Olugu ye an ya Soronani don bagaw ye Alla fɛ. A fɔ ko: Yala a be fɛn fɔ Alla ɲɛnɛ A te min lɔn sankolow kɔnɔ walima dugukolo kan? Saniya b'A ye ani A kɔrɔtani le ka bɔ fɛn ma o be min fara la A kan.} [Suratu Yunus: 18].

Alla saniya b'A ye k'a lase aya fila ninugu kɔnɔ, ko filankafow ka danfɛnw kɛ o ya kotigiw ye k'o bato Alla kɔ, k'o bato ka fara A kan ni siranya ye, ni jigiya ye, ni sɔnni ye, ni layuru ye, ni duawu ye ani o ɲɔgonnaw, k'a miri k'o kotigiw b'o batobagaw surunya Alla la, ani ka soronalidon kɛ o ye A fɛ, o kɔfɛ Alla-saniya b'A ye- k'o ya n'galon yira, ani k'o ya fu yira, k'o tɔgɔ la n'galontigiw ani kafiriw ani filankafow, k'A yɛrɛ saniya ka bɔ o ya filankafoya ma, Alla kɔrɔtani ko:

﴿...سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ﴾

{...Saniya b'A ye ani A kɔrɔta la, kabɔ fɛn ma o be min kafo A ma} [Suratu An-Nahl: 1]. O kɔson a lɔnna ko, mɔgɔ o mɔgɔ n'a sɔn na ka minɛli kɛ mɛlɛkɛ dɔ la, walima Nabiɲuma dɔ la, walima jinɛ dɔ la, walima yiri dɔ la, walima kabakuru dɔ la, k'o wele ka fara Alla kan, ka dɛmɛ ɲini a fɛ, ani k'a magɛrɛ ala ni layuru ye walima kantigɛli, k'a jigi la a ya soronalidon kan Alla fɛ, ani k'a magɛrɛ Alla la, walima k'a jigi la banabagatɔ kɛnɛyali kan, walima nafolo latangali, walima a ya mɔgɔ min mabɔ la o kisili, walima kow minugu bɔni bɛ o fɛ; o tigi benna nin Filankafoya belebele nin na ani nin balawu jugu nin Alla kɔrɔtani ko min ko la:

﴿إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا48﴾

{A lɔn ko Alla te yafa ko jɔn ye fɛn fara Ale kan, A be yafa fɛn ma min te Filankafoya ye mɔgɔ ye min k'a diya, wa ni mɔgɔ min ka dɔ fara Alla kan a tigi ka tigɛli kɛ jurumuba la 48} [Suratu An Nisa :48], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿...إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوَاهُ النَّارُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ﴾

{Cɛn na, ni mɔgɔ min ka dɔ fara Alla kan, Alla ka Alijinɛ haramuya o tigi ma, ani a sigiyɔrɔ ye tasuma ye, wa dɛmɛbaga te yɛrɛ kuntɔɲɔnaw la.} [Suratu Almaa-ida: 72].

Wa soronalidon be kɛ kiyama lon Alla kelenbagatiya bagaw ni bato kɛrɛkɛrɛya bagaw le ye, a te kɛ filankafow ye, inafɔ Nabiɲuma -nɛma ni kisi b’A ma- k'a fɔ cogo min tuma min na a fɔla A ye ko: Yaa Alla ya Kira! jɔn ne ka kan n'i i ya soronalidon ye ka tɛmɛ bɛɛ kan? A ko:

«مَنْ قَالَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ خَالِصًا مِنْ قَلْبِهِ».

«Mɔgɔ o mɔgɔ k'a fɔ ko: Laa ilaaha illa Lah, k'a bɔ a dusukun na ni kɔnɔnagwɛya ye». Alla ka Ciden, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ko:

«لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ، فَتَعَجَّلَ كُلُّ نَبِيٍ دَعْوَتَهُ، وَإِنِّي اخْتَـبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَومَ القِيَامَةِ، فَهِيَ نَائِلَةٌ إِنْ شَاءَ اللهِ مَن مَاتَ مِنْ أُمَّتِي لَا يُشْرِكُ بِاللهِ شَيْئًا».

«Nabiɲuma kelen-kelen bɛɛ ni A ya duawu le bɛ min be jabi, Nabiɲuma bɛɛ kɔna k'a ya duawu kɛ, n'ga Ne ka n'ya duawu mara ka kɛ soronalidon ye n'ya manton ye kiyama lon, ni Alla sɔnna, a bena mɔgɔ sɔrɔ ka bɔ n'ya manton na min sala k’a sɔrɔ a ma fɛn si fara Alla kan ».

Filankafo fɔlɔw tun sɔnna a ma ko Alla le ye o Tigi ye, ani o Danbaga, ani o Balobaga, n'ga o tun b'o dɛn kiraw, ani waliyuw, ani melekɛw, ani yiriw, ani kabaw, ani o ɲɔgonnaw la, o b'o ya soronalidon jigi Alla fɛ ani k'o magɛrɛ Ala, inafɔ a tɛmɛna ayaw la cogo min, Alla ma lɔyura di oma ola, n'ga Alla k'o jalaki A ka Kitabuba kɔnɔ, k'o tɔgɔla ko kafiriw ani filankafow, ani k'o kɛ n'galontigiw ye o ya miriya la ko nin bato fɛnw be soronalidon kɛ o ye ani ka o madon Alla la, Alla kira, Alla ya nɛma ni kisi be A ma, fana ma lɔyura di oma, n'ga kira, Alla k’a nɛma ni kisi be A ma, k'o kɛlɛ nin filankafoya nin kan fɔɔ o ye bato saniya Alla kelenpe ye, ka kɛɲɛ ni A ya kuma ye, saniya b'A ye:

﴿وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ...﴾

{A ye o kɛlɛ fɔɔ filankafoya kana kɛ, ani bato ye kɛ Alla kelenpe ye...} [Suratu Al Bakara: 193]. Ani Kira ko -nɛma ni kisi b’A ma-:

«أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ، وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ، وَيُؤتُوا الزَّكَاةَ، فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُم وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّ الإِسْلَامِ، وَحِسَابُهُم عَلَى اللهِ».

«N'yamaruyala ko n'ye mɔgɔw kɛlɛ fɔɔ o ye sereya ko tigi si tey ni Alla tɛ ani ko Muhamadu ye Alla ya ciden ye, ani ka seli lɔ, ani ka jaga bɔ, ni o ka o kɛ, o ya jeliw ni o ya nafolow tanga n'ma fɔɔ ni Silamaya ya hakɛ ye, ani o kiti be Alla le ma». Alla ya ciden ya kuma kɔrɔ -Alla ka nɛma ni kisi be A ma-:

«حَتَّى يَشْهَدُوا أَن لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ».

«fɔɔ o ye sereya ko tigi gɛrɛ tɛy fɔɔ Alla» O kɔrɔ ye: fɔɔ o ye bato sabati Alla kelenpe ye o kana fɛn bato min be Alla duguma.

Wa filankafow tun be siran jinɛw ɲɛ, o tun be tanga ɲini o fɛ, ole ko la Alla kɔrɔtani k'A ya kuma jigi:

﴿وَأَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزَادُوهُمْ رَهَقًا6﴾

{Ani ko cɛɛ dɔw ka bɔ adamadenw la tun be tanga ɲini cɛɛ dɔw fɛ ka bɔ jinɛw la, o k'o jidi o sabula siran ya la.} [Suratu Al Jin: 6]. Tafsiri lɔnbagaw ko ayaba nin na: A ya kuma kɔrɔ :

﴿...فَزَادُوهُمْ رَهَقًا﴾

{...ka dɔ fara o ya siranya kan} O kɔrɔ: siranya; sabu jinɛw be o yɛrɛ kɔrɔta ani k'o yɛrɛ boɲɛ n'o k'a ye adamadenw be tanga ɲini o fɛ, o wagati o be siranya caya o kan, fɔɔ o ye o batoli caya ani k'o kɔsegi oma.

Alla ka o falen silamaw ye ni ka tanga ɲini Ale fɛ ye Saniya b'A ye ani A ya kuma dafaninw ye, A k'A ya kuma jigi ola boɲɛ b'A ye:

﴿وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ200﴾

{Ni waswasu dɔ k'I sɔrɔ kabɔ sitana fɛ I ye tanga ɲini Alla fɛ. Cɛn na, Alla ye Mɛnnikɛlaba ye, Lɔnnikɛlaba le.} [Suratu Al Aaraf: 200], Ani Alla ya kuma Alla min ka boɲɛ kɔrɔtani:

﴿قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ1﴾

{Muhamadu A fɔ ko: «Ne be tanga ɲini fajarikɛnɛ ci baga fɛ» 1}, Wa a sabatila ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma ko A ko:

«مَنْ نَزَلَ مَنْزِلًا فَقَالَ: (أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ)؛ لَم يَضُرَّهُ شَيءٌ حَتَّى يَرْتَحِلَ مِنْ مَنْزِلِهِ ذَلِكَ».

«Ni mɔgɔ min jigila yɔrɔ dɔ la, k'a fɔ ko: (Ne be tanga ɲini ni Alla ya kuma dafaninw ye ka bɔ A ya danfɛnw tɔrɔ ma); fɛn si tena a tɔrɔ fɔɔ a ye bɔ o jigi yɔrɔ la».

ka bɔ Ayaw ni hadisa tɛmɛninw na, kisi ɲinina b'a lɔn, ani mɔgɔ min b'a fɛ k'a ya dina latanga ani ka kisi filankafoya ma, a fitini ni a belebele; ko ka jigi la suw kan, ani mɛlɛkɛw, ani jinɛw, ani danfɛn gɛrɛw, ani ka o wele, ani ka tanga ɲini o fɛ, ani o ɲɔgon gɛrɛw; o ye jahiliya wagati filankafow ya kɛwale dɔ le ye, ani filankafoya bɛɛ la juguman dɔ le Alla ma saniya b'A ye. Ola; a be jagoya ko k'o bila, ani ka kɔrɔsili kɛ ola, ani ka ɲɔgɔn ladi a bilali la, ani ka nankarili kɛ mɔgɔ kan min b'o kɛ.

Wa mɔgɔ min lɔnnin be mɔgɔw cɛma ni nin filankafoya baraw ye: a ma daga k'a furu, ani ka a ya sogo kanatigɛnin domu, ani ka seli a su kan, ani ka seli a kɔfɛ, fɔɔ a y'a ya tubi bange ka taga Alla ma saniya be A ye ka bɔ ola, ani ka duawu ni bato kɛrɛkɛrɛya Alla kelenpe ye. Wa duawu ole ye bato ye, duawu kunzɛmɛ yɛrɛ le, inafɔ Alla kira ko nɛma ni kisi be A ma:

«الدُّعَاءُ هُوَ العِبَادَةُ».

«Duawu le ye bato yɛrɛ ye». A lakali la ka bɔ A fɛ nɛma ni kisi b’A ma, cogo gɛrɛ la, ko A ko:

«الدُّعَاءُ مُخُّ العِبَادَةِ».

«Duawu ye bato zɛmɛ le ye». Min ye filankafow ya furu ɲɔgonya ye Alla kɔrɔtani ko:

﴿وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَيُبَيِّنُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ221﴾

{A kana filankafo musow furu fɔɔ o ye limaniya. Limaniyabaga jɔnmuso le ka fisa ni filankafo muso ye, hali n'a diyala a ye. A kana furu kɛ filankafo cɛɛw ma fɔɔ o ye limaniya. Limaniyabaga jɔncɛ le ka fisa ni filankafo cɛɛ ye, hali n'a diyala a ye. O tigi la mɔgɔw be weleli kɛ ka taga tasuma le ma, k'a sɔrɔ Alla be weleli kɛ ka taga Alijinɛ ni yafa le ma A ya diɲɛ la. Ani A be A ya ayaw ɲɛfɔ mɔgɔw ye, walasa o be tagasi.} [Suratu Al Bakara: 221]. Alla -saniya b'A ye- k'a bali silamaw ma ka filankafo musow furu, minugu be boliw bato, ani jinɛw ani mɛlɛkɛw ani fɛn gɛrɛw, fɔɔ o ye limaniya ka bato saniya Alla kelenpe ye, ani ka Ciden -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- cɛntigiya fɛn na A nana ni min ye, ani k'A ya sira labato, ani A k'a bali ka silama musow furu filankafow ma, fɔɔ o ye limaniya ka bato saniya Alla kelenpe ye, ani ka Ciden -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- cɛntigiya ani k'A labato.

Wa Alla kɔrɔtani ka lalɔnniyali kɛ ko jɔnmuso mumini ka fisa ni hɔrɔnmuso filankafo ye, hali n'a diyala mɔgɔ ye min b'a filɛ ani k'a ya kuma mɛn ala cɛɲa ni a ya kuma ɲuman kɔson, ani ko jɔncɛ mumini ka fisa ni hɔrɔncɛ filankafo ye, hali n'a diyala a mɛnbaga ni a filɛbaga ye, a cɛɲa ni a ya kuma ni a ya cɛfariya ni ko gɛrɛw kɔson, o kɔfɛ A ka nin fisamateya sababuw ɲɛfɔ A ya kuma kɔnɔ, saniya b'A ye, ko:

﴿...أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ...﴾

{...Olu be weleli kɛ ka taga tasuma le ma...} [Suratu Al Bakara: 221]. O kɔrɔ ye ko: filankafo cɛmanw ani musomanw; sabu olugu ye tasuma weleli kɛ bagaw dɔ le ye o ya kumaw ni o ya baraw ni o ya tagamacogo ni o ya jogow fɛ, n'ga limaniya jɔn cɛmanw ani musomanw olugu ye Alijinɛ weleli kɛ bagaw dɔ le ye o ya jogow ni o ya baraw ni o ya tagamacogo fɛ, cogo di ninugu ni olugu be se ka kɛ kelen ye!

Wa min ye ka seli kɛ filankafow kan: Alla kɔrɔtani k'a fɔ munafikuw ya ko la ko:

﴿وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ84﴾

{I kana seli ola mɔgɔ si kan min sala fiyew, ani I kana lɔ a kaburu kan. Cɛn na, o kafiriyala Alla ni A ya Kira ma, ka sa k'a sɔrɔ o ye cɛnnikɛlaw ye.} [Suratu At Tawba: 84], Alla kɔrɔtani k'a ɲɛfɔ ayaba nin kɔnɔ ko munafiku ni kafiri, seli te kɛ o kan ; o ya kafiriya kɔson Alla ni A ya Ciden ma, o cogo la fana seli te kɛ o kɔfɛ, ani o te kɛ imamuw ye silamaw ɲɛ ; o ya kafiriya ni o ya lanaya tanya kɔson, ani juguyaba min be o ni silamaw cɛ, ani k'a masɔrɔ o te seli ni bato mɔgɔw ye ; sabu kafiriya ni filankafoya, bara si te to n'o ye, an be Alla dali A ka an kisi o ma. Min ye filankafow ya kantigɛli sogo domuni ye: Alla kɔrɔtani k'a fɔ k'a gwɛya ko jufa sogo ni filankafow ya kantigɛli sogo ye haramu le ye:

﴿وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ121﴾

{A kana fɛn domu Alla tɔgɔ ma fɔ min kan, cɛn na, o ye murutili le ye. Cɛn na, Sitanaw be waswasu bila o ya mɔgɔw kɔnɔ walasa o y'a sɔsɔ, ni a tugula o kɔ, cɛn na, a ye filankafow le ye.} [Suratu Al-An’am: 121], Alla min ye masaba ye ka jufa domu ani filankafo ya kantigɛli sogo domu haramuya silamaw kan; sabu nɔgɔ le, wa o ya kantigɛli jate ni bɛ inafɔ jufa hali n'a ka Alla tɔgɔ fɔ a kan; sabula Alla tɔgɔ fɔli ale fɛ o ye fu le ye min ni nɔn foy si te ala; sabula bato le ye Alla tɔgɔ fɔli ye, wa filankafoya be bato tiɲɛ ani k'a kɛ ko lankolon ye, fɔɔ filankafo ye tubi ka taga Alla ma saniya b'A ye, Nga Alla kɔrɔtani ka kitabu tigiw ya domini daga A ya kuma kɔnɔ, Alla -min saniya b'A ye- ko:

﴿...وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ...﴾

{... wa mɔgɔ minugu ye kitabu tigiw ye, olugu ya domini daganin be a ye, ani a ya domini daganin be olugu ye... } [Suratu Al Maa-ida: 5], Sabula o b'o yɛrɛ dame ka taga sanfɛ dina dɔ ma, k'a fɔ ko o ye Musa ni Isa tugubagaw ye, hali n'a sɔrɔ o ye n'galontigiw ye ola. Alla ka o ya dina wili k'a kɛ fu ye ni ciden Muhamadu, Alla k’a nɛma ni kisi be A ma, cili ye ka taga mɔgɔw bɛɛ ma. Nga Alla kɔrɔtani ka Kitabu tigiw ya domini ani o ya musow daga an ye; kolɔn belebele ani gundow kama minugu be kɔrɔsi sariya fɛ, lɔnnikelaw k'o minugu ɲɛfɔ, n'ga o be fon filankafow kɔ ola minugu be boliw ani suw bato, ka bɔ kiraw ni waliyuw ni mɔgɔ gɛrɛw la; sabula aslu t'o ya dina la, a fana mabɔ cɛn fɛ cogo si, n'ga a ye fu le ye k'a bɔ a aslu la, o kama o mɔgɔw ya fɛn faganin ye jufa le ye, a domuni te daga.

Min ye mɔgɔ ya kuma ye a kumaɲɔgon ma ko: (Jinɛ k'i sɔrɔ), (jinɛ k'i minɛ), (sitana pan na n'i ye), ani o ɲɔgonnaw, o ye nɛni ani dɔgɔyama ne ye, ani o ma daga silamaw cɛ, inafɔ nɛni ani dɔgɔyama suguya tɔw, O te filankafoya ye, fɔɔ ni o fɔbaga be dusukuna-siri kɛ ko jinɛw be se ka ko kɛ mɔgɔw la ni Alla ya diɲɛ n'a sago tɛ, Ni mɔgɔ o mɔgɔ k'o dusukuna-siri kɛ jinɛw wala danfɛn gɛrɛw la, o tigi ye kafiri le ye ni o dusukuna-siri ye; sabu Alla, saniya b’A ye, Ale ye fɛn bɛɛ tigi ye, ani see b'A ye fɛn bɛɛ kan, Ale le ye nafa ani tɔrɔ lase baga ye, fɛn foy tey fɔɔ n’a kɛla ni A ya yamaruya ye, ani A sago ani A ya kow latigɛni kɔrɔ le, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na ka yamaruya di A ya Nabiɲuma ma -nɛma kisi b’A ma- ko a ye mɔgɔw kibaruya ni nin laslu belebele nin ye:

﴿قُلْ لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ وَلَوْ كُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ188﴾

A fɔ ko: «N'te nafa wala tɔrɔ si mara n'yɛrɛ ye, fɔɔ n’a kɛla ni Alla sago ye. ni Ne tun be ko dogoni lɔn, n'tun bena hɛrɛ cama sɔrɔ, ani kojugu tun tena n'sɔrɔ. Ne te foy ye fɔɔ bagabagali kɛbaga ni kibaro duma fɔbaga mɔgɔw ye minugu be limaniya.» [Suratu Al A’raf: 188], O la, ni a kɛla ko danfɛnw ɲɛmɔgɔ ani ola fisamanti, kisi ni nɛma b'A ma, a te nafa wala tɔrɔ si mara a yɛrɛ ye, fɔɔ n’a kɛla ni Alla sago ye, mɔgɔ gɛrɛ ta be kɛ cogo di danfɛnw na?! Wa ayaw cama be o kɔrɔ nin na.

Nga min ye ka filɛlikɛlaw, ani jinɛmoriw ani lolofilɛlaw n'o ɲɔgonnaw ɲininka, ka bɔ mɔgɔw la minugu be kibaruya di ko dogoninw kan, o ye ko jugu ye min te daga, ani k'o cɛntigiya ole ka jugu ani a kɔn ni ne kosɛbɛ, o kuma toy o ye kafiriya bolofara dɔ le ye; inafɔ Kira ko cogo min na nɛma ni kisi b’A ma:

«مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيءٍ؛ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ يَومًا».

«Ni mɔgɔ min tagala filɛlikɛla dɔ fɛ k'a ɲininka ko dɔ la, a ya seli tena minɛ tele binani» Muslim y’o lakali a ya Sɔhih kɔnɔ, Ani a be a ya Sɔhih kɔnɔ fana, ka bɔ Muhawiya fɛ min ye Al-Hakam As-Sulami dencɛ ye, Alla ka diɲɛ a ma:

«أَنَّ النَّبيَّ ﷺ نَهَى عَنْ إِتْيَانِ الكُهَّانِ وَسُؤَالِهِم».

«Ko Nabiɲuma nɛma ni kisi b'A ma, A ka gwɛni kɛ ka bɔ filɛlikɛlaw fɛ tagali n'o ɲininkali ma».

Ani Sunna kitabuw tigiw k'a lakali ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ko a ko:

«مَنْ أَتَى كَاهِنًا، فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ؛ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ ﷺ».

«Ni mɔgɔ o mɔgɔ tagala filɛlikɛla fɛ, k'a cɛntigiya a ya kuma la; o tigi kafiriya la fɛn ma min jigila Muhamadu kan nɛma ni kisi b’A ma». Wa hadisa cama be ni kɔrɔ sabati. A be jagoya silamaw kan: o ye o yɛrɛ kɔrɔsi ka bɔ cɛncɛn lalaw ani filɛlikɛlaw, ani jinɛmori tɔw ɲiningali ma, minugu be bara kɛ ni kibaruyaw di ye ko dogoninw kan, ani ka silamaw lafili, a kɛla furakɛli tɔgɔ la wala fɛn gɛrɛ tɔgɔ la, ka kɛɲɛ ni min tɛmɛna Alla ka ciden -nɛma ni kisi b’A ma- ya gwɛni la ka bɔ o ma, ani A ya bagabagali kɛ ka bɔ ola. A fana be don o kɔnɔ: fɛn min mɔgɔ dɔw b'o wele o yɛrɛ la fura tɔgɔ la ka bɔ ko dogoninw na, ni a ka banabagatɔ ya imama kasa ta, wala muso banabagatɔ ya disa kasa, wala o ɲɔgonnaw, a b'a fɔ ko: nin banabagatɔ cɛman wala nin banabagatɔ musoman ka nin kɛ, ka nin kɛ, ka bɔ ko dogoninw la minugu tagamasiɛn te banabagatɔ ya fugulan ni o ɲɔgonnaw la, o bɛɛ laɲini te foy ye fo ka fili don jama kɔnɔ, walasa o y'a fɔ ko: a be fura lɔn, ani bana suguw ni o sababuw. Tuma dɔw la, a be se ka fura dɔ di o ma, o be bɛn ni kɛnɛya ye Alla ya latigɛ la, o b'a to o b'a miiri ko kɛnɛya sɔrɔla a ya fura sababu le fɛ, Tuma dɔ la, bana be kɛ jinɛ ni sitana dɔw sababu le la, minugu be bara kɛ mɔgɔ ye min b'a yɛrɛ kɛ filakɛla ye, ani o b'a kibaruya ko dogonin dɔw la o bɔla minugu kalaman, a be sinsin o kan, ani a be jinɛw ni sitanaw diɲɛ ɲini ni bato ye min be bɛn o ma. Ola, o be bɔ o banabagatɔ la, ani ka fɛn to o tun be min lala a kan ka bɔ tɔrɔya la, o min filɛ nin ye o ye fɛn lɔnni ye jinɛw ni sitanaw ya ko la ani mɔgɔ minugu be bara kɛ n'o ye.

A be wajibiya silamaw kan fana : k'o yɛrɛ kɔrɔsi ola, ani ka ɲɔgon ladi a toli la, ani k'i sɛmɛ Alla kan Saniya b'A ye, ani ka dusu sabati A kan kow bɛɛ la, basi te sariya kirisiw ni fura daganiw kɛli la, ani furakɛli dɔtɔrɔw fɛ minugu be filɛli kɛ banabagatɔ kan, ani k'a ya bana lɔn ni sababuw ye minugu be ye ani minugu be famu, Wa a sabatila ka bɔ Alla kira fɛ, Alla ka kisi ni nɛma b'A ma ko A ko:

«مَا أَنْزَلَ اللهُ دَاءً إِلَّا أَنْزَلَ لَهُ شِفَاءً، عَلِمَهُ مَنْ عَلِمَهُ، وَجَهِلَهُ مَنْ جَهِلَهُ».

«Alla ma bana si jigi fɔɔ A ka fura jigi ala, mɔgɔ min k'a lɔn, o tigi k'a lɔn, ani mɔgɔ min m'a lɔn, o tigi m'a lɔn». Ani Kira ko: Alla ka nɛma ni kisi b’A ma:

«لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ، فإِذَا أُصِيبَ دَوَاءٌ الدَّاءَ بََرَأَ بِإِذْنِ اللهِ».

«Bana bɛɛ ni a fura le, ola, ni fura bɛnna bana ma, a be kɛnɛya Alla sago la». Ani Kira ko: Alla ka nɛma ni kisi b’A ma:

«عِبَادَ اللهِ، تَدَاوَوا وَلَا تَدَاوَوا بِحَرَامٍ».

«Alla ya jɔnw, a ye fura kɛ, a kana fura kɛ ni haramu ye». Wa hadisa cama be ni kɔrɔ sabati.

An be Alla le dali, boɲɛ be A ye, A ye silamaw bɛɛ ya lahalayaw la ɲɛn o ye, ani k'o dusukunw ni o farikolow kɛnɛya ka bɔ ko jugu bɛɛ la, ani k'o fara ɲɔgon kan kandaya kan, ani A y’an ni o bɛɛ tanga lajarabiliw ma minugu be mɔgɔw lafili, ani ka bɔ sitana ni a ya mɔgɔw labato ma. Ale le be se kow bɛɛ la, se te jɔn ye, fanga te jɔn na fɔɔ ni a kɛla ni Alla ya dɛmɛ ye min ye masa kɔrɔtani ye ani masaba.

Ani Alla ye nɛma ni kisi ni barika kɛ A ya jɔn ani a ya ciden an ka Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mɔgɔw ani A ya sɔhabaw.

***

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

Cikan naninan:

Ka bato kɛ ni bid'aa wurudi ni filankafoya wurudiliw ye

Ka bɔ Abdul Aziz ibn Abdullah ibn Baz fɛ, ka taga balemacɛba (.........) ma, Alla k'a bɛnsema di a ma hɛrɛ bɛɛ la, Amina.

Alla ye kisi kɛ a kan, ani A ya hinɛ n’a ya barika.

O kɔfɛ : A ya kitabu ɲuman sela ne ma, -Alla ye a kanda ni A ya kandali ye- ani fɛn min b'a kɔnɔ ko mɔgɔ dɔw be A ya jamana kɔnɔ, minugu ka minɛni kɛ wurudiliw la Alla ma dalilu si jigi minugu kan, o dɔw ye bid'aa ye, ani dɔw ye filankafoya ye, ani o b'o dame ka taga limaniyabagaw kuntigi ma : Ali bin Abi Talib, Alla ka diɲɛ a ma, ani a ɲɔgon gɛrɛ, O be o wurudiliw kalan zikiri kɛ yɔrɔw la, walima misiriw kɔnɔ fitiri seli kɔfɛ, k'a jate ko a be mɔgɔ madon Alla la, inafɔ o ya kuma: Alla hakɛ la, Alla ya cɛɛw, a ye an dɛmɛ ni Alla ya dɛmɛ ye, ani a ye kɛ an dɛmɛbaga ye ni Alla ya dɛmɛ ye. Ani inafɔ o ya kuma: Yaa kutubuw! ani yaa kuntigiw! a ye an jabi Yaa dɛmɛbagaw an cɛma, ani a ye soronalidon kɛ Alla fɛ, a ya jɔn nin lɔni filɛ, ka to a ya bon da la, ani a be siran a ya kundagala surunya ɲɛ, an dɛmɛ Yaa Alla kira! Mɔgɔ gɛrɛ te ne fɛ me taga min kɔ, ani ne ya ɲinita be sɔrɔ alugu le fɛ, alugu le ye Alla ya mɔgɔw ye, Hamza boɲɛ kɔson, shedufilew ɲɛmɔgɔ, ani an dɛmɛbaga minugu be a cɛma, an dɛmɛ Yaa Alla kira! Ani inafɔ o ya kuma: Alla, I ye kisi kɛ mɔgɔ kan, I ka min kɛ sababu ye I ya sebagaya gundow bɔli la ani I ya hinɛ yelenw gwɛlila, fɔɔ a kɛla nɔnabila ye Masaya lɔyɔrɔ la, ani I yɛrɛ ka gundow kalifa.

A ya ɲinini ka ɲɛfɔli kɛ fɛn min ye ko kura ye dina la, ani fɛn min ye filankafoya ye, ani ni seli be bɛn Imamu kɔfɛ min be duawu kɛ ni nin duawu ye, o bɛɛ lɔnni tun ne wa?

Jabi: Tano be Alla kelenpe ye, nɛma ni kisi be mɔgɔ kan Nabiɲuma gɛrɛ te min kɔfɛ, ani A ya so mogɔw ani A ya sɔhabaw, ani mɔgɔ o mɔgɔ ka kanda sira tagama ni A ya kandali ye, fɔɔ ka se sara lon ma.

O kɔfɛ: I y'a lɔn - Alla k'i dɛmɛ - ko Alla kɔrɔtani ka danfɛnw dan, ani ka Cidenw ci, nɛma ni kisi b'o ma, mun na o ye Ale kelenpe bato, ani o kana foy fara A kan, ka fɛn gɛrɛw bɛɛ to min te Ale ye, inafɔ Ale Alla kɔrɔtani ko cogo min na:

﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ56﴾

{Ne ma jinɛw ni adamadenw dan foy kɔson fɔɔ o ye Ne bato}. [Suratu Az-zariyat : 56].

Wa bato - inafɔ a ɲɛfɔli tɛmɛna cogo min na - a kɔrɔ ye: ka Alla kan bato saniya be A ye ani k'A ya ciden Muhamadu kan labato; ni baraw kɛli ye Alla ni A ya ciden ka yamaruya kɛ ni minugu kɛli ye, ani k’i yɔrɔ ma janya fɛn na o ka gwɛni kɛ ka bɔ minugu ma, ni limaniya ye Alla ni A ya ciden ma, ani kɔnɔgwɛya Alla ye, ni kanu dan ye Alla ye, ani majigi dafani A kelenpe ye kɔrɔta b'A ye, a kana kɛ fɛn gɛrɛ ye; inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na:

﴿وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...﴾

{ i Matigi ka yamaruya kɛ ko a kana foy bato fɔɔ Ale ...} [Suratu Al Israa: 23] O kɔrɔ ye ko: A ka yamaruya ni sarankanali kɛ ko ka A kelenpe bato, Ani A kɔrɔtani ko :

﴿الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ2 الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ3 مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ4 إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ5﴾

{Tano be Alla ye, danfɛnw bɛɛ Tigi 2

Dunya hinɛ ni lahara hinɛ kɛrɛkɛrɛni tigi 3

Sara lon marabaga 4

An be Ile kelen le bato, an be dɛmɛ ɲini Ile kelen le fɛ 5﴿ [Suratu Al Fatiha: 2-5], Ola; Alla kɔrɔtani k'a bange nin ayaw la ko: Ale le ka kan ka bato A kelenpe, ani ka dɛmɛ ɲini A kelenpe fɛ. Wa A kɔrɔtani ko:

﴿إِنَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ فَٱعۡبُدِ ٱللَّهَ مُخۡلِصٗا لَّهُ ٱلدِّينَ2 أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلۡخَالِصُۚ...﴾

{Cɛn na, An (Alla) ka kitabu jigi kana I ma ni cɛn ye, ola I ye Alla bato ka dina saniya A ye 2

Alla ta le ye dina gwɛnin ye...} [Suratu Az Zumar: 2-3], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ14﴾

{Ola, a ye Alla wele ka dina saniya A ye, hali n'o ma diya kafiriw ye.} [Suratu Gaafir: 14], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا18﴾

{Ani ko misiriw ye Alla ta le ye, ola, a kana fɛn si wele ka fara Alla kan.} [Suratu Al Jin: 18], Wa ayaw ka ca nin kɔrɔ nin na, o bɛɛ b'a yira ko a be wajibiya ka Alla kelenbagatiya ni bato ye.

A lɔnni ne ko duawu sugu bɛɛ ye bato le ye, ola; a te daga adamaden si ye a ye duawu kɛ mɔgɔ si ye ni a tigi tɛ, ani a man kan ka dɛmɛ ɲini walima ka dɛmɛ ɲini gɛlɛya kow la mɔgɔ si fɛ ni a tigi tɛ, bara kɔson ni ayaba ninugu ye, ani minugu nana o kɔrɔ ɲɔgon na. Wa laada kow te don nin na ani sababu minugu bey danfɛn ɲɛnɛma min be yɔrɔ la se be minugu la, sabula o te bato ye. A be bɛn dalilu ani bɛnkan la adamaden ye ka dɛmɛ ɲini adamaden ɲɛnɛma fɛ laada kow la minugu kɛli se be a ye; inafɔ a ye dɛmɛ ɲini a fɛ walima ka dɛmɛ ɲini a fɛ gɛlɛya kow la ka a den ya tɔrɔya gɛn, walima a ya barakɛden walima a ya wulu, ani o ɲɔgon gɛrɛw. Inafɔ mɔgɔ ye dɛmɛ ɲini mɔgɔ fɛ min be ɲɛnɛmaya la, min bey fɛn na a se be min na, wala min tey ni sababu lɔnniw dɔ ye inafɔ bataki sɛbɛli wala o ɲɔgonna ko dɔ, a ya so lɔli la, wala a ya mobili labɛnni na, wala o ɲɔgonna ko dɔw, Ani o dɔ ye: adamanden ye dɛmɛ ɲini a tɔɲɔgonw fɛ gɛlɛya kow la, jihadi ani kɛlɛ la, ani o ɲɔgon gɛrɛw. O dɔ fana ye Alla kɔrɔtani ya kuma ye Musa ya kisa la, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma:

﴿...فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ...﴾

{...O kɛ, mɔgɔ min bɔla a ya jama la, o ka dɛmɛ ɲini a fɛ mɔgɔ kan min bɔla a juguw la ...} [Suratu Al-Qasas: 15].

Nga ka dɛmɛ ɲini gɛlɛya kow la suw fɛ, ani jinɛw ani mɛlɛkɛw, ani yiriw ani kabakuruw: o ye filankafoya belebeleba dɔ le ye, sabula o ye fɛn kelen ne ye ni filankafo fɔlɔw tun be min kɛ o ya jow bato la; inafɔ Uza ani Lati ani o ɲɔgon gɛrɛw. Ani o cogo kelen na, ka dɛmɛ ɲini gɛlɛya kow la ani ka dɛmɛ ɲini ɲɛnɛmaw fɛ, mɔgɔw be minugu jate waliyuw ye, fɛn na min te se ka kɛ ni Alla kelenpe tɛ; inafɔ ka banabagatɔw kɛnɛya, ani ka dusukunw kanda, ani ka don Alijinɛ na, ani ka kisi tasuma ma, ani o ɲɔgon gɛrɛw.

Wa aya tɛmɛninw ani fɛn minugu nana o kɔrɔ la ka bɔ ayaw ni hadisaw la: o bɛɛ b'a yira ko wajibi le ka dusukunw ɲɛsin Alla ma kow bɛɛ la, ani ka bato saniya Alla kelenpe ye; sabu jɔnw dan na ole kama, ani o yamaruya la ole la -inafɔ a tɛmɛna ayaw la cogo min na-, ani inafɔ a be Alla ya kuma na cogo min na:

﴿وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا...﴾

{A ye Alla bato, a kana foy fara A kan ...} [Suratu An Nisaa: 36], Ani Alla ya kuma, saniya be A ye:

﴿وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ...﴾

{o ma yamaruya foy la fɔɔ o ye Alla bato, ka kɛ kɔnɔgwɛya bagaw ye Alla ye dina la...) [Suratu Al bayinah: 5], Ani Nabiɲuma ya kuma -Alla ka nɛma ni kisi b’a ma- Muaazu -Alla ma diɲɛna a ma- ya hadisa kɔnɔ:

«حَقُّ اللهِ عَلَى العِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلَا يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا».

«Alla ya hakɛ jɔnw kan ye ko o ye A bato, ani o kana foy fara A kan». Bɛn kɛla o Hadisa kɛnɛya kan, ani Nabiɲuma ya kuma nɛma ni kisi b’A ma Ibn Masud ya hadisa kɔnɔ, Alla ka diɲɛ a ma :

«مَنْ مَاتَ وَهُوَ يَدْعُو لِلَّهِ نِدًّا؛ دَخَلَ النَّارَ».

«Mɔgɔ min sala k'a sɔrɔ a be fɛn gɛrɛ wele ka fara Alla kan; a be don tasuma kɔnɔ». Bukhari y’o lakali. Wa a nana Sɔhihu fila kɔnɔ ka bɔ Ibn Abbas ya hadisa la, Alla ye diɲɛ o fila ma, ko Nabiɲuma, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, tuma min na A ka Muaazu ci Yemen, A ko a ma :

«إِنَّكَ تَأْتِي قَومًا أَهْلَ كِتَابٍ، فَلْيَكُنْ أَوَّلَ مَا تَدْعُوهُم إِلَيهِ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ».

«I be tagala kitabu dongow jama dɔ le ma, fɛn fɔlɔ min i be n'o wele ka taga a ma, o ye kɛ ka sereya kɛ ko tigi si tey ni Alla tɛ». a nana fɔ cogo dɔ gɛrɛ la:

«اُدْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللهِ».

«I ye o wele ka sereya kɛ ko tigi si tey ni Alla tɛ, ani ko Ne ye Alla ka ciden ye». A be Bukhari ya lakali cogo la :

«فَلْيَكُنْ أَوَّلَ مَا تَدْعُوهُم إِلَى أَنْ يُوَحِّدُوا اللهَ».

«Fɛn fɔlɔ ye kɛ i b'o wele ka taga min ma: Alla kelenbagatiya ye». A nana Sɔhih Muslim kɔnɔ: ka bɔ Tariq bin Ashyam al-Ashja'i fɛ Alla ka diɲɛ a ma ko Nabiɲuma, Alla k’a nɛma ni kisi b’A ma, ko:

«مَنْ قَالَ: لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ، وَكَفَرَ بِمَا يُعْبَدُ مِن دُونِ اللهِ؛ حَرُمَ مَالُهُ وَدَمُهُ، وَحِسَابُهُ عَلَى اللهِ جَلَّ جَلَالُهُ».

«Mɔgɔ o mɔgɔ k’a fɔ ko: Bato fɛn tey ni Alla tɛ, ka kafiriya fɛn bɛɛ ma min be bato ni Alla tɛ; o tigi ya nafolo ni a joli kɛla haramu ye, a ya kontebɔ be Alla le ma, Min ye masaba kɔrɔtani ye». Wa hadisa ka ca min be ni kɔrɔ sabati.

Wa nin Alla kelenbagatiya nin le ye Silamaya dina aslu ye, ani ale le ye dina sinsi fɛn ye, ale le ye kow kuntigi ye, ani faridaw bɛɛ la nafaman, ole ye kun ye jinɛw ni adamadenw danni na, ani hikma cidenw bɛɛ ci la (Alla ka kisi ni nɛma b'O kan), inafɔ ayaw minugu b'o yira tɛmɛna cogo min na, o dɔ le ye Alla ya kuma ye -saniya be A ye- ko:

﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ56﴾

{Ne ma jinɛw ni adamadenw dan foy kɔson fɔɔ o ye Ne bato.} [Suratu Az zariyat: 56]. O daliluya fana dɔ ye: Alla Min ye masaba kɔrɔtani ye- ya kuma ye :

﴿وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ...﴾

{Cɛn na An (Alla) ka ciden dɔ ci manton kelenkelen bɛɛ ma, k'a fɔ o ye ko: «A ye Alla bato, a ye a yɛrɛ mabɔ Tɔgutu la...} [Suratu An Nahli: 36], Ani Alla ya kuma saniya ni kɔrɔta b'A ye:

﴿وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ25﴾

{An (Alla) ma ciden si ci I ɲɛ, fɔɔ An ye gundo siri kana di a ma ko: «tigi si tey fɔɔ Ne, ole kɔson, a ye Ne bato» 25} [Suratu Al Anbiya: 25]. Alla boɲɛ b'A ye ko Nuhu ni Hudu ni Sɔlihu ni Shuaybu ya ko la, nɛma ni kisi be O ma, k'o ko O ya jamaw ma:

﴿...اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ...﴾

{...A ye Alla bato, tigi gɛrɛ te ala Ale kɔ...} [Suratu Al Aaraf: 59], Nin le ye cidenw bɛɛ ya weleli ye, inafɔ aya fila tɛmɛninw k'a yira cogo min na, ani cidenw juguw sɔnna a ma ko cidenw k'o yamaruya ko o ye Alla kelenpe bato, ani ka batofɛn tɔw bato bila minugu be bato A duguma, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na Adu kaw ya kissa la, ko o k'a fɔ Hudu (Alla ka kisi ni nɛma b'A kan) ye:

﴿...أَجِئْتَنَا لِنَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ وَنَذَرَ مَا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا...﴾

{...I nana an ma ko an ye Alla kelenpe le bato, ani ka an faw tun be min bato toy wa?...} [Suratu Al Ahraf : 70], Alla kɔrɔtani, saniya b'A ye, ko Kurayshiw ya ko la, tuma min an ya Nabiɲuma Muhamadu -nɛma ni kisi b’A ma- k'o wele ka taga Alla kelenpe bato ma, ani ka fɛnw toy o be minugu bato A kɔ, inafɔ mɛlɛkɛw, waliyuw, boliw, yiriw, ani o ɲɔgonnaw:

﴿أَجَعَلَ الْآلِهَةَ إِلَهًا وَاحِدًا إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عُجَابٌ5﴾

{Yala A ka batofɛnw kɛ Alla kelenpe le ye wa? Sika t'ala, nin ye kabako ko le ye dɛ 5} [Suratu Sɔd: 5], ani Alla ko saniya ni kɔrɔta b'A ye, o ya ko la:

﴿إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ35 وَيَقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُوٓاْ ءَالِهَتِنَا لِشَاعِرٖ مَّجۡنُونِۭ36﴾

{O tun kɛla, ni a fɔla o ye ko: tigi si tey fɔɔ Alla, o b'o yɛrɛboɲɛ 35

wa o b'a fɔ ko: a fɔ, an bena an ya batofɛnw toy kumalɔnna dɔ, fatɔ dɔ kɔson wa? 36} [Suratu As-Sɔffat: 35-36], Wa aya cama be o kɔrɔ yira.

Ka bɔ an ka kuma minugu fɔ ayaw ni hadisaw la: a be bange i ye - Alla ka dɛmɛ kɛ ne ni i ye, ka dina famuya sɔrɔ, ani ka dunya tigi ya hakɛ lɔnni sɔrɔ - ko nin duawu ni dɛmɛ ɲini cogo ninugu - i ka minugu ɲɛfɔ i ya ɲiningali la -, o bɛɛ ye filankafoya belebeleba dɔw ye; sabu o ye bato le ye fɛn gɛrɛ ye Alla kɔ, ani ka fɛnw ɲini suw ni mɔgɔ minugu tey fɛ, mɔgɔ si te se minugu la ni Alla kelenpe tɛ. Ani o ka jugu ka tɛmɛ fɔlɔ mɔgɔw ya filankafoya kan; sabu fɔlɔ mɔgɔw tun be filankafoya kɛ nɔgɔya wagati dɔrɔn ne la, Wa gɛlɛya wagati la, o be Alla bato ni kɔnɔgwɛya ye; sabu o b'a lɔn ko Ale - saniya b'A ye - kelenpe le be se k'o bɔ gɛlɛya la fɛn gɛrɛ te se, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na A ya Kitabu gwɛnin kɔnɔ o filankafow ya ko la:

﴿فَإِذَا رَكِبُواْ فِي ٱلۡفُلۡكِ دَعَوُاْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ فَلَمَّا نَجَّىٰهُمۡ إِلَى ٱلۡبَرِّ إِذَا هُمۡ يُشۡرِكُونَ65﴾

{Ni o yɛlɛla kurun kɔnɔ, o be Alla dali ka dina saniya A kelenpe ye. Nga tuma min n'A k'o kisi ka taga gwɛ kan dɔrɔn o be dɔ fara A kan.} [Suratu Al Ankabut: 65], ani Alla ko saniya b'A ye A be kumana o fɛ aya gɛrɛ la:

﴿وَإِذَا مَسَّكُمُ ٱلضُّرُّ فِي ٱلۡبَحۡرِ ضَلَّ مَن تَدۡعُونَ إِلَّآ إِيَّاهُۖ فَلَمَّا نَجَّىٰكُمۡ إِلَى ٱلۡبَرِّ أَعۡرَضۡتُمۡۚ وَكَانَ ٱلۡإِنسَٰنُ كَفُورًا67﴾

{Ani tumana min na ni tɔrɔ k'a sɔrɔ baji la a be dɛmɛ ɲini minugu fɛ o be tunun ni Ale (Alla) tɛ. Nga tumana min na ni A k'a lakanan ka alase gwɛ kan, a be a kɔ don. Wa adamaden kɛla nɛma barika lɔnbali ye.} [Suratu Al Israa: 67].

Ni mɔgɔ dɔ ko filankafo kɔfɛ mɔgɔ ninugu cɛma ko: An ya laɲini tɛ ko olugu yɛrɛ be dɛmɛ kɛ, ani olugu yɛrɛ b'an ya banabagatɔw kɛnɛya, walima olugu yɛrɛ b'an nafa, walima olugu yɛrɛ b'an tɔrɔ, n'ga an ya laɲini ye o ye solonali le kɛ Alla fɛ o kow la?

A jabi ye: ko a ye fɔ a ɲɛnɛ ko: nin le ye kafiri fɔlɔw ya ganiya ani o laɲini ye, o laɲini tun tɛ ko o ya batofɛnw be fɛn dan, wala ka balo di, wala ka nafa lase wala ka tɔrɔ lase o yɛrɛma, sabu Alla kɔrɔtani ka min fɔ Kurana kɔnɔ o b'o sɔsɔ, ani k'o laɲini tun ye o ya soronalidon ani o ya daraja le ye, ani o y'o gɛrɛ Alla kɔrɔtani la, inafɔ Alla ko cogo min na saniya ni kɔrɔta b'A ye:

﴿وَيَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡ وَيَقُولُونَ هَٰٓؤُلَآءِ شُفَعَٰٓؤُنَا عِندَ ٱللَّهِ...﴾

{O be fɛnw bato Alla duguma minugu te tɔrɔ lase o ma walima k'o nafa, ani o b'a fɔ ko: Ninugu ye an ya soronalidonbagaw ye Alla fɛ...} [Suratu Yunus: 18]، Alla k'o jabi ola ko:

﴿...قُلۡ أَتُنَبِّـُٔونَ ٱللَّهَ بِمَا لَا يَعۡلَمُ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ سُبۡحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ﴾

{...A fɔ ko: A be Alla kibaruya fɛn na A te min lɔn sankolow kɔnɔ walima dugukolo kan wa? saniya b'A ye ani A kɔrɔtani le ka bɔ fɛn ma o be min fara A kan} [Suratu Yunus: 18]، Alla kɔrɔtani k'a gwɛya ko A te mɔgɔ si lɔn sankolo la ani dugukolo kan min be soronadonli kɛ A yɔrɔ cogo min na filankafow b'a ɲini na; wa fɛn min bey k'o te Alla ya lɔnniya la, o fɛn tey; sabu foy te dogo Ala saniya b'A ye. Ani A kɔrɔtani ko :

﴿تَنزِيلُ ٱلۡكِتَٰبِ مِنَ ٱللَّهِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَكِيمِ 1 إِنَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ فَٱعۡبُدِ ٱللَّهَ مُخۡلِصٗا لَّهُ ٱلدِّينَ2 أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلۡخَالِصُۚ وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ3﴾

{Kitabu jigili ka bɔ Alla Fangatigi yɔrɔ, ani kowlabɛnbaga 1

{Cɛn na, An (Alla) ye kitabu jigi kana I ma ni cɛn ye, ole kɔson, i ye Alla bato ka dina saniya A ye 2

{A y'a lamɛn, bato gwɛnin dafani be kɛrɛkɛrɛ Alla kelenpe le ye. Ani mɔgɔ minugu ka fɛn gɛrɛw kɛ tigiw ye k'o bato Alla duguma, (ko): An te o bato foy kɔson fɔɔ o ye an surunya Alla la surunyali kojugu la. Cɛn na, Alla be kiti kɛ o cɛ fɛn na o be sɔsɔli kɛla min na. Cɛn na, Alla te mɔgɔ kanda min ye ngalontigi ni kafiriba ye 3} [Suratu Az Zumar: 1-3].

Dina kɔrɔ ye yan: bato ye, o ye: ka Alla kan bato ani k'a ya ciden kan labato nɛma ni kisi b’A ma, inafɔ a tɛmɛna cogo min na -, ani minugu be don ala fana: ka duawu kɛ, ani ka dɛmɛ ɲini gɛlɛya kow la, ani siranya, ani jigiya, ani kantigɛli, ani dakan ta, inafɔ seli ani sun, Ani o ɲɔgonna gɛrɛw be don ala ka bɔ fɛnw la Alla ani A ya ciden ka yamaruya kɛ ni minugu ye. A k’a bange - saniya be A ye - ko bato be kɛ Ale kelenpe le ye, ani ko a be wajibiya jɔnw kan o ye bato kɛrɛkɛrɛya Ale ye - kɔrɔta be A ye - ; sabu A ka yamaruya min di Nabiɲuma ma nɛma ni kisi b’A ma ka bato kɛrɛkɛrɛya Ale ye, o ye yamaruya le ye nin manton nin denw bɛɛ ye.

O kɔfɛ Alla kɔrɔtani k'a bange kafiriw ya ko la ko:

﴿...وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ...﴾

{Ani minugu ka tigiw kɛ ka fara A (Alla) kan,(o ko) an t'o bato foy kɔson fɔɔ o ye an surunya Alla la surunyali kojugu la} [Suratu Az Zumar: 3]. Alla k'o jabi n'A ya kuma ye saniya b'A ye:

﴿...إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ﴾

{...Cɛn na Alla be kiti tigɛ o ni ɲɔgon cɛ o be fɔnkɔɲɔgonya la fɛn min na, cɛn na Alla te mɔgɔ kanda min ye ngalontigɛla kafiriba ye} [Suratu Az Zumar: 3], Alla saniya be A ye k'a fɔ nin ayaba nin kɔnɔ: ko kafiriw ma waliyuw bato Alla duguma foy kɔson fɔɔ o y'o surunya Alla la surunyali kojugu la; wa ole ye kafiriw ya laɲini ye fɔlɔ ani bi, wa Alla kɔrɔtani k'o galontigɛya n'A ya kuma ye:

﴿...إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ﴾

{...Cɛn na Alla be kiti tigɛ o ni ɲɔgon cɛ fɛn min na o be ɲɔgon sɔsɔ la, cɛn na Alla te mɔgɔ kanda min ye ngalontigɛla kafiriba ye} [Suratu Az zumar: 3], Alla saniya b'A ye k'o ya galon bange o ya miriya la ko o ya batofɛnw b'o surunya Alla la, ani A k'o kafiriya ni fɛn sababu ye o ka filankafoya bato min ɲɛsin o ma. Ola; mɔgɔ o mɔgɔ min hakili be se ka fɛn woloma b'a lɔn ko filankafo fɔlɔw ya filankafoya tun ye ka Nabiɲumaw, waliyuw, yiriw, kabaw, ani danfɛn gɛrɛw ta ka kɛ soronalidonnaw ye o ni Alla cɛ, Ani o ya dusukuna-siri ko o b'o mako ɲɛn ni Alla ya yamaruya ni A diɲɛ tɛ, -saniya be Alla ye ani A kɔrɔtani le-, inafɔ minisiriw be soronalidon kɛ masaw fɛ cogo min na, o k'A suma, -boɲɛ b'A ye-, masaw ni ɲɛmɔgɔw ma, O ko: Inafɔ min mako be masa walima ɲɛmɔgɔ la, a be soronalidon ɲini a fɛ ka tɛmɛ a ya mɔgɔ kɛrɛkɛrɛninw ni a ya minisiriw fɛ, o cogo kelen na an fana be an gɛrɛ Alla la ka tɛmɛ A ya kiraw ni A ya waliyuw batoli fɛ. Wa o ye galon bɛɛ ya galon dɔ ye; sabu saniya be A ye - bɔɲɔgon te Ala, wa A te suma n'A ya danfɛnw ye, wa mɔgɔ si te soronalidon A fɛ fɔɔ n'A ka diɲɛ di soronalidon la, wa a te diɲɛ di mɔgɔ si ma fɔɔ A kelenbagatiya bagaw. Wa see be A ye fɛn bɛɛ kan saniya ni kɔrɔta b'A ye, ani A be fɛn bɛɛ lɔn, wa Ale le ye makaritigiw bɛɛ ya makaritigi ye. A te siran foy si ɲɛ; sabu saniya be A ye, Ale le ye karabali masa ye A ya jɔnw kan, A b'A sago kɛ ola, A te inafɔ masaw ni ɲɛmɔgɔw, sabu olugu see te fɛn bɛɛ la, ole kama o mako be mɔgɔw la minugu b'o dɛmɛ kow la o see te minugu la; ka bɔ o ya minisiriw la, o ya mɔgɔ kɛrɛkɛrɛninw la, ani o ya sɔrɔdasiw la, inafɔ o mako be mɔgɔw la fana minugu be fangatanw makow lase o ma o te minugu makow lɔn, ola, o mako be mɔgɔw la minugu b'o makari ɲini ani k'o diɲɛ ɲini ka bɔ o ya minisiriw ni o ya mɔgɔ kɛrɛkɛrɛninw la, Wa tigi kɔrɔtani boɲɛ b'A ye, Ale -saniya b'A ye-mako t'A ya danfɛnw si la, ani A be hinɛ ola ka tɛmɛ o bamusow kan. Ale le ye masa kiti kɛla ni masa tilennin ye, min be fɛnw bila o yɔrɔw la o ni minugu ka kan, ka kɛɲɛ ni A ya kolɔn, A ya lɔnni ani A ya see ye, ole la, A te daga k'A suma n'A ya danfɛnw ye cogo si. Ole kama Alla kɔrɔtani k'a ɲɛfɔ A ya gafe kɔnɔ ko: Filankafow tun sɔna a ma ko Ale le ye Danbaga ye, Balolibaga ye, Kow ɲɛnɛbɔbaga ye, ani ko Ale le be ɲangatɔ jabi, ka tɔrɔ wili, ka ɲɛnɛmaya di ani ka saya kɛ, ani o ɲɔgonna gɛrɛw Alla ya kɛwalew la saniya b'A ye. Wa cɛn na, kɛlɛ tun be filankafow ni cidenw cɛ ka batoli kɛrɛkɛrɛya Alla kelenpe ye ko la, inafɔ Alla masaba kɔrɔtani ko cogo min na:

﴿وَلَئِن سَأَلۡتَهُم مَّنۡ خَلَقَهُمۡ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ...﴾

{Ni i k'o ɲininga ko jɔn le ka o dan, o bena a fɔ ko: Alla...} [Suratu Az Zukhruf: 87], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿قُلۡ مَن يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ أَمَّن يَمۡلِكُ ٱلسَّمۡعَ وَٱلۡأَبۡصَٰرَ وَمَن يُخۡرِجُ ٱلۡحَيَّ مِنَ ٱلۡمَيِّتِ وَيُخۡرِجُ ٱلۡمَيِّتَ مِنَ ٱلۡحَيِّ وَمَن يُدَبِّرُ ٱلۡأَمۡرَۚ فَسَيَقُولُونَ ٱللَّهُۚ فَقُلۡ أَفَلَا تَتَّقُونَ31﴾

{A fɔ ko: Jɔn ne b’a garizɛgɛ ka bɔ sankolo ni dugukolo la? Walima jɔn le ye mɛnni ni yeli marabaga ye? Ani jɔn le be ɲɛnɛman bɔ su la, ka su bɔ ɲɛnɛman la, ani jɔn le be ko bɛɛ latigɛ? O bena a fɔ ko: Alla A fɔ ko: yala a te siran A ya jangata ɲɛ wa?} [Suratu Yunus: 31], Wa aya minugu be ni kɔrɔ sabati o ka ca.

Ayaw kofɔli tɛmɛna kaban, minugu b'a yira ko sɔsɔli min tun be cidenw ni mantonw cɛ, o ma kɛ foy kɔson fɔɔ ka bato saniya Alla kelenpe ye, inafɔ Alla kɔrɔtani ya kuma:

﴿وَلَقَدۡ بَعَثۡنَا فِي كُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولًا أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجۡتَنِبُواْ ٱلطَّٰغُوتَ...﴾

{Cɛn na An (Alla) ka ciden dɔ ci manton kelenkelen bɛɛ ma, k'a fɔ o ye ko: A ye Alla bato, a y'a yɛrɛ mabɔ Tɔgutu la...} [Suratu An Nahli: 36], Ani aya minugu nana o kɔrɔ la. Wa Alla, saniya b'A ye, ka soronalidon ko ɲɛfɔ A ya kitabu sanuman kɔnɔ yɔrɔ caman na, Alla kɔrɔtani ko:

﴿...مَن ذَا ٱلَّذِي يَشۡفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذۡنِهِ...﴾

{... mɔgɔ si te se ka soronadonli kɛ A yɔrɔ ni A ma kɛ n’A ya diɲɛ ye ...} [Suratu Al Bakara: 255]. Ani Alla min ye masa fanga tigi ani masaba kɔrɔtani ye ko:

﴿وَكَم مِّن مَّلَكٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ لَا تُغۡنِي شَفَٰعَتُهُمۡ شَيۡـًٔا إِلَّا مِنۢ بَعۡدِ أَن يَأۡذَنَ ٱللَّهُ لِمَن يَشَآءُ وَيَرۡضَىٰٓ26﴾

{Wa mɛlɛkɛ caman be sankolow kɔnɔ, o ya soronalidon te nafa kɛ foy la, fɔɔ Alla ya diɲɛ kofɛ soronalidon kɛla ye min k'A diya, ani ka diɲɛ a ma.} [Suratu An Najm: 26].

Ani Alla ko mɛlɛkɛw mankutu la:

﴿...وَلَا يَشۡفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ٱرۡتَضَىٰ وَهُم مِّنۡ خَشۡيَتِهِۦ مُشۡفِقُونَ﴾

{...Ani o te soronalidon kɛla si ye fɔɔ n'Alla sɔnna k'o ye soronalidon kɛ min ye, ani o ye siranbagaw ye Alla ɲɛsiranya kɔson} [Suratu Al Anbiya: 28]."

Wa an tigi Alla masaba kɔrɔtani k'a fɔ ko A te diɲɛ kafiriya ma A ya jɔnw fɛ, n'ga A be diɲɛ o fɛ waleɲumanlɔn le ma, wa waleɲumanlɔn ye ka Ale kelenbagatiya ani ka bara kɛ ni A bato ye, Alla kɔrɔtani ko:

﴿إِن تَكۡفُرُواْ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِيٌّ عَنكُمۡۖ وَلَا يَرۡضَىٰ لِعِبَادِهِ ٱلۡكُفۡرَۖ وَإِن تَشۡكُرُواْ يَرۡضَهُ لَكُمۡ...﴾

{Ni a kafiriyala, a y'a lɔn ko Alla ye kari baga ye ka bɔ a ma, wa A te diɲɛ kafiriya ma a ya jɔnw fɛ, wa ni a k'A koɲumalɔn, A be diɲɛ a ma a ye...} [Suratu Az-Zumar: 7].

Wa Bukhari k'a lakali a ya Sɔhihu kɔnɔ, ka bɔ Abu Hurayrata fɛ Alla ka diɲɛ a ma, a ko: Yaa Alla kira! Jon ne ka kan n'i ya soronalidon ye ka tɛmɛ bɛɛ kan? A ko:

«مَنْ قَالَ: لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ خَالِصًا مِنْ قَلْبِهِ».

«Mɔgɔ o mɔgɔ k'a fɔ ko: Laa ilaaha illa Lah, ka bɔ a dusu la ni kɔnɔgwɛya ye». Walima A ko:

«مِنْ نَفْسِهِ».

«kabɔ a yɛrɛ niikun na».

a be Sɔhihu kɔnɔ, ka bɔ Anas fɛ, Alla ka diɲɛ a ma, ka bɔ Nabiɲuma fɛ Alla ka nɛma ni kisi be A ye, ko A ko:

«لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ، فَتَعَجَّلَ كُلُّ نَبِيٍّ دَعْوَتَهُ، وَإِنِّي اخْتَبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ، فَهِيَ نَائِلَةٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ مَنْ مَاتَ مِنْ أُمَّتِي لَا يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا».

«duawu dɔ be Nabiɲuma bɛɛ fɛ min be jabi, Nabiɲuma bɛɛ kɔrɔtɔla ka a ya duawu kɛ, n'ga Ne kɔni ye n'ya duawu mara ka kɛ soronalidon ye n'ya manton ye kiyama lon, a be mɔgɔ sɔrɔ N'ya mantɔn cɛma, ni Alla sɔnna, min sala k'a sɔrɔ a ma foy fara Alla kan». Wa Hadisa ka ca min be ni kɔrɔ sabati.

An ka aya ni Hadisa minugu bɛɛ kofɔ, o bɛɛ b'a yira ko bato ye Alla kelenpe ya hakɛ le ye, ani ko a daganin tɛ ka bato foy kɛ fɛn gɛrɛ ye min te Alla ye, hali n'a kɛla Nabiɲumaw ye walima mɔgɔ gɛrɛw, ani ko soronalidon ye Alla kɔrɔtani ya mara ye, Inafɔ A ko cogo min na saniya b'A ye:

﴿قُل لِّلَّهِ ٱلشَّفَٰعَةُ جَمِيعٗا...﴾

{A fɔ ko: soronalidon bɛɛ ye Alla le ta ye...} [Suratu Az Zumar: 44] Mɔgɔ si man kan ni a ye, fɔɔ n’a kɛla A ya diɲɛ kɔfɛ soronalidon baga ye, ani A ya diɲɛ kɔfɛ mɔgɔ ma soronalidon be kɛla min ye, wa Ale saniya b'A ye, A te diɲɛ fɛn si ma ni A kelenbagatiya tɛ-inafɔ a tɛmɛna cogo min na-. Ka bɛn o ma: nin yɔrɔ te filankafow ye soronalidon la, Alla kɔrɔtani ka o ɲɛfɔ A ya kuma la:

﴿فَمَا تَنفَعُهُمۡ شَفَٰعَةُ ٱلشَّٰفِعِينَ 48﴾

{Ola, soronalidon bagaw ya soronalidon te o nafa.} [Suratu Al-Mudasir: 48], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿...مَا لِلظَّٰلِمِينَ مِنۡ حَمِيمٖ وَلَا شَفِيعٖ يُطَاعُ﴾

{...teri te yɛrɛkuntɔɲɔnnaw la ani soronalidon baga min kan be labato} [Suratu Gaafir: 18].

Wa a lɔnnin ne ko ni tɔɲɔli fɔla nin cogola a laɲini ye filankafoya le ye Alla ma, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:

﴿...وَٱلۡكَٰفِرُونَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ﴾

{... kafiriw le ye yɛrɛkuntɔɲɔnnaw ye} [Suratu Al Bakara: 254], Ani A kɔrɔtani ko :

﴿...إِنَّ ٱلشِّرۡكَ لَظُلۡمٌ عَظِيمٞ﴾

{...cɛn na , filankafoya ye yɛrɛkuntɔɲɔnba ye} [Suratu Luqman: 13].

Ola, I ka fɛn min fɔ ɲiningali la: sufi dɔw ya kuma misiriw kɔnɔ ani yɔrɔ gɛrɛw la ko: Alla, I ye nɛma kɛ mɔgɔ kan I ka min kɛ sababu ye I ya sebagaya gundo farali la, ani I ya hinɛ yelenw bɔli la, a kɛla nɔnabila ye Matigiya la ani I yɛrɛ ya gundow kalifa. .. fo ka taga se kuma laban na.

A jabi ye k'a fɔ ko: Nin kuma nin n'a ɲɔgonnaw ye yɛrɛ karaba ni dantɛmɛ kow le ye; an ya Nabiɲuma Muhamadu, Alla ka nɛma ni kisi be A ma, k'an gwɛn ka bɔ min ma; hadisa la Muslim ka min lakali Sɔhihu kɔnɔ ka bɔ Abudulayi ibn Maswudu fɛ, Alla ka diɲɛ be a ma, ko Alla ka ciden, Alla ka nɛma ni kisi be A ma, ko:

«هَلَكَ المُتَنَطِّعُونَ» قَالَهَا ثَلَاثًا.

« dantɛmɛ bagaw halaki la» A k'a fɔ siɲɛ saba.

Imam Al-Khattabi, Alla ka hinɛ ala, ko: «Al-Mutanatti»: o ye mɔgɔ ye min b'a yɛrɛ duguya fɛn kɔnɔ, ka a yɛrɛ karaba a ɲinini na Ahlul-Kalaam mɔgɔw ya sira la, minugu be don ko la min ma ɲɛsin o ma, ka don ko la o hakili te se min ma.

Abu Sa'adat Ibnul Asir ko: Olugu ye minugu be don kuma kɔnɔ ka tɛmɛ a dan kan, minugu be kuma fɔ k'a bɔ o kan jukɔrɔba la, a bɔra (Al Nath) la, o min ye da sanfɛ yɔrɔ ye, o kɔfɛ, o ka la mɔgɔ kelenkelen bɛɛ la min be dantɛmɛ kɛ kuma fɔli ni bara kɛli la.

Wa ka bɛn fɛn ma nin Imamu fila ninugu ka min fɔ, a be gwɛya i ye, ani mɔgɔ o mɔgɔ famuya dɔnni be min na, ko ka sɔli ni salamu kɛ an ya Nabiɲuma ani an matigi Alla ka ciden kan, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma nin cogo nin na; o be jate dantɛmɛ ni yɛrɛ karaba ye gwɛni kɛla ka bɔ min ma. Min daga la silama ye nin bonda nin na, o ye k'a ɲini ka seli ni kisi kɛ ciden kan ka kɛɲɛ ni kɛcogo sabatini ye ka bɔ A fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, wa wasa be ola ka bɔ fɛn gɛrɛ ma.

A be ka bɔ ola: Bukhari ni Muslim ka min lakali Sɔhihu fila kɔnɔ, ka bɔ Kaeab bin Ujrata fɛ Alla ka diɲɛ a ma, ko Sɔhabaw, Alla ka diɲɛ o ma, o k'a fɔ ko: Alla ya kira! Alla ka an yamaruya ko an ye seli kɛ I kan; an me seli kɛ I kan cogo di? A ko:

«قُولُوا: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ».

«A ko: Taa Alla! I ye sɔli kɛ Muhamadu ni Muhamadu ka somɔgɔw kan, inafɔ I ka sɔli kɛ Ibrahima ni Ibrahima ya somɔgɔw kan cogo min na. Cɛn na, i ye tano masa ye ani I ye masaba ye, Ani I ye hɛrɛ kɛ Muhamadu ni Muhamadu ya somɔgɔw kan, inafɔ I ka hɛrɛ kɛ Ibrahima ni Ibrahima ya somɔgɔw kan cogo min na. Cɛn na, I ye tano masa ye ani I ye masaba ye».

Wa a be Sɔhihu fila kɔnɔ, ka bɔ Abu Humaydi As-Saeidi la, Alla ka diɲɛ a ma, ko a ko: yaa Alla ya ciden! an be sɔli kɛ cogo di I kan? A ko:

«قُولُوا: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى أَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى أَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ».

«A y'a fɔ ko: Alla, I ye sɔli kɛ Muhamadu ni A ya musow ni A bɔnsɔnw kan, inafɔ i ka sɔli kɛ Ibrahima ka somɔgɔw kan cogo min na. Ani I ye hɛrɛ kɛ Muhamadu ni A ya musow ni A bɔnsɔnw kan, inafɔ I ka hɛrɛ kɛ Ibrahima ya somɔgɔw kan cogo min na. Cɛn na, I ye tano masa ye ani I ye masaba ye».

Wa a be Sɔhihu Muslim kɔnɔ ka bɔ Abu Mas'ud Al-Ansari la, Alla ka diɲɛ a ma, a ko: Bashir bin Sa'd ko: Alla ya cidɛn! Alla y'an yamaru ko an ye sɔli kɛ I kan; ola an be sɔli kɛ I kan cogo di? A k'a makun, o kɔfɛ A ko:

«قُولُوا: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ؛ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ؛ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ فِي العَالَمِينَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، وَالسَّلَامُ كَمَا عَلِمتُم».

«A y'a fɔ ko: Yaa Alla! sɔli kɛ Muhamadu ni Muhamadu ya somɔgɔw kan; inafɔ I ka sɔli kɛ Ibrahima ya somɔgɔw kan cogo min na, ani I ye hɛrɛ kɛ Muhamadu ni Muhamadu ya somɔgɔw kan; inafɔ I ka hɛrɛ kɛ Ibrahima ya somɔgɔw kan cogo min na danfɛnw cɛma, cɛn na, I ye tano masa ye ani I ye masaba ye, ani kisi, inafɔ a k'a lɔn cogo min na».

O kumadenw n'o ɲɔgonnaw ani dɔ gɛrɛw - minugu sabatila ka bɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b’A ma, olugu le silama ka kan ka bara kɛ n'o ye a ya seli n'a ya kisi ɲini la Alla ka ciden kan nɛma ni kisi b’A ma; sabu ciden -nɛma ni kisi b’A ma- le k'a lɔn ka tɛmɛ mɔgɔw bɛɛ kan fɛn min bɛnnin ne k'a bara A ya hakɛ la, inafɔ Ale le ka lɔn ka tɛmɛ mɔgɔw bɛɛ kan cogo min na kumaden minugu ka kan ka bara A tigi ya hakɛ la.

Nga kuma karabaninw ni kuma kuraw, ani kuma minugu kɔrɔ be se ka sɔrɔ a te cɛn ye; inafɔ kuma minugu kofɔla ɲiningali nin na, a te daga ka bara kɛ n'olugu ye; sabu yɛrɛdiyagoya b'o kɔnɔ, ani sabu o be se ka ɲɛfɔ kɔrɔ cɛjuguw la, k'a sɔrɔ fana o be fɔnkɔɲɔgonya kɛ Alla kira nɛma ni kisi b'a ma ya kuma sugandininw na, A ka A ya manton kanda ka taga minugu ma, k'a sɔrɔ Ale le ya lɔnni ka bon ni danfɛnw bɛɛ ta ye, A ya kɔnɔnagwɛya ka bon ka tɛmɛ o bɛɛ ta kan, ani A mabɔla yɛrɛdiyagoya la ka tɛmɛ bɛɛ kan, A Matigi ya nɛma ni kisi bɛɛ la ɲuman b'A kan.

Koɲɛ be nin ne ye, wa n'b'a jigi ko dalilu minugu kofɔla an fɛ Alla kelenbagatiya yɛrɛyɛrɛ kɔrɔfɔli la, ani filankafɔya yɛrɛyɛrɛ, ani danfara min be filankafo fɔlɔw tun be min kan, ani filankafo labanw be min kan nin bonda nin na, ani sariya solatu kɛ cogo ɲɛfɔli Alla ya ciden kan Alla ya kisi ni nɛma b'A ma, ko o be kɛ fɛn ye min be cɛn ɲinina wasa ani k'a kari. Nga mɔgɔ min t'a fɛ ka cɛn lɔn; o tigi ye tugubaga ye a nii sago le kɔ , Alla masaba kɔrɔtani ko:

﴿فَإِن لَّمۡ يَسۡتَجِيبُواْ لَكَ فَٱعۡلَمۡ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهۡوَآءَهُمۡۚ وَمَنۡ أَضَلُّ مِمَّنِ ٱتَّبَعَ هَوَىٰهُ بِغَيۡرِ هُدٗى مِّنَ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّٰلِمِينَ50﴾

{N'o ma I jabi, I y'a lɔn ko o be tugula o nii sagow le kɔ. Wa jon ne fili ni bɛ ka tɛmɛ mɔgɔ kan min tugula a nii sago kɔ ni kandali tɛ ka bɔ Alla fɛ? cɛn na, Alla te jama yɛrɛkun tɔɲɔlaw kanda.} [Suratu Al-Qasas: 50].

Ola, Alla saniya b'A ye, k'a bange nin ayaba kɔnɔ ko: mɔgɔw ye kulu fila ye ka ɲɛsin Alla k'A ya Nabiɲuma Muhamadu -nɛma nikisi b’A ma- ci ni kandali ni cɛn dina min ye o ma:

A fɔlɔ ye: min be Alla ni A ka ciden jabi.

A filanan: mɔgɔ min tugula a nii sago kɔ; o kɔfɛ Alla saniya b'A ye ko mɔgɔ filinin tey ka tɛmɛ mɔgɔ kan min tugula a nii sago kɔ ni a ma kɛ kanda ye ka bɔ Alla fɛ.

An be Alla le dali - A daraja ka bon a kɔrɔtani- A y'an kisi ka bɔ nii sago labato la, ani A y'an ani an badenmaw bɛɛ kɛ Alla ni A ya Kira (Alla ye nɛma ni kisi kɛ A kan) kan minɛbagaw ye, ani A ya sariya boɲɛ bagaw, ani mɔgɔw lasiranbagaw ye ka bɔ fɛn bɛɛ ma min be A ya sariya sɔsɔ inafɔ bida'aw ni nii sago labato.. Ale le ye masa fonisereba ye.

Alla ye nɛma kɛ a ya Jon ni A ya Ciden, an ya Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mɔgɔw ani a ya sɔhabaw, ani mɔgɔ minugu tugula o kɔ ni ɲumanya ye fo ka se kiti lon ma.

Lasɔmini ko kuraw dina kɔnɔ o ko la

Abdulaziz bin Abdullah bin Baaz

***

dyo397v5.0 - 17/08/2026