حِرَاسَةُ التَّوحِيدِ
Alla kelenbagatiya kɔrɔsili
لِسَمَاحَةِ الشَّيْخِ العَلَّامَةِ
عَبْدِ العَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ بَازٍ
رَحِمَهُ اللهُ
A walafila Lɔnnikɛlaba bolo
Min ye Abdul Aziz ibn Abdullah ibn Baz ye
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Alla kelenbagatiya kɔrɔsili
Cikan fɔlɔ:
Dusukuna-siri tilennin ani ko min be a sɔsɔ
Tano be Alla kelenpe ye, nɛma ni kisi be mɔgɔ kan Nabiɲuma gɛrɛ te min kɔfɛ, ani A ka so mɔgɔw ani A ka sɔhabaw.
O kɔfɛ: Tuma min na ni dusukuna-siri ɲuman kɛla silamaya dina aslu ye ani dina sinsin fɛn, ne k'a ye ko a nafa ka bon ka kuma koɲɛ ni kan, ani ka sɛbɛli kɛ ani ka gafe lɔ walasa k'a walawala ani k'a ɲɛfɔ.
Wa a lɔnnin le ni sariya daliluw ye ka bɔ Kitabu ni Kira ka hadisa la: ko kɛwalew ni kumaw te se ka ɲɛ, walima ka minɛ, fɔɔ ni o bɔla dusukuna-siri sabatini na. Nga ni dusukuna-siri ma sabati, ola, kɛwalew ni kumaw minugu be bɔ ala, olugu be cɛn, inafɔ Alla kɔrɔtani k'a fɔ cogo min na:
﴿...وَمَن يَكۡفُرۡ بِٱلۡإِيمَٰنِ فَقَدۡ حَبِطَ عَمَلُهُۥ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ﴾
{...Ni mɔgɔ min bana limaniya ma, o tigi ka bara cɛna, wa lahara fana, a bena kɛ bɔnɛbagaw cɛma}" [Suratu Al Maa-ida: 5].
Ani A ko :
﴿وَلَقَدۡ أُوحِيَ إِلَيۡكَ وَإِلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكَ لَئِنۡ أَشۡرَكۡتَ لَيَحۡبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ 65﴾
{Cɛn na, An ye gundo siri ka taga I ma, ani minugu kɔna I ɲɛ, ko n'I ka dɔ fara Ne kan, I ya bara bɛɛ bena cɛn, ani I bena kɛ bɔnɛbagaw cɛma.} [Suratu Al-Zumar 65].
Wa ayaw minw be ni kɔrɔ sabati o ka ca. Alla ka gafe gwɛni ani A ka ciden kankelentigi ya sunna, nɛma ni kisi ɲuman ye bɔ a Matigi yɔrɔ ka kɛ a kan, o y'a yira ko dusukuna-siri ɲuman lɔsenw ye ko wɔɔrɔ ye, O ye: ka limaniya Alla ma, ani A ya mɛlɛkɛw, ni A ya gafew ni A ya cidenw ni lon laban, ani latigɛ a ɲuman ni a juguman. Nin ko wɔɔrɔ ye dusukuna-siri ɲuman lɔsenw ye, Alla ya gafe darajama jigila ni minugu ye, ani Alla k'A ya ciden Muhamadu- Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- ci ni min ye, O laslu wɔɔrɔw dalilu cama sabatila ka bɔ Kurana ni Hadisa sabatiniw kɔnɔ, o misali dɔ ye nin ye:
A fɔlɔ: Daliluw ka bɔ Kurana kɔnɔ; o dɔ ye: Alla min ye masaba ye ya kuma:
﴿لَّيۡسَ ٱلۡبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ قِبَلَ ٱلۡمَشۡرِقِ وَٱلۡمَغۡرِبِ وَلَٰكِنَّ ٱلۡبِرَّ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلۡكِتَٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ...﴾
{Ɲumanya te k’i ɲɛsin kɔrɔn fan fɛ wala teleben fan fɛ, n'ga Ɲumanya ye ka la Alla la, ani lon laban, ani mɛlɛkɛw ani kitabu, ani nabiɲumaw ...} [Suratu Al Bakara: 177].
Ani Alla ya kuma saniya ni kɔrɔta tigi:
﴿ءَامَنَ ٱلرَّسُولُ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِ مِن رَّبِّهِۦ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَۚ كُلٌّ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّن رُّسُلِهِ...﴾
{Ciden limaniyala fɛn ma min jigila a ma ka bɔ a Matigi fɛ ani muminuw fana limaniyala a ma. O bɛɛ limaniya la Alla ma, ani A ya mɛlɛkɛw, ani A ya gafew, ani A ya cidenw, o b'a fɔ ko, an te danfara kɛ A ka cidenw si cɛ...} [Suratu Al Bakara: 285],
Ani Alla ya kuma saniya b'A ye:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ ءَامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَٱلۡكِتَٰبِ ٱلَّذِي نَزَّلَ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَٱلۡكِتَٰبِ ٱلَّذِيٓ أَنزَلَ مِن قَبۡلُۚ وَمَن يَكۡفُرۡ بِٱللَّهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ فَقَدۡ ضَلَّ ضَلَٰلَۢا بَعِيدًا 136﴾
{ Yaa alugu minugu limaniyala! a ye limaniya Alla ma ani A ya ciden ani Kitabu min A k'a lajigi A ya ciden kan ani Kitabu min A k'a lajigi ka kɔn. Wa ni mɔgɔ min kafiriyala Alla ma ani A ya mɛlɛkɛw ani A ya kitabuw ani A ya cidenw ani lon laban o tigi filila filila min ni kandaya cɛ ka jan.} [Suratu An-Nisa: 136].
Ani Alla ya kuma, saniya b'A ye:
﴿أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِنَّ ذَٰلِكَ فِي كِتَٰبٍۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٞ 70﴾
{Yala i m'a lɔn ko Alla be sankolo kɔnɔ fɛnw ni dugukolo kɔnɔ fɛnw bɛɛ lɔn wa, o kow be gafɛ kɔnɔ, o ko ka nɔgɔ Alla ma kojugu.} [ Suratu Al-Haj 70].
A filanan: A daliluya kabɔ Sunna la; o la hadisa malɔnni min sabatila ni Muslim k'a lakali a ya sɔhihu kɔnɔ, kabɔ muminuw ɲɛmɔgɔ ya hadisa la Umar bin katab Alla ka diɲɛ a ma, ko mɛlɛkɛ Jibril ka Nabiɲuma ɲininga- nɛma ni kisi b’A ma- ka bɔ limaniya ma, A ko a ma:
«الإِيمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ، وَمَلَائِكَتِهِ، وَكُتُبِهِ، وَرُسُلِهِ، وَاليَوْمِ الآخِرِ، وَتُؤْمِنَ بِالقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ».
«Limaniya ye ka la Alla la, ani A ya mɛlɛkɛw, ani A ya gafew, ani A ya cidenw, ani lon laban, ani latigɛ a ɲuma ni a juguma»1. Hadisa dafa, Ani Shaykhuba fila y'o lakali - ni danfara dɔɔnin ye - ka bɔ Abu Hurayra ya hadisa la, Alla ka diɲɛ a ma.
A be ka bɔ nin lɔsen wɔɔrɔ borofara la: fɛnw o fɛnw be wajibiya silama kan ka la ala, ani ka limaniya ama Alla ko la, ani lasegili lon ko la, ani ko dogonin gɛrɛw; ka bɔ fɛn na Alla ni A ya ciden ye minugu kofɔ nɛma ni kisi b’A ma.
O fɛn wɔɔrɔw walawala ye nin nugu ye:
Laslu fɔlɔ: ka limaniya Alla kɔrɔtani ma
O be tali kɛ ko dɔw la, o dɔw ye: Ka limaniya ko Ale le ye Alla ye min ya Alla ya ye cɛn ye, min kakan ni bato ye wa fɛn si mankan ni bato ye Ale kɔ; sabu Ale le ye danfɛnw danbaga ye, ani ɲumankɛbaga o ye, ani o garizɛgɛbaga, ani o ya gundo ni o ya kɛnɛkan kow lɔnbaga, ani Ale le ye sebaga ye o kanlabatobagaw sara la ani ka ola kan sɔsɔ kɛ bagaw jangata.
Alla ka adamadenw ni jinɛw dan nin batow le kɔson, ani A k'o yamari ala, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na:
﴿وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِيَعۡبُدُونِ 56 مَآ أُرِيدُ مِنۡهُم مِّن رِّزۡقٖ وَمَآ أُرِيدُ أَن يُطۡعِمُونِ 57 إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلرَّزَّاقُ ذُو ٱلۡقُوَّةِ ٱلۡمَتِينُ 58﴾
{Ne ma jinɛw ni adamadenw dan foy kɔson fɔɔ o ka ne bato (56)
Ne te balo ɲini o fɛ, ani ne te a ɲini o fɛ o ka ne ladomini 57
Cɛn na, Alla le ye sɔnni masa ye, fanga tigi gɛlɛn ne 58} [ Suratu Al-zariyat : 56-58].
Ani A ko :
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱعۡبُدُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُمۡ وَٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ21 ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَرۡضَ فِرَٰشٗا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءٗ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَخۡرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزۡقٗا لَّكُمۡۖ فَلَا تَجۡعَلُواْ لِلَّهِ أَندَادٗا وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ 22﴾
{Yaa a lugu mɔgɔw a ye a Matigi bato, min k'a dan ani jona mɔgɔw, walasa a ye se ka Alla ɲɛsiranya sɔrɔ 21
Ale min ka dugukolo fɛnsɛn a ye ani ka sankolo lɔ, ani ka sanji jigi ka bɔ san fɛ ka yiridenw falen n'a ye, k'o kɛ garizɛgɛ ye a ye, a kana sinanw kɛ Alla la k'a sɔrɔ a b'a lɔn ko sinan t'Ala 22} [Suratu Al Bakara: 21-22].
Wa Alla ka cidenw ci ani ka gafew jigi: ka nin cɛn nin ɲɛfɔ, ani ka weleli kɛ ka taga ama, ani ka bagabagali kɛ ka bɔ fɛn ma min b'A sɔsɔ, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na saniya b'A ye
﴿وَلَقَدۡ بَعَثۡنَا فِي كُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولًا أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجۡتَنِبُواْ ٱلطَّٰغُوتَ...﴾
{Cɛn na An (Alla) ka ciden dɔ ci manton bɛɛ ma, k'a fɔ o ye ko: «A ye Alla bato, a y'a yɛrɛ mabɔ Tɔgutu la...} [Suratu An-Nahl: 36].
Ani A ko :
﴿وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِيٓ إِلَيۡهِ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱعۡبُدُونِ25﴾
{An (Alla) ma ciden si ci I ɲɛ, fɔɔ an ye gundo siri kana di ama ko tigi si tey fɔɔ Ne, ole kɔson, a ye Ne bato 25} [Suratu Al Anbiya: 25].
Ani Alla min ye masa ba ni fanga tigi ye, ko:
﴿الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ1 أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ2﴾
{Alif laam raa. Nin ye Kitabu le ye min ayaw bila cogo ɲɛna ka sɔrɔ k'o walawala, ka bɔ ko lɔn masa fɛ min ye lɔnni masa ye 1
{Ko a kana fɛn bato Alla kɔ, Ne ye bagabagali baga le ye a ye ani lanisɔndiya baga 2} [Suratu Huud: 1-2].
O bato nin cɛn ye: ka Alla saniya ni kɔrɔta b'A ye kelenpe bato, k'A kɛrɛkɛrɛ ni bato sugu bɛɛ ye A ka min ɲini A ya jɔnw fɛ; ka bɔ duwawu la, ani siranya ni jigiya ni seli ni sun ni kana tigɛli ni layiru ni o ɲɔgɔn na gɛrɛw bato suguyaw la, ni yɛrɛmajigi ye A ye, ani ka nege A ya sara la, ani siran A ya jangata ɲɛ, ani ni kanu dafani ye A ye, ani yɛrɛdɔgɔyali A bonya ye.
Wa ni mɔgɔ o mɔgɔ miirila Kurana sanuman la: a b'a ye ko a fanba jigila nin lasili belebele ba nin le kan; inafɔ Alla kɔrɔtani ya kuma:
﴿إِنَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ 2 أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ3﴾
{Cɛn na, An (Alla) ka kitabu jigi kana I ma ni cɛn ye, ola, I ye Alla bato k'i kɔnɔgwɛya dina la A ye 2
A ye a tolomalɔ bato sanuman, ɲuman be Alla le ye, mɔgɔ minugu ka fɛn gɛrɛw kɛ tigiw ye Alla kɔ (o b'a fɔ ko): an t'o lugu bato fɛn gɛrɛ kɔson fɔɔ o y'an surunya Alla la, cɛn na Alla be kiti kɛ o cɛ fɛn na o be ɲɔgon sɔsɔla min na, cɛn na Alla te mɔgɔ kanda min ye wiyafɔlaba ni kafiriba ye 3} [Suratu Az Zumar 2-3].
Ani Alla kɔrɔtani ya kuma saniya b'A ye:
﴿وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُ...﴾
{Wa I Matigi ka yamaruya kɛ ko a kana foy bato Ale kɔ...} [Suratu Al Israa: 23].
Ani Alla ya kuma Alla min ye masaba ni fanga tigi ye:
﴿فَٱدۡعُواْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ وَلَوۡ كَرِهَ ٱلۡكَٰفِرُونَ14﴾
{Ola, a ye Alla wele kɔnɔgwɛya la bato kɔnɔ A ye, hali n'a goyala kafiriw ye 14} [Suratu Gaafir: 14].
O cogo kelen na, ni mɔgɔ min mirila Kira ka sunna la, a b’a ye ko janto kɛla nin laslu ba nin na fana, a be ka bɔ o la: hadisa min lakali la Sɔhihu fila kɔnɔ ka bɔ Muaaz la, Alla ma diɲɛna ama, ko Kira, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ko:
«حَقُّ اللهِ عَلَى العِبَادِ أَن يَعْبُدُوهُ وَلَا يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا».
«Alla ya hakɛ jɔnw kan ye ko o y'A bato, ani o kana foy fara A kan»2.
A fana be don limaniya la Alla ma : ka limaniya fɛn bɛɛ ma Alla ka min wajibiya A ya jɔnw kan, ani k'a faridaya o kan; inafɔ Silamaya lɔsen loru kɛnɛmantaw.
Olugu ye: ka sereya ko tigi si tey ni Alla tɛ, ani ko Muhamadu ye Alla ka ciden ye, ani ka seli lɔ, ani ka jaga bɔ, ani ka sunkalo sun, ani ka Alla ka bon sanuman heji ni a sira se kɛla mɔgɔ min ye, ani farida gɛrɛ minw sariya sanuman nana ni olugu ye.
Nin lɔsenw bɛɛ la nafama ani o bɛɛ la belebeleba ye: ka sereya kɛ ko tigi gɛrɛ tey ni Alla tɛ, ani ko Muhamadu ye Alla ka ciden ye, nin sereya nin kɔrɔ ye: ka bato kɛrɛkɛrɛya Alla kelenpe ye, ani k'a gwɛnni kɛ fɛn bɛɛ la min te Alla ye, wa ole ye «Laa ilaha illa Alla» kɔrɔ ye, a kɔrɔ - inafɔ lɔnnikɛlaw k'a fɔ cogo min na, Alla ka hinɛ ola: bato fɛn gɛrɛ tey min be batola cɛn kan fɔɔ Alla, o kama: fɛn o fɛn min be batola ni Alla tɛ - a kɛla adamaden ye walima mɛlɛkɛ walima jinɛ walima fɛn gɛrɛ ye - o be batola wiya le kan, tigi min be batola cɛn kan o ye Alla kelen le ye, jɛɲɔgon t'A la, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na Saniya b'A ye:
﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ هُوَ ٱلۡبَٰطِلُ...﴾
{O le b'a yira ko Alla le ye cɛn masa ye, ani k'o be fɛn minw welela Alla kɔ, Ole ye fu ye...} [Suratu Al-Hajj 62].
Wa a ɲɛfɔli tɛmɛna, ko: Alla kɔrɔtani ka adamadenw ni jinɛw bɛɛ dan nin laslu sabatini nin le kɔson, ani A k'o yamaruya n'a ye, ani ka A ka cidenw ci n'a ye, ani ka A ka gafew jigi n'a ye; ola a be wajibiya jɔn kan a ye miri ola kosɛbɛ, ani k'a jateminɛ kosɛbɛ; walasa a ye bange a ye Silamaw fanba benan lɔnibaliya ba min na nin laslu nin ko la; fɔɔ o ka fɛn gɛrɛ bato ka fara Alla kan, ani k'A ya hakɛ gwɛni di fɛn gɛrɛ ma, Alla le ye dɛmɛbagaba ye.
Ani ka limaniya Alla ma saniya b'A ye o dɔ le ye, ka limaniya ko Ale le ye danfɛnw danbaga ye ani o ya kow labɛn baga, ani o ya kow latigɛ baga n'A ya lɔnni ani A ya see ye i ko A b'a fɛ cogo min saniya b'A ye, ani ko Ale le ye dunya ni lahara masa ye ani danfɛnw bɛɛ tigi, Danbaga gɛrɛ tey ni Ale tɛ, tigi giɛrɛ tey ni Ale tɛ, Ani ko A ka cidenw ci, ani ka kitabuw jigi; walasa ka jɔnw ladilan, ani k'o wele ka taga fɛn ma o ya kisi n'o ya ɲɛn be min na dunya ni lahara, Ani Ale le ye saniya masa ye, jɛɲɔgon t'Ala o fɛn bɛɛ la, Alla kɔrɔtani ko:
﴿ٱللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَيۡءٖۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ وَكِيلٞ 62﴾
{Alla le ye fɛn bɛɛ Danbaga ye, wa Ale le ye fɛn bɛɛ kɔrɔsibaga ye.} [Suratu Al-Zumar 62].
Ani A ko :
﴿إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِۖ يُغۡشِي ٱلَّيۡلَ ٱلنَّهَارَ يَطۡلُبُهُۥ حَثِيثٗا وَٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَ وَٱلنُّجُومَ مُسَخَّرَٰتِۭ بِأَمۡرِهِۦٓۗ أَلَا لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُۗ تَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ54﴾
{Cɛn na a Matigi ye Alla le ye, min ka sankolow ni dugukolo dan tele wɔɔrɔ kɔnɔ, ka sɔrɔ ka sabati masasiginan kan. A be sufɛyɔrɔ datugu ni telefɛyɔrɔ ye, a be tugu a kɔ jona jona; tele ni kalo ni lolow koloni le ni A ya yamaruya ye, i toro malɔ, danni ni yamaruya ye A ta ye. barika be Alla ye, danfɛn bɛɛ tigi.} [Suratu Al aaraaf: 54].
Ani min be sɔrɔ limaniyala Alla ma fana o dɔ ye: ka limaniya A tɔgɔ ɲumanw n'a mankutu kɔrɔtaniw ma min nana A ya kitabuba kɔnɔ, ani min sabatila ka bɔ A ya ciden kankelentigi fɛ, ni a ma kɛ yɛlɛmali ye walima a kɔrɔ bɔli ye Ala, walima cogoya dili ye Ama, walima k'ani A ya danfɛnw bɔɲɔgonfɛya,
﴿...لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ﴾
{...Fɛn si t’A bɔɲɔgonya ye, ani Ale le ye Mɛnibagaba ye ani Yelibagaba} [Suratu As-Shura: 11].
A be wajibiya o ye latɛmɛ inafɔ o nana cogo min na ni a ma kɛ cogoya dili ye oma, ka fara limaniya kan kɔrɔ belebelew ma o be min yira, minugu ye Alla (saniya masa) ya mankutuw ye, ani a be wajibiya ka Alla kɔrɔtani mankutu n'o ye cogoya la min be bɛn n'A ye, ni a ma kɛ n'A ya danfɛnw bɔɲɔgonfɛya ye A ya mankutuw la, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min: Ani Alla min ye masaba ni fanga tigi ye, ko
﴿فَلَا تَضۡرِبُواْ لِلَّهِ ٱلۡأَمۡثَالَۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ74﴾
{A kana misaliw la Alla la, cɛn na Alla le b'a lɔn a lugu t'a lɔn 74} [Suratu An-Nahl: 74].
Nin ne ye: Sunna mɔgɔw ni jama'a ya dusukuna-siri ye, ka bɔ Alla ya ciden (nɛma ni kisi b'A ma) ka sɔhabaw la, ani minugu tugula o kɔ ni ɲumanya ye; Alla tɔgɔw ani a mankutuw la, ole ye min lakalila Imam: Abou Al-Hasan Al-Ach'ari (Alla ka hinɛ ala) fɛ a ya gafe (kitabou) "Al-Makalat" kɔnɔn ka bɔ Hadisa tigiw ani Sunna mɔgɔw fɛ, ani a lakalila mɔgɔ gɛrɛw fɛ ka bɔ lɔnnikɛlaw ni limaniyabagaw la.
Awza’i -Alla ka hinɛ ala- ko: (Zuhuri ni Makhulu ɲiningala Alla mankutu ayaw ko la, o fila ko: A y'a latɛmɛ inafɔ a nana cogo min na)3.
Awza'i fana, Alla ka hinɛ ala, ko: (An tun kɛla -k'a sɔrɔ Tabiuna jama ka ca, an b'a fɔ ko Alla -saniya b'A ye be A ya masa-sigilan kan, ani an be limaniya mankutuw ma minugu nana Hadisa la)4.
Al-Walid bin Muslim, Alla ka hinɛ ala, ale fana ko: (Malik, ni Awuza'i, ni Laysu bin Sadi, ni Sufiyanu Sawuri, Alla ka hinɛ o bɛɛ la, o ɲiningala Hadisaw ko la minugu nana Alla mankutuw kan, o bɛɛ ko: a y'o latɛmɛ inafɔ o nana cogo min na, ni cogo-ɲiningali tɛ)5.
Wagati min na Rabiyata bin Abi Abdraman - Maliki karamɔgɔ, Alla ka hinɛ be o fila kan - ɲiningala sabatili ko la, a ko: (Sabatili te ko ye min ma lɔn, a cogoya yɛrɛ yɛrɛ te lɔn hakili fɛ, wa cila bɔla Alla le fɛ, laseli gwɛni be ciden ne ma, a cɛntigiyali le be an nugu ma)6, Tuma min fana Al imam-Malik, Alla ka hinɛ a la, ɲiningala o ko la, a ko: (Istiwa lɔnni le, a cogoya ma lɔn, ka limaniya a ma o ye wajibi ye, ani ka ɲiningali kɛ a kan ye bida ye) O kɔfɛ a ko ɲiningalikɛla ma: N t'i yela foy ye ni cɛɛ jugu tɛ! A ka yamaruya di k'ala bɔ kɛnɛma7. Nin kɔrɔ fana minɛna muminiw bamuso Ummu salama fɛ Alla ka diɲɛ ama8.
Limami Abu Abduramani Bin Mubarak (Alla ka hinɛ ala) k'a fɔ ko: (An b'an tigi kɔrɔtani lɔn ko A be A ka sankolo sanfɛ, A ka masasigilan kan, A faranin be A ka danfɛnw la)9.
Imamuw ya kumaw ka ca kosɛbɛ nin bonda nin na, o bɛɛ lase te se ka kɛ nin kalan nin sen fɛ. Mɔgɔ min b'a fɛ ka lɔnniya sɔrɔ o caman na, o tigi ye Sunna lɔnnikɛlaw ya sɛbɛliw filɛ nin bonda nin na, inafɔ Abdulahi Imamu Ahmadu dencɛ ka "As-Sunnah" kitabu, ani Imamu belebele Muhamad bin Khuzaymah ya "Alla kelenbagatiya" kitabu, ani Abu Al-Qasim Al-Laalaka'i At-Tabari ya "As-Sunnah" kitabu, ani Abu Bakr bin Abi Asim ya "As-Sunnah" kitabu, ani shɛykhul Islam Ibn Taymiya ya jabi Hama mɔgɔw ye. O ye jabi belebele ye min nafa ka ca, a ka -Alla ka hinɛ ala- Sunna mɔgɔw ya dusukuna-siri lagwɛya a kɔnɔ, ka o ya kuma cama lase a kɔnɔ, ani sariya daliluw ni hakili daliluw minugu b'a yira ko Sunna mɔgɔw ya fɔta ye cɛn ye, ani k'o kɛlɛbagaw ya fɔta te cɛn ye.
O cogo kelen na a ya cikan min tɔgɔ ye ko Tadmuriyya; a ka kuman ɲɛfɔ a kɔnɔ kosɛbɛ, ani a ka Sunna mɔgɔw ya dusukuna-siri bange a kɔnɔ ni sɛbɛli ani hakili daliluw ye, ani ka jabi di sɔsɔlikɛlaw ma min be cɛn bange ani ka n'galon ben mɔgɔ ye min b'a filɛ ka bɔ lɔnnikɛlaw la ni laɲini ɲuman ye ani cɛn lɔnni kanu. Sunna wal Jama'a mɔgɔw ya dusukuna-siri Alla tɔgɔw ni A mankutuw la kuma lasurunyala; o ye ko o ka fɛn sabati Alla kɔrɔtani ye A ka min sabati A yɛrɛ ye A ya kurana kɔnɔ, walima A ya ciden Muhamadu (nɛma ni kisi b’A ma) k'a sabati A ye a ya Hadisa kɔnɔ, sabatili la bɔɲɔgonfɛya te min na, ani o ka Alla kɔrɔtani saniya ka bɔ a ya danfɛnw bɔɲɔgonfɛya ma saniya cogo la min yɔrɔ ka jan ka bɔ A tɔgɔw kɔrɔ toli ma; o kɔson o kisila kuma ya ɲɔgon sɔsɔli ma, Ani o ka bara kɛ ni daliluw bɛɛ ye, k'o kɛ Alla ka bensema ye; sabu Alla -saniya b'A ye- ya kɛcogo dɔ le ye mɔgɔw la min nugu ka cɛn minɛ A ka cidenw ci ni min ye, ani k'o seeko bɛɛ kɛ ola, ani k'o kɔnɔgwɛya Alla kelen pe ye A ɲini na; ko A b'o lugu dɛmɛ ka taga cɛn ma, ani k'o ya dalilu bange, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na:
﴿بَلۡ نَقۡذِفُ بِٱلۡحَقِّ عَلَى ٱلۡبَٰطِلِ فَيَدۡمَغُهُۥ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٞ...﴾
{Nga an be cɛn fili ngalon kan, n'o kɛla cɛn be nkalon tiɲɛn, i b'a sɔrɔ a tununna...} [Suratu Al'anbia: 18].
Ani Alla kɔrɔtani ko :
﴿وَلَا يَأۡتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئۡنَٰكَ بِٱلۡحَقِّ وَأَحۡسَنَ تَفۡسِيرًا33﴾
{Wa o tena na ni misali si ye I ma, fɔɔ An bena I ma ni cɛn ye, ani ɲɛfɔli min kaɲi y'o ye.} [Suratu Al Furkaan:33].
Nga ni mɔgɔ min ka Sunna mɔgɔw fɔnkɔɲɔgonya o ya dusukuna-siri la Alla tɔgɔw n'a mankutuw la; o tigi be ben jagoyala sɛbɛli ni hakili daliluw fɔnkɔɲɔgonya la; k’a fara fɔnkɔɲɔgonya gwɛni kan fɛn bɛɛ lajɛni na, a be min sabati ani a be min gwɛn. Alhafizu Ibnu kɛsir - Alla ka hinɛ ala - ka kuma ɲuman do fɔ a ya tafisiri lɔnnin kɔnɔ nin ko nin kan, o kɛla tuma min a kumana Alla ya kuma kan, Alla min ye masaba ni fanga tigi ye:
﴿إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِ...﴾
{Cɛn na a Matigi ye Alla le ye, min ka sankolow ni dugukolo dan tele wɔɔrɔ kɔnɔ, ka sɔrɔ ka sabati masasigilan kan...} [Suratu Al Aaraaf: 54].
a ka kan k'a fɔ nin yɔrɔ la a ka nafa bonya kɔson; a ko (Alla ka hinɛ ala) a ka kuma ye:
''(kuma caman ne be mɔgɔw fɛ nin yɔrɔ nin na, nin te o ɲɛfɔ yɔrɔ ye, n'ga an nugu be mɔgɔ ɲuman tɛmɛninw ya sira le tagama nin yɔrɔ la: Malik, ni Awuzayi, ni Sawuri, ni Layisi Saadi dencɛ, ni Shafi’i, ni Ahamadu Hanbali dencɛ, ni Isihaka Rahawayhi dencɛ, ani silamaw ka ɲɛmɔgɔ gɛrɛw minugu te olugu ye, fɔlɔ ni sisan, o min ye: k'o latɛmɛ inafɔ o nana cogo min na, k'a sɔrɔ ni cogo yirali tɛ, ani misaliya tɛ, ani nankarili tɛ. wa kɔrɔ min be fɔlɔ ka na (Al mushabiha) misalibagaw hakili la, o gwɛn nin bɛ ka bɔ Alla ma; sabu fɛn si bɔni te Alla fɛ A ya danfɛnw la ani "
﴿...لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ﴾
{...Fɛn si t’A bɔɲɔgɔngo ye, wa Ale le ye Mɛnibagaba ye ani Yelibagaba}. [Suratu Al-Shura: 11]. Nga ko be inafɔ imamuw k'a fɔ cogo min, -olugu dɔ ye Nu'aym bin Hammad Al-Khuza'i ye, Bukhari karamɔgɔ, a ko: (ni mɔgɔ min ka Alla bɔɲɔgonfɛya ni A ya danfɛnw ye o tigi kafiriyala, wa ni mɔgɔ min ka fɛn dɔ nankari Alla k'a yɛrɛ mankutu ni min ye, o tigi fana kafiriyala)10, Bɔɲɔgonfɛya te fɛn na Alla k'a yɛrɛ mankutu ni min ye, walima A ya ciden k'a mankutu ni min ye. Ola; ni mɔgɔ min ka fɛn sabati Alla Kɔrɔtani ye, ka bɔ fɛn na min nana Aya gwɛninw ani Hadisa sabatiniw kɔnɔ; cogoya la min ka kan ni Alla bonya ye, ka nagasiliw gwɛn ka bɔ Alla Kɔrɔtani ma; cɛn na, o tigi ka kanda sira minɛ11. Ibin Kasiri (Alla ka hinɛ ala) ya kuma ban na.
A be don limaniya la Alla ma fana: ka dusukun-lasiri kɛ ko limaniya ye kuma ani bara le ye, dɔ be fara a kan ni Alla bato ye ani dɔ be bɔ a la ni Alla sɔsɔ ye, ani ko a te daga ka silama si kafiriya Alla sɔsɔ dɔ sababu la minugu ma se filankafoya ni kafiriya ma; inafɔ jɛnɛya, ani sonyali, ani riba domuni, ani fɛn minni min be mɔgɔ bɔ a hakili kan, ani bangebagaw sɔsɔli, ani jurumu belebele tɔw ni a ma o kɛ halala ye, Alla ya kuma kɔson kɔrɔta ni saniya b'A ye.
﴿إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ...﴾
{Cɛn na A lɔn ko Alla te yafa ko jɔn ye fɛn si fara a kan ,n'ga a be yafa fɛn ma min te filankafoya ye mɔgɔ ye min k'a diya...} [Suratu An-Nisa’ : 48]. Ani fɛn kɔson min sabati la Hadisa sabatinibaw kɔnɔ ka bɔ Alla ka ciden fɛ nɛma ni kisi b’A ma, o dɔ ye A ka kuma ye:
«إِنَّ اللهَ يُخْرِجُ مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيْمَانٍ».
«cɛn na, limaniya fitini be mɔgɔ min dusukun na, Alla bena o tigi bɔ tasuma kɔnɔ»12.
Laslu filanan: ka limaniya mɛlɛkɛw ma,
Ko fila be o kɔnɔ: Fɛn fɔlɔ: ka limaniya mɛlɛkɛw ma foroba bolo ma; o ye ka limaniya ko mɛlɛkɛw be Alla bolo, a k'o dan a bato kama, ani a k'o mankutu k'o ye:
﴿وَقَالُواْ ٱتَّخَذَ ٱلرَّحۡمَٰنُ وَلَدٗاۗ سُبۡحَٰنَهُۥۚ بَلۡ عِبَادٞ مُّكۡرَمُونَ 26 لَا يَسۡبِقُونَهُۥ بِٱلۡقَوۡلِ وَهُم بِأَمۡرِهِۦ يَعۡمَلُونَ27 يَعۡلَمُ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُمۡ وَلَا يَشۡفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ٱرۡتَضَىٰ وَهُم مِّنۡ خَشۡيَتِهِۦ مُشۡفِقُونَ28﴾
{Kafiriw ko: hinɛ masa ka den sɔnminɛ. Saniya b'A ye! O kuma toy, Mɛlɛkɛw ye jɔn baw le ye 26
O te kouma ka kɔn Alla ya kouma ɲɛ, ani o be bara kɛ ni A ya yamaruya le ye 27
A b'o ɲɛfɛkow n'o kɔfɛkow lɔn, ani o te mɔgɔ soronadon fɔɔ A sɔnna mɔgɔ min ye, wa o ye siranyabagaw ye Alla ɲɛsiranya fɛ 28} [Suratu Al anbiya 26-28].
Wa o suguya ka sha; o dɔw ye arshi tali kalifala minugu ma, ani o dɔw ye Alijinɛ ani Tasuma kɔrɔsibagaw ye, ani o dɔw ye jɔnw ka kɛwalew marali kalifala minugu ma. A filanan: ka limaniya mɛlɛkɛw ma kelen-kelen boloma; o ye an ye limaniya Alla ani A ka ciden ka minugu tɔgɔ fɔ ola; Inafɔ jibrila wahyu kalifala min ma, ani Mika’ila sanji kalifala min ma, ani Maliki min ye tasuma kɔrɔsibaga ye, ani Israfila buru fiyɛli kalifala min ma. I ko o lakali nana hadisa sabatiniw kɔnɔ cogo min na, o dɔ ye: min sabatila Sɔhihu kɔnɔ, a minɛna Aisha fɛ, Alla ka diɲɛ a ma, ko Nabiɲuma, nɛma ni kisi b’A ma, ko:
«خُلِقَتِ الـمَلَائِكَةُ مِن نُورٍ، وَخُلِقَ الجَانُّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ، وَخُلِقَ آدَمُ مِمَّا وُصِفَ لَكُم».
"(Melɛkew dan na ka bɔ nɔrɔ la, jinɛw dan na ka bɔ tasuma mɛnɛ la, Adama dan na ka bɔ fɛn na min ɲɛfɔla a ye)13" Muslim y'o lakali a ya Sɔhih kɔnɔ.
Laslu sabanan: Ka limaniya gafew (kitabuw) ma, o be tali kɛ fana ko fila la:
Ko fɔlɔ: ka limaniya gafew ma foroba bolo ma; o ye ko Alla ka gafew jigi A ya nabiɲumaw n'a ya kiraw kan; k'a ya hakɛ ɲɛfɔ, ani ka weleli kɛ ka taga a ma, inafɔ Alla kɔrɔtani k'a fɔ cogo min na:
﴿لَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا رُسُلَنَا بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَأَنزَلۡنَا مَعَهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡمِيزَانَ لِيَقُومَ ٱلنَّاسُ بِٱلۡقِسۡطِ...﴾
{Cɛn na, An ka An ya cidenw ci ni dalilu gwɛninw ye, ani An ka kitabu ni sumanikɛlan jigi o fɛ, walasa adamadenw ka tileniya sabati...} [Suratu Al-Hadid: 25]. Ani Alla kɔrɔtani ko :
﴿كَانَ ٱلنَّاسُ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ فَبَعَثَ ٱللَّهُ ٱلنَّبِيِّـۧنَ مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ لِيَحۡكُمَ بَيۡنَ ٱلنَّاسِ فِيمَا ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِ...﴾
{Adamadenw tun ye manton kelen ye, Alla ka kiraw ci, minw be kibaro dumanw ni bagabagali lase mɔgɔw ma, ka Kitabu jigi o fɛ ni cɛn ye; walasa a ye kiti kɛ adamadenw cɛ fɛn na o ka ɲɔgon sɔsɔ min na...} [Suratu Al Bakara: 213].
Ko filanan: Ka limaniya gafew ma faranfasiya sira fɛ; o ye ko an ye limaniya Alla ye minw tɔgɔ fɔ ola; inafɔ Tawrata, ani Injiili, ani Zaburu, ani Kurana, ani an ye la ala ko Kurana le ye o bɛɛ la fisaman ye, ani o laban, ani o kɔlɔsibaga, ani o cɛntigiyabaga, ani ko ale le wajibiyala manton bɛɛ kan ka tugu a kɔ ani ka kiti kɛ n'a ye; ka fara sunna sabatiniw kan minugu bɔla Alla ya ciden fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma; sabu Alla -saniya b'A ye- ka ciden Muhamadu ci, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, k'A kɛ cidenye kana jinɛw ni mɔgɔw bɛɛ ma, ani A ka nin Kurana jigi A kan; walasa A ye kiti kɛ n'a ye o cɛ, ani A k'a kɛ kɛnɛya ye fɛnw ma minugu be disiw kɔnɔ, ani ɲɛfɔlikɛla ye fɛn bɛɛ la, ani kandaya ni hinɛ ye limaniya bagaw ye, inafɔ Alla ko cogo min na saniya b'A ye:
﴿وَهَٰذَا كِتَٰبٌ أَنزَلۡنَٰهُ مُبَارَكٞ فَٱتَّبِعُوهُ وَٱتَّقُواْ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ155﴾
{Wa nin ye kitabu barikaman ye an ye min jigi, ola; a ye tugu a kɔ ani a ye siran walasa a be hinɛ sɔrɔ 155} [Suratu Al-An’am: 155]. ani Alla ko saniya be A ye:
﴿...وَنَزَّلۡنَا عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ تِبۡيَٰنٗا لِّكُلِّ شَيۡءٖ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٗ وَبُشۡرَىٰ لِلۡمُسۡلِمِينَ﴾
{...Wa An (Alla) ye kitabu jigi kana I ma, k’a kɛ ɲɛfɔlikɛla ye fɛn bɛɛ la, ani kandaya, ani hinɛ, ani kibaru duman silamaw ye} [Suratu An Nahl: 89]. Ani Alla kɔrɔtani ko:
﴿قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّي رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيۡكُمۡ جَمِيعًا ٱلَّذِي لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُۖ فَـَٔامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِ ٱلنَّبِيِّ ٱلۡأُمِّيِّ ٱلَّذِي يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَكَلِمَٰتِهِۦ وَٱتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ158﴾
{A fɔ ko: «Yaa alugu adamadenw, cɛn na, Ne ye Alla ya ciden ye a bɛɛ ma, sankolow ni dugukolo masaya be min bolo; tigi gɛrɛ tey fɔɔ Ale, Ale le be ɲɛnemanya di, ka saya fana kɛ, ola, a ye la Alla n'A ka ciden la, Nabiɲuma min te sɛbɛ den kalan, min lala Alla la n'a ya kumaw la, a ye tugu A kɔ, o sabula a be kanda }. [Suratu Aaraf: 158]. Wa aya caman bey min be nin kuma fɔ.
Laslu naninan: Limaniya cidenw ma
Ko fila fana be o kɔnɔ: Ko fɔlɔ: Limaniya cidenw ma foroba bolo ma; wa o ye ko an ye limaniya ko Alla -saniya b'A ye- ka cidenw ci A ya jɔnw ma ka bɔ o yɛrɛw cɛma, k'o kɛ kibaru duman fɔbagaw ni bagabagali kɛ bagaw ye, ani weleli kɛ bagaw ka taga cɛn ma; ni mɔgɔ min sɔnna oma, o tigi ye hɛrɛ sɔrɔ, wa ni min murutila oma, o tigi ta ye bɔnɛ ni nimisa ye, wa o laban ani o bɛɛ la fisamanti ye an ka Kira Muhamadu, Abudulayi dencɛ ye Alla ka nɛma ni kisi b'A ma, inafɔ Alla ko cogo min na saniya b'A ye:
﴿وَلَقَدۡ بَعَثۡنَا فِي كُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولًا أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجۡتَنِبُواْ ٱلطَّٰغُوتَ...﴾
{Cɛn na An (Alla) ka ciden dɔ ci manton bɛɛ ma, k'a fɔ o ye ko: «A ye Alla bato, a y'a yɛrɛ mabɔ Tɔgutu la...} [Suratu An Nahli: 36]. Ani Alla kɔrɔtani ko :
﴿رُّسُلٗا مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى ٱللَّهِ حُجَّةُۢ بَعۡدَ ٱلرُّسُلِ...﴾
{Cidenw, minw be kibaro dumanw ni bagabagali lase mɔgɔw ma, walasa adamadenw kana daliluya foyi sɔrɔ cidenw cini kɔfɛ...} [Suratu An Nisaa: 165]. Ani Alla kɔrɔtani ko :
﴿مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَآ أَحَدٖ مِّن رِّجَالِكُمۡ وَلَٰكِن رَّسُولَ ٱللَّهِ وَخَاتَمَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ...﴾
{Muhamadu te a si facɛ ye, n'ga Alla ya ciden ne ani Nabiɲumaw laban...} [Suratu Al Ahzaab: 40].
A filanan: Ka limaniya cidenw ma kelen-kelen boloma; wa o ye ka limaniya kelen-kelen boloma Alla ye minugu tɔgɔ fɔ ola, walima minugu tɔgɔ fɔli sabatila Alla ya ciden fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma; inafɔ: Nuhu, ni Hudu, ni Sɔlihu, ni Ibrahima, ani tɔw, Alla ka nɛma ni kisi b'O bɛɛ ma, ani O somɔgɔw ani O tugubagaw.
Laslu lorunan: Ka limaniya lon laban ma
O kɔnɔkow ye :
Ka limaniya ko bɛɛ ma Alla ni A ya ciden -nɛma ni kisi b’A ma- ka kibaruya di minugu la, ka bɔ fɛnw la minugu be kɛ saya kɔfɛ; inafɔ kaburu kɔnɔ fitina, ani a jangata, ani a hɛrɛ, ani minugu be kɛ Kiyama lon na inafɔ siranyaw, ani gɛlɛyaw, ani sirati, ani mizani, ani jatebɔ, ani sara, ani gafew jɛnsɛnni mɔgɔw cɛ; ola; mɔgɔ dɔ bena a ya gafe minɛ a kininbolo la, ani mɔgɔ dɔ bena a ya gafe minɛ a numanbolo la, walima a kɔfɛ.
A be don o kɔnɔ fana: ka limaniya an ya ciden Muhamadu ya kɔɔ ma mɔgɔw bena min mi, ani ka limaniya Aljinɛ ni Jahanama ma, ani ko limaniyabagaw bena o Matigi Alla ye, ani A bena kuma o fɛ, ani ko gɛrɛ minugu nana Kurana saniman kɔnɔ ani Sunna sabatinin kɔnɔ ka bɔ Alla ka ciden fɛ; ola, a ye wajibi ye jɔn ma ka limaniya o bɛɛ ma, ani k'o cɛntigiya Alla ni A ya ciden k'a ɲɛfɔ cogo min na.
Laslu wɔɔrɔnan: ka limaniya latigɛ ma
Ani limaniya o ma, o be tali kɛ ko nani la:
Ko fɔlɔ: ka limaniya ko Alla subahana wa taala b’a lɔn min kɛla, min bena kɛ, ani A b’a ya jɔnw cogoyaw lɔn, ani o garizɛgɛw, ani o shiw hakɛ ani o ya kɛwalew, ani o n'a ɲɔgonna o ya kow la, o kow foy te dogo Alla subahana wa taala ma, inafɔ A ko cogo min na saniya b'A ye:
﴿...وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٞ﴾
{...a ya lɔn ko Alla be fɛn bɛɛ lɔn} [Suratu Al Bakara: 231]. Ani Alla min ye masaba ni fanga tigi ye ko:
﴿...لِتَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ وَأَنَّ ٱللَّهَ قَدۡ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عِلۡمَۢا﴾
{...walasa a ya lɔn ko Alla see be fɛn bɛɛ la, ani ko Alla ya lɔnni be fɛn bɛɛ lamini} [Suratu At tɔlak : 12].
A filanan: O ye ka limaniya ko Alla ka fɛn bɛɛ sɛbɛ A ka minugu latigɛ; inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:
﴿قَدۡ عَلِمۡنَا مَا تَنقُصُ ٱلۡأَرۡضُ مِنۡهُمۡۖ وَعِندَنَا كِتَٰبٌ حَفِيظُۢ 4﴾
{An k'a lɔn dugukolo be min bɔ ola, wa gafe latangabaga be An fɛ 4} [Suratu Qaaf: 4]. Ani Alla kɔrɔtani ko :
﴿...وَكُلَّ شَيۡءٍ أَحۡصَيۡنَٰهُ فِيٓ إِمَامٖ مُّبِينٖ﴾
{...wa An ka fɛn bɛɛ jate kitabu gwɛnin kɔnɔ} [Suratu Yaasin : 12 ]. Ani Alla kɔrɔtani ko:
﴿أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِنَّ ذَٰلِكَ فِي كِتَٰبٍۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٞ70﴾
{I te a lɔn ko Alla be sankolo kɔnɔ fɛnw bɛɛ lɔn ani dugukolo kɔnɔ fɛnw, o kow be gafe kɔnɔ, o ko ka nɔgɔ Alla ma 70} [Suratu Al-Hajj 70].
A sabanan: O ye limaniya ye Alla kɔrɔtani sago ma min be kɛ, min k'A diya ole be kɛ, min m'A diya o te kɛ, i ko Alla kɔrɔtani k'a fɔ cogo min:
﴿...إِنَّ ٱللَّهَ يَفۡعَلُ مَا يَشَآءُ﴾
{...Cɛn na Alla be fɛn kɛ min k'A diya} [Suratu Al-Hajj 18]. Ani Alla min ye masaba ni fanga tigi ye ko:
﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيۡـًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ82﴾
{A ya yamaruya te fɛn si ye n'a ka fɛn laɲini, fɔɔ k'a fɔ a ma ko: kɛ, a be kɛ o yɔrɔ nin la 82} [Suratu Yaasin: 82]. ani Alla ko saniya be A ye:
﴿وَمَا تَشَآءُونَ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ29﴾
{a te fɛn si laɲini fɔɔ Alla diɲɛna min ma; Alla dunya bɛɛ tigi.} [Suratu At takwiir: 29].
Naninan: ka limaniya ko Alla kɔrɔtani le ka danfɛnw bɛɛ dan; Danbaga gɛrɛ tey ni Ale tɛ, Matigi gɛrɛ tey ni Ale tɛ; inafɔ Ale min saniya b'A ye ko:
﴿ٱللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَيۡءٖۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ وَكِيلٞ62﴾
{Alla le ye fɛn bɛɛ Danbaga ye, wa Ale le ye fɛn bɛɛ kɔrɔsibaga ye 62} [Suratu Al-Zumar 62]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡۚ هَلۡ مِنۡ خَٰلِقٍ غَيۡرُ ٱللَّهِ يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ فَأَنَّىٰ تُؤۡفَكُونَ3﴾
{Yaa a lugu mɔgɔw! a ye hakili to Alla ya nɛmaw la a kan. Yala danbaga gɛrɛ bey ni Alla tɛ min b’a garijɛgɛ ka bɔ sankolo ni dugukolo la? Tigi gɛrɛ tey ni Ale tɛ. A be jɛngɛla A bato ma mun na?} [Suratu Faathur: 3].
Limaniya latigɛ ma: o be tali kɛ ka limaniya nin ko nani ma, inafɔ o ye Sunna wal Jama'a mɔgɔw ya dusukuna-siri ye cogo min; o be mɔgɔw fonkɔɲɔgonya minugu k'o nankari ka bɔ Bida mɔgɔw la.
Ani kow nafama minugu be Sunna mɔgɔw ya dusukuna-siri la, o dɔ ye: kanu Alla kɔson ani kɔniya Alla kɔson, ka mɔgɔ kɛ i ɲin ye Alla kosɔn ani ka juguya Alla kɔson, ole ye: dakan-dili ani konyali dusukuna-siri ye, ani o be ka bɔ limaniya la Alla kɔrɔtani ma.
Mumini be muminiw kanu ani k'o dɛmɛ, a be kafiriw kɔniya ani k'o kɛ a juguw ye, wa nin manton muminiw ɲɛmɔgɔw ye Alla ya Ciden ya sɔhabaw ye, Alla ya nɛma ni kisi b’A ma, -inafɔ a sabatinin be Sunna wal Jama'a mɔgɔw fɛ cogo min na-; olugu b'o kanu ani k'o dɛmɛ, ani o be la ala ko olugu ye mɔgɔ ɲumanw ye ani mɔgɔ fisamantiw Nabiɲumanw kɔfɛ, Nabiɲuma ya kuma kɔson, Alla ya nɛma ni kisi b’A ma:
«خَيْرُ القُرُونِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُم».
«jama (siyɛcli) bɛɛ la fisaman ye Ne ya jama ye, o kɔfɛ min be tugu ola, o kɔfɛ min be tugu ola»14 Bɛn kɛla o Hadisa sabati kan,
Ani o b’a ye k'o bɛɛ la fisamanti ye: Abu Bakri Al-Siddiq, o kɔfɛ, Umar Al-Faruq, o kɔfɛ, Usman Zunnurayn, o kɔfɛ, Ali Al-Murtada, Alla ka diɲɛ o bɛɛ lajɛni ma, o kɔfɛ, mɔgɔ tan tɔw, o kɔfɛ, sɔhaba tɔw, Alla ka diɲɛ o bɛɛ lajɛni ma, ani o b'o da minɛ ka bɔ sɔsɔliw la minw kɛla o ni ɲɔgon cɛ- o kɔrɔ ye: sɔhabaw cɛ-, ani o b’a ye k'o kɛla jijabagaw le ye o ko la, min benna seen ma, sara fila b'o ye, wa min filila, sara kelen b'o ye.
O be Alla ya Ciden ya so kɔnɔ mɔgɔw kanu, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, minugu limaniyala Ama, ani o b'o kɛ o niinw ye, ani o be Alla ya Ciden ya furu-musow kɛ o niinw ye -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- limaniya jɔnw bamusow, ani o be Alla ya diɲɛ ɲini o bɛɛ ye. Ani o b'o yɔrɔ majanya Rawafidu ya sira ma, minugu ye Alla ya Ciden -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- ya sɔhabaw kɔniya ani k'o nɛni, ani ka damatɛmɛ kɛ A ya so kɔnɔ mɔgɔw ya ko la, ani ka o kɔrɔta ka tɛmɛ o lɔyɔrɔ kan Alla ba ka min di o ma, inafɔ o k'o yɔrɔ majanya Nawasibiw ya sira la cogo min na, minugu ka A ya so kɔnɔ mɔgɔw tɔrɔ kuma walima kɛwale la.
O masala minugu fɔla an fɛ: o bɛɛ be don dusukuna-siri ɲuman na, Alla ka A ya ciden Muhamadu ci ni min ye nɛma ni kisi b’A ma, ole ye dusukuna-siri ye mɔgɔ ka kan ka la min na, ka tugu a kɔ, ka telen a kan, ani k'i yɛrɛ tanga fɛn bɛɛ ma min te bɛn n'a ye, ole ye jamakulu kisini ya dusukuna-siri ye, minugu ye Sunna ani jama mɔgɔw ye, Nabiɲuma ko minugu ya ko la nɛma ni kisi b’A ma:
«لَا تَـزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي ظَاهِرِينَ عَلَى الحَقِّ، لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَذَلَهُمْ، حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللهِ وَهُمْ كَذَلِكَ».
«Jɛnkulu dɔ bena to Ne ya manton cɛ ka sabati cɛn kan, mɔgɔ min k'o labila o te se k'o tɔrɔ, fɔɔ Alla ya yamaruya bena, k'a sɔrɔ o b'o cogo la»15, a nana lakali dɔ la:
«لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الحَقِّ مَنْصُورَةٌ».
«Jɛnkulu dɔ bena dumɛ cɛn kan ka bɔ ne ya manton na, Alla b'o dɛmɛ»16, Ciden ko fana nɛma ni kisi b’A ye:
«افْتَرَقَتِ اليَهُودُ عَلَى إِحْدَى وَسَبْعِينَ فِرْقَةً، وَافْتَرَقَتِ النَّصَارَى عَلَى اثْنَتَيْنِ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً، وَسَتَفْتَرِقُ هَذِهِ الأُمَّةُ عَلَى ثَلَاثِ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً كُلُّهَا فِي النَّارِ إِلَّا وَاحِدَةً فَقَالَ الصَّحَابَةُ: مَنْ هِيَ يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: مَنْ كَانَ عَلَى مِثْلِ مَا أَنَا عَلَيْهِ وَأَصْحَابِي».
«Yahudiya tilanna ka taga jamakulu biwolonfila ani kelen, Nasaraw tilanna ka taga jamakulu biwolonfila ani fila, wa manton nin bena tilan ka taga jamakulu biwolonfila ni saba, o bɛɛ bena don Jahanama kɔnɔ fɔɔ jamakulu kelen. Sɔhabaw ko: olugu ye jɔn nugu le ye Alla Cila? Cila ko: mɔgɔ min kɛla fɛn kan Ne ani na Sɔhabaw be min kan»17.
Dusukuna-siriw minugu be fɔn Dusukuna-siri ɲuman kɔ
Minugu ka sira bila ka bɔ nin Dusukuna-siri ma ani Minugu be taga a fonkɔɲɔgonya kan; olugu ye suguya caman ye; o dɔw ye: Minugu be bato kɛ boliw la, ani jow, ani mɛlɛkɛw, ani waliyuw, ani jinɛw, ani yiriw, ani farakolow, ani o ɲɔgonnaw. Olugu ma sɔn cidenw ya wele ma, n'ga o k’i ban ola, ani k’o kɛlɛ, inafɔ Kurayshiw ani Arabu suguyaw k'a kɛ cogo min na ni an ya ciden Muhamadu ye Alla ka nɛma ni kisi b'A kan; o tun be ɲinini kɛ o ya batofɛnw fɛ hajuw ɲɛnɛbɔli la, ani banabagatɔw kɛnɛyali, ani dɛmɛ ɲini ka see sɔrɔ juguw kan. O tun be joli bɔn o ye ani ka layiru ta o ye. Tuma min na ciden -Alla ka nɛma ni kisi b'A kan- ka nankari kɛ o kan o kow la ani k’o yamari k'o ye bato kɛrɛkɛrɛ Alla kelenpe ye, o kabakoyala ola, ani ka ban ala, o ko:
﴿أَجَعَلَ ٱلۡأٓلِهَةَ إِلَٰهٗا وَٰحِدًاۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَيۡءٌ عُجَابٞ5﴾
{Yala A ka bato fɛnw kɛ tigi kelen ye wa? Nin ye kabako ye dɛ 5 } [Suratu Sɔɔd: 5].
A tola - Alla ka nɛma ni kisi b'A ma- k'o wele ka taga Alla ma, k'o lasiran filankafoya ɲɛ, ani ka fɛn lakika ɲɛfɔ o ye o be weleli kɛla ka taga min ma; fɔɔ Alla ka mɔgɔw kanda o cɛ min kanda la, o kɔfɛ o don na Alla ya dina la jamakulu jamakulu. Ola; Alla ya dina ka fanga sɔrɔ dinaw bɛɛ kan weleli tuguni ɲɔgonna nin jihadi jan kɔfɛ, min kɛla Alla ya ciden fɛ - Alla ka nɛma ni kisi b'A ma- ani A ya sɔhabaw -Alla ka diɲɛ o bɛɛ ma- ani minugu tugula o kɔ ɲumanya kɛli la. O kɔfɛ, kow yɛlɛmana, ani lɔnnibaliya giriya la mɔgɔw fanba kan; o fanba segina jahiliya dinɛ la ni danatɛmɛ ye kiraw ni waliyuw la, k'o wele ani ka dɛmɛ ɲini o fɛ gɛlɛya wagati la, ani filankafoya suguya gɛrɛw, o ma "La ilaha illa Alla" kɔrɔ lɔn; inafɔ Arabuw ya kafiriw k'a kɔrɔ lɔn cogo min na, an be dɛmɛ ɲini Alla le fɛ.
Nin filankafoya ni ma dabila ka jɛnsɛn mɔgɔw cɛma fo ka se an ya nin wagati nin ma; lɔnnibaliya caya kɔson ani wagati janya ka bɔ Nabiɲumaya wagati la.
Wa kɔfɛ mɔgɔw ya shubuha ye fɔlɔ mɔgɔw ya shubuha le ye, o ye o ya kuma le ye:
﴿...هَٰٓؤُلَآءِ شُفَعَٰٓؤُنَا عِندَ ٱللَّهِ...﴾
{...Ninugu ye an ya soronalidon bagaw ye Alla fɛ...} [Suratu Yunus: 18]، Ani o ya kuma:
﴿...مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ...﴾
{...An te o bato foy kɔson fɔɔ o ye an surunya Alla la kosɛbɛ...} [Suratu Az Zumar: 3] Alla ye ni shubuha tiɲɛ, k'a ɲɛfɔ ko mɔgɔ o mɔgɔ ka fɛn gɛrɛ bato min te Ale ye, o kɛla fɛn o fɛn ye, o tigi ka filankafoya kɛ Ala ani a kafiriya la, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:
﴿وَيَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡ وَيَقُولُونَ هَٰٓؤُلَآءِ شُفَعَٰٓؤُنَا عِندَ ٱللَّهِ...﴾
{O be fɛnw bato Alla kɔ, minugu te se ka tɔrɔ lase o ma walima ka nafa kɛ o ye, ani o b'a fɔ ko: Olugu ye an ya soronalidon bagaw ye Alla fɛ...} [Suratu Yunus: 18]. Alla k'o jabi, saniya b'A ye, n'a ya kuma ye:
﴿قُلۡ أَتُنَبِّـُٔونَ ٱللَّهَ بِمَا لَا يَعۡلَمُ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ سُبۡحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ18﴾
{A fɔ ko: yala a be Alla kibaruya fɛn na wa A te min lɔn sankolow la walima dugukolo kan? Saniya b'A ye ani A kɔrɔtani le ka bɔ fɛn bɛɛ ma o be minugu farala A kan18} [Suratu Yunus: 18].
Alla kɔrɔtani k'a bange aya nin la ko: ka fɛn gɛrɛ bato Alla kɔ, inafɔ Nabiɲumaw walima waliyuw walima fɛn gɛrɛw, o ye Filankafoya belebele ye, hali ni a kɛbagaw k'a wele tɔgɔ gɛrɛw la min te Filankafoya ye, Alla kɔrɔtani ko:
﴿...وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ...﴾
{...Ani minugu ka fɛn gɛrɛw kɛ tigiw ye Ale kɔ, (o b'a fɔ ko): an t'o bato la foy kɔson fɔɔ o ye an masurunya Alla la surunyali kojugu la...} [Suratu Az Zumar: 3]. O kɔfɛ Alla kɔrɔtani k'o jabi n'a ya kuma ye ko:
﴿...إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ﴾
{...cɛn na Alla be kiti tigɛ o ni ɲɔgon cɛ fɛn na o be fonkɔɲɔgonya la min na, cɛn na Alla te mɔgɔ kanda min ye ngalontigɛlaba ni kafiriba ye } [Suratu Az Zumar: 3].
A k'a yira ni nin kuma ye -saniya b'A ye- ko o kɛ k'A ɲɔgon gɛrɛ bato ni duwawu ye, ani siranya, ani jigiya, ani o ɲɔgonaw; o ye kafiriya ye Ama saniya b'A ye, ani A k'o kɛ ngalontigɛya o ya kuma fɔtaw la: k'o ya tigiw b'o gwɛrɛ Ale la.
Kafiriya dusukuna-siriw minugu be dusukuna-siri ɲuman sɔsɔ ani cidenw nana ni fɛn min ye - nɛma ni kisi b'o ma- o dɔ ye: Alla ko nankari bagaw ya dusukuna-siri ye nin wagati nin na, ka bɔ Marikisi ni Lenini kɔmɔgɔw la, ani mɔgɔ gɛrɛw minugu be weleli kɛ ka taga Alla ko nankarili ni kafiriya ma, hali n'o k'o tɔgɔ la ko ishtirakiya, walima shuyu'iya, walima ba'asiya, walima tɔgɔ gɛrɛw, nin Alla ko nankari bagaw ya laslu dɔ ye ko: tigi si tey , ani ɲɛnɛmaya ye bolola fɛnw ne ye.
Ani o ya lasluw dɔ ye: ka ban su-kunun ma, ani ka ban Alijinɛ ni jahanama ma, ani ka kafiriya dinaw bɛɛ ma. Ni mɔgɔ o mɔgɔ ka filɛli kɛ o ya gafew la ani ka fɛn kalan o be min kan, o tigi b'o lɔn dɛngɛnɛya la. Sika t'ala ko dusukuna-siri nin be sankolo dinaw bɛɛ sɔsɔ, ani a b'a tigiw lase laban ko juguman ma duniya ani lon Laban na.
Dusukuna-siri minugu be cɛn fonkɔɲɔgonya o dɔ ye : sufi dɔw be lala min na ko mɔgɔ dɔw minugu o b'o wele ko waliyuw be fara Alla kan latigɛ la, ani o be dunya kow mara, o b'o wele ko Aktɔbuw, ani Awutaduw, ani Agwasuw, ani tɔgɔ gɛrɛw o ka minugu la o ya batofɛnw la. Nin ye filankafoya le ye Alla ya baraw la, wa filankafoya bɛɛ la juguman dɔ le Alla kɔrɔtani la.
Wa ni mɔgɔ min miirila jahiliya mɔgɔw ya filankafoya la, ani k'a suma ni filankafoya ye min jɛnsɛnni bɛ kɔfɛmɔgɔw cɛ; a b'a sɔrɔ ko kɔfɛmɔgɔw ya filankafoya le ka bon ani a ka jugu, o ɲɛfɔli filɛ ɲin ye: Arabu kafiriw Jahiliya wagati la, o danfarala ni ko fila ye : A fɔlɔ: ko o tun te fɛn si jɛn n'Alla ye danni la, n'ga o ya filankafoya tun be bato le la; sabu o tun sɔnna a ma ko Alla kɔrɔtani kelenpe le ye Danbaga ye, inafɔ a ko cogo min na saniya ni kɔrɔta b'A ye:
﴿وَلَئِن سَأَلۡتَهُم مَّنۡ خَلَقَهُمۡ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ...﴾
{N'i k'o ɲininga ko jɔn ne ka o dan, o bena a fɔ ko «Alla»...} [Suratu Al Zukhruf: 87]. Ani Alla kɔrɔtani ko:
﴿قُلۡ مَن يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ أَمَّن يَمۡلِكُ ٱلسَّمۡعَ وَٱلۡأَبۡصَٰرَ وَمَن يُخۡرِجُ ٱلۡحَيَّ مِنَ ٱلۡمَيِّتِ وَيُخۡرِجُ ٱلۡمَيِّتَ مِنَ ٱلۡحَيِّ وَمَن يُدَبِّرُ ٱلۡأَمۡرَۚ فَسَيَقُولُونَ ٱللَّهُۚ فَقُلۡ أَفَلَا تَتَّقُونَ31﴾
{A fɔ ko: Jɔn ne b’a garijɛgɛ ka bɔ sankolo ni dugukolo la? Walima jɔn ne ye mɛnni ni yeli marabaga ye? Ani jɔn ne be ɲɛnɛman bɔ su la, ka su bɔ ɲɛnɛman la, ani jɔn ne be ko bɛɛ latigɛ? O bena a fɔ ko: «Alla». A fɔ ko: «yala a te siran a ya jangata ɲɛ wa?»} [Suratu Yunus: 31]. Wa ayaw ka ca nin ko la kosɛbɛ.
Ko filanan: k'o ya filankafoya bato la tun te tuma bɛɛ ye, n'ga a tun be kɛ hɛrɛ wagati le la, n'ga tɔrɔya wagati la, o tun be bato saniya Alla kelenpe ye, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:
﴿فَإِذَا رَكِبُواْ فِي ٱلۡفُلۡكِ دَعَوُاْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ فَلَمَّا نَجَّىٰهُمۡ إِلَى ٱلۡبَرِّ إِذَا هُمۡ يُشۡرِكُونَ65﴾
{Ni o yɛlɛla kurun kɔnɔ, o be Alla dali ka dina gwɛya a kelen pe ye, n'ga ni a k'o lakisi ka taga n'o ye gwɛ kan, i b'a sɔrɔ o be dɔ fara la A kan.} [Suratu Al Ankabut: 65].
Nga min ye filankafow labanw ye, o lugu ka dɔ fara fɔlɔw kan fan fila fɛ: Fan fɔlɔ: o dɔw ya filankafoya be tigiya la. A filanan: o ya filankafoya nɔgɔya ni gɛlɛya wagati la, inafɔ mɔgɔ min kɛla n'o ye ani k'o cogoyaw filɛ b'o lɔn cogo min na, ani a k'a ye o be min kɛ Huseni ni Badawi ani o tɔw kaburuw yɔrɔ la Misira(Ejipti) jamana na, ani Ayidarusi kaburu yɔrɔ la Adani, ani Hadi Yamani, ani Ibnu Arabi Shami, ani Shɛyku Abudukadiri Jaylani Iraki, ani kaburu lɔnnin tɔw minugu na mɔgɔw tɛmɛna hakɛ la, o ka Alla kɔrɔtani ya hakɛ caman kɛ o ta ye. Wa mɔgɔ ka dɔgɔ min b'o bara nankari o kan, ani ka kelenbagatiya cɛn ɲɛfɔ o ye, Alla ka A ya kira Muhamadu ci ni min ye nɛma ni kisi b’A ma, ani ciladenw minugu kɔnna A ɲɛ nɛma ni kisi b’O ma, cɛn na an ye Alla ta ye, wa cɛn na an be segi Ale le ma.
Wa dusukuna-siri min be dusukuna-siri ɲuman fonkɔɲɔgonya Alla tɔgɔw n'a mankutuw sira fɛ o dɔw ye: bidakɛlaw ya dusukuna-siri ye, inafɔ Jahamiyaw, ani Mutazilaw, ani minugu tugula o ya sira kɔ ka ban Alla kɔrɔtani ya mankutuw la, ani ka Alla saniya masa ya mankutu dafanin minugu fɔla Ala olugu nankari, ani k'A kɔrɔta ni mankutu ni fɛnw ye minugu tey, ani fɛn ɲɛnɛmabaliw, ani fɛn minugu te se ka kɛ. Alla kɔrɔtani ne ka bɔ o ya kumaw ma kɔrɔtaliba la.
Wa min be don ola: minugu ka mankutuw dɔw nankari ka o dɔw sabati; inafɔ Asha'iraw ya dusukuna-siri ye min ye, wa olugu, fɛn be wajibiya o kan mankutuw la o ka minugu sabati o borila min ɲɛ mankutuw la o ka minugu nankari ani k'o daliluw kɔrɔw yɛlɛma, ka daliluya sɛbɛniw ni hakilitaw sɔsɔ ola, ani k'o yɛrɛ sɔsɔ ola sɔsɔli gwɛni la.
Nga Sunna ni jama mɔgɔw: olugu ka fɛn sabati Alla ka min sabati A yɛrɛ ye, walima A ya kira Mahamadu nɛma ni kisi b’A ma ye min sabati A ye, k'o sabati Alla kɔrɔtani ye ka bɔ tɔgɔw ni mankutuw la, cogoya dafanin na, o k'A saniya ka bɔ A ya danfɛnw bɔɲɔgonfɛya ma, saniyali la min ka jan nagasili la, ola; o ka bara kɛ ni daliluw bɛɛ ye, o ma yɛlɛmali kɛ ala ani ma toy, ani o kisila yɛrɛ sɔsɔ ma mɔgɔ gɛrɛw benna min na- inafɔ o ɲɛfɔli tɛmɛna cogo min na-,
Nin le ye kisi sira ye, ani dunya ni lahara kunadiya, ole ye sira tilennin ye nin manton mɔgɔ fɔlɔw ni a ɲɛmɔgɔw tugula min kɔ, wa manton nin laban tena ɲɛn fɔɔ ni fɛn ne ye min k'a fɔlɔ ɲɛn, ole ye ka tugu Kitabu (Kurana) ni Sunna kɔ, ani ka fɛn bila min b'o fila sɔsɔ. An be Alla dali, saniya be A ye ani kɔrɔta, k'A ye manton ni segi ka taga a ya kanda ma, ani ka kanda welebagaw caya a kɔnɔ, ani k'a ɲɛmɔgɔw n'a lɔnnikɛlaw bɛnsenma ka filankafoya kɛlɛ, ani k'a ban, ani ka bagabagali kɛ ka bɔ a sababuw ma... Ale le ye masa mɛnibaga ye, Ale le ye masa ye min ka surun A ya jɔnw la. Alla le ye bɛnsema tigi ye, ani Ale le ye an wasabaga ye ani kalifatigi ɲuman, ani see te ani fanga te fɔɔ n'Ale ya dɛmɛ ye. Ani nɛma ni kisi be A ya jɔn ani A ya ciden ye, an ya Nabiɲuma Muhamadu, ani A ya so mogɔw ani a ya sɔhabaw.
Daliluw lɔli mɔgɔ ya kiti kan min be dɛmɛ ɲini fɛn gɛrɛ fɛ min te Alla ye.
Abdul Aziz bin Abdullah bin Baaz
***
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Cikan filanan:
ka dɛmɛ ɲini Nabiɲuma fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, o kiti
Tano be Alla ye, ani nɛma ni kisi be Alla ka Ciden kan, ani A ka so mogɔw ani A ka sɔhabaw, ani mɔgɔ o mɔgɔ ka kanda sira tagaman ni A ya kandali ye.
O kɔfɛ: Kowɛti jamana jurnali Al-Mujtama ka soku dɔw bɔ (abyatu) a ya nimɔrɔ 15 la, min bɔla 19/ 4/ 1390 H, tɔgɔ kɔrɔ: (Alla kira (nɛma ni kisi b'a ma) ya mawulidi hakilijigi). O sokuw (abyatu) kɔnɔ, dɛmɛ ɲini be Alla Nabiɲuma fɛ (nɛma ni kisi be A ma) ani see sɔrɔ ɲini; walasa ka manton dɛmɛ, ka see di a ma ani k'a tanga k'a bɔ faranfarali ni ɲɔgɔn famuyabaliya ma a bena min na, ka bɔ a sɛbɛbaga fɛ min k'a yɛrɛ tɔgɔ la ko: (Amina). o soku kan min ko fɔla o dɔ ye:
Yaa Alla ka Ciden, dunya dɛmɛ... min be kɛlɛ mɛnɛ ani o kɔfɛ, a be tɔrɔ a tasuma na.
Yaa Alla ka Ciden! manton dɛmɛ... sika dibi kɔnɔ min ya tagama kuntagala janyala
Yaa Alla ka Ciden! manton dɛmɛ... min ya yeliw filila haminankow filiyɔrɔw la.
Fo a tagala a fɔ:
Alla ka dɛmɛ teliya inafɔ I k'a teliya cogo min na... Badri lon tuma min na I ka Alla wele.
Ola, dɔgɔya yɛlɛmala dɛmɛ kabakoma ye... cɛn na, kɛlɛdenw be Alla bolo i te minugu ye.
(O cogo la, nin sɛbɛlikɛla be a ya weleli ani a ya dɛmɛ ɲini ɲɛsin Alla Kira ma nɛma ni kisi b’A ma, k'a ɲini A fɛ A ye mantɔnw sɔrɔ k'o dɛmɛ jona, ɲinɛ kosɔn - walima lɔnibaliya - ko dɛmɛ be Alla kelenpe le bolo, a te Nabiɲuma bolo nɛma ni kisi b’A ma walima danfɛn gɛrɛw, inafɔ Alla ko cogo min na A ya Kitabu gwɛnin kɔnɔ:
﴿...وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ﴾
{...Dɛmɛ te bɔla yɔrɔ si fɔɔ Alla fɛ, see bɛɛ tigi, ko labɛn ɲuman masa} [Suratu Aali Imraan: 126], ani A ko( Allah) A kɔrɔtɔla :
﴿إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ وَإِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ...﴾
{Ni Alla ka a dɛmɛ, mɔgɔ si te se ala, wa n'A ka a labila, jɔn ne be a dɛmɛ A kɔfɛ...} [Suratu Aali Imraan: 160].
Nin kɛwale nin min ye duawu ye, ani dɛmɛ ɲini gɛlɛya kow la, o ye: ka bato cogoya dɔ kɛ fɛn gɛrɛ ye min te Alla kɔrɔtani ye; Wa lɔnnan Kitabu ni Sunna ani bɛnkan fɛ: ko o te daga, ani ko Alla kɔrɔtani ka danfɛnw dan A bato le kɔson, ka Cidenw ci, ani ka gafew jigi ka o bato ɲɛfɔ ani ka weleli kɛ ka taga a ma, inafɔ Alla saniya b'A ye ko cogo min na:
﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ56﴾
{Ne ma jinaw ni adamadenw dan foy kɔson fɔɔ o ye Ne bato 56} [Suratu Az zariyat: 56], Ani Alla kɔrɔtani ko:
﴿وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ...﴾
{Cɛn na An (Alla) ka Ciden dɔ ci manton bɛɛ ma, k'a fɔ o ye ko: «A ye Alla bato, ani a ye a yɛrɛ mabɔ Tɔgutu la...} [Suratu An Nahl: 36], Ani Alla kɔrɔtani ko :
﴿وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ 25﴾
{An (Alla) ma ciden si ci I ɲɛ, fɔɔ an ye gundo siri kana di a ma ko: tigi si tey fɔɔ Ne, ole kɔson, a ye Ne bato 25} [Suratu Al Anbiya: 25], ani A ko A kɔrɔtɔla:
﴿الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ1 أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ2﴾
{Alif, Laam, Raa. Nin ye kitabu ye min ayaw bila cogo ɲɛnna, o kɔfɛ o walawala la ka bɔ ko labɛn ɲuman masa fɛ, min ye kow lɔnnbaga ye 1}
{Ko a kana foy bato fɔɔ Alla, Cɛn na, Ne ye bagabagali baga le ye, ani kibaru duman fɔbaga a ye ka bɔ Ale(Alla) fɛ 2} [Suratu Hud: 1, 2].
Alla kɔrɔtani k'a bange nin aya sabatininw na ko A ma jinaw ni mɔgɔw dan foy kɔson fɔɔ o ye Ale kelenpe bato, jɛn ɲɔgon te Ala. Ani A k'a bange ko A ka Cidenw ci, kisi b'o ma, walasa o ye yamaruya kɛ ni nin bato nin ye ani ka gwɛnin kɛ ka bɔ a sinan ma. Ani Alla kɔrɔtani k'a fɔ ko A ka A ya Kitabu ayaw bila cogo ɲɛn ani k'o bange - ni kuma gwɛninw ye - walasa fɛn gɛrɛ kana bato min te Ale ye, saniya be A ye.
A lɔnnin ne ko bato kɔrɔ ye: ka Alla kelenbagatiya ani ka A kan bato A ya yamaruya kow la, ani k’i yɔrɔ ma janya A ya gwɛni kow la, Alla ka yamaruya kɛ ni o ye, ani ka o kibaruya fɔ aya caman kɔnɔ, o dɔw ye: Alla ya kumakan ye saniya b'A ye:
﴿وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ...﴾
{O ma yamaruya foy la fɔɔ o ye Alla bato, ka kɛ kɔnɔgwɛyabagaw ye Alla ye ani tilenbagaw ye dina la...} [Suratu Al bayinah: 5], Ani Alla ya kuma Alla min ye fanga tigi ye ani masaba:
﴿وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...﴾
{Wa i matigi ka yamaruya kɛ ko a kana tigi si bato Ale kɔ...} [Suratu Al-Isra: 23], Ani Alla ya kuma, saniya be A ye:
﴿إِنَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ فَٱعۡبُدِ ٱللَّهَ مُخۡلِصٗا لَّهُ ٱلدِّينَ2 أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلۡخَالِصُۚ وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ3﴾
﴾Cɛn na, An ye kitabu jigi kana I ma ni cɛn ye, ola, I ye Alla bato, ka dina saniya A ye 2 ﴿
{I tolomalɔ! Bato ɲuman ye Alla le ta ye. Ani mɔgɔ minugu ka fɛn gɛrɛ kɛ tigiw ye Alla kɔ, (o b'a fɔla le ko): an t'o batola kun gɛrɛ kɔson fɔɔ o y'an masurunya Alla la surunyali ko jugula. Alla bena kiti kɛ o cɛ fɛnw na o be ɲɔgon sɔsɔla min na. Alla te mɔgɔ kanda, mɔgɔ min ye n'galontigɛlaba ye nin kafiriba 3﴿ [Suratu Al Zumar 2-3].
Ayaw ka ca nin kɔrɔ nin na, o bɛɛ b'a yira ko a be wajibiya ka bato kɛrɛkɛrɛya Alla ye, ani ka fɛn bato toy min te Alla ye, ka bɔ Nabiɲumaw ani o ɲɔgonna gɛrɛw la.
Sika te ala ko duawu ye bato suguw la nafamanba dɔ ye ani o bɛɛ lajɛnin, ola; a be wajibiya k'a kɛrɛkɛrɛ Alla kelenpe ye, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na:
﴿فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ14﴾
{A ye Alla wele ka dina saniya A ye, hali ni a goyala kafiriw ye 14} [Suratu Gaafir: 14], Ani Alla min ye ni masa fanga tigi ye ani masaba, ko:
﴿وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا18﴾
{Ani ko misiriw ye Alla ta le ye, ola; a kana fɛn si wele ka fara Alla kan 18} [Suratu Al Jin: 18], Wa nin yamaruya nin, min ye ka Alla kelenpe wele, o be tali kɛ danfɛnw bɛɛ la, k'a ta Nabiɲumanw la ka taga a bila mɔgɔ tɔw la; wa Alla ya kuma kan:
﴿وَلَا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَ فَإِن فَعَلۡتَ فَإِنَّكَ إِذٗا مِّنَ ٱلظَّٰلِمِينَ106﴾
{I kana fɛn wele Alla kɔ, min yɛrɛ te se k'inafa ani a te se k'i tɔrɔ, ni k'o kɛ, ola i bena kɛ yɛrɛkuntɔɲɔnnaw cɛman.} [Suratu Yunus: 106]. Nin ye kuma ye Nabiɲuma ma nɛma ni kisi b'A ma, wa a lɔnni ne ko Alla k'A tanga ka bɔ filankafoya ma, n'ga laɲini ye ka bagabagali kɛ mɔgɔ gɛrɛw la, o kɔfɛ Alla kɔrɔtani ko:
﴿وَلَا تَدۡعُ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَنفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذًا مِنَ الظَّالِمِينَ106﴾
{I kana fɛn wele Alla kɔ min te inafa, ani a te i tɔrɔ, ni i k'o kɛ, i bena kɛ yɛrɛkuntɔɲɔnnaw cɛman.} [Suratu Yunus: 106]. Nin ye kuma ye ka ɲɛsin Nabiɲuma ma nɛma ni kisi b’A ma, n'ga a laɲini ye: ka bagabagali kɛ mɔgɔ gɛrɛw le la; sabula a lɔnnin ne ko Alla kɔrɔtani ye A ya ciden tanga kabɔ filankafoya ma, o kɔfɛ Alla kɔrɔtani ka gɛlɛya kɛ gwɛnni ani bagabagali la; A ko:
﴿...فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذًا مِنَ الظَّالِمِينَ﴾
{...n'i k'o kɛ, ola cɛn na I kɛla yɛrɛkuntɔɲɔnnaw dɔ ye} ni tɔɲɔni fɔla ni cogo la, a kɔrɔ le ye: Filankafoya belebele ba ye, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:
﴿...وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ﴾
{... ani kafiriw le ye yɛrɛkuntɔɲɔnnaw ye} [Suratu Al Bakara: 254] Ani Alla kɔrɔtani ko:
﴿...إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ﴾
{...cɛn na, filankafoya ye yɛrɛkuntɔɲɔn ba ye} [Suratu Luqman: 13]. Ola, ni Adamadenw ɲɛmɔgɔ nɛma ni kisi b’A ma tun ka fɛn gɛrɛ wele Alla kɔfɛ, A tun bena kɛ yɛrɛkuntɔɲɔnnaw dɔ ye, ni mɔgɔ gɛrɛ ka fɛn gɛrɛ wele Alla kɔfɛ o ta be kɛ cogo di?!
Ola; a lɔnna nin ayaw ni o ɲɔgon gɛrɛw la ko ka fɛn gɛrɛ wele min te Alla ye — inafɔ suw, ani yiriw, ani jow, ani o ɲɔgon gɛrɛw — o ye filankafoya ye Alla ma, ani a be bɛnbaliya kɛ ni Alla kelenpeya ye bato la, o min kɔson Alla ka jinaw ni mɔgɔw dan, ani ka cidenw ci, ani ka kitabuw lajigi, ani a be sɔsɔli kɛ ''Laa ilaaha illal-laahu'' kɔrɔ la; min be bato bali fɛn gɛrɛ ma Alla kɔ, k'a sabati Alla kelenpe ye, inafɔ Alla saniya masa min kɔrɔtani le ko:
﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ هُوَ ٱلۡبَٰطِلُ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ62﴾
{Ole be a yira, ko Alla ye cɛn masa ye, ani k'o be fɛn min wele la Alla kɔfɛ, Ole ye n'galon ye, ani cɛn na Alla le kɔrɔtani le Ale le kabon 62} [Suratu Al-Hajj 62]
Ani nin le ye dina aslu ni a sinsin fɛn ye, ani batow te ɲɛn fɔɔ nin aslu ɲɛnli kɔfɛ, inafɔ cogo min Alla kɔrɔtani ko:
﴿وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ65﴾
{Cɛn na, An ye gundo siri ka taga I ma, ani mɔgɔw ma minugu kɔnna i ɲɛ, ko: n'I ka dɔ fara Alla kan, I ya bara bɛɛ bena tiɲɛ, ani I bena kɛ bɔnɛbagaw cɛma.} [Suratu Al-Zumar 65], Ani Alla kɔrɔtani ko saniya b'A ye :
﴿...وَلَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾
{...ni o tun ka fɛn fara Alla kan, o ya bara ɲumanw bɛɛ tun bena ben} [Suratu Al-An’am: 88].
Ka bɔ fɛn tɛmɛninw la, a be yira ko silamaya dina, ani ka sereya ko: ( tigi gɛrɛ tey fɔɔ Alla) aslu ba fila b'o la:
A kelen ye Ko: fɛn si ma kan ka bato fɔɔ Alla kelenpe, jɛnɲɔgon te Ala; mɔgɔ o mɔgɔ ka suw wele ka bɔ kiraw la ani mɔgɔ tɔw, walima ka jow wele, walima yiriw, walima kabaw, walima fɛn gɛrɛw danfɛnw na, walima ka dɛmɛ ɲini o fɛ, walima k'a yɛrɛ surunya ola ni sonniw ni layiruw ye, walima ka seli o ye, walima ka sujudu kɛ o ye; o tigi k'o kɛ tigiw ye Alla kɔfɛ, ani a k'o kɛ sinanw ye Ala - saniya be A ye, A kɔrɔtani le -, ani a ka sɔsɔli kɛ ani k'a ban "Laa ilaha illaa Allah" kɔrɔ la.
A filanan: Alla te bato ni fɛn ye fɔɔ A ya Nabiɲuma ani A ya ciden -nɛma ni kisi b’A ma- ya sariya, ni min ka fɛn kura don dina la Alla ma diɲɛ min ma; o tigi ma sereya kɔrɔ sabati ko Muhamadu ye Alla ka ciden ye, wa a ya bara t'a nafa, a te minɛ a fɛ, Alla kɔrɔtani ko:
﴿وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا23﴾
{Wa an bena ɲɛ sin o ya bara kɛninw ma, k'o kɛ buguri jɛnsɛnin ye.} [Suratu Al furqan: 23], Bara minugu fɔla aya nin kɔnɔ o ye: mɔgɔ ya baraw le ye min sala filankafoya kan Alla kɔrɔtani ma,
Ani fɛn be don ala fana: Bida'a baraw minugu Alla ma yamari di o kɛli la, o bena kɛ buguri jɛnsɛnnin ye lahara lon na; sabu o kɛwale ma bɛn A ya dina sanim ma, inafɔ Nabiɲuma nɛma ni kisi b’A ma ko cogo min:
«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ».
«Mɔgɔ o mɔgɔ mana fɛn dɔ don an ya dina nin na min te a dɔ ye, o fɛn bena kɔsegi a tigi ma». Bɛn kɛla o Hadisa kɛnɛya kan.
Kuma surunyanin ye ko: nin sɛbɛnnikɛla muso nin ka a ya dɛmɛ ɲini ni a ya duawu ɲɛsin Kira ma nɛma ni kisi b'A ma, k'a kɔ don dunya tigi ma, dɛmɛ ni tɔrɔ ani nafa be Min bolo, k'a sɔrɔ o foy te mɔgɔ gɛrɛ bolo.
Siga t'ala ko nin ye yɛrɛ kuntɔɲɔ belebeleba ye min cɛkajugu, wa Alla ka yamaruya di ko k'A wele, ani A ka layiru ta ko minugu b'A wele A b'olugu jabi, wa A k'a bagabagali kɛ mɔgɔw la minugu b'o yɛrɛ bonyɛ o ma k'o bena don jahanama kɔnɔ, inafɔ Alla ko cogo min na:
﴿وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ 60﴾
{A Matigi ko: A ye N'wele, Nb’A jabi, cɛnna mɔgɔ minugu b'o yɛrɛ bonyɛ Ne batoli ma, olugu bena don jahanama kɔnɔ o ye dogoya bagaw ye a kɔnɔ} [Suratu Gaafir: 60], O Kɔrɔ: o dɔgɔyanin o majiginin, Nin aya nin b'a yira ko duawu ye bato le ye, ani ko mɔgɔ min b'a yɛrɛ bonyɛ a ma, o tigi sigiyɔrɔ ye jahanama le ye. Ni nin kɛla mɔgɔ cogo ye min b'a yɛrɛ bonyɛ Alla wele ma; ola min ka fɛn gɛrɛ wele k'a kɔ don A ma; o tigi cogo bena kɛ di, Alla le ka surun A ya jɔnw la, fɛn bɛɛ tigi le, ani A see be fɛn bɛɛ la, inafɔ Alla k'a fɔ cogo min na:
﴿وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ 186﴾
{Ni N' ya jɔnw k'i ɲininga Ne ko la, cɛn na, Ne ka surun ola, n be welelila ya weleli jabi ni a ka n wele, o la; o ye n jabi, ani o ye limaniya n ma, walasa o be kanda.} [Suratu Al bakara: 186], Kira Alla ka nɛma ni kisi b’A ma k'a lase hadisa Sɔhih kɔnɔ ko duawu le ye bato yɛrɛ ye, ani A ka fɔ a benɔgɔcɛ dencɛ Abdullahi bin Abasi ye, Alla ka diɲɛ o fila ma ko:
«احْفَظِ اللهَ يَحْفَظْكَ، احْفَظِ اللهَ تَجِدْهُ تُجَاهَكَ، إِذَا سَأَلْتَ فَاسْأَلِ اللهَ، وَإِذَا اسْتَعْنَتَ فَاسْتَعِنْ بِاللهِ».
«Alla kɔrɔsi Alla b'i latanga, Alla kɔrɔsi i be Alla sɔrɔ i ɲɛfɛ, n'i be dalikɛ i ye Alla dali, n'i be dɛmɛ ɲini, i ye dɛmɛ ɲini Alla fɛ». Tirmizhi ani a ɲɔgon gɛrɛw y'o lakali.
A ko fana Alla ka nɛma ni kisi b’A ma;
«مَنْ مَاتَ وَهُوَ يَدْعُو لِلَّهِ نِدًّا؛ دَخَلَ النَّارَ».
«Ni mɔgɔ min sala k'a sɔrɔ a be Alla ɲɔgɔn gɛrɛ wele; a be don tasuma kɔnɔ». Bukhari y’o lakali, A nana sɔhihu fila kɔnɔ fana, k'o ka Nabiɲuma ɲiniga Alla ka nɛma ni kisi b’A ma ko: jurumu juma le ka bon ni jurumuw bɛ ye? A ko:
«أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهُوَ خَلَقَكَ».
«Ka sinan kɛ Alla la k'a sɔrɔ Ale le k'i dan». Wa sinan: o ye bɔɲɔgon ye, mɔgɔ o mɔgɔ ka fɛn gɛrɛ wele Alla kɔ, walima ka dɛmɛ ɲini a fɛ, walima ka layuru ta a ye, walima ka kantigɛli kɛ a ye, walima ka bato fan dɔ kɛ a ye minugu ma fɔ ka tɛmɛ; o tigi k'a kɛ sinan ye, a kɛla Nabiɲuma ye, walima waliyu ye, walima mɛlɛkɛ ye, walima jinɛ ye, walima boli ye, walima danfɛn gɛrɛ ani o ɲɔgonnaw.
Nin yɔrɔ la, mɔgɔ dɔ be se k'a fɔ ko: ka mɔgɔ dali min be ɲɛnɛmaya la a yɛrɛ ɲɛnɛ, ani ka dɛmɛ ɲini kɛ a fɛ kɛnɛma kow la a see be minugu la, o kiti ye mun ye; O jabi ye: K'o te filankafoya ye, n'ga o ye lada kow le ye minugu dagani le silamaw cɛ, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min Musa ya kisa la:
﴿...فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ...﴾
{...O kɛnin, min be bɔ a ya jamakulu la o ka dɛmɛ ɲini a fɛ mɔgɔ kan min be bɔ a juguw la...} [Suratu Al-Qasas: 15], inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min Musa ya kisa la fana:
﴿فَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفًا يَتَرَقَّبُ...﴾
﴿Ola, a bɔla dugu kɔnɔ k'a sɔrɔ a be siranna ani a b'a yɛrɛ kɔlɔsi...} [Suratu Al-Qasas: 21], Inafɔ adamaden be dɛmɛ ɲini a tɔɲɔgonw fɛ kɛlɛ la, ani ko gɛrɛw la minugu bena mɔgɔw ma, o mako be don ɲɔgon na minugu la.
Alla ka yamaruya di A ya Nabiɲuma ma -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- ko A y'a fɔ A ya manton ye ko A te se ka nafa wala tɔrɔ si lase mɔgɔ si ma, Alla kɔrɔtani ko:
﴿قُلْ إِنَّمَا أَدْعُو رَبِّي وَلَا أُشْرِكُ بِهِ أَحَدًا21 قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا22﴾
{A fɔ ko: cɛn na, Ne be n'tigi dɔron le bato, wa ne te fɛn si fara A kan 21
A fɔ ko: «cɛn na, Ne te tɔrɔ si mara alugu ye walima kandaya» 22} [Suratu Al Jin: 21, 22], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿قُلْ لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ وَلَوْ كُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ188﴾
A fɔ ko: «N'te nafa wala tɔrɔ si mara n'yɛrɛ ye fɔɔ n’a kɛla ni Alla sago ye. Ni ne tun be ko dogoni lɔn, n'tun bena hɛrɛ cama sɔrɔ, ani kojugu tun tena n'sɔrɔ. Ne te foy ye fɔɔ bagabagali kɛbaga ni kibaro duma fɔbaga mɔgɔw ye minugu be limaniya»188}. [Suratu Al Aaraf: 188].
Wa aya minugu be ni kɔrɔ sabati o ka ca.
A lɔnni ne ko Nabiɲuman nɛma ni kisi be A ma te fɛn si wele n'A tigi tɛ, inafɔ a sabitila ka bɔ A fɛ cogo min na ko a tun kɛla Badri lon na A be dɛmɛ ɲini Alla fɛ, ani ka see ɲini A fɛ A juguw kan, k'A jija ola, A tun b’a fɔ ko: «Ne Matigi! I ka layuru min ta ne ye, o dafa ne ye». fo cɛntigiba Abubakari, Alla ka diɲɛ a ma, ko: i wasa don nin na Alla Kira, sabu Alla bena layuru dafa A ka min ta I ye, ani Alla saniya be A ye k'A ya kuma jigi ola kɔrɔta b'A ye:
﴿إِذۡ تَسۡتَغِيثُونَ رَبَّكُمۡ فَٱسۡتَجَابَ لَكُمۡ أَنِّي مُمِدُّكُم بِأَلۡفٖ مِّنَ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ مُرۡدِفِينَ9﴾
{I hakili jigi tumana min na a ka dɛmɛ ɲini a tigi fɛ, A k'a jabi ko Ne bena a dɛmɛ ni mɛlɛkɛ wagakelen ye, minugu tugu-tugunin be ɲɔgon kɔ 9} [Suratu Al Anfal: 9], Alla kɔrɔtani k'o hakili jigi o ya dɛmɛɲinini na aya nin nugu kɔnɔ, ani A k'a fɔ ko A k'o jabi ka o dɛmɛ ni mɛlɛkɛw ye; walasa ka see sɔrɔli kibaru duman fɔ, ani k'o hakili sigi. Alla kɔrɔtani k'a ɲɛfɔ ko see sɔrɔli te bɔ mɛlɛkɛw la, n'ga see sɔrɔli be bɔ a yɛrɛ le fɛ. Alla kɔrɔtani ko:
﴿وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ...﴾
{ Dɛmɛ te bɔ yɔrɔ si fɔɔ Alla le fɛ... } [Suratu Aali Imraan: 126], ani A ko(Alla) A bonya kɔrɔta la :
﴿وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ123﴾
{Cɛn na, Alla k'a dɛmɛ Badri la k'a sɔrɔ a dɔgɔyanin ne, ola; a ye siran Alla ɲɛ walasa a ye koɲumalɔn kɛ.} [Suratu Aali Imraan: 123]. Alla kɔrɔtani k'a bange aya nin na ko Ale -saniya b'A ye- le y'o dɛmɛbaga ye Badri lon, a lɔnna ola ko A ka min di o ma kɛlɛkɛminɛnw ani fanga la, ani A ka o dɛmɛ ni min ye mɛlɛkɛw la, o bɛɛ ye dɛmɛ ani kibaru duman ani hakilisigi sababuw le ye, dɛmɛ te bɔ ola, n'ga a be bɔ Alla kelen ne fɛ. Cogo di nin sɛbɛlikɛla muso nin walima mɔgɔ gɛrɛ be a jaa gɛlɛya k'a ya dɛmɛ ɲini ni a ya see sɔrɔ ɲini kɛ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi be A ma, k'a kɔ don dunya bɛɛ Tigi la, min ye fɛn bɛɛ Tigi ye, ani min see be fɛn bɛɛ la?!
Sika t'ala ko nin ye jahiliya kow la juguman dɔ le ye, wa filankafoya belebele dɔ le, ola; wajibi le sɛbɛlikɛla muso nin kan a ye tubi ka taga Alla kɔrɔtani ma kɔnɔgwɛya tubi la, wa kɔnɔgwɛya tubi be lɔ ko damadɔ le kan, olugu ye: A fɔlɔ: ka nimisa a ya barakɛni la. A filanan: ka bara nin dabila, A sabanan: ka tigɛkan ta ko i tena kɔsegi a ma tuguni, Alla bonya kɔson ani kɔnɔgwɛya kɔson A ye, ani A ka yamaruya labato kɔson, ani yɛrɛ kɔlɔsi kɔson fɛn na A ka gwɛni kɛ ka bɔ min ma, nin nugu le ye kɔnɔgwɛya tubi ye. Ani ko naninan dɔ bey min ɲɛsinnin be ni tɔɲɔli kɛla adamadenw hakɛ la, o ye: A naninan: Ka hakɛ lasegi a tigi ma, wala ka yafa ɲini a fɛ.
Alla ka A ya jɔnw yamaruya ka tubi, ka layuru di o ma ko A bena a minɛ, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na:
﴿...وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ﴾
{ A bɛɛ ye tubi ka segi Alla ma, Yaa alugu limaniya jɔnw, walasa a ye kisi 31} [Suratu An Nur: 31], Ani A ko Nasaraw ya ko la:
﴿أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ74﴾
{Yala o te tubi ka segi Alla ma, ani ka yafa ɲini A fɛ, wa Alla ye yafa masaba ye ani hinɛ masaba ye.} [Suratu Al Maa-ida: 74], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا68 يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَانًا69 إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُولَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا70﴾
{Ani minugu te fɛn gɛrɛ wele ka fara Alla kan, ani o te nii faga Alla ka min faga haramuya fɔɔ ni hakɛ ye, ani o te ɲɛmɔgɔya kɛ, wa ni mɔgɔ o mɔgɔ k'o kɛ, o tigi bena jangata sɔrɔ 68
Jangata bena jidi jidi a ye kiyama lon na, ani a bena to a kɔnɔ maloya la 69
fɔɔ ni mɔgɔ min segila ka taga Alla ma, ka limaniya, ka bara ɲuman kɛ, o tigiw le Alla bena o ya kojuguw yɛlɛma ka kɛ ɲumanw ye. Alla ye Yafabagaba ye, Hinɛbagaba le 70} [Suratu Al Furkaan: 68-70], Ani A kɔrɔtani ko:
﴿وَهُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَعْفُو عَنِ السَّيِّئَاتِ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ25﴾
{Ale le be tubi minɛ A ya jɔnw fɛ, ka yafa kojuguw ma, ani a be fɛn min kɛ A b'o lɔn 25} [Suratu Al-Shura: 25].
Wa a sabatila ka bɔ Alla ka ciden fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma ko A ko:
«الإِسْلَامُ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ، وَالتَّوْبَةُ تَجُبُّ مَا كَانَ قَبْلَهَا».
«Silamaya be fɛn ben min kɛla ka kɔn a ɲɛ, ani tubi be fɛn dɔshi min kɛla ka kɔn a ɲɛ ».
Kuma surun ninugu sɛbɛla n'bolo; filankafoya farati boɲɛ kɔson, ani sabula a ye jurumuw bɛɛ la belebele ye, ani siranya kɔson ko mɔgɔw kana marasa ni fɛn ye min bɔla sɛbɛlikɛla nin fɛ, ani kɔnɔgwɛya wajibiyali kɔson Alla ni A ya jɔnw ye. N'be Alla le dali A y'an nafa n'a ye, ani k'an ni silamaw bɛɛ ya lahalayaw la ɲɛn an ye, ani ka nɛma kɛ an bɛɛ ye ni famuya sɔrɔ dina la, ani ka sabati a kan, Ani k'ani silamaw tanga an yɛrɛw la juguyaw ma, ani an la kɛwale juguw ma, Ale le y’o kɛbaga ye ani A be se k’o kɛ.
Alla ye nɛma ni kisi ani barika kɛ A ya jɔn ani A ya Ciden an ya Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mogɔw ani A ya sɔhabaw.
***
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Cikan sabanan
Ka dɛmɛ ɲini jinɛw ani Sitanaw fɛ gɛlɛya kow la, ani ka dakan ta o ye, o kiti
Ka bɔ Abdul Aziz bin Abdullah bin Baz fɛ, ka taga silamaw ma minugu bena ni kitabu sɔrɔ, Alla ka ne n'o dɛmɛ ka A ka dina minɛ, ka sabati a kan, Amina.
Alla ye kisi kɛ A kan, ani A ya hinɛ n’A ya barika.
O kɔfɛ: balima dɔw ka ne ɲininka fɛn na jahili dɔw be min kɛ; ka fɛn gɛrɛ wele min te Alla ye saniya be A ye, ani ka dɛmɛ ɲini a fɛ mako kow la; inafɔ ka jinɛw wele, ani ka dɛmɛ ɲini o fɛ gɛlɛya kow la, ani ka dakan ta o ye, ani ka kanatigɛli kɛ o ye. A dɔ ye fana dɔw ya kuma ye, ko: (Yaa a wolonfila!) o kɔrɔ ye: jinɛ kuntigi wolonfila, a y'a minɛ, a y'a kolow kari, a y'a joli min, a y'a fari tigɛ tigɛ, Yaa alu wolonfila! a ya kɛ ala ten, Walima fɛn min mɔgɔ dɔw b'a fɔ: (A y'a minɛ, alugu telegan jinɛw, a lansara jinɛw), wa o be sɔrɔ ka caya worodugu fan dɔw la, fɛn min be tugu o ko nin na: ka suw wele, inafɔ kiraw ani mɔgɔ ɲumanw ani mɔgɔ gɛrɛw, ani ka mɛlɛkɛw wele ani ka dɛmɛ ɲini o fɛ gɛlɛya kow la, O bɛɛ ani a ɲɔgɔnnaw be kɛ kosɛbɛ mɔgɔ caman fɛ minugu b'o yɛrɛ dame ka taga Silamaya ma, kolonbaliya kɔson, ani ka mɔgɔw ladegi minugu kɔna o ɲɛ, wa tuma dɔ la o dɔw be nɔgɔya kɛ k'a fɔ ko: o ye fɛn ye min bɔla da la dɔrɔn, an t'o Ganiya ani an t'o dɛnganiya.
A ka ne ɲininka fana: mɔgɔ minugu lɔnnin be nin wale ninugu ye o furuli ɲɔgon ya kiti, ani o ya kanatigɛliw kiti, ani ka seli o kan o kiti, ani ka seli o kɔfɛ o kiti, ani ka la somaw ani filikɛlaw la o kiti; inafɔ min b'a fɔ ko a be bana ani a sababuw lɔn fɛn dɔ filɛli dɔrɔn na min magala banabagatɔ farikolo la; inafɔ kun be siri ni fani min ye, ani kurusi, ani disa, ani o ɲɔgon gɛrɛw.
Jabi: Tano be Alla kelenpe ye, ani nɛma ni kisi be mɔgɔ kan Nabiɲuma gɛrɛ te Min kɔfɛ, ani A ya so mogɔw ani A ya sɔhabaw, ani mɔgɔ o mɔgɔ k'o ya kandaya sira tagama fɔɔ ka se sara lon ma.
O kɔfɛ: A lɔn ko Alla saniya ni kɔrɔta b'A ye ka adamadenw ni jinɛw dan, mun na o ye A kelenpe bato o kana fɛ gɛrɛ bato, ani o y'A kelenpe wele ani ka dɛmɛ ɲini A fɛ, ani ka kantigɛli kɛ A kelenpe ye ani layuru kɛli ani bato kow tɔw bɛɛ, A ka cidenw ci ni o le ye, ani k'o yamaruya a la, ani A ka sanfɛ kitabuw jigi, minugu bɛɛ la belebele ye Kuranaba ye, k'o ɲɛfɔ ani ka mɔgɔw wele ka taga o ma, ani ka mɔgɔw gwɛn ka bɔ filankafoya ma Alla la ani fɛn gɛrɛ bato, Wa ole ye asluw ya aslu ye, ani dina be sigi fɛn min kan, wa ole ye «ka sereya kɛ ko tigi gɛrɛ tey fɔɔ Alla» kɔrɔ ye, ani: bato fɛn tey cɛn na fɔɔ Alla hakika ye, a be tigi ya ni bato bali fɛn man min te Alla ye, k'a sabati - o min ye bato ye - Alla kelenpe ye, ka bɔ danfɛnw tɔ bɛɛ la min be A duguma, Nin dalilu ka ca kosɛbɛ ka bɔ Alla ya Kurana ni a ya ciden ya hadisa kɔnɔ, o dɔ ye: Alla kɔrɔtani ya kuma ye:
﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ56﴾
{Ne ma jinɛw ni adamadenw dan foy kɔson fɔɔ o ye Ne le bato 56} [Suratu Al zariyat: 56]. Ani Alla ya kuma, saniya b'A ye:
﴿وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...﴾
{Wa i matigi ka yamaruya kɛ ko a kana foy bato Ale kɔ...} [Suratu Al-Isra: 23], Ani Alla kɔrɔtani ya kuma:
﴿وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ...﴾
{o ma yamaruya foy la fɔɔ o ye Alla bato, ka kɛ kɔnɔgwɛya bagaw ye Alla ye ani telenbagaw ye dina la...} [Suratu Al bayinah: 5], Ani Alla kɔrɔtani ya kuma:
﴿وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ60﴾
{A Matigi ko a ye N’wele N’b’a jabi, cɛn na minugu b'o yɛrɛ bɔɲɛna Ne bato ma, o bena don jahanama kɔnɔ o ye dogoya bagaw ye a kɔnɔ.} [Suratu Gaafir: 60]. Ani A kɔrɔtani ko:
﴿وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ...﴾
{Ni Ne ya jɔnw k'i ɲininka Ne la, Ne ka surun ola, Ne be welelikɛla jabi tuma na min na a be Ne wele...} [Suratu Al Bakara: 186].
Alla kɔrɔtani k'A fɔ an ɲɛnɛ aya ninugu la, ko A ka adamadenw ni jinɛw dan, mun na o ye A bato, ani ko A y'a kɛ yamaruya ye - o kɔrɔ ye ko: A ka yamaruya kɛ ani ka sarankana kɛ - A ya jɔnw na Kurana gwɛnin kɔnɔ, ani Ciden nɛnkun kan, kisi ni nɛma b'A ma, ko foy kana bato fɔɔ o tigi,
Alla - bɔɲɛ ni kɔrɔta b'A ye- k'A ɲɛfɔ ko duawu ye bato ba le ye, ni min k'i yɛrɛ bɔɲɛ a ma, o tigi be don tasuma kɔnɔ, ani A k'A ya jɔnw yamaruya k'o ya kelenpe wele, ani A k'A lase ko A ka surun ola A b'o ya duawu jabi, ola; a wajibiyala jɔnw bɛɛ kan o y'o tigi kelenpe wele; sabula duawu ye bato sugu dɔ le ye o dan na min kama, ani o yamaruyuala min na, Alla ko - boɲɛ ni kɔrɔta b'A ye:
﴿قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ162 لَا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ163﴾
{Muhamadu a fɔ ko: «cɛn na, Ne ya seli, ani n'ya kantigɛli, ani n'ya ɲɛnɛmaya ni n'ya saya ye Alla ta ye, dunya bɛɛ lajɛni lamɔ masa»162
Jɛnɲɔgon t'Ala, ani ole ye fɛn ye Ne yamaruya la min na, ani Ne le ye silamaw fɔlɔ ye163} [Suratu Al An’am: 162, 163].
Ola; Alla k'A ya Kira (kisi ni nɛma be A kan) yamaruya ko a ye mɔgɔw kibaruya ko a ya seli ani a ya sarakabɔ - o min ye kanatigɛli ye -, ani a ya balo ani a ya saya; o bɛɛ be Alla kelenpe le ye, dunya bɛɛ tigi, filanan si t'Ala, o kɔson: min be kanatigɛli kɛ fɛn gɛrɛ ye ni Alla tɛ, o tigi ye filankafoya kɛ Alla la, inafɔ n'a seli la fɛn gɛrɛ ye ni Alla tɛ; sabu Alla saniya be A ye ka seli ani kanatigɛli kɛ fɛn fila ye minugu be ɲɔgon fɛ, ani A k'a yira ko o fila bɛɛ be Alla kelenpe le ye filanan si t'Ala, Ni mɔgɔ o mɔgɔ ka kantigɛli kɛ fɛn gɛrɛ ye min te Alla ye, ka bɔ jinɛw la, ani mɛlɛkɛw, ani suw ani o ɲɔgon gɛrɛw, walasa ka gɛrɛ ola n'o ye, o tigi be inafɔ mɔgɔ min ka seli kɛ fɛn gɛrɛ ye min te Alla ye. Anana Hadisa sabatini kɔnɔ, Kira (Alla ka nɛma ani a ya kisi b'A kan) k'a fɔ ko:
«لَعَنَ اللهُ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللهِ».
«Alla ka mɔgɔ danga mɔgɔ min ka kantigɛli kɛ Alla ɲɔgon gɛrɛ ye». Ani Imam Ahmad k'a lakali ni sira ɲuman dɔ ye, ka bɔ Tɔriq bun Shihab fɛ, Alla ma diɲɛna a ma, ko Kira, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ko:
«مرَّ رَجُلَانِ عَلَى قَومٍ لَهُم صَنَمٌ لَا يَجُوزُهُ أَحَدٌ حَتَّى يُقرِّبَ لَهُ شَيئًا، فَقَالُوا لِأَحَدِهِمَا: قَرِّبْ. قَالَ: لَيسَ عِندِي شَيءٌ أَقَرِّبُهُ، قَالُوا: قَرِّبْ وَلَوْ ذَبَابًا، فَقَرَّبَ ذُبَابًا، فَخَلُّوا سَبِيلَهُ، فَدَخَلَ النَّارَ، وَقَالُوا لِلآخَرِ: قَرِّبْ. قَالَ: مَا كُنْتُ لِأُقَرِّبَ لِأَحَدٍ شَيْئًا دُونَ اللهِ جَلَّ جَلَالُهُ، فَضَرَبُوا عُنُقَه، فَدَخَلَ الجَنَّةَ».
«Cɛɛ fila tɛmɛna mɔgɔ dɔw la boli dɔ tun be minugu fɛ, mɔgɔ si tun te tɛmɛ ala fɔɔ a b'a sɔn ni fɛn dɔ ye, o k'o dɔ la kelen ma ko: A sɔn ni fɛn dɔ ye. A ko: Fɛn si te n'bolo n'b'a sɔn ni min ye, o ko: a sɔn ni fɛn dɔ ye hali n'a kɛla ɲimɔgɔ ye. A k'a sɔn ni ɲimɔgɔ dɔ ye; o k'a ya sira bila a ye, a donna tasuma kɔnɔ, o ko tɔ kelen ma: A sɔn ni fɛn dɔ ye. A ko: Ne te fɛn si sɔn ni Alla tɛ min ye boɲɛ tigi ye, o k'a kan tigɛ, a donna Alijinɛ kɔnɔ».
Ola, ni mɔgɔ min b’a yɛrɛ gɛrɛ boli ani a ɲɔgonnaw la ni ɲimɔgɔ ani o ɲɔgon gɛrɛw ye o tigi be kɛ filankafo ye min ka kan ni tasuma donni ye, mɔgɔ ya cogo be di min be jinɛw ani mɛlɛkɛw ani waliyuw wele, ani mɔgɔ ya cogo be di min be dɛmɛ ɲini o fɛ, ani ka dakan ta o ye, ani k'a yɛrɛ gɛrɛ ola ni kanatigɛliw ye, k'a ya nafolo tanga jigi n'o bara nin ye, walima k'a ya banabagatɔ kɛnɛya jigi, walima a ya baganw ani a ya sɛnɛfɛnw kisili jigi, ani mɔgɔ ya cogo be di min b'o kɛ ka siran jinɛw juguya ɲɛ, walima o ɲɔgon gɛrɛw?! Sika si t'ala, mɔgɔ min k'o kɛ ani o ɲɔgon gɛrɛw, ole yɛrɛ ka kan ka kɛ filankafo ye kosɛbɛ, ani a ka kan ni tasuma donni ye ka tɛmɛ cɛɛ nin kan min k'a yɛrɛ gɛrɛ boli la ni ɲimɔgɔ ye.
Fɛn min nana o ko la fana o dɔ le ye Alla kɔrɔtani ya kuma ye:
﴿إِنَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ فَٱعۡبُدِ ٱللَّهَ مُخۡلِصٗا لَّهُ ٱلدِّينَ2 أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلۡخَالِصُۚ وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ3﴾
{Cɛn na, An ka kitabu jigi kana I ma ni cɛn ye, ola, I ye Alla bato ka dina saniya A ye 2}
{A y'a lɔn ko Alla kelenpe le ta ye dina(bato) gwɛnin ye. Wa o minugu ka fɛn gɛrɛ kɛ tigiw ye Alla duguma, (o b'a fɔ ko): an te o bato foy kɔson fɔɔ o y'an surunya Alla la surunyali kojugu la. Cɛn na, Alla be kiti o cɛ fɛn na o be fɔnkɔɲɔgonya kɛla min na. Cɛn na, Alla te mɔgɔ kanda mɔgɔ min ye n'galontigɛla kafiri ba ye (3)} [Suratu Az Zumar: 1-3], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اللَّهِ قُلْ أَتُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ18﴾
{O be fenw bato Alla duguma minugu te tɔrɔ lase o ma walima k'o nafa, ani o b'a fɔ ko: Olugu ye an ya Soronani don bagaw ye Alla fɛ. A fɔ ko: Yala a be fɛn fɔ Alla ɲɛnɛ A te min lɔn sankolow kɔnɔ walima dugukolo kan? Saniya b'A ye ani A kɔrɔtani le ka bɔ fɛn ma o be min fara la A kan.} [Suratu Yunus: 18].
Alla saniya b'A ye k'a lase aya fila ninugu kɔnɔ, ko filankafow ka danfɛnw kɛ o ya kotigiw ye k'o bato Alla kɔ, k'o bato ka fara A kan ni siranya ye, ni jigiya ye, ni sɔnni ye, ni layuru ye, ni duawu ye ani o ɲɔgonnaw, k'a miri k'o kotigiw b'o batobagaw surunya Alla la, ani ka soronalidon kɛ o ye A fɛ, o kɔfɛ Alla-saniya b'A ye- k'o ya n'galon yira, ani k'o ya fu yira, k'o tɔgɔ la n'galontigiw ani kafiriw ani filankafow, k'A yɛrɛ saniya ka bɔ o ya filankafoya ma, Alla kɔrɔtani ko:
﴿...سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ﴾
{...Saniya b'A ye ani A kɔrɔta la, kabɔ fɛn ma o be min kafo A ma} [Suratu An-Nahl: 1]. O kɔson a lɔnna ko, mɔgɔ o mɔgɔ n'a sɔn na ka minɛli kɛ mɛlɛkɛ dɔ la, walima Nabiɲuma dɔ la, walima jinɛ dɔ la, walima yiri dɔ la, walima kabakuru dɔ la, k'o wele ka fara Alla kan, ka dɛmɛ ɲini a fɛ, ani k'a magɛrɛ ala ni layuru ye walima kantigɛli, k'a jigi la a ya soronalidon kan Alla fɛ, ani k'a magɛrɛ Alla la, walima k'a jigi la banabagatɔ kɛnɛyali kan, walima nafolo latangali, walima a ya mɔgɔ min mabɔ la o kisili, walima kow minugu bɔni bɛ o fɛ; o tigi benna nin Filankafoya belebele nin na ani nin balawu jugu nin Alla kɔrɔtani ko min ko la:
﴿إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا48﴾
{A lɔn ko Alla te yafa ko jɔn ye fɛn fara Ale kan, A be yafa fɛn ma min te Filankafoya ye mɔgɔ ye min k'a diya, wa ni mɔgɔ min ka dɔ fara Alla kan a tigi ka tigɛli kɛ jurumuba la 48} [Suratu An Nisa :48], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿...إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوَاهُ النَّارُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ﴾
{Cɛn na, ni mɔgɔ min ka dɔ fara Alla kan, Alla ka Alijinɛ haramuya o tigi ma, ani a sigiyɔrɔ ye tasuma ye, wa dɛmɛbaga te yɛrɛ kuntɔɲɔnaw la.} [Suratu Almaa-ida: 72].
Wa soronalidon be kɛ kiyama lon Alla kelenbagatiya bagaw ni bato kɛrɛkɛrɛya bagaw le ye, a te kɛ filankafow ye, inafɔ Nabiɲuma -nɛma ni kisi b’A ma- k'a fɔ cogo min tuma min na a fɔla A ye ko: Yaa Alla ya Kira! jɔn ne ka kan n'i i ya soronalidon ye ka tɛmɛ bɛɛ kan? A ko:
«مَنْ قَالَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ خَالِصًا مِنْ قَلْبِهِ».
«Mɔgɔ o mɔgɔ k'a fɔ ko: Laa ilaaha illa Lah, k'a bɔ a dusukun na ni kɔnɔnagwɛya ye». Alla ka Ciden, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ko:
«لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ، فَتَعَجَّلَ كُلُّ نَبِيٍ دَعْوَتَهُ، وَإِنِّي اخْتَـبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَومَ القِيَامَةِ، فَهِيَ نَائِلَةٌ إِنْ شَاءَ اللهِ مَن مَاتَ مِنْ أُمَّتِي لَا يُشْرِكُ بِاللهِ شَيْئًا».
«Nabiɲuma kelen-kelen bɛɛ ni A ya duawu le bɛ min be jabi, Nabiɲuma bɛɛ kɔna k'a ya duawu kɛ, n'ga Ne ka n'ya duawu mara ka kɛ soronalidon ye n'ya manton ye kiyama lon, ni Alla sɔnna, a bena mɔgɔ sɔrɔ ka bɔ n'ya manton na min sala k’a sɔrɔ a ma fɛn si fara Alla kan ».
Filankafo fɔlɔw tun sɔnna a ma ko Alla le ye o Tigi ye, ani o Danbaga, ani o Balobaga, n'ga o tun b'o dɛn kiraw, ani waliyuw, ani melekɛw, ani yiriw, ani kabaw, ani o ɲɔgonnaw la, o b'o ya soronalidon jigi Alla fɛ ani k'o magɛrɛ Ala, inafɔ a tɛmɛna ayaw la cogo min, Alla ma lɔyura di oma ola, n'ga Alla k'o jalaki A ka Kitabuba kɔnɔ, k'o tɔgɔla ko kafiriw ani filankafow, ani k'o kɛ n'galontigiw ye o ya miriya la ko nin bato fɛnw be soronalidon kɛ o ye ani ka o madon Alla la, Alla kira, Alla ya nɛma ni kisi be A ma, fana ma lɔyura di oma, n'ga kira, Alla k’a nɛma ni kisi be A ma, k'o kɛlɛ nin filankafoya nin kan fɔɔ o ye bato saniya Alla kelenpe ye, ka kɛɲɛ ni A ya kuma ye, saniya b'A ye:
﴿وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ...﴾
{A ye o kɛlɛ fɔɔ filankafoya kana kɛ, ani bato ye kɛ Alla kelenpe ye...} [Suratu Al Bakara: 193]. Ani Kira ko -nɛma ni kisi b’A ma-:
«أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ، وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ، وَيُؤتُوا الزَّكَاةَ، فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُم وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّ الإِسْلَامِ، وَحِسَابُهُم عَلَى اللهِ».
«N'yamaruyala ko n'ye mɔgɔw kɛlɛ fɔɔ o ye sereya ko tigi si tey ni Alla tɛ ani ko Muhamadu ye Alla ya ciden ye, ani ka seli lɔ, ani ka jaga bɔ, ni o ka o kɛ, o ya jeliw ni o ya nafolow tanga n'ma fɔɔ ni Silamaya ya hakɛ ye, ani o kiti be Alla le ma». Alla ya ciden ya kuma kɔrɔ -Alla ka nɛma ni kisi be A ma-:
«حَتَّى يَشْهَدُوا أَن لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ».
«fɔɔ o ye sereya ko tigi gɛrɛ tɛy fɔɔ Alla» O kɔrɔ ye: fɔɔ o ye bato sabati Alla kelenpe ye o kana fɛn bato min be Alla duguma.
Wa filankafow tun be siran jinɛw ɲɛ, o tun be tanga ɲini o fɛ, ole ko la Alla kɔrɔtani k'A ya kuma jigi:
﴿وَأَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزَادُوهُمْ رَهَقًا6﴾
{Ani ko cɛɛ dɔw ka bɔ adamadenw la tun be tanga ɲini cɛɛ dɔw fɛ ka bɔ jinɛw la, o k'o jidi o sabula siran ya la.} [Suratu Al Jin: 6]. Tafsiri lɔnbagaw ko ayaba nin na: A ya kuma kɔrɔ :
﴿...فَزَادُوهُمْ رَهَقًا﴾
{...ka dɔ fara o ya siranya kan} O kɔrɔ: siranya; sabu jinɛw be o yɛrɛ kɔrɔta ani k'o yɛrɛ boɲɛ n'o k'a ye adamadenw be tanga ɲini o fɛ, o wagati o be siranya caya o kan, fɔɔ o ye o batoli caya ani k'o kɔsegi oma.
Alla ka o falen silamaw ye ni ka tanga ɲini Ale fɛ ye Saniya b'A ye ani A ya kuma dafaninw ye, A k'A ya kuma jigi ola boɲɛ b'A ye:
﴿وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ200﴾
{Ni waswasu dɔ k'I sɔrɔ kabɔ sitana fɛ I ye tanga ɲini Alla fɛ. Cɛn na, Alla ye Mɛnnikɛlaba ye, Lɔnnikɛlaba le.} [Suratu Al Aaraf: 200], Ani Alla ya kuma Alla min ka boɲɛ kɔrɔtani:
﴿قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ1﴾
{Muhamadu A fɔ ko: «Ne be tanga ɲini fajarikɛnɛ ci baga fɛ» 1}, Wa a sabatila ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma ko A ko:
«مَنْ نَزَلَ مَنْزِلًا فَقَالَ: (أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ)؛ لَم يَضُرَّهُ شَيءٌ حَتَّى يَرْتَحِلَ مِنْ مَنْزِلِهِ ذَلِكَ».
«Ni mɔgɔ min jigila yɔrɔ dɔ la, k'a fɔ ko: (Ne be tanga ɲini ni Alla ya kuma dafaninw ye ka bɔ A ya danfɛnw tɔrɔ ma); fɛn si tena a tɔrɔ fɔɔ a ye bɔ o jigi yɔrɔ la».
ka bɔ Ayaw ni hadisa tɛmɛninw na, kisi ɲinina b'a lɔn, ani mɔgɔ min b'a fɛ k'a ya dina latanga ani ka kisi filankafoya ma, a fitini ni a belebele; ko ka jigi la suw kan, ani mɛlɛkɛw, ani jinɛw, ani danfɛn gɛrɛw, ani ka o wele, ani ka tanga ɲini o fɛ, ani o ɲɔgon gɛrɛw; o ye jahiliya wagati filankafow ya kɛwale dɔ le ye, ani filankafoya bɛɛ la juguman dɔ le Alla ma saniya b'A ye. Ola; a be jagoya ko k'o bila, ani ka kɔrɔsili kɛ ola, ani ka ɲɔgɔn ladi a bilali la, ani ka nankarili kɛ mɔgɔ kan min b'o kɛ.
Wa mɔgɔ min lɔnnin be mɔgɔw cɛma ni nin filankafoya baraw ye: a ma daga k'a furu, ani ka a ya sogo kanatigɛnin domu, ani ka seli a su kan, ani ka seli a kɔfɛ, fɔɔ a y'a ya tubi bange ka taga Alla ma saniya be A ye ka bɔ ola, ani ka duawu ni bato kɛrɛkɛrɛya Alla kelenpe ye. Wa duawu ole ye bato ye, duawu kunzɛmɛ yɛrɛ le, inafɔ Alla kira ko nɛma ni kisi be A ma:
«الدُّعَاءُ هُوَ العِبَادَةُ».
«Duawu le ye bato yɛrɛ ye». A lakali la ka bɔ A fɛ nɛma ni kisi b’A ma, cogo gɛrɛ la, ko A ko:
«الدُّعَاءُ مُخُّ العِبَادَةِ».
«Duawu ye bato zɛmɛ le ye». Min ye filankafow ya furu ɲɔgonya ye Alla kɔrɔtani ko:
﴿وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَيُبَيِّنُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ221﴾
{A kana filankafo musow furu fɔɔ o ye limaniya. Limaniyabaga jɔnmuso le ka fisa ni filankafo muso ye, hali n'a diyala a ye. A kana furu kɛ filankafo cɛɛw ma fɔɔ o ye limaniya. Limaniyabaga jɔncɛ le ka fisa ni filankafo cɛɛ ye, hali n'a diyala a ye. O tigi la mɔgɔw be weleli kɛ ka taga tasuma le ma, k'a sɔrɔ Alla be weleli kɛ ka taga Alijinɛ ni yafa le ma A ya diɲɛ la. Ani A be A ya ayaw ɲɛfɔ mɔgɔw ye, walasa o be tagasi.} [Suratu Al Bakara: 221]. Alla -saniya b'A ye- k'a bali silamaw ma ka filankafo musow furu, minugu be boliw bato, ani jinɛw ani mɛlɛkɛw ani fɛn gɛrɛw, fɔɔ o ye limaniya ka bato saniya Alla kelenpe ye, ani ka Ciden -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- cɛntigiya fɛn na A nana ni min ye, ani k'A ya sira labato, ani A k'a bali ka silama musow furu filankafow ma, fɔɔ o ye limaniya ka bato saniya Alla kelenpe ye, ani ka Ciden -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- cɛntigiya ani k'A labato.
Wa Alla kɔrɔtani ka lalɔnniyali kɛ ko jɔnmuso mumini ka fisa ni hɔrɔnmuso filankafo ye, hali n'a diyala mɔgɔ ye min b'a filɛ ani k'a ya kuma mɛn ala cɛɲa ni a ya kuma ɲuman kɔson, ani ko jɔncɛ mumini ka fisa ni hɔrɔncɛ filankafo ye, hali n'a diyala a mɛnbaga ni a filɛbaga ye, a cɛɲa ni a ya kuma ni a ya cɛfariya ni ko gɛrɛw kɔson, o kɔfɛ A ka nin fisamateya sababuw ɲɛfɔ A ya kuma kɔnɔ, saniya b'A ye, ko:
﴿...أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ...﴾
{...Olu be weleli kɛ ka taga tasuma le ma...} [Suratu Al Bakara: 221]. O kɔrɔ ye ko: filankafo cɛmanw ani musomanw; sabu olugu ye tasuma weleli kɛ bagaw dɔ le ye o ya kumaw ni o ya baraw ni o ya tagamacogo ni o ya jogow fɛ, n'ga limaniya jɔn cɛmanw ani musomanw olugu ye Alijinɛ weleli kɛ bagaw dɔ le ye o ya jogow ni o ya baraw ni o ya tagamacogo fɛ, cogo di ninugu ni olugu be se ka kɛ kelen ye!
Wa min ye ka seli kɛ filankafow kan: Alla kɔrɔtani k'a fɔ munafikuw ya ko la ko:
﴿وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ84﴾
{I kana seli ola mɔgɔ si kan min sala fiyew, ani I kana lɔ a kaburu kan. Cɛn na, o kafiriyala Alla ni A ya Kira ma, ka sa k'a sɔrɔ o ye cɛnnikɛlaw ye.} [Suratu At Tawba: 84], Alla kɔrɔtani k'a ɲɛfɔ ayaba nin kɔnɔ ko munafiku ni kafiri, seli te kɛ o kan ; o ya kafiriya kɔson Alla ni A ya Ciden ma, o cogo la fana seli te kɛ o kɔfɛ, ani o te kɛ imamuw ye silamaw ɲɛ ; o ya kafiriya ni o ya lanaya tanya kɔson, ani juguyaba min be o ni silamaw cɛ, ani k'a masɔrɔ o te seli ni bato mɔgɔw ye ; sabu kafiriya ni filankafoya, bara si te to n'o ye, an be Alla dali A ka an kisi o ma. Min ye filankafow ya kantigɛli sogo domuni ye: Alla kɔrɔtani k'a fɔ k'a gwɛya ko jufa sogo ni filankafow ya kantigɛli sogo ye haramu le ye:
﴿وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ121﴾
{A kana fɛn domu Alla tɔgɔ ma fɔ min kan, cɛn na, o ye murutili le ye. Cɛn na, Sitanaw be waswasu bila o ya mɔgɔw kɔnɔ walasa o y'a sɔsɔ, ni a tugula o kɔ, cɛn na, a ye filankafow le ye.} [Suratu Al-An’am: 121], Alla min ye masaba ye ka jufa domu ani filankafo ya kantigɛli sogo domu haramuya silamaw kan; sabu nɔgɔ le, wa o ya kantigɛli jate ni bɛ inafɔ jufa hali n'a ka Alla tɔgɔ fɔ a kan; sabula Alla tɔgɔ fɔli ale fɛ o ye fu le ye min ni nɔn foy si te ala; sabula bato le ye Alla tɔgɔ fɔli ye, wa filankafoya be bato tiɲɛ ani k'a kɛ ko lankolon ye, fɔɔ filankafo ye tubi ka taga Alla ma saniya b'A ye, Nga Alla kɔrɔtani ka kitabu tigiw ya domini daga A ya kuma kɔnɔ, Alla -min saniya b'A ye- ko:
﴿...وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ...﴾
{... wa mɔgɔ minugu ye kitabu tigiw ye, olugu ya domini daganin be a ye, ani a ya domini daganin be olugu ye... } [Suratu Al Maa-ida: 5], Sabula o b'o yɛrɛ dame ka taga sanfɛ dina dɔ ma, k'a fɔ ko o ye Musa ni Isa tugubagaw ye, hali n'a sɔrɔ o ye n'galontigiw ye ola. Alla ka o ya dina wili k'a kɛ fu ye ni ciden Muhamadu, Alla k’a nɛma ni kisi be A ma, cili ye ka taga mɔgɔw bɛɛ ma. Nga Alla kɔrɔtani ka Kitabu tigiw ya domini ani o ya musow daga an ye; kolɔn belebele ani gundow kama minugu be kɔrɔsi sariya fɛ, lɔnnikelaw k'o minugu ɲɛfɔ, n'ga o be fon filankafow kɔ ola minugu be boliw ani suw bato, ka bɔ kiraw ni waliyuw ni mɔgɔ gɛrɛw la; sabula aslu t'o ya dina la, a fana mabɔ cɛn fɛ cogo si, n'ga a ye fu le ye k'a bɔ a aslu la, o kama o mɔgɔw ya fɛn faganin ye jufa le ye, a domuni te daga.
Min ye mɔgɔ ya kuma ye a kumaɲɔgon ma ko: (Jinɛ k'i sɔrɔ), (jinɛ k'i minɛ), (sitana pan na n'i ye), ani o ɲɔgonnaw, o ye nɛni ani dɔgɔyama ne ye, ani o ma daga silamaw cɛ, inafɔ nɛni ani dɔgɔyama suguya tɔw, O te filankafoya ye, fɔɔ ni o fɔbaga be dusukuna-siri kɛ ko jinɛw be se ka ko kɛ mɔgɔw la ni Alla ya diɲɛ n'a sago tɛ, Ni mɔgɔ o mɔgɔ k'o dusukuna-siri kɛ jinɛw wala danfɛn gɛrɛw la, o tigi ye kafiri le ye ni o dusukuna-siri ye; sabu Alla, saniya b’A ye, Ale ye fɛn bɛɛ tigi ye, ani see b'A ye fɛn bɛɛ kan, Ale le ye nafa ani tɔrɔ lase baga ye, fɛn foy tey fɔɔ n’a kɛla ni A ya yamaruya ye, ani A sago ani A ya kow latigɛni kɔrɔ le, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na ka yamaruya di A ya Nabiɲuma ma -nɛma kisi b’A ma- ko a ye mɔgɔw kibaruya ni nin laslu belebele nin ye:
﴿قُلْ لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ وَلَوْ كُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ188﴾
A fɔ ko: «N'te nafa wala tɔrɔ si mara n'yɛrɛ ye, fɔɔ n’a kɛla ni Alla sago ye. ni Ne tun be ko dogoni lɔn, n'tun bena hɛrɛ cama sɔrɔ, ani kojugu tun tena n'sɔrɔ. Ne te foy ye fɔɔ bagabagali kɛbaga ni kibaro duma fɔbaga mɔgɔw ye minugu be limaniya.» [Suratu Al A’raf: 188], O la, ni a kɛla ko danfɛnw ɲɛmɔgɔ ani ola fisamanti, kisi ni nɛma b'A ma, a te nafa wala tɔrɔ si mara a yɛrɛ ye, fɔɔ n’a kɛla ni Alla sago ye, mɔgɔ gɛrɛ ta be kɛ cogo di danfɛnw na?! Wa ayaw cama be o kɔrɔ nin na.
Nga min ye ka filɛlikɛlaw, ani jinɛmoriw ani lolofilɛlaw n'o ɲɔgonnaw ɲininka, ka bɔ mɔgɔw la minugu be kibaruya di ko dogoninw kan, o ye ko jugu ye min te daga, ani k'o cɛntigiya ole ka jugu ani a kɔn ni ne kosɛbɛ, o kuma toy o ye kafiriya bolofara dɔ le ye; inafɔ Kira ko cogo min na nɛma ni kisi b’A ma:
«مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيءٍ؛ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ يَومًا».
«Ni mɔgɔ min tagala filɛlikɛla dɔ fɛ k'a ɲininka ko dɔ la, a ya seli tena minɛ tele binani» Muslim y’o lakali a ya Sɔhih kɔnɔ, Ani a be a ya Sɔhih kɔnɔ fana, ka bɔ Muhawiya fɛ min ye Al-Hakam As-Sulami dencɛ ye, Alla ka diɲɛ a ma:
«أَنَّ النَّبيَّ ﷺ نَهَى عَنْ إِتْيَانِ الكُهَّانِ وَسُؤَالِهِم».
«Ko Nabiɲuma nɛma ni kisi b'A ma, A ka gwɛni kɛ ka bɔ filɛlikɛlaw fɛ tagali n'o ɲininkali ma».
Ani Sunna kitabuw tigiw k'a lakali ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ko a ko:
«مَنْ أَتَى كَاهِنًا، فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ؛ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ ﷺ».
«Ni mɔgɔ o mɔgɔ tagala filɛlikɛla fɛ, k'a cɛntigiya a ya kuma la; o tigi kafiriya la fɛn ma min jigila Muhamadu kan nɛma ni kisi b’A ma». Wa hadisa cama be ni kɔrɔ sabati. A be jagoya silamaw kan: o ye o yɛrɛ kɔrɔsi ka bɔ cɛncɛn lalaw ani filɛlikɛlaw, ani jinɛmori tɔw ɲiningali ma, minugu be bara kɛ ni kibaruyaw di ye ko dogoninw kan, ani ka silamaw lafili, a kɛla furakɛli tɔgɔ la wala fɛn gɛrɛ tɔgɔ la, ka kɛɲɛ ni min tɛmɛna Alla ka ciden -nɛma ni kisi b’A ma- ya gwɛni la ka bɔ o ma, ani A ya bagabagali kɛ ka bɔ ola. A fana be don o kɔnɔ: fɛn min mɔgɔ dɔw b'o wele o yɛrɛ la fura tɔgɔ la ka bɔ ko dogoninw na, ni a ka banabagatɔ ya imama kasa ta, wala muso banabagatɔ ya disa kasa, wala o ɲɔgonnaw, a b'a fɔ ko: nin banabagatɔ cɛman wala nin banabagatɔ musoman ka nin kɛ, ka nin kɛ, ka bɔ ko dogoninw la minugu tagamasiɛn te banabagatɔ ya fugulan ni o ɲɔgonnaw la, o bɛɛ laɲini te foy ye fo ka fili don jama kɔnɔ, walasa o y'a fɔ ko: a be fura lɔn, ani bana suguw ni o sababuw. Tuma dɔw la, a be se ka fura dɔ di o ma, o be bɛn ni kɛnɛya ye Alla ya latigɛ la, o b'a to o b'a miiri ko kɛnɛya sɔrɔla a ya fura sababu le fɛ, Tuma dɔ la, bana be kɛ jinɛ ni sitana dɔw sababu le la, minugu be bara kɛ mɔgɔ ye min b'a yɛrɛ kɛ filakɛla ye, ani o b'a kibaruya ko dogonin dɔw la o bɔla minugu kalaman, a be sinsin o kan, ani a be jinɛw ni sitanaw diɲɛ ɲini ni bato ye min be bɛn o ma. Ola, o be bɔ o banabagatɔ la, ani ka fɛn to o tun be min lala a kan ka bɔ tɔrɔya la, o min filɛ nin ye o ye fɛn lɔnni ye jinɛw ni sitanaw ya ko la ani mɔgɔ minugu be bara kɛ n'o ye.
A be wajibiya silamaw kan fana : k'o yɛrɛ kɔrɔsi ola, ani ka ɲɔgon ladi a toli la, ani k'i sɛmɛ Alla kan Saniya b'A ye, ani ka dusu sabati A kan kow bɛɛ la, basi te sariya kirisiw ni fura daganiw kɛli la, ani furakɛli dɔtɔrɔw fɛ minugu be filɛli kɛ banabagatɔ kan, ani k'a ya bana lɔn ni sababuw ye minugu be ye ani minugu be famu, Wa a sabatila ka bɔ Alla kira fɛ, Alla ka kisi ni nɛma b'A ma ko A ko:
«مَا أَنْزَلَ اللهُ دَاءً إِلَّا أَنْزَلَ لَهُ شِفَاءً، عَلِمَهُ مَنْ عَلِمَهُ، وَجَهِلَهُ مَنْ جَهِلَهُ».
«Alla ma bana si jigi fɔɔ A ka fura jigi ala, mɔgɔ min k'a lɔn, o tigi k'a lɔn, ani mɔgɔ min m'a lɔn, o tigi m'a lɔn». Ani Kira ko: Alla ka nɛma ni kisi b’A ma:
«لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ، فإِذَا أُصِيبَ دَوَاءٌ الدَّاءَ بََرَأَ بِإِذْنِ اللهِ».
«Bana bɛɛ ni a fura le, ola, ni fura bɛnna bana ma, a be kɛnɛya Alla sago la». Ani Kira ko: Alla ka nɛma ni kisi b’A ma:
«عِبَادَ اللهِ، تَدَاوَوا وَلَا تَدَاوَوا بِحَرَامٍ».
«Alla ya jɔnw, a ye fura kɛ, a kana fura kɛ ni haramu ye». Wa hadisa cama be ni kɔrɔ sabati.
An be Alla le dali, boɲɛ be A ye, A ye silamaw bɛɛ ya lahalayaw la ɲɛn o ye, ani k'o dusukunw ni o farikolow kɛnɛya ka bɔ ko jugu bɛɛ la, ani k'o fara ɲɔgon kan kandaya kan, ani A y’an ni o bɛɛ tanga lajarabiliw ma minugu be mɔgɔw lafili, ani ka bɔ sitana ni a ya mɔgɔw labato ma. Ale le be se kow bɛɛ la, se te jɔn ye, fanga te jɔn na fɔɔ ni a kɛla ni Alla ya dɛmɛ ye min ye masa kɔrɔtani ye ani masaba.
Ani Alla ye nɛma ni kisi ni barika kɛ A ya jɔn ani a ya ciden an ka Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mɔgɔw ani A ya sɔhabaw.
***
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Cikan naninan:
Ka bato kɛ ni bid'aa wurudi ni filankafoya wurudiliw ye
Ka bɔ Abdul Aziz ibn Abdullah ibn Baz fɛ, ka taga balemacɛba (.........) ma, Alla k'a bɛnsema di a ma hɛrɛ bɛɛ la, Amina.
Alla ye kisi kɛ a kan, ani A ya hinɛ n’a ya barika.
O kɔfɛ : A ya kitabu ɲuman sela ne ma, -Alla ye a kanda ni A ya kandali ye- ani fɛn min b'a kɔnɔ ko mɔgɔ dɔw be A ya jamana kɔnɔ, minugu ka minɛni kɛ wurudiliw la Alla ma dalilu si jigi minugu kan, o dɔw ye bid'aa ye, ani dɔw ye filankafoya ye, ani o b'o dame ka taga limaniyabagaw kuntigi ma : Ali bin Abi Talib, Alla ka diɲɛ a ma, ani a ɲɔgon gɛrɛ, O be o wurudiliw kalan zikiri kɛ yɔrɔw la, walima misiriw kɔnɔ fitiri seli kɔfɛ, k'a jate ko a be mɔgɔ madon Alla la, inafɔ o ya kuma: Alla hakɛ la, Alla ya cɛɛw, a ye an dɛmɛ ni Alla ya dɛmɛ ye, ani a ye kɛ an dɛmɛbaga ye ni Alla ya dɛmɛ ye. Ani inafɔ o ya kuma: Yaa kutubuw! ani yaa kuntigiw! a ye an jabi Yaa dɛmɛbagaw an cɛma, ani a ye soronalidon kɛ Alla fɛ, a ya jɔn nin lɔni filɛ, ka to a ya bon da la, ani a be siran a ya kundagala surunya ɲɛ, an dɛmɛ Yaa Alla kira! Mɔgɔ gɛrɛ te ne fɛ me taga min kɔ, ani ne ya ɲinita be sɔrɔ alugu le fɛ, alugu le ye Alla ya mɔgɔw ye, Hamza boɲɛ kɔson, shedufilew ɲɛmɔgɔ, ani an dɛmɛbaga minugu be a cɛma, an dɛmɛ Yaa Alla kira! Ani inafɔ o ya kuma: Alla, I ye kisi kɛ mɔgɔ kan, I ka min kɛ sababu ye I ya sebagaya gundow bɔli la ani I ya hinɛ yelenw gwɛlila, fɔɔ a kɛla nɔnabila ye Masaya lɔyɔrɔ la, ani I yɛrɛ ka gundow kalifa.
A ya ɲinini ka ɲɛfɔli kɛ fɛn min ye ko kura ye dina la, ani fɛn min ye filankafoya ye, ani ni seli be bɛn Imamu kɔfɛ min be duawu kɛ ni nin duawu ye, o bɛɛ lɔnni tun ne wa?
Jabi: Tano be Alla kelenpe ye, nɛma ni kisi be mɔgɔ kan Nabiɲuma gɛrɛ te min kɔfɛ, ani A ya so mogɔw ani A ya sɔhabaw, ani mɔgɔ o mɔgɔ ka kanda sira tagama ni A ya kandali ye, fɔɔ ka se sara lon ma.
O kɔfɛ: I y'a lɔn - Alla k'i dɛmɛ - ko Alla kɔrɔtani ka danfɛnw dan, ani ka Cidenw ci, nɛma ni kisi b'o ma, mun na o ye Ale kelenpe bato, ani o kana foy fara A kan, ka fɛn gɛrɛw bɛɛ to min te Ale ye, inafɔ Ale Alla kɔrɔtani ko cogo min na:
﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ56﴾
{Ne ma jinɛw ni adamadenw dan foy kɔson fɔɔ o ye Ne bato}. [Suratu Az-zariyat : 56].
Wa bato - inafɔ a ɲɛfɔli tɛmɛna cogo min na - a kɔrɔ ye: ka Alla kan bato saniya be A ye ani k'A ya ciden Muhamadu kan labato; ni baraw kɛli ye Alla ni A ya ciden ka yamaruya kɛ ni minugu kɛli ye, ani k’i yɔrɔ ma janya fɛn na o ka gwɛni kɛ ka bɔ minugu ma, ni limaniya ye Alla ni A ya ciden ma, ani kɔnɔgwɛya Alla ye, ni kanu dan ye Alla ye, ani majigi dafani A kelenpe ye kɔrɔta b'A ye, a kana kɛ fɛn gɛrɛ ye; inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na:
﴿وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...﴾
{ i Matigi ka yamaruya kɛ ko a kana foy bato fɔɔ Ale ...} [Suratu Al Israa: 23] O kɔrɔ ye ko: A ka yamaruya ni sarankanali kɛ ko ka A kelenpe bato, Ani A kɔrɔtani ko :
﴿الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ2 الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ3 مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ4 إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ5﴾
{Tano be Alla ye, danfɛnw bɛɛ Tigi 2
Dunya hinɛ ni lahara hinɛ kɛrɛkɛrɛni tigi 3
Sara lon marabaga 4
An be Ile kelen le bato, an be dɛmɛ ɲini Ile kelen le fɛ 5﴿ [Suratu Al Fatiha: 2-5], Ola; Alla kɔrɔtani k'a bange nin ayaw la ko: Ale le ka kan ka bato A kelenpe, ani ka dɛmɛ ɲini A kelenpe fɛ. Wa A kɔrɔtani ko:
﴿إِنَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ فَٱعۡبُدِ ٱللَّهَ مُخۡلِصٗا لَّهُ ٱلدِّينَ2 أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلۡخَالِصُۚ...﴾
{Cɛn na, An (Alla) ka kitabu jigi kana I ma ni cɛn ye, ola I ye Alla bato ka dina saniya A ye 2
Alla ta le ye dina gwɛnin ye...} [Suratu Az Zumar: 2-3], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ14﴾
{Ola, a ye Alla wele ka dina saniya A ye, hali n'o ma diya kafiriw ye.} [Suratu Gaafir: 14], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا18﴾
{Ani ko misiriw ye Alla ta le ye, ola, a kana fɛn si wele ka fara Alla kan.} [Suratu Al Jin: 18], Wa ayaw ka ca nin kɔrɔ nin na, o bɛɛ b'a yira ko a be wajibiya ka Alla kelenbagatiya ni bato ye.
A lɔnni ne ko duawu sugu bɛɛ ye bato le ye, ola; a te daga adamaden si ye a ye duawu kɛ mɔgɔ si ye ni a tigi tɛ, ani a man kan ka dɛmɛ ɲini walima ka dɛmɛ ɲini gɛlɛya kow la mɔgɔ si fɛ ni a tigi tɛ, bara kɔson ni ayaba ninugu ye, ani minugu nana o kɔrɔ ɲɔgon na. Wa laada kow te don nin na ani sababu minugu bey danfɛn ɲɛnɛma min be yɔrɔ la se be minugu la, sabula o te bato ye. A be bɛn dalilu ani bɛnkan la adamaden ye ka dɛmɛ ɲini adamaden ɲɛnɛma fɛ laada kow la minugu kɛli se be a ye; inafɔ a ye dɛmɛ ɲini a fɛ walima ka dɛmɛ ɲini a fɛ gɛlɛya kow la ka a den ya tɔrɔya gɛn, walima a ya barakɛden walima a ya wulu, ani o ɲɔgon gɛrɛw. Inafɔ mɔgɔ ye dɛmɛ ɲini mɔgɔ fɛ min be ɲɛnɛmaya la, min bey fɛn na a se be min na, wala min tey ni sababu lɔnniw dɔ ye inafɔ bataki sɛbɛli wala o ɲɔgonna ko dɔ, a ya so lɔli la, wala a ya mobili labɛnni na, wala o ɲɔgonna ko dɔw, Ani o dɔ ye: adamanden ye dɛmɛ ɲini a tɔɲɔgonw fɛ gɛlɛya kow la, jihadi ani kɛlɛ la, ani o ɲɔgon gɛrɛw. O dɔ fana ye Alla kɔrɔtani ya kuma ye Musa ya kisa la, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma:
﴿...فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ...﴾
{...O kɛ, mɔgɔ min bɔla a ya jama la, o ka dɛmɛ ɲini a fɛ mɔgɔ kan min bɔla a juguw la ...} [Suratu Al-Qasas: 15].
Nga ka dɛmɛ ɲini gɛlɛya kow la suw fɛ, ani jinɛw ani mɛlɛkɛw, ani yiriw ani kabakuruw: o ye filankafoya belebeleba dɔ le ye, sabula o ye fɛn kelen ne ye ni filankafo fɔlɔw tun be min kɛ o ya jow bato la; inafɔ Uza ani Lati ani o ɲɔgon gɛrɛw. Ani o cogo kelen na, ka dɛmɛ ɲini gɛlɛya kow la ani ka dɛmɛ ɲini ɲɛnɛmaw fɛ, mɔgɔw be minugu jate waliyuw ye, fɛn na min te se ka kɛ ni Alla kelenpe tɛ; inafɔ ka banabagatɔw kɛnɛya, ani ka dusukunw kanda, ani ka don Alijinɛ na, ani ka kisi tasuma ma, ani o ɲɔgon gɛrɛw.
Wa aya tɛmɛninw ani fɛn minugu nana o kɔrɔ la ka bɔ ayaw ni hadisaw la: o bɛɛ b'a yira ko wajibi le ka dusukunw ɲɛsin Alla ma kow bɛɛ la, ani ka bato saniya Alla kelenpe ye; sabu jɔnw dan na ole kama, ani o yamaruya la ole la -inafɔ a tɛmɛna ayaw la cogo min na-, ani inafɔ a be Alla ya kuma na cogo min na:
﴿وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا...﴾
{A ye Alla bato, a kana foy fara A kan ...} [Suratu An Nisaa: 36], Ani Alla ya kuma, saniya be A ye:
﴿وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ...﴾
{o ma yamaruya foy la fɔɔ o ye Alla bato, ka kɛ kɔnɔgwɛya bagaw ye Alla ye dina la...) [Suratu Al bayinah: 5], Ani Nabiɲuma ya kuma -Alla ka nɛma ni kisi b’a ma- Muaazu -Alla ma diɲɛna a ma- ya hadisa kɔnɔ:
«حَقُّ اللهِ عَلَى العِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلَا يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا».
«Alla ya hakɛ jɔnw kan ye ko o ye A bato, ani o kana foy fara A kan». Bɛn kɛla o Hadisa kɛnɛya kan, ani Nabiɲuma ya kuma nɛma ni kisi b’A ma Ibn Masud ya hadisa kɔnɔ, Alla ka diɲɛ a ma :
«مَنْ مَاتَ وَهُوَ يَدْعُو لِلَّهِ نِدًّا؛ دَخَلَ النَّارَ».
«Mɔgɔ min sala k'a sɔrɔ a be fɛn gɛrɛ wele ka fara Alla kan; a be don tasuma kɔnɔ». Bukhari y’o lakali. Wa a nana Sɔhihu fila kɔnɔ ka bɔ Ibn Abbas ya hadisa la, Alla ye diɲɛ o fila ma, ko Nabiɲuma, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, tuma min na A ka Muaazu ci Yemen, A ko a ma :
«إِنَّكَ تَأْتِي قَومًا أَهْلَ كِتَابٍ، فَلْيَكُنْ أَوَّلَ مَا تَدْعُوهُم إِلَيهِ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ».
«I be tagala kitabu dongow jama dɔ le ma, fɛn fɔlɔ min i be n'o wele ka taga a ma, o ye kɛ ka sereya kɛ ko tigi si tey ni Alla tɛ». a nana fɔ cogo dɔ gɛrɛ la:
«اُدْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللهِ».
«I ye o wele ka sereya kɛ ko tigi si tey ni Alla tɛ, ani ko Ne ye Alla ka ciden ye». A be Bukhari ya lakali cogo la :
«فَلْيَكُنْ أَوَّلَ مَا تَدْعُوهُم إِلَى أَنْ يُوَحِّدُوا اللهَ».
«Fɛn fɔlɔ ye kɛ i b'o wele ka taga min ma: Alla kelenbagatiya ye». A nana Sɔhih Muslim kɔnɔ: ka bɔ Tariq bin Ashyam al-Ashja'i fɛ Alla ka diɲɛ a ma ko Nabiɲuma, Alla k’a nɛma ni kisi b’A ma, ko:
«مَنْ قَالَ: لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ، وَكَفَرَ بِمَا يُعْبَدُ مِن دُونِ اللهِ؛ حَرُمَ مَالُهُ وَدَمُهُ، وَحِسَابُهُ عَلَى اللهِ جَلَّ جَلَالُهُ».
«Mɔgɔ o mɔgɔ k’a fɔ ko: Bato fɛn tey ni Alla tɛ, ka kafiriya fɛn bɛɛ ma min be bato ni Alla tɛ; o tigi ya nafolo ni a joli kɛla haramu ye, a ya kontebɔ be Alla le ma, Min ye masaba kɔrɔtani ye». Wa hadisa ka ca min be ni kɔrɔ sabati.
Wa nin Alla kelenbagatiya nin le ye Silamaya dina aslu ye, ani ale le ye dina sinsi fɛn ye, ale le ye kow kuntigi ye, ani faridaw bɛɛ la nafaman, ole ye kun ye jinɛw ni adamadenw danni na, ani hikma cidenw bɛɛ ci la (Alla ka kisi ni nɛma b'O kan), inafɔ ayaw minugu b'o yira tɛmɛna cogo min na, o dɔ le ye Alla ya kuma ye -saniya be A ye- ko:
﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ56﴾
{Ne ma jinɛw ni adamadenw dan foy kɔson fɔɔ o ye Ne bato.} [Suratu Az zariyat: 56]. O daliluya fana dɔ ye: Alla Min ye masaba kɔrɔtani ye- ya kuma ye :
﴿وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ...﴾
{Cɛn na An (Alla) ka ciden dɔ ci manton kelenkelen bɛɛ ma, k'a fɔ o ye ko: «A ye Alla bato, a ye a yɛrɛ mabɔ Tɔgutu la...} [Suratu An Nahli: 36], Ani Alla ya kuma saniya ni kɔrɔta b'A ye:
﴿وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ25﴾
{An (Alla) ma ciden si ci I ɲɛ, fɔɔ An ye gundo siri kana di a ma ko: «tigi si tey fɔɔ Ne, ole kɔson, a ye Ne bato» 25} [Suratu Al Anbiya: 25]. Alla boɲɛ b'A ye ko Nuhu ni Hudu ni Sɔlihu ni Shuaybu ya ko la, nɛma ni kisi be O ma, k'o ko O ya jamaw ma:
﴿...اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ...﴾
{...A ye Alla bato, tigi gɛrɛ te ala Ale kɔ...} [Suratu Al Aaraf: 59], Nin le ye cidenw bɛɛ ya weleli ye, inafɔ aya fila tɛmɛninw k'a yira cogo min na, ani cidenw juguw sɔnna a ma ko cidenw k'o yamaruya ko o ye Alla kelenpe bato, ani ka batofɛn tɔw bato bila minugu be bato A duguma, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na Adu kaw ya kissa la, ko o k'a fɔ Hudu (Alla ka kisi ni nɛma b'A kan) ye:
﴿...أَجِئْتَنَا لِنَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ وَنَذَرَ مَا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا...﴾
{...I nana an ma ko an ye Alla kelenpe le bato, ani ka an faw tun be min bato toy wa?...} [Suratu Al Ahraf : 70], Alla kɔrɔtani, saniya b'A ye, ko Kurayshiw ya ko la, tuma min an ya Nabiɲuma Muhamadu -nɛma ni kisi b’A ma- k'o wele ka taga Alla kelenpe bato ma, ani ka fɛnw toy o be minugu bato A kɔ, inafɔ mɛlɛkɛw, waliyuw, boliw, yiriw, ani o ɲɔgonnaw:
﴿أَجَعَلَ الْآلِهَةَ إِلَهًا وَاحِدًا إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عُجَابٌ5﴾
{Yala A ka batofɛnw kɛ Alla kelenpe le ye wa? Sika t'ala, nin ye kabako ko le ye dɛ 5} [Suratu Sɔd: 5], ani Alla ko saniya ni kɔrɔta b'A ye, o ya ko la:
﴿إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ35 وَيَقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُوٓاْ ءَالِهَتِنَا لِشَاعِرٖ مَّجۡنُونِۭ36﴾
{O tun kɛla, ni a fɔla o ye ko: tigi si tey fɔɔ Alla, o b'o yɛrɛboɲɛ 35
wa o b'a fɔ ko: a fɔ, an bena an ya batofɛnw toy kumalɔnna dɔ, fatɔ dɔ kɔson wa? 36} [Suratu As-Sɔffat: 35-36], Wa aya cama be o kɔrɔ yira.
Ka bɔ an ka kuma minugu fɔ ayaw ni hadisaw la: a be bange i ye - Alla ka dɛmɛ kɛ ne ni i ye, ka dina famuya sɔrɔ, ani ka dunya tigi ya hakɛ lɔnni sɔrɔ - ko nin duawu ni dɛmɛ ɲini cogo ninugu - i ka minugu ɲɛfɔ i ya ɲiningali la -, o bɛɛ ye filankafoya belebeleba dɔw ye; sabu o ye bato le ye fɛn gɛrɛ ye Alla kɔ, ani ka fɛnw ɲini suw ni mɔgɔ minugu tey fɛ, mɔgɔ si te se minugu la ni Alla kelenpe tɛ. Ani o ka jugu ka tɛmɛ fɔlɔ mɔgɔw ya filankafoya kan; sabu fɔlɔ mɔgɔw tun be filankafoya kɛ nɔgɔya wagati dɔrɔn ne la, Wa gɛlɛya wagati la, o be Alla bato ni kɔnɔgwɛya ye; sabu o b'a lɔn ko Ale - saniya b'A ye - kelenpe le be se k'o bɔ gɛlɛya la fɛn gɛrɛ te se, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na A ya Kitabu gwɛnin kɔnɔ o filankafow ya ko la:
﴿فَإِذَا رَكِبُواْ فِي ٱلۡفُلۡكِ دَعَوُاْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ فَلَمَّا نَجَّىٰهُمۡ إِلَى ٱلۡبَرِّ إِذَا هُمۡ يُشۡرِكُونَ65﴾
{Ni o yɛlɛla kurun kɔnɔ, o be Alla dali ka dina saniya A kelenpe ye. Nga tuma min n'A k'o kisi ka taga gwɛ kan dɔrɔn o be dɔ fara A kan.} [Suratu Al Ankabut: 65], ani Alla ko saniya b'A ye A be kumana o fɛ aya gɛrɛ la:
﴿وَإِذَا مَسَّكُمُ ٱلضُّرُّ فِي ٱلۡبَحۡرِ ضَلَّ مَن تَدۡعُونَ إِلَّآ إِيَّاهُۖ فَلَمَّا نَجَّىٰكُمۡ إِلَى ٱلۡبَرِّ أَعۡرَضۡتُمۡۚ وَكَانَ ٱلۡإِنسَٰنُ كَفُورًا67﴾
{Ani tumana min na ni tɔrɔ k'a sɔrɔ baji la a be dɛmɛ ɲini minugu fɛ o be tunun ni Ale (Alla) tɛ. Nga tumana min na ni A k'a lakanan ka alase gwɛ kan, a be a kɔ don. Wa adamaden kɛla nɛma barika lɔnbali ye.} [Suratu Al Israa: 67].
Ni mɔgɔ dɔ ko filankafo kɔfɛ mɔgɔ ninugu cɛma ko: An ya laɲini tɛ ko olugu yɛrɛ be dɛmɛ kɛ, ani olugu yɛrɛ b'an ya banabagatɔw kɛnɛya, walima olugu yɛrɛ b'an nafa, walima olugu yɛrɛ b'an tɔrɔ, n'ga an ya laɲini ye o ye solonali le kɛ Alla fɛ o kow la?
A jabi ye: ko a ye fɔ a ɲɛnɛ ko: nin le ye kafiri fɔlɔw ya ganiya ani o laɲini ye, o laɲini tun tɛ ko o ya batofɛnw be fɛn dan, wala ka balo di, wala ka nafa lase wala ka tɔrɔ lase o yɛrɛma, sabu Alla kɔrɔtani ka min fɔ Kurana kɔnɔ o b'o sɔsɔ, ani k'o laɲini tun ye o ya soronalidon ani o ya daraja le ye, ani o y'o gɛrɛ Alla kɔrɔtani la, inafɔ Alla ko cogo min na saniya ni kɔrɔta b'A ye:
﴿وَيَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡ وَيَقُولُونَ هَٰٓؤُلَآءِ شُفَعَٰٓؤُنَا عِندَ ٱللَّهِ...﴾
{O be fɛnw bato Alla duguma minugu te tɔrɔ lase o ma walima k'o nafa, ani o b'a fɔ ko: Ninugu ye an ya soronalidonbagaw ye Alla fɛ...} [Suratu Yunus: 18]، Alla k'o jabi ola ko:
﴿...قُلۡ أَتُنَبِّـُٔونَ ٱللَّهَ بِمَا لَا يَعۡلَمُ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ سُبۡحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ﴾
{...A fɔ ko: A be Alla kibaruya fɛn na A te min lɔn sankolow kɔnɔ walima dugukolo kan wa? saniya b'A ye ani A kɔrɔtani le ka bɔ fɛn ma o be min fara A kan} [Suratu Yunus: 18]، Alla kɔrɔtani k'a gwɛya ko A te mɔgɔ si lɔn sankolo la ani dugukolo kan min be soronadonli kɛ A yɔrɔ cogo min na filankafow b'a ɲini na; wa fɛn min bey k'o te Alla ya lɔnniya la, o fɛn tey; sabu foy te dogo Ala saniya b'A ye. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿تَنزِيلُ ٱلۡكِتَٰبِ مِنَ ٱللَّهِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَكِيمِ 1 إِنَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ فَٱعۡبُدِ ٱللَّهَ مُخۡلِصٗا لَّهُ ٱلدِّينَ2 أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلۡخَالِصُۚ وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ3﴾
{Kitabu jigili ka bɔ Alla Fangatigi yɔrɔ, ani kowlabɛnbaga 1
{Cɛn na, An (Alla) ye kitabu jigi kana I ma ni cɛn ye, ole kɔson, i ye Alla bato ka dina saniya A ye 2
{A y'a lamɛn, bato gwɛnin dafani be kɛrɛkɛrɛ Alla kelenpe le ye. Ani mɔgɔ minugu ka fɛn gɛrɛw kɛ tigiw ye k'o bato Alla duguma, (ko): An te o bato foy kɔson fɔɔ o ye an surunya Alla la surunyali kojugu la. Cɛn na, Alla be kiti kɛ o cɛ fɛn na o be sɔsɔli kɛla min na. Cɛn na, Alla te mɔgɔ kanda min ye ngalontigi ni kafiriba ye 3} [Suratu Az Zumar: 1-3].
Dina kɔrɔ ye yan: bato ye, o ye: ka Alla kan bato ani k'a ya ciden kan labato nɛma ni kisi b’A ma, inafɔ a tɛmɛna cogo min na -, ani minugu be don ala fana: ka duawu kɛ, ani ka dɛmɛ ɲini gɛlɛya kow la, ani siranya, ani jigiya, ani kantigɛli, ani dakan ta, inafɔ seli ani sun, Ani o ɲɔgonna gɛrɛw be don ala ka bɔ fɛnw la Alla ani A ya ciden ka yamaruya kɛ ni minugu ye. A k’a bange - saniya be A ye - ko bato be kɛ Ale kelenpe le ye, ani ko a be wajibiya jɔnw kan o ye bato kɛrɛkɛrɛya Ale ye - kɔrɔta be A ye - ; sabu A ka yamaruya min di Nabiɲuma ma nɛma ni kisi b’A ma ka bato kɛrɛkɛrɛya Ale ye, o ye yamaruya le ye nin manton nin denw bɛɛ ye.
O kɔfɛ Alla kɔrɔtani k'a bange kafiriw ya ko la ko:
﴿...وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ...﴾
{Ani minugu ka tigiw kɛ ka fara A (Alla) kan,(o ko) an t'o bato foy kɔson fɔɔ o ye an surunya Alla la surunyali kojugu la} [Suratu Az Zumar: 3]. Alla k'o jabi n'A ya kuma ye saniya b'A ye:
﴿...إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ﴾
{...Cɛn na Alla be kiti tigɛ o ni ɲɔgon cɛ o be fɔnkɔɲɔgonya la fɛn min na, cɛn na Alla te mɔgɔ kanda min ye ngalontigɛla kafiriba ye} [Suratu Az Zumar: 3], Alla saniya be A ye k'a fɔ nin ayaba nin kɔnɔ: ko kafiriw ma waliyuw bato Alla duguma foy kɔson fɔɔ o y'o surunya Alla la surunyali kojugu la; wa ole ye kafiriw ya laɲini ye fɔlɔ ani bi, wa Alla kɔrɔtani k'o galontigɛya n'A ya kuma ye:
﴿...إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ﴾
{...Cɛn na Alla be kiti tigɛ o ni ɲɔgon cɛ fɛn min na o be ɲɔgon sɔsɔ la, cɛn na Alla te mɔgɔ kanda min ye ngalontigɛla kafiriba ye} [Suratu Az zumar: 3], Alla saniya b'A ye k'o ya galon bange o ya miriya la ko o ya batofɛnw b'o surunya Alla la, ani A k'o kafiriya ni fɛn sababu ye o ka filankafoya bato min ɲɛsin o ma. Ola; mɔgɔ o mɔgɔ min hakili be se ka fɛn woloma b'a lɔn ko filankafo fɔlɔw ya filankafoya tun ye ka Nabiɲumaw, waliyuw, yiriw, kabaw, ani danfɛn gɛrɛw ta ka kɛ soronalidonnaw ye o ni Alla cɛ, Ani o ya dusukuna-siri ko o b'o mako ɲɛn ni Alla ya yamaruya ni A diɲɛ tɛ, -saniya be Alla ye ani A kɔrɔtani le-, inafɔ minisiriw be soronalidon kɛ masaw fɛ cogo min na, o k'A suma, -boɲɛ b'A ye-, masaw ni ɲɛmɔgɔw ma, O ko: Inafɔ min mako be masa walima ɲɛmɔgɔ la, a be soronalidon ɲini a fɛ ka tɛmɛ a ya mɔgɔ kɛrɛkɛrɛninw ni a ya minisiriw fɛ, o cogo kelen na an fana be an gɛrɛ Alla la ka tɛmɛ A ya kiraw ni A ya waliyuw batoli fɛ. Wa o ye galon bɛɛ ya galon dɔ ye; sabu saniya be A ye - bɔɲɔgon te Ala, wa A te suma n'A ya danfɛnw ye, wa mɔgɔ si te soronalidon A fɛ fɔɔ n'A ka diɲɛ di soronalidon la, wa a te diɲɛ di mɔgɔ si ma fɔɔ A kelenbagatiya bagaw. Wa see be A ye fɛn bɛɛ kan saniya ni kɔrɔta b'A ye, ani A be fɛn bɛɛ lɔn, wa Ale le ye makaritigiw bɛɛ ya makaritigi ye. A te siran foy si ɲɛ; sabu saniya be A ye, Ale le ye karabali masa ye A ya jɔnw kan, A b'A sago kɛ ola, A te inafɔ masaw ni ɲɛmɔgɔw, sabu olugu see te fɛn bɛɛ la, ole kama o mako be mɔgɔw la minugu b'o dɛmɛ kow la o see te minugu la; ka bɔ o ya minisiriw la, o ya mɔgɔ kɛrɛkɛrɛninw la, ani o ya sɔrɔdasiw la, inafɔ o mako be mɔgɔw la fana minugu be fangatanw makow lase o ma o te minugu makow lɔn, ola, o mako be mɔgɔw la minugu b'o makari ɲini ani k'o diɲɛ ɲini ka bɔ o ya minisiriw ni o ya mɔgɔ kɛrɛkɛrɛninw la, Wa tigi kɔrɔtani boɲɛ b'A ye, Ale -saniya b'A ye-mako t'A ya danfɛnw si la, ani A be hinɛ ola ka tɛmɛ o bamusow kan. Ale le ye masa kiti kɛla ni masa tilennin ye, min be fɛnw bila o yɔrɔw la o ni minugu ka kan, ka kɛɲɛ ni A ya kolɔn, A ya lɔnni ani A ya see ye, ole la, A te daga k'A suma n'A ya danfɛnw ye cogo si. Ole kama Alla kɔrɔtani k'a ɲɛfɔ A ya gafe kɔnɔ ko: Filankafow tun sɔna a ma ko Ale le ye Danbaga ye, Balolibaga ye, Kow ɲɛnɛbɔbaga ye, ani ko Ale le be ɲangatɔ jabi, ka tɔrɔ wili, ka ɲɛnɛmaya di ani ka saya kɛ, ani o ɲɔgonna gɛrɛw Alla ya kɛwalew la saniya b'A ye. Wa cɛn na, kɛlɛ tun be filankafow ni cidenw cɛ ka batoli kɛrɛkɛrɛya Alla kelenpe ye ko la, inafɔ Alla masaba kɔrɔtani ko cogo min na:
﴿وَلَئِن سَأَلۡتَهُم مَّنۡ خَلَقَهُمۡ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ...﴾
{Ni i k'o ɲininga ko jɔn le ka o dan, o bena a fɔ ko: Alla...} [Suratu Az Zukhruf: 87], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿قُلۡ مَن يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ أَمَّن يَمۡلِكُ ٱلسَّمۡعَ وَٱلۡأَبۡصَٰرَ وَمَن يُخۡرِجُ ٱلۡحَيَّ مِنَ ٱلۡمَيِّتِ وَيُخۡرِجُ ٱلۡمَيِّتَ مِنَ ٱلۡحَيِّ وَمَن يُدَبِّرُ ٱلۡأَمۡرَۚ فَسَيَقُولُونَ ٱللَّهُۚ فَقُلۡ أَفَلَا تَتَّقُونَ31﴾
{A fɔ ko: Jɔn ne b’a garizɛgɛ ka bɔ sankolo ni dugukolo la? Walima jɔn le ye mɛnni ni yeli marabaga ye? Ani jɔn le be ɲɛnɛman bɔ su la, ka su bɔ ɲɛnɛman la, ani jɔn le be ko bɛɛ latigɛ? O bena a fɔ ko: Alla A fɔ ko: yala a te siran A ya jangata ɲɛ wa?} [Suratu Yunus: 31], Wa aya minugu be ni kɔrɔ sabati o ka ca.
Ayaw kofɔli tɛmɛna kaban, minugu b'a yira ko sɔsɔli min tun be cidenw ni mantonw cɛ, o ma kɛ foy kɔson fɔɔ ka bato saniya Alla kelenpe ye, inafɔ Alla kɔrɔtani ya kuma:
﴿وَلَقَدۡ بَعَثۡنَا فِي كُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولًا أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجۡتَنِبُواْ ٱلطَّٰغُوتَ...﴾
{Cɛn na An (Alla) ka ciden dɔ ci manton kelenkelen bɛɛ ma, k'a fɔ o ye ko: A ye Alla bato, a y'a yɛrɛ mabɔ Tɔgutu la...} [Suratu An Nahli: 36], Ani aya minugu nana o kɔrɔ la. Wa Alla, saniya b'A ye, ka soronalidon ko ɲɛfɔ A ya kitabu sanuman kɔnɔ yɔrɔ caman na, Alla kɔrɔtani ko:
﴿...مَن ذَا ٱلَّذِي يَشۡفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذۡنِهِ...﴾
{... mɔgɔ si te se ka soronadonli kɛ A yɔrɔ ni A ma kɛ n’A ya diɲɛ ye ...} [Suratu Al Bakara: 255]. Ani Alla min ye masa fanga tigi ani masaba kɔrɔtani ye ko:
﴿وَكَم مِّن مَّلَكٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ لَا تُغۡنِي شَفَٰعَتُهُمۡ شَيۡـًٔا إِلَّا مِنۢ بَعۡدِ أَن يَأۡذَنَ ٱللَّهُ لِمَن يَشَآءُ وَيَرۡضَىٰٓ26﴾
{Wa mɛlɛkɛ caman be sankolow kɔnɔ, o ya soronalidon te nafa kɛ foy la, fɔɔ Alla ya diɲɛ kofɛ soronalidon kɛla ye min k'A diya, ani ka diɲɛ a ma.} [Suratu An Najm: 26].
Ani Alla ko mɛlɛkɛw mankutu la:
﴿...وَلَا يَشۡفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ٱرۡتَضَىٰ وَهُم مِّنۡ خَشۡيَتِهِۦ مُشۡفِقُونَ﴾
{...Ani o te soronalidon kɛla si ye fɔɔ n'Alla sɔnna k'o ye soronalidon kɛ min ye, ani o ye siranbagaw ye Alla ɲɛsiranya kɔson} [Suratu Al Anbiya: 28]."
Wa an tigi Alla masaba kɔrɔtani k'a fɔ ko A te diɲɛ kafiriya ma A ya jɔnw fɛ, n'ga A be diɲɛ o fɛ waleɲumanlɔn le ma, wa waleɲumanlɔn ye ka Ale kelenbagatiya ani ka bara kɛ ni A bato ye, Alla kɔrɔtani ko:
﴿إِن تَكۡفُرُواْ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِيٌّ عَنكُمۡۖ وَلَا يَرۡضَىٰ لِعِبَادِهِ ٱلۡكُفۡرَۖ وَإِن تَشۡكُرُواْ يَرۡضَهُ لَكُمۡ...﴾
{Ni a kafiriyala, a y'a lɔn ko Alla ye kari baga ye ka bɔ a ma, wa A te diɲɛ kafiriya ma a ya jɔnw fɛ, wa ni a k'A koɲumalɔn, A be diɲɛ a ma a ye...} [Suratu Az-Zumar: 7].
Wa Bukhari k'a lakali a ya Sɔhihu kɔnɔ, ka bɔ Abu Hurayrata fɛ Alla ka diɲɛ a ma, a ko: Yaa Alla kira! Jon ne ka kan n'i ya soronalidon ye ka tɛmɛ bɛɛ kan? A ko:
«مَنْ قَالَ: لَا إِلهَ إِلَّا اللهُ خَالِصًا مِنْ قَلْبِهِ».
«Mɔgɔ o mɔgɔ k'a fɔ ko: Laa ilaaha illa Lah, ka bɔ a dusu la ni kɔnɔgwɛya ye». Walima A ko:
«مِنْ نَفْسِهِ».
«kabɔ a yɛrɛ niikun na».
a be Sɔhihu kɔnɔ, ka bɔ Anas fɛ, Alla ka diɲɛ a ma, ka bɔ Nabiɲuma fɛ Alla ka nɛma ni kisi be A ye, ko A ko:
«لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ، فَتَعَجَّلَ كُلُّ نَبِيٍّ دَعْوَتَهُ، وَإِنِّي اخْتَبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ، فَهِيَ نَائِلَةٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ مَنْ مَاتَ مِنْ أُمَّتِي لَا يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا».
«duawu dɔ be Nabiɲuma bɛɛ fɛ min be jabi, Nabiɲuma bɛɛ kɔrɔtɔla ka a ya duawu kɛ, n'ga Ne kɔni ye n'ya duawu mara ka kɛ soronalidon ye n'ya manton ye kiyama lon, a be mɔgɔ sɔrɔ N'ya mantɔn cɛma, ni Alla sɔnna, min sala k'a sɔrɔ a ma foy fara Alla kan». Wa Hadisa ka ca min be ni kɔrɔ sabati.
An ka aya ni Hadisa minugu bɛɛ kofɔ, o bɛɛ b'a yira ko bato ye Alla kelenpe ya hakɛ le ye, ani ko a daganin tɛ ka bato foy kɛ fɛn gɛrɛ ye min te Alla ye, hali n'a kɛla Nabiɲumaw ye walima mɔgɔ gɛrɛw, ani ko soronalidon ye Alla kɔrɔtani ya mara ye, Inafɔ A ko cogo min na saniya b'A ye:
﴿قُل لِّلَّهِ ٱلشَّفَٰعَةُ جَمِيعٗا...﴾
{A fɔ ko: soronalidon bɛɛ ye Alla le ta ye...} [Suratu Az Zumar: 44] Mɔgɔ si man kan ni a ye, fɔɔ n’a kɛla A ya diɲɛ kɔfɛ soronalidon baga ye, ani A ya diɲɛ kɔfɛ mɔgɔ ma soronalidon be kɛla min ye, wa Ale saniya b'A ye, A te diɲɛ fɛn si ma ni A kelenbagatiya tɛ-inafɔ a tɛmɛna cogo min na-. Ka bɛn o ma: nin yɔrɔ te filankafow ye soronalidon la, Alla kɔrɔtani ka o ɲɛfɔ A ya kuma la:
﴿فَمَا تَنفَعُهُمۡ شَفَٰعَةُ ٱلشَّٰفِعِينَ 48﴾
{Ola, soronalidon bagaw ya soronalidon te o nafa.} [Suratu Al-Mudasir: 48], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿...مَا لِلظَّٰلِمِينَ مِنۡ حَمِيمٖ وَلَا شَفِيعٖ يُطَاعُ﴾
{...teri te yɛrɛkuntɔɲɔnnaw la ani soronalidon baga min kan be labato} [Suratu Gaafir: 18].
Wa a lɔnnin ne ko ni tɔɲɔli fɔla nin cogola a laɲini ye filankafoya le ye Alla ma, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:
﴿...وَٱلۡكَٰفِرُونَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ﴾
{... kafiriw le ye yɛrɛkuntɔɲɔnnaw ye} [Suratu Al Bakara: 254], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿...إِنَّ ٱلشِّرۡكَ لَظُلۡمٌ عَظِيمٞ﴾
{...cɛn na , filankafoya ye yɛrɛkuntɔɲɔnba ye} [Suratu Luqman: 13].
Ola, I ka fɛn min fɔ ɲiningali la: sufi dɔw ya kuma misiriw kɔnɔ ani yɔrɔ gɛrɛw la ko: Alla, I ye nɛma kɛ mɔgɔ kan I ka min kɛ sababu ye I ya sebagaya gundo farali la, ani I ya hinɛ yelenw bɔli la, a kɛla nɔnabila ye Matigiya la ani I yɛrɛ ya gundow kalifa. .. fo ka taga se kuma laban na.
A jabi ye k'a fɔ ko: Nin kuma nin n'a ɲɔgonnaw ye yɛrɛ karaba ni dantɛmɛ kow le ye; an ya Nabiɲuma Muhamadu, Alla ka nɛma ni kisi be A ma, k'an gwɛn ka bɔ min ma; hadisa la Muslim ka min lakali Sɔhihu kɔnɔ ka bɔ Abudulayi ibn Maswudu fɛ, Alla ka diɲɛ be a ma, ko Alla ka ciden, Alla ka nɛma ni kisi be A ma, ko:
«هَلَكَ المُتَنَطِّعُونَ» قَالَهَا ثَلَاثًا.
« dantɛmɛ bagaw halaki la» A k'a fɔ siɲɛ saba.
Imam Al-Khattabi, Alla ka hinɛ ala, ko: «Al-Mutanatti»: o ye mɔgɔ ye min b'a yɛrɛ duguya fɛn kɔnɔ, ka a yɛrɛ karaba a ɲinini na Ahlul-Kalaam mɔgɔw ya sira la, minugu be don ko la min ma ɲɛsin o ma, ka don ko la o hakili te se min ma.
Abu Sa'adat Ibnul Asir ko: Olugu ye minugu be don kuma kɔnɔ ka tɛmɛ a dan kan, minugu be kuma fɔ k'a bɔ o kan jukɔrɔba la, a bɔra (Al Nath) la, o min ye da sanfɛ yɔrɔ ye, o kɔfɛ, o ka la mɔgɔ kelenkelen bɛɛ la min be dantɛmɛ kɛ kuma fɔli ni bara kɛli la.
Wa ka bɛn fɛn ma nin Imamu fila ninugu ka min fɔ, a be gwɛya i ye, ani mɔgɔ o mɔgɔ famuya dɔnni be min na, ko ka sɔli ni salamu kɛ an ya Nabiɲuma ani an matigi Alla ka ciden kan, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma nin cogo nin na; o be jate dantɛmɛ ni yɛrɛ karaba ye gwɛni kɛla ka bɔ min ma. Min daga la silama ye nin bonda nin na, o ye k'a ɲini ka seli ni kisi kɛ ciden kan ka kɛɲɛ ni kɛcogo sabatini ye ka bɔ A fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, wa wasa be ola ka bɔ fɛn gɛrɛ ma.
A be ka bɔ ola: Bukhari ni Muslim ka min lakali Sɔhihu fila kɔnɔ, ka bɔ Kaeab bin Ujrata fɛ Alla ka diɲɛ a ma, ko Sɔhabaw, Alla ka diɲɛ o ma, o k'a fɔ ko: Alla ya kira! Alla ka an yamaruya ko an ye seli kɛ I kan; an me seli kɛ I kan cogo di? A ko:
«قُولُوا: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ».
«A ko: Taa Alla! I ye sɔli kɛ Muhamadu ni Muhamadu ka somɔgɔw kan, inafɔ I ka sɔli kɛ Ibrahima ni Ibrahima ya somɔgɔw kan cogo min na. Cɛn na, i ye tano masa ye ani I ye masaba ye, Ani I ye hɛrɛ kɛ Muhamadu ni Muhamadu ya somɔgɔw kan, inafɔ I ka hɛrɛ kɛ Ibrahima ni Ibrahima ya somɔgɔw kan cogo min na. Cɛn na, I ye tano masa ye ani I ye masaba ye».
Wa a be Sɔhihu fila kɔnɔ, ka bɔ Abu Humaydi As-Saeidi la, Alla ka diɲɛ a ma, ko a ko: yaa Alla ya ciden! an be sɔli kɛ cogo di I kan? A ko:
«قُولُوا: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى أَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى أَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ».
«A y'a fɔ ko: Alla, I ye sɔli kɛ Muhamadu ni A ya musow ni A bɔnsɔnw kan, inafɔ i ka sɔli kɛ Ibrahima ka somɔgɔw kan cogo min na. Ani I ye hɛrɛ kɛ Muhamadu ni A ya musow ni A bɔnsɔnw kan, inafɔ I ka hɛrɛ kɛ Ibrahima ya somɔgɔw kan cogo min na. Cɛn na, I ye tano masa ye ani I ye masaba ye».
Wa a be Sɔhihu Muslim kɔnɔ ka bɔ Abu Mas'ud Al-Ansari la, Alla ka diɲɛ a ma, a ko: Bashir bin Sa'd ko: Alla ya cidɛn! Alla y'an yamaru ko an ye sɔli kɛ I kan; ola an be sɔli kɛ I kan cogo di? A k'a makun, o kɔfɛ A ko:
«قُولُوا: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ؛ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ؛ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبرَاهِيمَ فِي العَالَمِينَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، وَالسَّلَامُ كَمَا عَلِمتُم».
«A y'a fɔ ko: Yaa Alla! sɔli kɛ Muhamadu ni Muhamadu ya somɔgɔw kan; inafɔ I ka sɔli kɛ Ibrahima ya somɔgɔw kan cogo min na, ani I ye hɛrɛ kɛ Muhamadu ni Muhamadu ya somɔgɔw kan; inafɔ I ka hɛrɛ kɛ Ibrahima ya somɔgɔw kan cogo min na danfɛnw cɛma, cɛn na, I ye tano masa ye ani I ye masaba ye, ani kisi, inafɔ a k'a lɔn cogo min na».
O kumadenw n'o ɲɔgonnaw ani dɔ gɛrɛw - minugu sabatila ka bɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b’A ma, olugu le silama ka kan ka bara kɛ n'o ye a ya seli n'a ya kisi ɲini la Alla ka ciden kan nɛma ni kisi b’A ma; sabu ciden -nɛma ni kisi b’A ma- le k'a lɔn ka tɛmɛ mɔgɔw bɛɛ kan fɛn min bɛnnin ne k'a bara A ya hakɛ la, inafɔ Ale le ka lɔn ka tɛmɛ mɔgɔw bɛɛ kan cogo min na kumaden minugu ka kan ka bara A tigi ya hakɛ la.
Nga kuma karabaninw ni kuma kuraw, ani kuma minugu kɔrɔ be se ka sɔrɔ a te cɛn ye; inafɔ kuma minugu kofɔla ɲiningali nin na, a te daga ka bara kɛ n'olugu ye; sabu yɛrɛdiyagoya b'o kɔnɔ, ani sabu o be se ka ɲɛfɔ kɔrɔ cɛjuguw la, k'a sɔrɔ fana o be fɔnkɔɲɔgonya kɛ Alla kira nɛma ni kisi b'a ma ya kuma sugandininw na, A ka A ya manton kanda ka taga minugu ma, k'a sɔrɔ Ale le ya lɔnni ka bon ni danfɛnw bɛɛ ta ye, A ya kɔnɔnagwɛya ka bon ka tɛmɛ o bɛɛ ta kan, ani A mabɔla yɛrɛdiyagoya la ka tɛmɛ bɛɛ kan, A Matigi ya nɛma ni kisi bɛɛ la ɲuman b'A kan.
Koɲɛ be nin ne ye, wa n'b'a jigi ko dalilu minugu kofɔla an fɛ Alla kelenbagatiya yɛrɛyɛrɛ kɔrɔfɔli la, ani filankafɔya yɛrɛyɛrɛ, ani danfara min be filankafo fɔlɔw tun be min kan, ani filankafo labanw be min kan nin bonda nin na, ani sariya solatu kɛ cogo ɲɛfɔli Alla ya ciden kan Alla ya kisi ni nɛma b'A ma, ko o be kɛ fɛn ye min be cɛn ɲinina wasa ani k'a kari. Nga mɔgɔ min t'a fɛ ka cɛn lɔn; o tigi ye tugubaga ye a nii sago le kɔ , Alla masaba kɔrɔtani ko:
﴿فَإِن لَّمۡ يَسۡتَجِيبُواْ لَكَ فَٱعۡلَمۡ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهۡوَآءَهُمۡۚ وَمَنۡ أَضَلُّ مِمَّنِ ٱتَّبَعَ هَوَىٰهُ بِغَيۡرِ هُدٗى مِّنَ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّٰلِمِينَ50﴾
{N'o ma I jabi, I y'a lɔn ko o be tugula o nii sagow le kɔ. Wa jon ne fili ni bɛ ka tɛmɛ mɔgɔ kan min tugula a nii sago kɔ ni kandali tɛ ka bɔ Alla fɛ? cɛn na, Alla te jama yɛrɛkun tɔɲɔlaw kanda.} [Suratu Al-Qasas: 50].
Ola, Alla saniya b'A ye, k'a bange nin ayaba kɔnɔ ko: mɔgɔw ye kulu fila ye ka ɲɛsin Alla k'A ya Nabiɲuma Muhamadu -nɛma nikisi b’A ma- ci ni kandali ni cɛn dina min ye o ma:
A fɔlɔ ye: min be Alla ni A ka ciden jabi.
A filanan: mɔgɔ min tugula a nii sago kɔ; o kɔfɛ Alla saniya b'A ye ko mɔgɔ filinin tey ka tɛmɛ mɔgɔ kan min tugula a nii sago kɔ ni a ma kɛ kanda ye ka bɔ Alla fɛ.
An be Alla le dali - A daraja ka bon a kɔrɔtani- A y'an kisi ka bɔ nii sago labato la, ani A y'an ani an badenmaw bɛɛ kɛ Alla ni A ya Kira (Alla ye nɛma ni kisi kɛ A kan) kan minɛbagaw ye, ani A ya sariya boɲɛ bagaw, ani mɔgɔw lasiranbagaw ye ka bɔ fɛn bɛɛ ma min be A ya sariya sɔsɔ inafɔ bida'aw ni nii sago labato.. Ale le ye masa fonisereba ye.
Alla ye nɛma kɛ a ya Jon ni A ya Ciden, an ya Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mɔgɔw ani a ya sɔhabaw, ani mɔgɔ minugu tugula o kɔ ni ɲumanya ye fo ka se kiti lon ma.
Lasɔmini ko kuraw dina kɔnɔ o ko la
Abdulaziz bin Abdullah bin Baaz
***
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Cikan lorunan:
Mawulidi la ɲɛnɛmaya ani mawulidi tɔw kiti
Tano be Alla ye, ani nɛma ni kisi be Alla ya ciden kan, ani A ya denbaya, ni A ya sɔhabaw, ani mɔgɔ o mɔgɔ ka A ya kandaya sira ta.
O kɔfɛ : ɲiningali segin-seginna mɔgɔ caman fɛ ka ɲɛsin Nabiɲuma ya mawulidi la ɲɛnɛmaya kiti ma, Alla ka nɛma ni kisi be A kan, ani ka wuli ka lɔ a ye o wagati la, ani ka salamu bila A kan, ani fɛn gɛrɛw minugu be kɛ mawulidiw la.
A jabi ye ko: a te daga ka Kira nɛma ni kisi b'A ma ya mawulidi la ɲɛnɛmaya, wala mɔgɔ gɛrɛ ta; sabu o ye bida'a donni le ye dina kɔnɔ; sabu Kira nɛma ni kisi b'A ma m'o kɛ, wala A ya kalifa kandaniw, wala mɔgɔ gɛrɛ sɔhabaw cɛma, Alla ka diɲɛ b'o ma, wala minugu tugula o kɔ ni ɲumanya ye kɛmɛda (siyɛcli) fisamanw la, olugu minugu be sunna lɔn ka tɛmɛ mɔgɔ bɛɛ kan, ani o ya Alla ka ciden kanu dafanin ne nɛma ni kisi b'A ma ka tɛmɛ bɛɛ kan, ani olugu le be A ya sariya labato ka tɛmɛ mɔgɔw kan minugu nana o kɔfɛ. Alla kɔrɔtani ko, saniya b'A ye, A ya Kitabu gwɛnin kɔnɔ:
﴿...وَمَآ ءَاتَىٰكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَىٰكُمۡ عَنۡهُ فَٱنتَهُواْ...﴾
{... ni kira ka min di a ma, a ye o ta, ni A k'a gwɛn ka bɔ min ma, a ye o dabila ...}
[Suratu Al Hashr: 7]. ani Alla ko boɲɛ b'A ye:
﴿...فَلۡيَحۡذَرِ ٱلَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنۡ أَمۡرِهِۦٓ أَن تُصِيبَهُمۡ فِتۡنَةٌ أَوۡ يُصِيبَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ﴾
{...Mɔgɔ minugu b'A ya yamaruyaw sɔsɔ, olugu ye siran ko fitina bena o sɔrɔ, wala jankata min be mɔgɔ dimi} [Suratu An Nur: 63], ani Alla ko saniya b'A ye :
﴿لَّقَدۡ كَانَ لَكُمۡ فِي رَسُولِ ٱللَّهِ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ لِّمَن كَانَ يَرۡجُواْ ٱللَّهَ وَٱلۡيَوۡمَ ٱلۡأٓخِرَ وَذَكَرَ ٱللَّهَ كَثِيرٗا21﴾
{Cɛn na kɛli kɛla alugu ye Alla ya Ciden na ladegili fɛn ɲuman ye, mɔgɔ ye min be siran Alla ɲɛ ani lon laban, ani a ka Alla kofɔ caman 21} [Suratu Al-Ahzab: 21], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿وَٱلسَّٰبِقُونَ ٱلۡأَوَّلُونَ مِنَ ٱلۡمُهَٰجِرِينَ وَٱلۡأَنصَارِ وَٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحۡسَٰنٖ رَّضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُ وَأَعَدَّ لَهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي تَحۡتَهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۚ ذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ100﴾
{mɔgɔ jonaw minugu kɔnna ka limaniya ka bɔ makakaw la ani mɔgɔ minugu tugula o kɔ limaniya la ani ɲumanya la Alla diɲɛna o bɛɛ ma, olugu fana diɲɛna Alla ya sonni ma, ani A ka Alijinɛ labɛn o ye kɔjiw be bori min duguman o ye dumebagaw ye a kɔnɔ kuday, o ye ɲin yɔrɔ ba ye.} [Suratu At Tawba: 100], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗا...﴾
{...Bi lon na, N'ka a ya dina dafa a ye, ka N'ya nɛma dafa a kan, ani ka diɲɛ ka Silamaya kɛ a ya dina ye...} [Suratu Al Maa-ida: 3]. Wa ayaw ka ca ni kɔrɔ la. Ani a sabatila ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma, ko A ko:
«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنهُ فَهُوَ رَدٌّ».
«Ni mɔgɔ o mɔgɔ ka fɛn dɔ don an ya dina nin na min te a dɔ ye, o fɛn bena kɔsegi a tigi ma ». O kɔrɔ: a be segi a tigi ma, Ani A ko hadisa gɛrɛ la:
«عَلَيكُم بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ المَهْدِيَّينَ مِنْ بَعدِي، تَمَسَّكُوا بِهَا، وَعَضُّوا عَلَيهَا بِالنَّوَاجِذِ، وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الأُمُورِ، فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالةٌ».
«A ye N' ya sunna minɛ, ani N'kɔfɛ kalifa kandaniw ya sunna, a ye a minɛ kɔsɛbɛ, k'a dɛrɛ ni a sagaro ɲinw ye, a ye a yɛrɛ mabɔ ko kura dabɔniw la, ola, ko kura dabɔni bɛɛ ye bida'a ye, ani bida'a bɛɛ ye fili ye». lasɔmini gɛlɛn be nin hadisa fila kɔnɔ ka bɔ bida'a daminɛli ma ani ka bara kɛ ni a ye,
Wa ka fɛn kura don dina la inafɔ nin mawulidi ɲɔgonw, a be famu ola ko Alla kɔrɔtani ma dina dafa nin manton ye, ani ko Alla kira, Alla ya nɛma ni kisi be A ma, ma fɛn lase manton ma a ka kan ka bara kɛ ni min ye, fɔɔ nin kɔlamɔgɔw nana, o ka fɛn kura don Alla ya sariya la A ma yamaruya di min na; k'a fɔ ko o ye fɛn ye min b'o magɛrɛ Alla la, Siga t'ala ko farati belebele be nin na, ani sɔsɔli le Alla kɔrɔtani ni A ya ciden ma -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma-, k'a sɔrɔ Alla kɔrɔtani k'A ya dina dafa A ya jɔnw ye, A ka nɛma dafa o kan, ani Ciden -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- k'a lase laseli gwɛnin na, a ma sira si toy min be mɔgɔ lase Alijinɛ ma, k'a mabɔ Tasuma ma, fɔɔ A k'o ɲɛfɔ A ya manton ɲɛnɛ, inafɔ a sabati la cogo min na hadisa sabatini kɔnɔ ka bɔ Abdullah bin Amr fɛ -Alla ka diɲɛ a ma- a ko: Alla ka ciden -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- ko:
«مَا بَعَثَ اللهُ مِن نَبِيٍ إِلَّا كَانَ حَقًّا عَلَيهِ أَن يَدُلَّ أُمَّتَهُ عَلَى خَيرِ مَا يَعْلَمُهُ لَهُم، وَيُنْذِرَهُمْ شَرَّ مَا يَعْلَمُهُ لَهُمْ».
«Alla ma Nabiɲuma si ci, fɔɔ a kɛla wajibi ye a kan k'a ya manton kanda ka taga hɛrɛ ma a ka min lɔn o ye, ani ka o baga-baga ka bɔ ko jugu ma a ka min lɔn o ye». Muslim y'o lakali a ya Sɔhih kɔnɔ.
Wa a lɔnni ne ko an ya Nabiɲuma - Alla k'a nɛma ni kisi b'A ma - Ale le ye Nabiɲumaw bɛɛ la fisamanti ye ani o laban, ani o bɛɛ la dafanin cikan lase ni kɔnɔgwɛya la. Ola, ni mawuludi laɲɛnɛmaya tun ye dina fɛn ye min ka di Alla kɔrɔtani ye, Kira - Alla k'a nɛma ni kisi b'A ma - tun bena o ɲɛfɔ A ya manton ɲɛnɛ, walima A tun bena a kɛ A ya ɲɛnɛmaya la, walima A ya sɔhabaw - Alla ka diɲɛ o ma - tun bena a kɛ. Komi foy ma kɛ ola, a lɔnna ko o te Silamaya fɛn ye foy la; o kuma toy! o ye fɛnkuraw le ye, Kira - Alla k'a nɛma ni kisi b'A ma - ka A ya manton gɛn ka bɔ minugu ma, inafɔ o kofɔli tɛmɛna hadisaw la cogo min na. Wa aya ni hadisa cama be nin babu nin kɔnɔ.
Wa jamakulu dɔ ka mawulidiw nankari ani ka mɔgɔw gɛn ka bɔ a ma n'o ya kuma kan gwɛw ye ka bɔ lɔnnikɛlaw la; bara kɔson ni dalilu fɔniw ye ani minugu te o ye, wa dɔw ka bɔ laban lɔnnikɛlaw la k'o fɔnkɔɲɔgonya: o k'a daga ni nankari ko si ma sɔrɔ ala; inafɔ ka damatɛmɛ kɛ Alla ya Kira ya hakɛ la nɛma ni kisi b’A ma, ani musow ni cɛɛw ya ɲagami ɲɔgonna, ani dɔnkili minɛnw labarali, ani o n'a ɲɔgonnaw sariya saniman be minugu nankari, o k'a jigiya ko bida'a ɲumanw dɔ le.
Wa sariya lɔsen ye: mɔgɔw be sɔsɔli kɛ fɛn min na, ka o lasegi Alla ka Kitabu ni A ya ciden Muhamadu ya Sunna ma, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, inafɔ Alla ko cogo min na boɲɛ b'A ye:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡۖ فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا59﴾
{Yaa alugu minugu limaniyala! a ye Alla bato ani a ye Ciden kan labato ani a ɲɛmɔgɔw, ni a fɔnan ɲɔgonkɔ fɛn dɔ la, a ye a segui Alla ma ani A ya Ciden ni a sɔrɔ a limaniyala Alla ma ani lon laban, ole ye hɛrɛ ye a ma ani ole kɔ ka di ala.} [Suratu An Nisaa 59], Ani A kɔrɔtani ko:
﴿وَمَا ٱخۡتَلَفۡتُمۡ فِيهِ مِن شَيۡءٖ فَحُكۡمُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ ...﴾
{Ni a ka ɲɔgon fɔnkɔɲɔgonya fɛn o fɛn na, o kiti be Alla le fɛ ...} [Suratu As-Shura: 10].
An ka nin kiti nin segi: o min ye mawlidi la ɲɛnɛmaya ye, Alla kɔrɔtani ya Kitabu ma, an k'a sɔrɔ a b'an yamaruya ka Ciden- nɛma ni kisi b’A ye- kan labato fɛn na A nana ni min ye, ani k'an kumaniya fɛn ma A ka an gɛn ka bɔ min ma, ani k'a fɔ an ɲɛnɛ ko Alla kɔrɔtani ka nin manton nin ya dina dafa a ye, wa nin mawlidi laɲɛnɛmaya nin te fɛn na ciden- nɛma ni kisi b’A ye- nana ni min ye; ola; dina dɔ tɛ Alla ka min dafa an ye, ani A k'an yamaruya ka ciden kan labato ala.
An k'a kɔsegi fana: Alla kira ya sunna ma, nɛma ni kisi b'A ma; an m'a sɔrɔ a kɔnɔ ko A k'a kɛ, A fana ma yamaruya kɛ a kɛli la, A ya sɔhabaw fana m'a kɛ, Alla ka diɲɛ o ma; ola; an k'alɔn ko dina dɔ tɛ, n'ga Bida'a le min don na dina la, ani bɔɲɔgonfɛya fɛn le kitabu tigiw la, ka bɔ yahudiyaw ni nasaraw la o ya seliw la.
Ola; a be gwɛya mɔgɔ bɛɛ ye min hakili gwɛnin ne dɔni, ani min be cɛn fɛ, ani a telenin ne a ɲinini na: ko mawlidi laɲɛnɛmayali te silamaya dina dɔ ye, n'ga Bida'aw dɔ le minugu don na dina la, Alla kɔrɔtani ni A ya Ciden nɛma ni kisi b’A ye ka yamaruya kɛ ko ka minugu toy ani ka yɛrɛ kɔrɔsi kɛ ka bɔ a ma. Wa a man kan hakiliman ye a y'a yɛrɛ marasa ni mɔgɔw caya ye minugu be a kɛ yɔrɔ bɛɛ la, sabu cɛn te lɔn ni a kɛlaw ya caya ye, n'ga a be lɔn ni sariya daliluw le ye, inafɔ a be Alla kɔrɔtani ya kuma la yahudiyaw ni nasaraw kan cogo min na:
﴿وَقَالُواْ لَن يَدۡخُلَ ٱلۡجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوۡ نَصَٰرَىٰۗ تِلۡكَ أَمَانِيُّهُمۡۗ قُلۡ هَاتُواْ بُرۡهَٰنَكُمۡ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ111﴾
{O ko: Mɔgɔ si tena don Alijinɛ na fɔɔ mɔgɔ min kɛla yahudiya ye walima nasara. O ye o ya nege gwansanw le ye. A fɔ ko: «A ye na ni a ya dalilu ye, ni a kɛla cɛntigiw ye».} [Suratu Al Bakara: 111]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ...﴾
{Ni I ka dugukolo kan mɔgɔw fanba labato, o bena I lafili ka bɔ Alla ya sira kan...} [Suratu Al-An’am: 116],
O kɔfɛ, nin mawlidi laɲɛnɛmaya fanba, -k'afara a ya Bida'a ya kan-, ko jugu gɛrɛw te bɔ ola ; inafɔ musow ni cɛw ya ɲagami ɲɔgonna, ani dɔnkili law ni fɔlifɛnw labara, ani dɔlɔ min ni dɔrɔgi min, ani o ɲɔgon ka bɔ ko juguw la. Fɛn be se ka kɛ ola min ka bon ni o ye, o ye Filankafoya belebele ye, o min be kɛ ni damatɛmɛ ye Nabiɲuma na walima mɔgɔ gɛrɛw la minugu ye waliyuw ye, ani k'a wele, ani ka dɛmɛ ɲini a fɛ, ani ka tolomagɛn ɲini a fɛ, ani ka la ala ko a be ko dogoni lɔn, ani o ɲɔgonnaw kafiriya kow la, fɛn minugu mɔgɔ caman b’o kɛ wagati min na o be Nabiɲuma nɛma ni kisi b’A ma ya mawlidi laɲɛnɛmaya, walima mɔgɔ gɛrɛw o be minugu wele ko waliyuw. A sabati la ka bɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b'A ma ko A ko:
«إِيَّاكُم وَالغُلُوُّ فِي الدِّينِ، فَإِنَّمَا أَهْلَكَ مَن كَانَ قَبْلَكُم الغُلُوَّ فِي الدِّينِ».
«A y'a yɛrɛ kɔrɔsi damatɛmɛ ma dina la, sabu fɛn min ka mɔgɔw halaki minugu kɔnna a ɲɛ, o ye damatɛmɛ ye dina la». Kira ko nɛma ni kisi be A ma:
«لَا تُطْرُونِي كَمَا أَطْرَتِ النَّصَارَى ابْنَ مَرْيَمَ، إِنَّمَا أَنَا عَبدٌ، فَقُولُوا: عَبدُ اللهِ وَرَسُولُه».
«A kana damatɛmɛ kɛ ne tano la inafɔ Nasaraw ka damatɛmɛ kɛ cogo min na Mariyama dencɛ tano la, Ne ye jɔn ne ye, a ya fɔ ko: Alla ya jɔn ani A ya ciden». Bukhari y'o lakali a ya Sɔhih kɔnɔ, ka bɔ Umar ya hadisa la, Alla ye diɲɛ a ma.
Kabakow ni ko kabakomanw dɔ ye: mɔgɔ caman be fari foni ani ka cɛsiri kɛ ka taga Bida'a seli ninugu laɲɛnɛmaya ma, ani k'o lafasa, ka to kɔ fɛnw kɛli la Alla kɔrɔtani ka minugu jagoya a kan, inafɔ ka taga juma seliw ani jama seliw la, a te a mako don ola fiyew, ani a t'a ye ko o ka kojugu ba kɛ. Siga t'ala, o be bɔ limaniya dɔgɔya le la ani famuyali dɔgɔya, ani jurumuw ni hakɛw suguya caman minugu k'o dusukunw datugu. An be lafiya ɲini Alla fɛ an yɛrɛ ye, ani silamaw tɔ bɛɛ ye.
a dɔ ye fana: mɔgɔ dɔw b'a miri ko Alla kira -nɛma ni kisi b'A ma- be na mawlidi la; o kama o be wili A ye k'a fo ani ka foli duman lase A ma, nin ye n'galonba ye ani kolonbaliya juguman, sabula Kira -nɛma ni kisi b'A ma- te bɔ A ya kaburu kɔnɔ sanni kiyama lon, ani a tena adamaden si ma, ani a tena o ya lajɛnw na; o kuma toy! A sigini be A ya kaburu kɔnɔ fɔɔ kiyama lon, ani A nii barakama be Iliyyiina sanfɛyɔrɔ la a Matigi fɛ, boɲɛ so kɔnɔ, inafɔ Alla kɔrɔtani k'a fɔ cogo min:
﴿ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ15 ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ16﴾
{O kɔfɛ, cɛn na, a bena sa 15
O kɔfɛ, cɛn na Kiyama lon a bena kunu ka bɔ a ya kaburuw kɔnɔ 16} [Suratu Al Muminun: 15, 16].
Ani Nabiɲuma ko -nɛma ni kisi b’A ma-:
«أَنَا أَوَّلُ مَنْ يَنْشَقُّ عَنْهُ القَبْرُ يَومَ القِيَامَةِ، وَأَنَا أَوَّلُ شَافِعٍ، وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ».
«Ne ye mɔgɔ fɔlɔ ye kaburu be pɛrɛn ka bɔ min ma Kiyama lon, ani Ne ye soronalidon baga fɔlɔ ye, ani mɔgɔ fɔlɔ min ya soronalidon be minɛ». A Matigi ya nɛma ni kisi bɛɛ la fisaman be A ma.
nin aya ba fila nin, ani hadisaba nin, ani min nana n'o kɔrɔ ye ayaw ni hadisaw la: o bɛɛ b'a yira ko Alla ya Ciden, nɛma ni kisi b'A ma, ani su tɔw, o be bɔ o ya kaburuw kɔnɔ kiti lon ne na dɔrɔn, nin ye ko ye Silamaya lɔnnikɛlaw bɛn na min kan; sɔsɔli te o cɛ a ko la, A be wajibiya Silama bɛɛ kan ko a y'a hakili lajigi nin kow la, ani k'a yɛrɛ kɔrɔsi ka bɔ fɛn na jahiliw ani o ɲɔgonnaw nana ni min ye, ka bɔ Bida'aw ani mirinan juguw (ko minugu hakili te son o ma); Alla ma dalilu si lajigi minugu la, an be dɛmɛ ɲini Alla le fɛ, an be an yɛrɛ sɛmɛ Ale le la, se te mɔgɔ ye, fanga te mɔgɔ la fɔɔ ni a kɛla Alla ya dɛmɛ ye.
Min ye nɛma ni kisi ɲini ye Alla fɛ k'a kɛ A ya ciden kan, Alla ya nɛma ni kisi be A ma : o ye Alla batow la fisamanti dɔ le ye min b’an gɛrɛ Alla la, ani bara ɲumanw dɔ le, inafɔ Alla Kɔrɔtani ko cogo min na :
﴿إِنَّ ٱللَّهَ وَمَلَٰٓئِكَتَهُۥ يُصَلُّونَ عَلَى ٱلنَّبِيِّۚ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ صَلُّواْ عَلَيۡهِ وَسَلِّمُواْ تَسۡلِيمًا56﴾
{Cɛn na Alla n'A ya mɛlɛkɛw be sɔli kɛ Nabiɲuma kan. Yaa a limaniyabagaw, a ye sɔli kɛ A kan ani ka kisi kɛ A kan kɛcogo ɲuman na}. [Suratu Al Ahzaab: 56], Ani Nabiɲuma ko -nɛma ni kisi b’A ma-:
«مَنْ صَلَّى عَلَيَّ وَاحِدَةً؛ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ بِهَا عَشْرًا».
«Ni mɔgɔ min ka sɔli kɛ ne kan shɛn kelen, Alla be sɔli kɛ o tigi kan shɛn tan o sababu la». O ɲinini le sariya la tuma bɛɛ, ani a ɲinini le ka gɛlɛya seli kelen kelen bɛɛ laban na, hali a ye wajibi ye lɔnnikɛlaw jama dɔ fɛ seli kelen kelen bɛɛ tashahud laban na. A sunnaya gɛlɛyani le yɔrɔ caman la; o dɔ ye: seli wele kɔfɛ, ani n'a tɔgɔ fɔ tuma min na, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ani juma lon na ani a su, inafɔ hadisa caman b'o yira cogo min na.
An be Alla le dali A ye an ni silamaw bɛɛ bɛnsema ka famuya sɔrɔ A ya dina la, ani ka sabati a kan, ani A ye nɛma kɛ bɛɛ kan ka se ka to sunna kan, ani ka se ka tanga Bida'a ma, Ale le ye masa fonisere ye min be A ya jɔnw sɔn.
Ani nɛma ni kisi be an ya Nabiɲuma Muhamadu kan ani A ya so mɔgɔw ani A ya sɔhabaw.
***
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Cikan wɔɔrɔnan:
Sulatagama ni Sanayɛlɛn su ɲagaɲagali kiti
Tano be Alla ye, ani nɛma ni kisi be Alla ya ciden kan, ani A ya so mogɔw ani A ya sɔhabaw.
O bɛɛ kɔfɛ: Siga te ala ko Sufɛ tagama ni Sanayɛlɛ ye Alla ya tagamasɛnbaw dɔ ye, minugu be A ya ciden Muhamadu (Alla ka nɛma ni kisi be A ma) ya cɛntigiya yira, ani A ya daraja boɲɛ Alla fɛ boɲɛ be Alla ye, inafɔ a be dalilu yira cogo min na Alla ya se kabakoman kan, ani A ya kɔrɔta -saniya ba A ye- A ya danfɛnw bɛɛ kan, Alla ko saniya b'A ye:
﴿سُبۡحَٰنَ ٱلَّذِيٓ أَسۡرَىٰ بِعَبۡدِهِۦ لَيۡلٗا مِّنَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ إِلَى ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡأَقۡصَا ٱلَّذِي بَٰرَكۡنَا حَوۡلَهُۥ لِنُرِيَهُۥ مِنۡ ءَايَٰتِنَآۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ1﴾
{Saniya be masa ye min ka sula tagama kɛ n'A ya jɔn ye ka bɔ hɔrɔma misiri la ka taga yɔrɔ jan misiri la (Jeruzalɛm misiri) an ka barika kɛ min lamini na walasa An y'an ya kabako dɔw yira Ala. Cɛn na, Ale le ye Mɛnibagaba ye ani Yelibagaba.} [Suratu Al Israa: 1].
A sabatila ka bɔ Alla ya ciden fɛ (Alla ya nɛma ni kisi b’A ma) ko o k'A ta ka taga sankolow la, ka a daw dayɛlɛn a ye fɔɔ a tɛmɛna sankolo wolonfilanan kan, A tigi kumana n'A ye fɛn na min k'A diya, ka seli loru faridaya A kan. Alla tun k'o faridaya ka kon seli biloru, n'ga an ya ciden Muhamadu (Alla ya nɛma ni kisi b’A ma) tola ka segi A ma ka nɔgɔyali ɲini A fɛ, fɔɔ A k'a kɛ loru ye. Ola; seli farida ye loru le ye, n'ga a sara ye farida biloru sara le ye; sabu ɲuman kelen sara ye a ɲɔgon tan le ye, tano ni barika be Alla ye A ya nɛmaw bɛɛ la.
Wa su min kɔnɔ Sufɛ tagama ni Sanayɛlɛ kɛla, a dan sigi ma yira Hadisa sabatiniw kɔnɔ rajabu kalo kɔnɔ walima kalo gɛrɛ kɔnɔ, ani min bɛɛ nana a dan sigi ko la, o ma sabati ka bɔ Alla ya ciden fɛ (Alla ya nɛma ni kisi b’A ma) Hadisa lɔnbagaw fɛ, wa kolɔn dafanin be Alla fɛ a kɛla ka mɔgɔw laɲinɛ a kɔ, wa hali n'a dan sigi tun sabatila, a tun te daga silamaw ye ka kɛrɛkɛrɛ ni bato dɔ ye, a fana tun te daga ka ɲagaɲagali kɛ a la; sabu Alla ya ciden (Alla ya nɛma ni kisi b’A ma) ani A ya sɔhabaw (Alla ka diɲɛ o ma) o ma ɲagaɲagali kɛ a la, o ma a kɛrɛkɛrɛ ni foy ye, Ni a laɲɛnɛmaya tun ye ko dɔ ye min dangani le, Alla ya ciden, nɛma ni kisi b’A ma, tun bena a bange manton ye; A ya kuma fɛ walima A ya kɛwale fɛ, ni o dɔ tun kɛla, a tun bena lɔn ka jɛnsɛn, ani sɔhabaw, Alla ya diɲɛ b'o ma, tun bena a lase an ma, sabu o ka ko bɛɛ lase ka bɔ o ya Nabiɲuma fɛ -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma- manton mako be min na, o ma dina ko foy to o kɔ, n'ga, olugu le fɔlɔla ko ɲuman bɛɛ la, o kɔson, ni nin su nin laɲɛnɛmaya tun ye ko dɔ ye min dagani le; o tun bena kɛ mɔgɔ fɔlɔw ye ka teliya k'a kɛ. Nabiɲuma, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, Ale le ye ladilibaga bɛɛ la ɲuman ye, A ka cikan lase a dan na, ani ka lanaya dafa. N'a tun kɛla ko nin su nin boɲɛli n'a ɲagaɲagali kɛli ye Alla ya dina fɛn ye, Nabiɲuma, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, tun tena ɲinɛ a kɔ, a fana tun tena a dogo. Tumana min o foy ma kɛ; a lɔnna ko a ɲagaɲagali kɛli n'a boɲɛli te Silamaya fɛn ye foy la. Alla k'a ya dina dafa nin manton nin ye, ka nɛma dafa a kan, ani ka gɛnni kɛ mɔgɔ la min ka fɛn don dina la Alla ma yamaru di min na, A ko, Saniya ni kɔrɔta b'A ye A ya kitabu gwɛnin kɔnɔ:
﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗا...﴾
{...Bi, Ne ka a ya dina dafa a ye, ka N'ya nɛma dafa a kan, ani ka diɲɛ ka Silamaya kɛ a ya dina ye...} [Suratu Al Maa'ida: 3], ani A ko( Allah) boɲɛ kɔrɔtani b'A ye:
﴿أَمۡ لَهُمۡ شُرَكَٰٓؤُاْ شَرَعُواْ لَهُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا لَمۡ يَأۡذَنۢ بِهِ ٱللَّهُۚ وَلَوۡلَا كَلِمَةُ ٱلۡفَصۡلِ لَقُضِيَ بَيۡنَهُمۡۗ وَإِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ لَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ21﴾
{Walima o be ni tɔɲɔgonw ye minugu ka dina sigi o ye Alla ma yamaru di min na? Wa ni faranfasiya kuma tun tɛ (ko sara bena kɛ kiyama lon na), kiti tun bena tigɛ o cɛ. Wa cɛn na, jangata be yɛrɛ kuntɔɲɔnaw ye min be mɔgɔ dimi.} [Suratu As-Shura: 21].
Wa a sabatila ka bɔ Alla ya ciden fɛ, Alla ya kisi ni nɛma b'A ma, hadisa sabatininw kɔnɔ ko A ka bagabagali kɛ ka bɔ Bida'aw ma, ani k'a fɔ ka gwɛya ko fili le; ka manton lasɔmi a faratiba la, ani ka o gɛn ka bɔ a kɛli ma, o dɔ ye: min sabatila Sɔhihu fila kɔnɔ, ka bɔ Aisha fɛ, Alla ya diɲɛ b'a ma, ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ya kisi ni nɛma b'A ma, ko A ko:
«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ؛ فَهُوَ رَدٌّ».
«Mɔgɔ o mɔgɔ mana fɛn dɔ don an ya dina nin na min te a dɔ ye, o fɛn bena kɔsegi a tigi ma». A nana Muslim ya lakali cogo la:
«مَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيهِ أَمْرَنَا؛ فَهُوَ رَدٌّ».
«Mɔgɔ o mɔgɔ n'i ka bara dɔ kɛ min te an ya dina nin dɔ ye o bara bena segi a tigi ma». A nana Sɔhihu Muslim kɔnɔ fana ka bɔ Jabir fɛ Alla ma diɲɛna a ma, a ko: Alla kira nɛma ni kisi be A ma, A tun be to k'a fɔ A ya khutuba la Jumalon:
«أَمَا بَعْدَ، فَإِنَّ خَيرَ الحَدِيثِ كِتَابُ اللهِ، وَخَيرَ الهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ ﷺ، وَشَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ».
«O kɔfɛ, kuma lafisamanti ye Alla ya Kitabu le ye, ani kandaya lafisamanti ye Muhamadu (Alla ya nɛma ni kisi be A ma) ya kandaya sira ye, ani kow la juguman ye ko kuraw ye dina kɔnɔ, wa ko kura bɛɛ dina la o ye fili ye». Nasaa'i k'a fara a kan ni sanadi ɲuman ye:
«وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ».
«ani fili bɛɛ be tasuma la». Anana Sunanuh kɔnɔ ka bɔ Irbaad bun saariya fɛ Alla ma diɲɛna a ma ko a ko: Alla kira nɛma ni kisi be A ma ka waajuli sɔbɛba kɛ an ye, dusukunw yɛrɛyɛrɛla min fɛ, ka ɲɛjiw bɔ, an ko: Yaa Alla ya ciden! nin be i ko k'anbɛn ya waajuli, ola; i ye sarankana kan di an ma; A ko:
«أُوصِيكُم بِتَقْوَى اللهِ وَالسَّمعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ تَأَمَّرَ عَلَيكُم عَبدٌ، فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُم فَسَيَرَى اخْتِلَافًا كَثِيرًا، فَعَلَيكُم بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الخلُفَاءِ الرَّاشِدِينَ المَهْدِيِّينَ مِنْ بَعْدِي، تَمَسَّكُوا بِهَا وَعَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ، وَإِيَّاكُم وَمُحْدَثَاتِ الأُمُورِ، فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٍ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ».
«N' be sara ala ni Alla ɲɛsiranya ye, ani lamɛni ani labatoli, hali ni jɔn le kɛla a ya ɲɛmɔgɔ ye, sabu ni mɔgɔ min ka shi jan sɔrɔ a cɛla, a bena fɔnkɔɲɔgonya caman ye, ola; a ye minɛni kɛ N'ya sunna la ani kalifa kandaniw ya bara Ne kɔfɛ, a ye o minɛ, k'a sagaro ɲiw digi o kan, a ye a yɛrɛ kɔrɔsi ko kura labɛnninw la, sabu ko kura labɛnninw bɛɛ ye Bida'a ye, ani Bida'a bɛɛ ye fili ye». Wa hadisa ka ca minugu be ni kɔrɔ sabati.
A sabatila ka bɔ Kira ya sɔhabaw fɛ nɛma ni kisi be A ma, ani mɔgɔ ɲuman tɛmɛninw o kɔfɛ; ka bagabagali kɛ ka bɔ Bida'aw la ani ka mɔgɔw lasiran ka bɔ oma; O ma kɛ foy kosɔn fɔɔ dɔfarali dina kow kan, ani sariya le Alla ma yamaruya kɛ min na, Ani ka Alla juguw ladegi minugu ye Yahudiyaw ni Nasaraw ye o ya dɔfarali la o ya dina kan, ani ka ko kura don a kɔnɔ Alla ma sɔn min ma , ani a b'a yira ko Silamaya dina nagasi nin le a ma dafa, wa a lɔnnin ne ko tiɲɛli ba le be nin na, ani fɛn kɔnni le min cɛkajugu, ani a be Alla kɔrɔta ni bɔɲɛ b'A ye ya kuma sɔsɔ:
﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ...﴾
{...Bi lon na, Ne ka a ya dina dafa a ye...} [Suratu Al Maa'ida: 3], Ani ka Ciden nɛma ni kisi be A ma ya hadisaw sɔsɔ sɔsɔli gwɛnin la, minugu be bagabagali kɛ ka bɔ fɛn kuraw ma, ani ka gwɛnin kɛ ka bɔ o ma.
Ko be nin ne ye, wa n'b'a jigiya ko min fɔla an bolo ka bɔ daliluw la, wasa ni kari be ola cɛn ɲinibaga ye ka ban nin Bida'a nin na; o min ye: Sufɛ tagaman ni sanayɛlɛ laɲɛnɛmaya Bida'a ye, ani ka bagabagali kɛ ka bɔ o la, ani ko a te foy ye Silamaya dina la.
Fɛn kɔson Alla ka wajibiya min kɛ kɔnɔgwɛya la silamaw ye, ani ka Alla ya sariya bange o ye dina la, ani ka lɔnni dogoli haramuya; n'ka a ye ka hakilijigi kɛ n'balima silamaw ye Bida'a nin kan, min be kɛ kosɛbɛ fan caman na, fɔɔ mɔgɔ dɔw b'a miri ko a ye dina dɔ ye.
An be Alla le dali A ye silamaw bɛɛ ya lahalayaw ɲɛn, ani ka famuyali di oma dina la, ani A y'an ni olugu bɛnsenma ka cɛn minɛ ani ka sabati a kan, ani ka ban fɛn na min b'a sɔsɔ, Ale le y’o Latangabaga ye ani A be se k’o kɛ.
Ani nɛma ni kisi ni barika be A ya jɔn ani A ya ciden an ya Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mɔgɔw ani A ya sɔhabaw.
***
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Cikan wolonfilanan:
Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su laɲɛnɛmaya kiti
Tano be Alla ye, min ka dina dafa an ye, ani ka nɛma dafa an kan, ani Alla ye nɛma ni kisi kɛ A ya Nabiɲuma ani A ya ciden Muhamadu kan, tubi ni hinɛ Nabiɲuma.
O kɔfɛ: Alla kɔrɔtani ko:
﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗا...﴾
{...Bi lon na, Ne ka a ya dina dafa a ye, ka Ne ya nɛma dafa a kan, ani ka diɲɛ ka Silamaya kɛ a ya dina ye...} [Suratu Al Maa'ida: 3], Ani A kɔrɔtani ko:
﴿أَمۡ لَهُمۡ شُرَكَٰٓؤُاْ شَرَعُواْ لَهُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا لَمۡ يَأۡذَنۢ بِهِ ٱللَّهُ...﴾
{Walima batofɛn gɛrɛw b'o fɛ, minugu ka dina sariya dɔ sigi o ye, Alla ma diɲɛ di min na...} [Suratu As Shura: 21], A be Sɔhihu fila kɔnɔ, ka minɛ Aisha fɛ, Alla ka diɲɛ b’a ma, ka bɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b’A ma, A ko:
«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ؛ فَهُوَ رَدٌّ».
«Mɔgɔ o mɔgɔ mana fɛn dɔ don an ya dina nin na min te a dɔ ye, o fɛn bena kɔsegi a tigi ma». A nana Sɔhih Muslim kɔnɔ: ka bɔ Jabir fɛ Alla ma diɲɛna a ma, ko Nabiɲuma nɛma ni kisi be A ma, a tun be a fɔ Jumalon khutubaw la:
«أَمَّا بَعْدُ: فَإِنَّ خَيرَ الحَدِيثِ كِتَابُ اللهِ، وَخَيرَ الهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ، وَشَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ».
«O kɔfɛ: A lɔn ko kuma lafisamanti ye Alla ya Kitabu le ye, ani kandaya lafisamanti ye Muhamadu ya kandaya ye, Alla ye nɛma ni kisi kɛ A ye, ani kow la juguman ye ko kura labɛninw le ye, ani Bida'a bɛɛ ye fili le ye». Ayaw ni Hadisaw ka ca nin kɔrɔ nin na, wa o b'a yira cogo gwɛnin na ko Alla kɔrɔtani ka dina dafa manton nin ye, ka nɛma dafa o kan, wa A ya Nabiɲuma - nɛma ni kisi b'A ma - ma fato fɔɔ A kɛni kɔfɛ ka cikan lase cogo gwɛnin na, ka fɛn bɛɛ ɲɛfɔ manton ye Alla ka min kɛ Sariya ye o ye, kumaw ni kɛwalew la, Kira, Alla ya nɛma ni kisi be A ma , k'a ɲɛfɔ ko fɛn o fɛn ni mɔgɔw b'a babɛn k'a dame ka taga Silamaya dina ma, ka bɔ kumaw wala kɛwalew la; o bɛɛ ye Bida'a le ye min be lasegi a labɛn baga ma, hali n'a laɲini kaɲi. Kira, -Alla ya nɛma ni kisi be A ma- A ya sɔhabaw ka nin ko nin lɔn, ani fana Silamaya lɔnnibagaw o kɔfɛ, O ka ko kuraw nankari dina kɔnɔ, ka mɔgɔw lasɔnmi a la, inafɔ a sɛbɛla cogo min na mɔgɔ bɛɛ fɛ minugu ka kitabuw sɛbɛ sunna boɲɛ la ani ka ban Bida'a la dina kɔnɔ; inafɔ Ibnu Waddaah, ani Al-Turtushi, ani Abou Shaama, ani mɔgɔ gɛrɛw.
Wa, mɔgɔ dɔw ka Bida'a minugu don dina la, o dɔ ye: ka sunkalomakɔnɔ kalo cɛmancɛ su laɲɛnɛmaya, ani k'a tele kɛrɛkɛrɛ ni sun ye, wa dalilu si te ola mɔgɔ be se ka sinsin min kan, hadisa minugu be kuma a fisamantiya kan o ye Hadisa lagafoninw le ye, a te daga mɔgɔ ye sinsin minugu kan.
N'ga hadisa minugu fɔla seli fisamantiya kan a kɔnɔ; o bɛɛ ye n'galon le ye, i ko lɔnnikɛla cama k'o yira cogo min na, wa o ya kuma dɔw kofɔli bena na ni Alla sɔnna.
Ani kuma kan dɔw nana fana o la ka bɔ salafu dɔw fɛ, ka bɔ Shamikaw ani o ɲɔgon gɛrɛw la.
Lɔnnikɛlaw jama bɛnna min kan o ye ko a laɲɛnɛmaya ye Bida'a le ye, ani ko Hadisa minugu be kuma a fisamantiya kan, o bɛɛ ye hadisa lagafoninw le ye, wa a dɔw ye n'galon ye. Mɔgɔ minugu k'o ɲɛfɔ, o dɔ ye: Hafiz Ibin Rajabi a ya kitabu: (Lata'ifi Al-Ma aarifi) kɔnɔ ani kitabu gɛrɛw. Wa a lɔnnin ne ko Hadisa lagafoninw, bara be kɛ n'o ye batow le la minugu asulu sabatila ni dalilu sabatininw ye. Min ye sunkalomakɔnɔ kalo cɛmancɛ su laɲɛnɛmaya ye, aslu sabatini t'o la fɔɔ ka se ka bara kɛ ni hadisa lagafoninw nunugu ye. O sariyaba nin kofɔla Imamu Abu Abasi fɛ, silamaya Shɛiku Ibin Tayimiya, Alla ka hinɛ ala.
Wa ne bena laseli kɛ i ma - Yaa ile Kalankɛla! - kuma min fɔla ka bɔ lɔnnikɛla dɔw fɛ kiti nin na, walasa a ye gwɛya i ye.
Lɔnnikɛlaw - Alla ka hinɛ ola - bɛɛ bɛnna a kan ko wajibi le: ka fɛnw lasegi mɔgɔw fɔna ɲɔgon kɔ minugu la ka taga Alla ya Kitabu ma bɔɲɛ b'A ye, ani Alla kira- Alla ya nɛma ni kisi b'A ma - ya sunna ma. Fɛn min kiti fɔla o fila fɛ wala o dɔ kelen fɛ, ole ye sariya ye min tuguni ye wajibi ye, ni min fɔna o fila kɔ, o filili ye wajibi ye, ni bato minugu ma fɔ o fila kɔnɔ, o ye Bida'a ye min kɛli man kan, kuma te ko ka weleli kɛ ka taga a ma ani ka fɔ ka cɛɲa. Alla kɔrɔtani ko:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡۖ فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا59﴾
{ Yaa alugu minugu limaniyala a ye Alla bato ani a ye Ciden kan labato ani a ɲɛmɔgɔw, ni a fɔna ɲɔgonkɔ fɛn dɔ la a ye a segi Alla kɔrɔtani ma ani Ciden ni a limaniyala Alla ma ani lon laban, ole ye hɛrɛ ye ani ole kɔ ka di ala 59 } [Suratu An Nisaa 59], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿وَمَا ٱخۡتَلَفۡتُمۡ فِيهِ مِن شَيۡءٖ فَحُكۡمُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ...﴾
{ Ni a fɔna ɲɔgon kɔ fɛn o fɛn na, o kiti be segi Alla le ma...} [Suratu As-Shura: 10]
Ani A kɔrɔtani ko:
﴿قُلۡ إِن كُنتُمۡ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِي يُحۡبِبۡكُمُ ٱللَّهُ وَيَغۡفِرۡ لَكُمۡ ذُنُوبَكُمۡ...﴾
{ A fɔ ko: N’a be Alla kanu; a ye tugu Ne kɔ, n'o kɛla Alla b'a kanu, ani k’a jurumuw yafa a ye...} [Suratu Aali Imran: 31] ani A ko kɔrɔtani ni boɲɛ b'A ye:
﴿فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا65﴾
{N'kalila I Matigi la, o tena limaniya fiyew fɔɔ n’o k’I kɛ kiti tigɛ baga ye o ni ɲɔgon cɛ fɔnkɔɲɔgonya la min be o cɛ, ani o kɔfɛ, o kana degu foy sɔrɔ o yɛrɛ kɔnɔ I ya kiti tigɛni la, ani o ye sɔn I ya kiti ye sɔnli dafani la.} [Suratu An Nisaa: 65], Aya cama be nin kɔrɔ nin na, wa o ye kumaden ye min b'a yira ko a wajibiyani le ka sɔsɔli kow kɔsegi Kuranaba ni Sunna ma, ani ko a wajibiyani le ka sɔn o ya kiti tigɛni ma, ani ko limaniya b'o le ɲini, ani ole ye hɛrɛ ye jɔnw ye dunya ni lahara, ani a kɔ kaɲi: o kɔrɔ ye: a kɔ laban.
Al-Hafiz Ibnu Rajab - Alla ye hinɛ ala - a ko a ya kitabu (Lata'iful Ma'arif) kɔnɔ, nin masala la - kuma tɛmɛnin dɔ kɔfɛ -:
«sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su, Tabi'unw minugu ye Shami jamana mɔgɔw ye; inafɔ khalidu bin Ma'adan, ani Makuhulu, ani Lukumani bin Amiri ani mɔgɔ gɛrɛw, o tun b'a boɲɛ ani k'o jija a kɔnɔ bato la, mɔgɔw k'a fisamantiya ani a boɲɛli ta olugu le fɛ, A fɔla ko: Israiliya kumaw sela oma o ko la, tuma min o ko jɛnsɛnna ka bɔ o fɛ duguw kɔnɔ, mɔgɔw ka ɲɔgon sɔsɔ o ko la; dɔw sɔnna ama, ani ka bɛn ni o ye a boɲɛli la, o dɔw ye Basra batokɛlaw jamakulu dɔ ye, ani o ɲɔgonnaw. Hijazi lɔnnikɛlaw fanba k'o nankari, o dɔw ye: Atɔɔ, ani Ibin Abi Mulayika, ani Abdurahamani Ibin Zayidi Ibin Asilamu k'a lakali ka bɔ Madina sariya lɔnbagaw fɛ, ole ye Maliki ya kɔmɔgɔw ni mɔgɔ gɛrɛw ya kuma ye, o k'a fɔ ko: o bɛɛ ye Bida'a le ye.
Wa Shami lɔnnikɛlaw tilanna kuma fila kan a laɲɛnɛmaya cogo la:
A dɔlakelen: ko a kanuna k'a laɲɛnɛmaya jama la misiriw la, Khalid bin Ma'dan ani Luqman bin 'Amir ani mɔgɔ gɛrɛw tun be o ya fani fisamantiw don a la, ka wusulan kɛ ani ka kale la, ani ka seli misiri la o ya o su nin na, ani Is'haq bin Rahawayh bɛnna n'o ye o kan, A ko a kɛli la misiriw kɔnɔ jama la: o te Bida'a ye, Harb Al-Kirmani k'a lakali a ya masalaw kɔnɔ.
A filanan: a kɔnni ne mɔgɔw ye ɲɔgon lajɛn a la misiriw kɔnɔ seli kɔson, ani wajuli, ani duawu kɛ, n'ga a te kɔn cɛɛ ye ka seli a la a kelen na a yɛrɛ ye, nin ye Awza'i ya fɔta le ye, Shami mɔgɔw ya imamu n'o ya fiqihilɔnbaga n'o ya lɔnnikɛla, wa ole gɛrɛnin be cɛn na, ni Alla sɔnna». Fo a ko: «Kuma si ma lɔn Imam Ahmad fɛ Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su ko la, lakali fila jateminɛ la a fɛ o sufɛ seli kanu la ka kɛɲɛ a ya lakali fila ma seli lon fila sufɛ seli ko la, sabu a (lakali dɔ kɔnɔ) a m'a kanu ka sufɛ seli kɛ jamana; sabu a ma ye Alla ya ciden fɛ, nɛma ni kisi b'A ma, ani A ya sɔhabaw, A k'a kanu (kuma kan dɔ kɔnɔ), Abduramani bin Yazidi bin Aswadi kɛli kɔson k'o kɛ, wa ale ye Tabiunaw dɔ le ye. O cogo kelen na tilancɛ su seli lɔli, foy ma sabati o la ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, walima A ya sɔhabaw. N'ga a sabatila ka bɔ jɛnkulu dɔ fɛ Tabiunaw la, minugu ye Shami kaw ya fiqihilɔnbaga dɔw ye».
Fɛn laɲinita bana Hafiz Ibin Rajab ya kuma na Alla ye hinɛ ala, wa a b'a kɔnɔ k'a gwɛya ko foy ma sabati ka bɔ Alla kira fɛ -nɛma ni kisi be A ma- walima A ya sɔhabaw fɛ -Alla ye diɲɛ o ma- sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su ko la.
N'ga min sugandila Awza'i fɛ (Alla ye hinɛ ala) ko a lɔli kanuni ne mɔgɔ kelen-kelen ye, ani Hafiz Ibin Rajabu ka nin kuma nin sugandi, o ye kabako le ye ani fɛn ne min laganfoni ne; sabula fɛn o fɛn n'a ma sabati sariya daliluw fɛ, a ma daga silama ye a ye o fɛn don Alla ya dina la, hali n'a k'a kɛ a kelen, walima jama la, hali n'a k'a dogo walima a k'a bange; Nabiɲuma (Alla ya nɛma ni kisi b’A ma) ya kuma foroba fɔ kɔson:
«مَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيهِ أَمْرُنَا؛ فَهُوَ رَدٌّ».
« Ni mɔgɔ min ka bara dɔ kɛ an ya dina nin la min te a dɔ ye, o bara bena segi o tigi ma». Ani dalilu gɛrɛ minugu be Bida'a kɔniya yira ani ka bagabagali kɛ ka bɔ ama.
Al imam Abu Bakr at-Turtushi, Alla ye hinɛ ala, ale fana ko a ya kitabu «Al-Hawadith wal Bida'a» kɔnɔ ko:
«Ibnu Wadah y'a lakali ka bɔ Zayidu bini Aslam fɛ, a ko: an ma mɔgɔ si sɔrɔ an ya karamɔgɔ kɔrɔbaw ni an ya lɔnnikɛlaw la minugu b'o janto Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ la, wa o t'o janto Makhuli ya hadisa la, wa o t'a ye ko fisamatiya dɔ b'a la ka tɛmɛ su tɔw kan» .
Ani a fɔla Ibnu Abi Mulayka ɲɛnɛ ko: Ziyad Al-Numayri ko: «Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su sara be inafɔ Layilatul Qadri sara», A ko : «Ni ne tun k'a mɛn k'a sɔrɔ bere be ne bolo, ne tun b'a bugɔ» Ziyad tun ye ma'anafɔla le ye, laɲini bana.
Lɔnnikɛlaba Shawkani - Alla ye hinɛ ala - ko kitabu: «Al-Fawa'id al-Majmu'a» kɔnɔ:
"«Hadisa: «Yaa Ali! ni mɔgɔ min ka lɔ kɛmɛ seli Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su la, a be suratul Fatiha ani Kul hu alLahu 'ahadu kalan lɔ o lɔ kɔnɔ shɛn tan; Alla be a ya haju bɛɛ ɲɛ» ka taga se hadisa laban na". Hadisa nin ye n'galon ye, wa a kumaden gwɛninw na minugu ɲɛsinna sara ma a kɛbaga bena min sɔrɔ, siga t’ala famuyabaga si hakili la ko o ye n'galon ne ye, ani a lakalibagaw ye mɔgɔw le ye minugu ma lɔn, wa a lakalila sira filanan ni sabanan fɛ, o bɛɛ ye n'galon ye ani a lakalibagaw ye mɔgɔw le ye minugu ma lɔn, A ko «Al-Mukhtasɔr» kɔnɔ: Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ seli hadisa ye fu ye, ani Ibn Hibaan ya hadisa min minɛna Ali fɛ: «Ni Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su sela, a ye seli a su la, k'a tele sun», o ye hadisa laganfoni ne ye. A ko « Al-Laa’ali » kɔnɔ: «Rakat kɛmɛ kɛ Sunkalomakɔnɔ kalo cɛmancɛ la ni suratu Ikhlasi ye shɛn tan» n'a nafa janya fɔli ye Daylami ani mɔgɔ gɛrɛw fɛ, o ye hadisa le ye min n'galon la la Ciden na nɛma ni kisi b’A ma, a fɔbaga fanbaw sira saba kɔnɔ ye mɔgɔ lɔnbaliw ani mɔgɔ lagafoninw le ye, A ko: «ani lɔ tan ni fila ni suratu Ikhlasi ye shɛn bisaba», o ye n'galon ye, «ani lɔ tan ni naani» fana ye n'galon ye.
Fiqhi lɔnbagaw jɛnkulu dɔ marasala ni nin hadisa ye; inafɔ (Ihya) kitabu tigi ani a ɲɔgon gɛrɛw, ani mufasiriw dɔw fana o cogo la. Wa su nin seli lakalila - n'o ye: Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su ye - cogoya caman na, o bɛɛ ye gwansan le ye ani n'galonw. Nin te Tirmizi ya laseli sɔsɔ ka bɔ Aisha ya hadisa la, Alla ka diɲɛ a ma, ko Alla ya Ciden, nɛma ni kisi b’A ma, tagala Bakiya la, ani Matigi jigili kalo tilancɛ su la dunya sankolo la, ani ko A be yafa kɛ mɔgɔ caman ye min be tɛmɛ Kalibu ya sagaw shi jate kan, sabu kuma ɲɛsinin be nin seli labɛnnin ni le man nin su nin na, K'a sɔrɔ Aisha ya Hadisa nin na, lagafoya ni tigɛli b'a la, inafɔ Ali ya Hadisa min kofɔla ka kɔrɔ a sufɛ seli ko la, o t'a bali ko nin seli nin ye fɛn labɛnnin le ye, k'a fara lagafoya kan min b'a la, inafɔ an k'a kofɔ cogo min na» Laɲinita banna".
Al-Hafiz Al-Iraki ko: «tilancɛ su seli Hadisa n'galon tigɛla ka la Alla ya Ciden kan, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ani n'galon ne A kan», Imamu Nawawi k'a fɔ kitabu (Al-Majmu'o) kɔnɔ ko: «Seli min lɔnnin bɛ Raga'ibu seli tɔgɔ la, o min ye lɔ tan ni fila ye fitiri seli ni sagafo seli cɛ, Rajab kalo juma fɔlɔ su fɛ, ani Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su seli min ye lɔ kɛmɛ ye, o seli fila ninugu ye Bida'a juguw ye minugu be bali, mɔgɔ kana marasa o kofɔli kɔson kitabu ninugu kɔnɔ: (Kutu Al-Kulubi), ani (Ihiya Ulumi din), walima hadisa min kofɔla o kɔnɔ, sabula o bɛɛ ye fu ye, mɔgɔ fana kana marasa ni imamu dɔw ye o kiti ɲagamina minugu ma fo o ka sɛbɛliw sɛbɛ k'a fɔ ko o kanuna, sabula o tigi filini be o la».
Shɛikhu Imamu: Abu Muhamad Abdurahaman Bun Ismayil Al-Makdisi ka gafe nafama dɔ sɛbɛ o fila tiɲɛn kan, a ka ɲumanya kɛ a kɔnɔ ani k'a labɛn cogo ɲuman na, wa lɔnnikɛlaw ya kumaw masala nin kan ka ca kosɛbɛ, wa ni an tun ko an be kuma bɛɛ lakali an ka minugu bɛɛ ye masala nin kan; kuma tun bena janya kosɛbɛ an fɛ, a dɔla an ka min fɔ, wasa ni dusukun sigi b'o la cɛn ɲinibaga ye.
Ka kɛɲɛ ni min tɛmɛna ayaw ni hadisaw ani lɔnnikɛlaw ya kumaw la: a be gwɛya cɛn ɲinibaga ye ko Sunkalomakɔnɔ tilancɛ su ɲagaɲagali kɛli seli walima fɛn gɛrɛ fɛ, ani k'a tele kɛrɛkɛrɛ ni sun don ye; o ye Bida'a jugu le ye lɔnnikɛla caman fɛ, laslu t'ala sariya saniyani kɔnɔ, w'a ye fɛn kura le ye min donna Silamaya la sɔhabaw ya wagati kɔfɛ, Alla ka diɲɛ o ma. Alla -bɔɲɛ b'A ye- ya kuma be cɛn ɲinibaga wasa nin bonda nin na ani bonda gɛrɛ:
﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ...﴾
{...Bi lon na, Ne k'a ya dina dafa a ye...} [Suratu Al Maa'ida: 3]. Ani min nana a kɔrɔ la ayaw la, ani Alla ya Nabiɲuma ya kuma la, Alla ka nɛma ni kisi be A kan:
«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ».
« Mɔgɔ o mɔgɔ mana fɛn dɔ don an ya dina nin na min te a dɔ ye, o fɛn bena kɔsegi a tigi ma ». ani hadisa min be a kɔrɔ sabati.
A nana Sɔhih Muslim kɔnɔ, ka bɔ Abu Hurayrata fɛ Alla ka diɲɛ a ma ko: Alla kira ko Alla ka nɛma ni kisi be A ma:
«لَا تَخُصُّوا لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ بِقِيَامٍ مِنْ بَيْنِ اللَّيَالِي، وَلَا تَخُصُّوا يَوْمَهَا بِالصِّيَامِ مِنْ بَيْنِ الْأَيَّامِ، إِلَّا أَنْ يَكُونَ فِي صَوْمٍ يَصُومُهُ أَحَدُكُمْ».
« A kana Juma su kɛrɛkɛrɛ ni seli ye suw cɛla, a kana a lon kɛrɛkɛrɛ ni sun ye lonw cɛla, fɔɔ ni a kɛla sun ye a cɛla mɔgɔ dɔ be min sun donna». Ni a tun daganin bɛ ka su dɔ kɛrɛkɛrɛ ni bato dɔ ye, Juma su le tun ka kan n'o ye ni su tɔw ye; sabula a lon ye lonw la fisamanti ye tele bɔla min kan ka kɛɲɛ ni hadisa sabatininw ye minugu bɔla Kira fɛ, nɛma ni kisi be A kan, Tuma min na Nabiɲuma nɛma ni kisi b'A ma, ka bagabagali kɛ ka bɔ a kɛrɛkɛrɛli la ni su seli ye suw cɛla, o k'a yira ko su gɛrɛw fana b'o cogo kelen na, a te daga ka fɛn kɛrɛkɛrɛ ka bɔ ola ni bato dɔ ye, fɔɔ ni dalilu sabatini ye min be kɛrɛkɛrɛli yira.
Tuma min n'a kɛla ko Sariya k'a daga ka Layilatul Qadri su ani Sunkalo suw lɔ, ani ka jija o kɔnɔ, Alla ya ciden - nɛma ni kisi b’A ma - k'o yira, ani A ka manton lasu o lɔli la, ani A yɛrɛ k'o kɛ, inafɔ a be Sɔhihu fila kɔnɔ cogo min na, ka bɔ Alla ya ciden fɛ - nɛma ni kisi b’A ma - ko A ko:
«مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ، وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ».
«Mɔgɔ o mɔgɔ be Sunkalo lɔ limaniya kɔson ani sara ɲini kɔson, yafa be kɛ a ya jurumu tɛmɛninw ma, ani mɔgɔ o mɔgɔ be Layilatul Qadri lɔ limaniya kɔson ani sara ɲini kɔson, yafa be kɛ a ya jurumu tɛmɛninw ma». N'a tun kɛla ko Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su tun be se ka kɛrɛkɛrɛ ni ɲɛnɛgɛ dɔ ye walima bato dɔ, walima Rajaba kalo Juma fɔlɔ su, walima Isra ni Sanayɛlɛn su, Nabiɲuma, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma, tun bena manton kanda ka taga o ma, walima a yɛrɛ tun bena a kɛ. Ani n'a tun kɛla ko o fɛn dɔ kɛla, sɔhabaw tun ben'o lase mantonw ma, ani o tun tena a dogo o ma, sabu olugu le ye mɔgɔw bɛɛ la ɲuman ye, ani mɔgɔw bɛɛ la ladilikɛla ɲumanw ye Nabiɲumaw kɔfɛ, nɛma ni kisi be O ma, wa Alla ka diɲɛ Alla kira ya sɔhabaw ma -Alla ka nɛma ni kisi b'A ma- ani k'o son fɔɔ k'o ladiɲɛ A ya sonni ma.
I k'a lɔn sisan ka bɔ lɔnnikɛlaw ya kuma na ko foy ma sabati ka bɔ Alla ka Kira fɛ nɛma ni kisi b’A ma, wala a ya sɔhabaw fɛ, Alla ka diɲɛ o ma, Rajaba kalo Juma fɔlɔ su fisamantiya ko la, wala Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su la, ola; a lɔnna ko o fila ɲagaɲagali kɛli ye Bida'a le ye min donnin bɛ Silamaya la, a b'o cogo kelen na k'o kɛrɛkɛrɛ ni bato dɔ ye o fana ye Bida'a ye. O cogo kelen na, Rajaba kalo su mugan ni wolonfilanan, mɔgɔ dɔw be la min na ko a ye sufɛ tagama ni sanayɛlɛn su ye, a te daga k'a kɛrɛkɛrɛ ni bato dɔ ye, inafɔ a te daga ka ɲagaɲagali kɛ a la cogo min na; dalilu tɛmɛninw kɔson, o ye n'a tun lɔnnin ne, a be kɛ di sa k'a sɔrɔ a sabatila lɔnnikɛlaw ya fɔtaw la ko a ma lɔn?!. Mɔgɔ min k'a fɔ ko: a ye Rajab kalo su mugan ni wolonfila le ye, o kuma ye n'galon le ye, laslu si t'ala hadisa sabatininw kɔnɔ, wa mɔgɔ ya kuma ɲɛnna mɔgɔ min ko:
Ani kow bɛɛ la ɲuman minugu tɛmɛnan kandaya kan... ani kow bɛɛ la juguman ye ko kura labɛnninw(Bida'aw) ye
An be Alla le dali A ye an ni silamaw bɛɛ bɛnsenma ka se ka Sunna ta ani ka sabati a kan, ani ka tanga fɛn bɛɛ ma min be a sɔsɔ, Ale le ye masa fonisere ye min be A ya jɔnw son.
Ani nɛma ni kisi be A ya jɔn ani A ka ciden an ya Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mogɔw ani A ya sɔhabaw bɛɛ.
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Cikan seginan:
Lasɔmini nafaman sarankana min damela o n'galon ya kan
Lɔnnikɛla Ahmad, min ye Kira ya yɔrɔ kɔrɔtani ladobaga ye
Ka bɔ Abdul Aziz bin Abdullah bin Baz fɛ, ka taga silamaw ma minugu bena a kalan, Alla y'o kɔrɔsi ni Silamaya ye, ka ne ni o tanga jahiliya mɔgɔ gwansanw ya n'galontigɛliw juguya ma, Amina.
Alla ye kisi kɛ a kan, ani A ya hinɛ n’A ya baraka.
O kɔfɛ: Ne ka kumakan dɔ ye min dame la ka taga Shɛikhu Ahamadu ma, Nabiɲuma ya hɔrɔma so kɔrɔtani ladobaga, a tɔgɔ ye ko: «Ni ye sarankanali laban ye ka bɔ Madina nɔrɔya dugu, ka bɔ Shɛikhu Ahamadu fɛ, Nabiɲuma ka hɔrɔma so barakɛla», a y'a fɔ a kɔnɔ ko:
«Ne tun sigini be Juma su la ka Kurana ba kalan, ani Alla tɔgɔ sanumanw kalan, kɔfɛ, tuma min na ne banna ola, ne labɛnna sunɔgɔ ye, ola, ne ka ɲada nɔrɔma tigi ye, Alla ka ciden nɛma ni kisi be A ye, min nana ni Kurana ayaw ye, ani Sariya sanumanw; ka kɛ hinɛ ye dunya bɛɛ ma, an kuntigi Muhamadu nɛma ni kisi be A ye, A ko: Yaa Shɛikhu Ahamadu, n'ko: Naamu Yaa Alla ka ciden! Yaa Alla ya danfɛnw bɛɛ la darajama," A k'a fɔ ne ye ko : Ne malola mɔgɔw ya kɛwale juguw la, ne ma se ka ne Matigi wala mɛlɛkɛw kunbɛn; sabu ka bɔ jumalon ka taga se jumalon ma, mɔgɔ waga kɛmɛ ni biwɔɔrɔ le sala k'a sɔrɔ o te Silamaya dina kan - o kɔfɛ, A ka jurumu dɔw kofɔ mɔgɔw benna minugu la, O kɔfɛ A ko: - O wasiya nin ye hinɛ ye ola ka bɔ masa Fangatigi ni karabalimasa fɛ. O kɔfɛ a ka Kiyama wuli wagati tagamasen dɔw fɔ, fo ka taga a fɔ ko: - o lalɔnniya wasiya nin na e Shɛikhu Ahamadu; sabu a sɛbɛla latigɛ sɛbɛ kala fɛ ka bɔ gafe latangani kɔnɔ, ani mɔgɔ min b'a sɛbɛ k'a ci ka bɔ dugu la ka taga dugu dɔ la, ani ka bɔ yɔrɔ la ka taga yɔrɔ dɔ la, so janba bena lɔ a ye Alijinɛ kɔnɔ, ani mɔgɔ min m'a sɛbɛ k'a ci, ne ka soronalidon haramuyala a ma kiyama lon, Ni mɔgɔ min k'a sɛbɛ k'a sɔrɔ a kɛla fangatan ye; Alla b'a kɛ nafolotigi ye, walima ni a kɛla jurutigi ye; Alla b'a ya juru sara, walima ni jurumu b'a kan; Alla be yafa a ma, ani a bangebagaw, nin wasiya baraka la, Ni mɔgɔ o mɔgɔ m'a sɛbɛ Alla ka jɔnw cɛma, o tigi ɲada bena fin dunya ni lahara, A k'a fɔ: «N be n' kali Alla belebeleba la shɛn saba, nin ye cɛn ne ye, ni n' kɛla n'galontigɛla ye, n'ye bɔ dunya na ni Silamaya tɛ, mɔgɔ o mɔgɔ lala ala, o tigi be kisi tasuma jangata ma, mɔgɔ o mɔgɔ k'a sɔsɔ, o tigi kafiriya la».
Nin ye sarankanali lasurunyani ye min lanin be Alla ya ciden kan n'galon na nɛma ni kisi b’A ma, ani an ka nin sarankanali n'galonma nin mɛn shɛn cama kabini san cama, a be jɛnsɛn mɔgɔw cɛ wagatiw ni ɲɔgon cɛ, ani a be jɛnsɛn jama cama cɛ minugu te kalankɛlaw ye, wa danfara be a kumadenw cɛ, A n'galontigɛla b'a fɔ ko: a ka Alla ya Nabiɲuma -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma- ye siko kɔnɔ, a ka nin wasiya nin kalifa a ma, nin sɛbɛ laban nin kɔnɔ an ka min kofɔ i ye yaa kalankɛla! n'galontigɛla nin ko a kɔnɔ ko a ka Alla ya Nabiɲuma -Alla ka nɛma ni kisi b'A ma- ye tuma min a labɛnna ka sunɔgɔ, o kɔrɔ ye ko: a k'A ye k'a sɔrɔ a te sunɔgɔ la!
Nin n'galontigɛla nin k'a fɛn cama fɔ nin wasiya kɔnɔ minugu ye wiya gwɛninw ye ani n'galon kɛnɛkan ta, n' bena i hakili lase o ma sisan-sisan nin kuma kɔnɔ ni Alla sɔnna, cɛn na n' tun k'o lasɔmini kɛ san tɛmɛninw na, ani n' k'a ɲɛfɔ mɔgɔw ɲɛnɛ ko a ye wiya gwɛnin ani n'galon kɛnɛkan ta le ye, tuma min n' ɲa lala nin sɛbɛ laban nin kan n' sikasikala ka sɛbɛli kɛ a kan, sabu a ya n'galonya bangeni ne ani a wiya fɔla ya ja-gɛlɛya boɲɛ wiya fɔli la, n' tun te a jate fiyew ko a ya n'galonya bena dogo mɔgɔ ma sɔmi dɔɔni be min na, wala hakili ɲuman. N'ga badenma cama k'a fɔ ɲɛnɛ ko a jɛnsɛnna mɔgɔ cama cɛ, o k'a fɔ ɲɔgon ɲɛnɛ, ani mɔgɔ dɔw k'a cɛntigiya; o kɔson n'k'a ye ko a ye wajibi ye ne ɲɔgonw kan ka sɛbɛli kɛ a kan, ka a ya n'galonya yira, ani ko n'galontigɛ kan le ye Alla ya ciden kan nɛma ni kisi b’A ma, walasa mɔgɔ si kana fili a fɛ, Wa ni mɔgɔ o mɔgɔ k’a miri ala ka bɔ lɔnniya ni limaniya tigiw la, walima miriya ɲuman ni hakili ɲuman tigiw la; o tigi b’a lɔn ko a ye n'galon ni namara ye fɛn cama kɔson.
Nka Shɛikhu Ahmad badenma dɔw ɲininga nin wasiya nin na nin n'galon nin be dame ka taga min ma, o ka n' jabi ko: n'galon ne min tigɛla k'a la Shɛikhu Ahmad kan, ani ko a ma o fɔ fiyew, Wa Shɛikhu Ahmad min kofɔla, a ya saya kɛla kabini tuma jan. Hali n'an tun k'a jate ko Shɛikhu Ahmad min kofɔla, wala mɔgɔ min b'a ɲɛ, k'a fɔ ko a ka Alla ya Nabiɲuma -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma- ye suko la wala ɲɛkɛnɛya la, A ka nin wasiya nin di a ma, an tun bena alɔn cɛntigiyala ko a ye n'galontigɛla ye, wala min k'o fɔ a ye Sitana le ye o te Alla ya Nabiɲuma ye, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, kun cama kɔson, o dɔw ye:
A fɔlɔ: Kira -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma- te ye ɲɛkɛnɛya la a saya kɔ -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma-, wa ni mɔgɔ min k'a fɔ sufiyaw ya jahiliw cɛla ko a be Kira ye -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma- ɲɛkɛnɛya la, wala ko a bena mawlidi la, wala o ɲɔgonnaw; o tigi filila fili juguman na, ani kow ɲagamina a ma kosɛbɛ, wa a benna filiba la, ani a ka Kurana ni Sunna ani lɔnnibagaw ya bɛnkan fɔnkɔɲɔgonya; sabula suw be bɔ o ya kaburuw la kiyama lon le, a te kɛ dunya kɔnɔ, Ni mɔgɔ o mɔgɔ ka kuma fɔ min te o ye, o tigi ye n'galontigɛ baga le ye n'galon gwɛ la, walima filibaga kow ɲagamina min ma, a ma cɛn lɔn mɔgɔ fɔlɔ ɲumanw ka min lɔn ani Alla ya ciden -nɛma ni kisi b’A ma- ya sɔhabaw ni mɔgɔ minugu tugula o kɔ ɲumanya la o tola min kan, Alla kɔrɔtani ko:
﴿ثُمَّ إِنَّكُم بَعۡدَ ذَٰلِكَ لَمَيِّتُونَ15 ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ16﴾
{O kɔfɛ, cɛn na, a bena sa 15
O kɔfɛ, cɛn na, Kiyama lon, a bena kunu ka bɔ a ya kaburuw kɔnɔ 16} [Suratu Almuminun: 15, 16], Ani Nabiɲuma ko -nɛma ni kisi b’A ma-:
«أَنَا أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَأَنَا أَوَّلُ شَافِعٍ وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ».
«Ne le ye mɔgɔ fɔlɔ ye dugukolo be ci ka bɔ min ma Kiyama lon, ani Ne le ye soronalidon baga fɔlɔ ye, ani min ya soronalidon be minɛ fɔlɔ». Wa ayaw ni hadisaw cama bey minugu be ni kɔrɔ sabati.
A filanan: Kira -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma- te kuma fɔ min be cɛn sɔsɔ A ya ɲɛnɛmaya la wala A fatunin kɔfɛ, wa nin wasiya nin b’a ya sariya sɔsɔ sɔsɔli la min be kɛnɛkan, wa o be ye cogo cama fɛ — inafɔ a ɲɛfɔli bena cogo min na —, wa A yɛrɛ, Alla ya nɛma ni kisi b’a ma, be se ka ye suko la, Ni min k'a ye suko la a cogoya saniyanin na, o k'A ye yɛrɛ le; sabu sitana te se k'a yɛrɛ kɛ A cogoya la, inafɔ o nana hadisa kɛnɛma saniyaninw kɔnɔ cogo min na, n'ga koɲɛ bɛɛ be suko yela ya limaniya le la, ani a ya cɛnfɔ, ni a ya tilenninya, ni a ya jateminɛ, ni a ya dina, ni a ya lannaya, ani yala a ka Nabiɲuma -Alla ya kisi ni nɛma be A ma- ye a cogoya la wala cogoya gɛrɛ la.
Hali ni hadisa dɔ nana ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ya nɛma ni kisi b’A ma, A y'o min fɔ a ya ɲɛnɛmaya tuma na, n'a ma tɛmɛ lannaya mɔgɔ tilenninw ya sira fɛ minugu be kuma mara a ɲɛ ma, sinsin te kɛ o kan, a te kɛ dalilu ye. Walima n'a nana lannaya mɔgɔw ya sira fɛ minugu be kuma mara a ɲɛ ma, n'ga a be sɔsɔli kɛ ni mɔgɔ dɔ ya lakali ye min ya marali ka fisa ni o ta ye walima a ya lannaya ka bon ni o ta ye, sɔsɔli la min te a to o lakali fila be se ka lajɛn, ola; o dɔ kelen be kɛ mansukhu ye min wale te se ka ɲɛn, ani filanan be kɛ nasikhu ye wale be kɛ ni min ye, yɔrɔ min na o be se ka kɛ ni a saratiw ye. Ani n'o lajɛnni walima naskhu te se ka kɛ, a wajibiyala ka mɔgɔ min ya marali ka dɔgɔ ani min ya tilenya ka dɔgɔ o fila ya lakali be bila, ani ka kiti tɛmɛ a kan ko a ye shaazu ye min bara te se ka ɲɛn ala.
A do be cogo di wasiya la min tigi ma lɔn, min k'a lase ka bɔ Ciden fɛ - Alla ya nɛma ni kisi b'A ma -, ani a ka tilenniya n'a ya kantigiya ma lɔn. O lahalaya la, cɛn na a ka kan k'afili ani mɔgɔ kana janto ala, hali ni fɛn si t'a kɔnɔ min be Sariya sɔsɔ. A do be cogo di ni ko cama be wasiya nin kɔnɔ minugu b'a yira ko fɛn fu le, ani ko n'galon le min lani be Ciden kan - Alla ya nɛma ni kisi b'A ma -, k'a sɔrɔ a be dina sariyaw sigi Alla ma yamaruya di min na?!
Wa Nabiɲuma Alla ya nɛma ni kisi b’A ma, ko:
«مَنْ قَالَ عَلَيَّ مَا لَمْ أَقُلْ؛ فَلْيَتَـبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ».
«Mɔgɔ o mɔgɔ mana fɛn fɔ Ne kan Ne ma min fɔ, o tigi ye a ya sigiyɔrɔ labɛn tasuma la». Cɛn na, nin wasiya nin n'galontigɛ baga ka kuma fɔ Alla ya ciden kan -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma-, A ma min fɔ, ani a ka wiya kɛnɛkan ta faratima tigɛ ka la Ala. ale le ka kan ni nin lasiranli belebele nin ye ka tɛmɛ! A ka kan n'a ye kosɛbɛ n'a ma tubi ka a yira mɔgɔw la ko nin wasiya nin ye wiya le ye Alla ka Ciden kan, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma; sabu ni mɔgɔ o mɔgɔ ka nkalon jɛnsɛn mɔgɔw cɛ, ka a dame ka taga dina ma; a ya tubi te kɛ cɛn ye o la fɔɔ ni a k'o lase kɛnɛ kan ka a yira; walasa mɔgɔw be a lɔn ko a kɔsegila a ya wiya tigɛli kɔ ani ka a yɛrɛ n'galontigɛya; Alla kɔrɔtani ya kuma kɔson:
﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡتُمُونَ مَآ أَنزَلۡنَا مِنَ ٱلۡبَيِّنَٰتِ وَٱلۡهُدَىٰ مِنۢ بَعۡدِ مَا بَيَّنَّٰهُ لِلنَّاسِ فِي ٱلۡكِتَٰبِ أُوْلَٰٓئِكَ يَلۡعَنُهُمُ ٱللَّهُ وَيَلۡعَنُهُمُ ٱللَّٰعِنُونَ159 إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُواْ وَأَصۡلَحُواْ وَبَيَّنُواْ فَأُوْلَٰٓئِكَ أَتُوبُ عَلَيۡهِمۡ وَأَنَا ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ160﴾
{Cɛn na mɔgɔ minugu be an ya dalilu jigininw ni kandaya dogo, an kɛnin kɔfɛ k'a bange mɔgɔw ye Kurana kɔnɔ, olugu, Alla be o danga, ani dangalikɛlaw be o danga 159
fɔɔ mɔgɔ minugu tubila, ka dilanli kɛ, ka cɛn bange, o tigiw le Ne be o ya tubi minɛ, wa Ne le ye Tubi minɛ bagaba ye, ani Hinɛbagaba 160} [Suratu Al Bakara: 159, 160], Ola, Alla kɔrɔtani k'a ɲɛfɔ ayaba nin na ko: mɔgɔ min be cɛn fɛn dɔ dogo, o tigi ya tubi te minɛ ola fɔɔ latilenli ni ɲɛfɔli kɔfɛ. Alla kɔrɔtani ye dina dafa A ya jɔnw ye, ka nɛma dafa o kan ni A ya ciden Muhamadu ci ye, Alla ya nɛma ni kisi b'a ma, ani Alla ka sariya dafanin min jigi A ma, A m'a nii minɛ fɔɔ dafali ni ɲɛfɔli kɔfɛ, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:
﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗا...﴾
{...Bi lon na, Ne ka a ya dina dafa a ye, ka Ne ka nɛma dafa a kan, ani ka diɲɛ ka Silamaya kɛ A ya dina ye...} [Suratu Al Maa'ida: 3]
nin sarankanali dilanbaga nana saan kɛmɛkulu tan ni naaninan na, a b'a fɛ ka mɔgɔw fili ni dina kura ye, min be kɛ sababu ye ka mɔgɔ don Alijinɛ na mɔgɔ min ka bara kɛ n'a ya sariya ye, ani ka alijinɛ haramuya ka don tasuma na mɔgɔ ye min ma bara kɛ n'a ya sariya ye, A b’a fɛ ka nin wasiya min n'galon tigɛla a fɛ, k'a boɲɛ ani k'a fisaya ka tɛmɛ Kurana kan, yɔrɔ min a k'a n'galon tigɛ a kɔnɔ ko: mɔgɔ min k'a sɛbɛ k'a ci ka bɔ dugu dɔ la ka taga dugu dɔ la, walima ka bɔ yɔrɔ dɔ la ka taga yɔrɔ dɔ la; bon janba dɔ be lɔ a ye Aljinɛ kɔnɔ, wa ni mɔgɔ min m'a sɛbɛ k'a ci, Nabiɲuma (Alla ka nɛma ni kisi b’a ma) ka soronalidon be haramuya a ma kiyama lon, Nin ye wiya jugumanbaw dɔ le ye, ani a ye dalilu gwɛninbaw dɔ le ye min b'a yira ko nin wasiya nin ye wiya ye, ani a labɛnbaga ya malobaliya, ani a ya dusu gɛlɛya wiya fɔli la; sabu mɔgɔ o mɔgɔ ka Kuranaba sɛbɛ k'a ci ka bɔ jamana dɔ la ka taga jamana dɔ la, wala ka bɔ yɔrɔ dɔ la ka taga yɔrɔ dɔ la; o tigi te nin fisamantiya nin sɔrɔ ni a ma bara kɛ ni Kuranaba ye, ola, nin wiya nin sɛbɛbaga ani a lasebaga ka bɔ jamana dɔ la ka taga jamana dɔ la bena o sɔrɔ cogo di? Wa mɔgɔ min ma Kurana sɛbɛ, ani a ma a ci ka bɔ dugu la ka taga dugu gɛrɛ la, Nabiɲuma Alla ya nɛma ni kisi be A ma ka soronalidon te bali a ma n'a kɛla limaniyabaga ye A ma, ka tugu A ya sariya kɔ, Wa nin wiya kelen nin wasiya nin kɔnɔ, a kelen be wasa kɛ ka a n'galonya yira, ani a jɛnsɛnbaga ya wiya tigɛ, ni a ya malobaliya, ni a ya hakilibaliya, ani a yɔrɔjanya ka bɔ kandaya lɔn ma Kira nana ni min ye.
Wa wasiya nin kɔnɔ — ka bɔ fɛn minugu fɔla — ko gɛrɛw bey, o bɛɛ b'a n'galonya ni a wiya yira, hali ni a wiya tigɛbaga ye kali waga kelen kɛ walima ka tɛmɛ o kan ko a ye cɛn ye, wa hali ni a ka a yɛrɛ danga jangata belebeleba ani tɔɔrɔ gɛlɛnba la ko a le ye cɛn fɔbaga ye; a te cɛn fɔbaga ye, wa a te cɛn ye, n'ga a ye, walahi ani walahi tunguni, galon belebeleba ani galon jugu le ye, wa an be Alla kɔrɔtani kɛ sere ye, ani mɛlɛkɛ minugu be ni an ɲe, Ni silama o silama ka sɛbɛ nin kalan — sereya le ye an bena an Tigi bɛn (min kɔrɔtani ne) ni min ye —: ko wasiya nin ye n'galon ni n'galon tigɛni le ye ka la Alla ya ciden (Alla ka kisi ni nɛma b'A ma) kan, Alla k'o n'galontigɛ baga maloya, k'a sara ni fɛn ye a ka kan ni min ye.
Min b’a yira ko o wasiya ye wiya ni n'galon le ye, ka bɔ min fɔla: o ye ko cama ye ka bɔ a kumaden fɔninw la, o dɔ ye:
Ko fɔlɔ: a ya kuma a kɔnɔ: (ko ka bɔ Jumalon ka se Jumalon ma mɔgɔ waga kɛmɛ ni biwɔɔrɔ le sala k'a sɔrɔ o te Silamaya dina kan); sabu nin ye gundo lɔnni le ye, ani Kira, nɛma ni kisi be A kan, wahayu tigɛla A ma A ya saya kɔ, a yɛrɛ ya ɲɛnɛmaya kɔnɔ a tun te gundo lɔn, cogo di A ya saya kɔfɛ? Alla kɔrɔtani ya kuma kɔson:
﴿قُل لَّآ أَقُولُ لَكُمۡ عِندِي خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعۡلَمُ ٱلۡغَيۡبَ...﴾
{A fɔ ko: Ne te a fɔ a ye ko Alla ya marabulonw be ne fɛ, ani ne te ko dogoni lɔn...} [Suratu Al-An’am: 50] Ani Alla kɔrɔtani ya kuma:
﴿قُل لَّا يَعۡلَمُ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ ٱلۡغَيۡبَ إِلَّا ٱللَّهُ...﴾
{A fɔ ko : mɔgɔ si te ko dogoni lɔn sankolo kɔnɔ ani dugukolo kan fɔɔ Alla...} [Suratu An naml : 65], Ani hadisa sabatini kɔnɔ ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, ko A ko:
«يُذَادُ رِجَالٌ عَنْ حَوْضِي يَوْمَ القِيَامَةِ، فَأَقُولُ: يَا رَبِّ! أَصْحَابِي أَصْحَابِي، فَيُقَالُ لِي: إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ، فَأَقُولُ كَمَا قَالَ العَبْدُ الصَّالِحُ: ﴿وَكُنتُ عَلَيۡهِمۡ شَهِيدٗا مَّا دُمۡتُ فِيهِمۡۖ فَلَمَّا تَوَفَّيۡتَنِي كُنتَ أَنتَ ٱلرَّقِيبَ عَلَيۡهِمۡۚ وَأَنتَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدٌ﴾ [المائدة: 117]».
«Cɛɛ dɔw bena gɛn k'o mabɔ N'ka Hawdu(kɔjii) la Kiyama lon na, N'ben'a fɔ ko: N' Matigi! N'ka sɔhabaw, N'ka sɔhabaw, A bena fɔ N' ma ko: I t'a lɔn o ka min kɛ I kɔfɛ, N' ben'a fɔ inafɔ jɔn ɲuman k'a fɔ cogo min na: {Ne kɛla sere ye o kan, tuma min ne tun be o cɛma. N'ga tuma min I ka ne ta, Ile le tun kɛla kɔlɔsilikɛla ye o kan. Ani Ile ye sere ye fɛn bɛɛ kan} [Al Maa'ida: 117]».
Ko filanan: -kow la minugu b'a yira ko nin sarankanali nin ye fɛn fu le ye, ani ko n'galon le-: a fɔli a kɔnɔ: (mɔgɔ min k'a sɛbɛ k'a sɔrɔ a ye fagantan ye, Alla be a kɛ nafolotigi ye, walima a ye jurutigi ye, Alla be a ya juru sara, walima jurumu b'a kan, Alla be yafa a ma ani a bangebagaw ma nin sarankanali nin barika la) ka taga a laban na. O ye n'galon bɛɛ la belebele dɔ le ye, ani dalilu gwɛnin min b'a yira ko a labɛnbaga ye wiya fɔla ye, ani a ya malobaliya Alla ni A ya jɔnw ɲɛkɔrɔ; sabu nin ko saba ninugu te sɔrɔ ka Kuranaba sɛbɛ dɔrɔn fɛ, o be sɔrɔ cogo di mɔgɔ fɛ min ka nin wasiya n'galon nin sɛbɛ?! Nin mɔgɔ jugu nin b’a fɛ ka mɔgɔw lafili le, ani k’o jigi bila nin wasiya nin na; walasa o y’a sɛbɛ ani o y'o dɛn nin fisamantiya n'galonma nin na, ani o ye sababuw toy Alla ka minugu sariya A ya jɔnw ye, A ka minugu kɛ sira ye ka mɔgɔ lase nafolotigiya ma, ani juru sarali, ani jurumu yafali. O kɔson an be tanga ɲini Alla fɛ ka bɔ Alla labila sababuw ma ani ka tugu yɛrɛ sago ni sitana kɔ.
A sabanan: - ka bɔ kow la minugu b'a yira ko nin sarankanali nin ye fu le ye -, a fɔkan a kɔnɔ ko: (Alla ka jɔn min m'a sɛbɛ; a ɲada bɛ finya dunya ani lahara). O fana ye wiya juguba dɔ le ye, ani daliluba min dɔ be nin sarankanali nin ya n'galonya yira ani a labɛnbaga ya wiya fɔ, cogo di a be se ka don hakilitigi hakili la ko a ye nin sarankanali nin sɛbɛ cɛɛ lɔnbali dɔ nana ni min ye kɛmɛ kulu tan ni naaninan na, ka wiya fɔ k'a la Alla ya ciden -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma- kan, ani k'a miri ko ni mɔgɔ o mɔgɔ bana a sɛbɛ ma, o tigi ɲada be fin dunya ni lahara, ani ni mɔgɔ o mɔgɔ k'a sɛbɛ, o tigi be kɛ nafolotigi ye fagantanya kɔfɛ, ani ka kisi juruw ma o lajɛnnin kɔ a kan, ani ka yafa a ma a ya jurumu kɛninw na!!
saniya b'Ile Alla ye, nin ye n'galonba ye!! Siga t'a la, daliluw ni ko kɛninw be sereya kɛ nin n'galontigi ya n'galon kan, ani a ya dusugɛlɛyaba Alla ma, ani a ya malodɔgɔya Alla ni mɔgɔw yɔrɔ la. Jamakulu ka ca minugu m'a sɛbɛ, k'a sɔrɔ o ɲada ma fin. Ani jamaba bey, mɔgɔ si te se k’o jate fɔɔ Alla kɔrɔtani, minugu k'a sɛbɛ shɛn cama, k'a sɔrɔ o ya juru ma sara, ani o ya fagantanya ma ban. An be tanga ɲini Alla fɛ dusukunw ka fili ma, ani jurumunw nɔgɔ ma. Nin mankutuw ani barajiw, sariya saniman ma na n'o ye mɔgɔ ye min ka kitabu bɛɛ la ɲuman ani a bɛɛ la belebele sɛbɛ, o min ye Kuranaba ye, o bena sɔrɔ cogo di mɔgɔ ye min ka wasiya n'galonma dɔ sɛbɛ kuma fu suguya cama be min kɔnɔ, ani kuma cama minugu ye kafiriya suguyaw ye, SubhaanalLa!! Alla ya sabali do ka bon kosɛbɛ mɔgɔ kɔrɔ min dusu ka gɛlɛn ka wiya fɔ k'a la A kan!
Ko Naaninan: - Ko minugu dɔ ye dalilu ye ko wasiya nin ye n'galonba le ye, ani wiya lankolon -: a ya kuma a kɔnɔ ko: (Ni mɔgɔ o mɔgɔ k'a cɛntigiya, o tigi be kisi tasuma jangata ma, ani ni mɔgɔ o mɔgɔ k'a n'galontigɛya, o tigi ye kafiri le ye), Nin fana ye dusu gɛlɛyaba ye wiya fɔ la, ani kuma fu juguba, nin wiya fɔlaba nin be mɔgɔ bɛɛ wele, ko o ye la a ya wiya la, a b'a jigiya ko ole b'o kisi tasuma jangata ma, ani ko ni min k'a n'galontigɛya, o tigi be kafiriya, N'be kali Alla la, nin wiya fɔlaba nin ka n'galonba le la Alla la, ani n'be kali Alla la, a ma cɛn fɔ; cɛn na, ni mɔgɔ o mɔgɔ lala ala, o tigi le ka kan ka kɛ kafiri ye, min bana ka la ala o tigi tɛ; sabu wiya ni kuma fu ni n'galon le min ni cɛn te fan kelen. An be Alla kɛ sere ye ko wiya le, ani ko a fɔbaga ye wiya fɔlaba le ye, a b'a fɛ ka sariya dɔ bila mɔgɔw ye Alla ma yamaruya di min na, ani ka fɛn ladon o ya dina kɔnɔ min te a dɔ ye. K'a sɔrɔ Alla ka dina dafa ani k'a timɛ nin manton nin ye sani nin n'galon nin ye labɛn ni kɛmɛda tan ni naani ye. A ye a janto: A kalanbagaw ni badenmaw, a y'a yɛrɛ tanga nin wiya ninugu ɲɔgon cɛntigiya ma, ani o jɛnsɛnli a cɛla, sabu yelen be cɛn na min te ɲagami a ɲinibaga ma. Ola, a ye cɛn ɲini n'a dalilu ye, ka lɔnnikɛlaw ɲininga fɛn na min ɲagaminin be a ma. A kana a yɛrɛ marasa ni wiya fɔlaw ya kali ye, sabu Ibilisa(sitanaba) dangatɔ kalila a bangebagaw Adama ni Hawa ye, ko a be o ladilibagaw le dɔ ye, k'a sɔrɔ a ye janfabagaw la juguman ye, ani wiya fɔlaw la wiya fɔlaba le ye, inafɔ Alla kɔrɔtani k'a lakali ka bɔ a fɛ cogo min na, Alla ko saniya ni kɔrɔta b'A ye:
﴿وَقَاسَمَهُمَآ إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ ٱلنَّٰصِحِينَ21﴾
{sitanaba K’a kali o fila ye ko: «cɛn na, ne ye a fila ladibagaw dɔ le ye».} [Suratu Al Aaraf: 21]. Ola, a ye a yɛrɛ kɔrɔsi ka bɔ a ma, ani k'a yɛrɛ kɔrɔsi ka bɔ a kɔtugulaw ma minugu ye n'galontigɛlaw ye, sabula o ya kaliw ka ca faniya kan, o ya layiru janfataw ka ca, ani o ya kuma masirininw mɔgɔw lafili kɔson! N'ga nin n'galontigɛla ka min fɔ ko kɔnniw lakɛnɛmayali ko la; o ye cɛn ye, wa Kuranaba ni Sunna saniman ka bagabagali kɛ kosɛbɛ ka bɔ o ma, wa kandaya ni wasa be o fila kɔnɔ.
Min ye a ka min fɔ lon laban tagamasenw ko la, Nabiɲuma ya hadisaw ye lon laban tagamasenw ɲɛfɔ, ani Kuranaba k'o dɔw kofɔ. Mɔgɔ min be fɛ k’o lɔn, a bena o sɔrɔ a yɔrɔ la Sunna gafew kɔnɔ, ani lɔnnikɛlaw ni limaniyabagaw ya gafew kɔnɔ. Mɔgɔw mako te nin n'galontigi nin ɲɔgon ya ɲɛfɔli la, ani a ya lafilili, ani a ya cɛn ni n'galon ɲagamili ɲɔgon na. Alla ye ne ni alugu ni silamaw bɛɛ tanga ka bɔ sitanaw ya tɔrɔya ma, ani lafilibagaw ya lajarabiliw, ani fililibagaw ya filili, ani Alla jugu tiɲɛnnikɛlaw ya mɔgɔ lafili, minugu b'a fɛ ka Alla ya yelen faga ni o daw ye, ka mɔgɔw lafili o ya dina la, k'a sɔrɔ Alla le ye A ya yelen dafabaga ye, ani A ya dina dɛmɛbaga, hali n'o goyala Alla juguw ye ka bɔ sitanaw la, ani o labatobagaw ka bɔ kafiriw ni Alla ko nankari bagaw la. Ani an be Alla le dali a ye silamaw ya lahalayaw laɲɛn, ani ka nɛma kɛ o ye, o ye se ka tugu cɛn kɔ, ani ka dume a kan, ani ka tubi ka taga Alla ma -saniya be A ye- ka bɔ jurumuw bɛɛ la, sabu Ale le ye masa tubi minɛbagaba ye, masa hinɛbagaba ye, min be se fɛn bɛɛ la. Alla le ye an wasa baga ye, Ale le ye kɔ sɛmɛ yɔrɔ ɲuman ye. See te mɔgɔ ye, fanga te mɔgɔ la, fɔɔ n'a kɛla ni Alla ya dɛmɛ ye, Ale min ye masa kɔrɔtaniba ye, ani masaba.
Tano b'Alla ye danfɛnw bɛɛ lajɛnni tigi, ani Alla ye nɛma ni kisi kɛ A ya jɔn ani A ya Ciden cɛnfɔla ani lanaya mɔgɔ kan, ani A ya so mɔgɔw ni A ya sɔhabaw, ani minugu tugula o kɔ ɲumanya la fɔɔ ka se sara lon ma.
Kɔrɔti ani filɛli kiti, ani min be dɛn olugu la.
Abdul Aziz bin Abdullah bin Baaz
***
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Cikan kɔnɔndɔnan:
kɔrɔti ani filɛli kiti ani minw be tali kɛ ola18
Tano be Alla kelenpe ye, nɛma ni kisi be mɔgɔ kan Nabiɲuma gɛrɛ te min kɔfɛ, o kɔfɛ:
Ka bɛn dabali kɛlaw ya caya ma nin wagati labanw na minugu b'a fɔ ko o ye furakɛlaw ye ani o be furakɛli kɛ ni kɔrɔti walima filɛli ye, ani o ya jɛnsɛnni jamana dɔw la, ani o ya tɔnɔbɔli mɔgɔ gwansanw la minugu ma kalan; n'k'a ye kɔnɔnagwɛya la Alla ye ani A ya jɔnw; ka farati belebele ɲɛfɔ min be ola Silamaya ani silamaw kan; sabu dusukun be dɛn fɛn gɛrɛ la Alla kɔrɔtani duguma nin bara ninugu kɔson, ani a be Alla ani A ya ciden ya cikan sɔsɔ nɛma ni kisi b’A ma.
N'be a fɔ ka dɛmɛ ɲini Alla kɔrɔtani fɛ: furakɛli daganin be bɛnkan boloma, a daganin be silama ye a ye taga kɔnɔna banaw dɔtɔrɔ fɛ, walima operasiɔn kɛ bagaw fɛ, walima fasaw bana dɔtɔrɔ fɛ, walima o ɲɔgonnaw; walasa a ye a ya bana filɛ a ye ani k'a furakɛ ni furaw ye minugu bɛnnin be a ma ani minugu daganin be sariyala; ka bɛn a b'o lɔn dɔtɔrɔya lɔnniya la cogo min na; Sabu o ye laada la fɛrɛw le ye wa a te yɛrɛ sɛmɛtigiya Alla kan fɔnkɔɲɔgonya. Alla -saniya ni kɔrɔta b'A ye- ka bana jigi ani a ka fura fana jigi n'a ye; min k'a lɔn o tigi k'a lɔn, min m'a lɔn o tigi m'a lɔn, n'ga -saniya b'A ye- A ma A ya jɔnw ya kɛnɛya kɛ fɛn na A ka min haramuya o kan.
A te daga banabagatɔ ye ka taga filɛli kɛlaw fɛ minugu b'a fɔ ko o be ko dogoninw lɔn; walasa ka a ya bana lɔn o fɛ, a fana te daga a ye a ye la kow la o be min fɔ a ɲɛnɛ, sabula o be kuma kɛ o kunfɛ ko dogoninw kan, walima o be jinaw wele walasa ka dɛmɛ ɲini o fɛ ola ɲinini kow la, wa ninugu ya kiti ye kafiriya ani fili le ye ni o k'a fɔ k'o be ko dogoninw lɔn.
Muslimu k'a lakali a ya Sɔhihu kɔnɔ, ko Nabiɲuma Alla ya nɛma ni kisi b’A ma, ko:
«مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ، لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ يَوْمًا».
«ni mɔgɔ min tagala filɛli kɛla fɛ k'a ɲininga fɛn dɔ la, a ya seli te minɛ tele binaani»
ani aminɛna Ka bɔ Abu Hurayra fɛ Alla ye diɲɛ a ma, ka bɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ani kisi be A ma, A ko:
«مَنْ أَتَى كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ، فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ ﷺ».
«Ni mɔgɔ o mɔgɔ tagala filɛli kɛla fɛ, ka la a ya fɔta la, o tigi kafiriya la fɛn ma min jigila Muhamadu ma nɛma ni kisi b’A ma ». Abu Daawud y'o lakali, ani Sunna naani tigiw y'o lakali, ani Haakim k'a jate hadisa kɛnɛma ye ka bɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b’A ma nin fɔ cogo la:
«مَنْ أَتَى عَرَّافًا أَوْ كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ، فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ ﷺ».
«Ni mɔgɔ o mɔgɔ tagala filɛli kɛla fɛ min be ko dogoninw fɔ, walima min be ko nataw fɔ, ka la a ya fɔta la, o tigi kafiriya la fɛn ma min jigila Muhamadu kan nɛma ni kisi b’A ma ».
A minɛna Imran bin Husayn fɛ, Alla ka diɲɛ a ma, a ko: Alla kira nɛma ni kisi be A ma, A ko:
«لَيْسَ مِنَّا مَنْ تَطَيَّرَ أَوْ تُطُيِّرَ لَهُ، أَوْ تَكَهَّنَ أَوْ تُكُهِّنَ لَهُ، أَوْ سَحَرَ أَوْ سُحِرَ لَهُ، وَمَنْ أَتَى كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ، فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ ﷺ».
«mɔgɔ t'an dɔ ye min be terejuguya kɛ, walima a be kɛ a ye, walima mɔgɔ min ka filɛli kɛ, walima o ka filɛli kɛ a ye, walima ka dabari kɛ, walima o k'a kɛ a ye, wa ni mɔgɔ min tagala filɛli kɛla fɛ ka la a ya kuma la, o tigi kafiriyala fɛn ma min lajigila Muhamadu kan nɛma ni kisi b’A ma», Bazzar ye o lakali ni sira ɲuman dɔ ye.
Ola, nin hadisa saniman ninugu kɔnɔ: gɛnni kɛla ka bɔ tagali ma filɛli kɛlaw fɛ minugu be ko dogoninw fɔ, ani minugu fana be ko nataw fɔ, ani dabali kɛlaw, ani o ɲɔgonnaw, ani ka o ɲininga, ani ka la ola, ani bagabagali gɛlɛn be o kɔnɔ o ko la;
Ola, a daganin tɛ mɔgɔ k'a ye marasa ni o ya cɛnfɔli ye ko dɔw la, ani mɔgɔw ya caya la minugu be taga o fɛ; sabu kolɔnbaliw le ye o ye, a daganin tɛ mɔgɔw ye marasa n'o ye; sabu Ciden, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, k'a bali mɔgɔ ye taga o fɛ, k'o ɲininka, ani ka la ola; k'a masɔrɔ kojugu belebele, farati belebele, ani labanko jugu be o kɛli la, ani sabu n'galontigɛlaw ni kojugukɛlaw le ye o ye.
Inafɔ dalilu be hadisa ninugu kɔnɔ cogo min na filɛli kɛla ni kɔrɔti tigi ya kafiriya kan; sabu o fila b'a fɔ ko o be ko dogonin lɔn; wa o ye kafiriya le ye, ani sabu o te se ka se o laɲini ma fɔɔ ni a kɛla ni jinɛ bara ye ani k'o bato ka Alla kɔrɔtani to; wa o ye kafiriya le ye Alla kɔrɔtani ma ani filankafoya A ma, wa ni mɔgɔ o mɔgɔ lala ola o ya ko dogonin fɔli la, o tigi ye o ɲɔgon le ye, ani ni mɔgɔ o mɔgɔ ka ko ninugu minɛ a kɛbagaw fɛ; Alla ya ciden banna o tigi la, Alla ya nɛma ni kisi b’A ma.
O cogo kelen na, a te daga Silama ye: k'a yɛrɛ majigi fɛn ye o be min jate fura ye; inafɔ o ya kirisiw ni sɛbɛnw walima ka nɛgɛji bɔn, ani o ɲɔgonnaw ka bɔ n'galon kɛwaliw la o be min kɛ; sabula ni ye somaya le ye ani ka namara kɛ mɔgɔw la, wa mɔgɔ min sonna o ma, o tigi k'o dɛmɛ o ya kojugu ni o ya kafiriya la.
Inafɔ a te daga fana Silama si ye ka taga o ma; k'o ɲininka a dencɛ wala a somɔgɔ bena min furu, wala min be kɛ furuɲɔgonma fila ni o somɔgɔw cɛ kanu ni kangeletigiya la, wala juguya ni faraɲɔgonya la o n'o ɲɔgonnaw; Sabula nin ye ko dogonin ne ye, min lɔnniya te mɔgɔ bolo, fɔɔ Alla kɔrɔtani kelenpe.
A jagoyala jamana kuntigiw ni mɔgɔw nôgô kɔrɔsili bagaw, ni mɔgɔ gɛrɛ minugu see ni fanga b'o bolo kan: ka balili kɛ tagali la ko nataw fɔ bagaw fɛ ani fɛn dogoninw fɔ bagaw n'o ɲɔgonnaw, ani ka mɔgɔw bali minugu b'o fɛnw dɔ kɛ lɔgɔw kɔnɔ ani yɔrɔ gɛrɛw la, ani ka nankarili kɛ o kan nankari gɛlɛn na, ani ka nankarili kɛ mɔgɔw kan minugu be taga o fɛ.
Kɔrɔti be o cogo la fana: a be fɛn haramuyaniw ani kafiriya fɛn cɛ; inafɔ Alla kɔrɔtani ko mɛlɛkɛ fila ko la cogo min na:
﴿...وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡۚ وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖۚ وَلَبِئۡسَ مَا شَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ﴾
{...wa olugu fila tun te mɔgɔ si kalan fɔɔ o y'a fɔ ko: An nugu ye kɔrɔbɔli le ye, ola i kana kɛ kafiri ye. Mɔgɔw be fɛn kalan olugu fila fɛ min be farali kɛ cɛɛ ni a muso cɛ. Wa o te se ka mɔgɔ si tɔrɔ ni kɔrɔti ye fɔɔ ni Alla sago ye. Wa o be fɛn kalan min be o tɔrɔ, k'a sɔrɔ a te o nafa. Wa o tun k'a lɔn ko mɔgɔ min b'o san, ɲin yɔrɔ si te o tigi ye lahara. Fɛn cɛjuguyala kosɛbɛ, o k'o yɛrɛkun fere fɛn min ma, ni o tun b'a lɔn} [Suratu Al Bakara: 102].
Nin aya baw b'a yira ko kɔrɔti ye kafiriya ye, ani ko kɔrɔti kɛlaw be farali kɛ mɔgɔ ni a muso cɛ. A b'a yira fana ko kɔrɔti te se ka nɔn bila a yɛrɛma nafa walima tɔrɔya la, n'ga a be nɔn bila ni Alla ya diɲɛ latigɛni le ye; sabu Alla kɔrɔtani, Ale le ka ɲuman ni juguman dan.
Inafɔ Aya kɔrɔtani k'a yira cogo min na: ko mɔgɔ minugu be kɔrɔti kalan kɛ, cɛn na, o be fɛn le kalan kɛ min be o tɔrɔ, wa a te o nafa, ani ko ɲin yɔrɔ te o ye Alla fɛ, o kɔrɔ ye ko: (ɲin yɔrɔ te o ye), wa o ye bagabagali belebele ye min b'a yira ko o ya bɔnɛ ka bon kosɛbɛ dunya ni lahara, ani ko o ka o yɛrɛbakun fere songɔ fitinin na, ole kama Alla kɔrɔtani ye o jalaki o kan k'a fɔ ko:
﴿...وَلَبِئۡسَ مَا شَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ﴾
{...fɛn cɛjuguyala O y'o nii fere fɛn min na, ni o tun b'a lɔn} [Suratu Al Bakara: 102], Sanni yan kɔrɔ ye fere ye.
Cɛn na tɔrɔya boɲɛna kosɛbɛ, wa ko gɛlɛyala nin galontigɛlaw sababu la, minugu ka nin lɔnniw cɛnta filankafow fɛ, ka mɔgɔ hakili fɛgɛmanw lafili ni a ye, cɛn na an ye Alla ta le ye, wa an bena segi Ale le ma, Alla le ye an wasa baga ye, wa sɛmɛ yɔrɔ ɲuman le y'A ye.
An be Alla le dali a y'an tanga ani k'an kisi ka bɔ kɔrɔti tigiw ni filɛli kɛlaw ani dabali-kɛla tɔw bɛɛ ka juguman ma, an b’a dali fana, saniya be A ye, A ye Silamaw tanga o ya juguman ma, ani A ye Silamaw ɲɛmɔgɔw bɛnsema k'a kɔrɔsi o ma, ani ka Alla ya kiti waleya o kan; walasa A ya jɔnw ye lafiya sɔrɔ ka bɔ o tɔrɔ ni o ya kɛwale juguw ma.. Ale le ye masa fonisere ye, Ale le ye masa sonni kɛlaba ye.
Alla saniya masa k'a sariya A ya jɔnw ye: fɛn min o b'o yɛrɛ tanga n'a ye kɔrɔti tɔrɔya ma sani a be kɛ, ani saniya masa k'a yira ola o be a furakɛ ni fɛn min ye a kɛnin kɔfɛ; k'o kɛ hinɛ ye ka bɔ Ala o ye, ani ɲumanya ka bɔ Ala o ye, ani k'A ya nɛma dafa o kan.
Fɛn minugu ɲɛfɔli be nana, fɛn bangeli b'ola minugu be mɔgɔ tanga kɔrɔti farati ma sani a be kɛ, ani fɛn minugu b'a fura kɛ a kɛnin kɔfɛ, ka bɔ fɛn daganinw la sariya la, o ɲɛfɔli filɛ nin cogo la:
A fɔlɔ: Fɛn min be mɔgɔ tanga kɔrɔti farati ma sani a be kɛ; o bɛɛ la nafamanba ani a ɲumanba ole ye: K'i yɛrɛ tanga ni sariya zikiriw ye, ani duawuw ni Muawizatuw minugu bɔla Nabiɲuma fɛ, o dɔ le ye Ayatul Kursi kalan ye -ale le ye aya bɛɛ la fisaman ye Kurana Saniman kɔnɔ- farida seli bɛɛ kɔfɛ salamu bila kɔfɛ, ole ye Alla ya kuma ye saniya b'A ye:
﴿ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡحَيُّ ٱلۡقَيُّومُۚ لَا تَأۡخُذُهُۥ سِنَةٞ وَلَا نَوۡمٞۚ لَّهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۗ مَن ذَا ٱلَّذِي يَشۡفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذۡنِهِۦۚ يَعۡلَمُ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُمۡۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيۡءٖ مِّنۡ عِلۡمِهِۦٓ إِلَّا بِمَا شَآءَۚ وَسِعَ كُرۡسِيُّهُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَۖ وَلَا يَـُٔودُهُۥ حِفۡظُهُمَاۚ وَهُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡعَظِيمُ255﴾
{Allaahu laa ilaaha illaa huwal hayyul kɔyyuum laa ta'khuzhuhu sinatun walaa nawm lahuu maa fii samaawaati wamaa fii ardhi man zha lazhii yashfa'o indahuu illaa bi'izhnihii ya'lamu maa bayna aydiihim wamaa khalfahum walaa yuhiituuna bichay'inm min ilmihii illaa bimaa shaa'a wasi'a kursiyyuhu samaawaati wal ardhɔ walaa ya'uuduhuu ifzhuhumaa wahuwal Aliyyul Azhiim.}
O kɔrɔ: Alla - tigi gɛrɛ tey ni Ale tɛ, Ale min be nii la tuma bɛɛ, min lɔni le ni A yɛrɛ ye ani A ya danfɛnw bɛɛ. Jingɔ t'A sɔrɔ, sunɔgɔ fana t'A sɔrɔ. Fɛn o fɛn be sankolo la ani dugukolo kan, o bɛɛ ye Ale ta le ye. Jon le be se ka soronalidon kɛ A yɔrɔ ni A ma kɛ n’A ya diɲɛ ye? Fɛn min b'o ɲɛ ani min b'o kɔ A b'o lɔn, o te A ya lɔnniya foy lɔn fɔɔ ni min k'A diya, A ya masasigilan ka sankolo ni dugukolo bɛɛ lajɛni wasa, o marali t’A dɛsɛ, wa, Ale le ye Alla kɔrɔtani ye, masaba le. [Suratu Al Bakara: 255], Ani a kalan fana sunɔgɔ wagati la, a sabatila ka bɔ Alla ya ciden fɛ, Alla ya nɛma ni kisi b’A ma, ko A ko:
«مَنْ قَرَأَ آيَةَ الْكُرْسِيِّ فِي لَيْلَةٍ، لَمْ يَزَلْ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ، وَلَا يَقْرَبُهُ شَيْطَانٌ حَتَّى يُصْبِحَ».
«Ni mɔgɔ min ka Ayatul Kursi kalan su kɔnɔ, tangabaga bɔnin Alla yɔrɔ be to a kan, ani sitana tena gɛrɛ ala fɔɔ dugu ye gɛ».
O dɔw ye kalan ye:
﴿قُلۡ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ1﴾
{Kul huwa Laahu ahadɛ.}
O kɔrɔ: Muhamadu A fɔ ko: Alla ye kelen ye.
﴿قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلۡفَلَقِ1﴾
{Kul a'uuzhu birabbil falaqɔ.} la kɔrɔ: Muhamadu a fɔ ko: Ne be tanga ɲini fajarikɛnɛ ci baga fɛ.
﴿قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ1﴾
{Kul a'uuzhu birabbi naas} o kɔrɔ: A fɔ ko: Ne be tanga ɲini adamadenw lamɔn masa fɛ. [An Naas: 1], Seli farida bɛɛ kɔfɛ, ani ka Suratu saba nin kalan shɛn saba tele daminɛna Fajiri seli kɔfɛ, ani su daminɛna fitiri seli kɔfɛ.
Ka bɔ ola: Aya fila kalanli ka bɔ Suratul Baqarah labanna su daminɛ na, olugu ye Alla kɔrɔtani ya kuma ye:
﴿ءَامَنَ ٱلرَّسُولُ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِ مِن رَّبِّهِۦ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَۚ كُلٌّ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّن رُّسُلِهِۦۚ وَقَالُواْ سَمِعۡنَا وَأَطَعۡنَاۖ غُفۡرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيۡكَ ٱلۡمَصِيرُ285﴾
{Aamana rasuulu bimaa unzila ilayhi min rabbihi wal muhminuun, kullun aamana bilLahi wa malaa'ikatihi wa kutubihi wa rusulihi laa nufarriku bayna ahadin min rusulihi, wa kɔɔluu samihnaa wa atɔhnaa, gufraanaka rabbanaa wa ilaykal masiir} la kɔrɔ: Ciden limaniyala fɛn ma min jigila A ma ka bɔ A Matigi fɛ ani limaniyabagaw, o bɛɛ limaniyala Alla ma, n'A ya mɛlɛkɛw, n'A ya kitabuw, n'A ya cidenw, o b'a fɔ ko: «An te faranfasi don A ya cidenw si cɛ». Ani o ko: «An ka mɛnni kɛ ani an ka kan labato kɛ, an Matigi, I ye yafa an ma, ani segi be kɛ ka taga Ile ma 285» fɔɔ ka taga Sura labanna.
Fɛn kɔson min sabatila ka bɔ Nabiɲuma fɛ, Alla ya nɛma ni kisi b’A ma, ko A ko:
«مَنْ قَرَأَ الآيَتَيْنِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ البَقَرَةِ فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ».
«Mɔgɔ min be Suratu Al Baqara aya fila laban kalan su fɛ, o fila b'a wasa». A kɔrɔ, -Alla le b'a lɔn-: o fila b'a wasa ka bɔ kojugu bɛɛ ma. O dɔw le ye fana: ka tanga ɲinini caya ni: (Alla ya kuma dafaninw ye ka bɔ A ya danfɛnw ya juguya ma) su ni tele, ani jigi yɔrɔ o yɔrɔ, a kɛla Sow kɔnɔ wala kongokolon na, wala san fɛ wala kɔgɔji kan, Kira ya kuma kɔson nɛma ni kisi b’A ma:
«مَن نَزَلَ مَنْزِلًا فَقالَ: أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللهِ التَّامَّاتِ مِن شَرِّ ما خَلَقَ، لَمْ يَضُرَّهُ شَيءٌ حتَّى يَرْتَحِلَ مِن مَنْزِلِهِ ذَلِكَ».
«Ni mɔgɔ min jigila yɔrɔ dɔ la, k'a fɔ ko: auzhu bikɛlimaati Laahi taammaati min sharri maa khalaqa, la kɔrɔ: Ne be tanga ɲini ni Alla ya kuma dafaninw ye ka bɔ A ya danfɛnw ya tɔrɔ ma. N'a ko fɔ, fɛn si tena a tɔrɔ fɔɔ a ye wuli ka bɔ o jigiyɔrɔ nin na».
O dɔ ye: silama y'a fɔ tele kun fɔlɔ la ani su daminɛna shɛn saba ko:
«بِسْمِ اللهِ الَّذِي لَا يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيءٌ فِي الأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمُ».
«BismilLaahi lazhii laa yadurru ma'ismihii shay'un fil ardhi walaa fi samaa, wahuwa samii'ul aliim». o kɔrɔ: Ni Alla tɔgɔ ye, min tɔgɔ la fɛn si te tɔrɔ kɛ dugukolo kan wala san fɛ, ani Ale le ye Mɛnnikɛbagaba ye, Lɔnnikɛbagaba le».
Kamasɔrɔ lasuli sabatila o fɔlila ka bɔ Alla ya ciden fɛ, Alla ka kisi ni nɛma b'A ma, ani k'o ye sababu ye ka kisi ka bɔ ko jugu bɛɛ ma.
Filanan: Fɛn min be kɔrɔti furakɛ a kɛnin kɔ, o fana be kɛ ni ko cama ye:
A fɔlɔ: ka Alla dali caya, ani k'a ɲini A fɛ A ye tɔrɔ wuli, ani ka gɛlɛya bɔy.
A filanan: Ka jija ka kɔrɔti yɔrɔ lɔn dugukolo kɔnɔ wala kuru kɔnɔ wala o ɲɔgonna; ni a lɔnna k'a bɔ k'a cɛn, kɔrɔti be cɛn, wa o ye kɔrɔti furakɛli cogo nafama ba dɔ ye.
A sabanan: Rukiya kɛli ni sariya duawuw ani wiridiw ye, olugu ka ca; o dɔ ye:
Min sabatila Alla ya Ciden ya kumakan na, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma:
«اللَّهُمَّ رَبَّ النَّاسِ، أَذْهِبِ الْبَأْسَ، وَاشْفِ أَنْتَ الشَّافِي، لَا شِفَاءَ إِلَّا شِفَاؤُكَ، شِفَاءً لَا يُغَادِرُ سَقَمًا».
«Allahumma rabbi naas, azhibil baga, washfi anta shaafii, laa shifaa'a illaa shifaa'uka, shifaa'an laa yugaadiru sakɔma» o kɔrɔ: Ya Alla! Mɔgɔw tigi, bana lataga, I ye kɛnɛya kɛ, Ile le ye kɛnɛya kɛ baga ye, kɛnɛya si tey fɔɔ I ya kɛnɛya, kɛnɛya min te bana to» A b'a fɔ shɛn saba,
O dɔ ye: mɛlɛkɛ jibri ka rukiya min kɛ Nabiɲuma la, Alla ya nɛma ni kisi b’A ma, o ye A ya kuma ye ko:
«بِسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ، مِنْ كُلِّ شَيْءٍ يُؤْذِيكَ، وَمِنْ شَرِّ كُلِّ نَفْسٍ أَوْ عَيْنِ حَاسِدٍ، اللَّهُ يَشْفِيكَ، بِسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ».
«BismilLahi arkiik, min kulli shay'in yuzhiik, wa min sharri kulli nafsin aw ayni haasidin, Allaahu yashfiik, BismilLahi arkiik» o kɔrɔ: Ni Alla tɔgɔ ye, ne b'I kirisi, ka bɔ fɛn bɛɛ ma min b'I tɔɔrɔ, ani nii bɛɛ juguya ma walima hasidi ɲan ma, Alla k'I kɛnɛya, ni Alla tɔgɔ ye, ne b'I kirisi» A be o segi shɛn saba.
O dɔ ye - wa nin ye fura nafama ye cɛɛ kama ni a sirinin bɛ k'a bali a muso kafoli la -: a ye sidiri fura kɛnɛ wolonfila ta, k'a susu ni kabakuru ye walima a ɲɔgon, k'a kɛ minɛn kɔnɔ, ka ji kɛ a kan min b'a wasa saniyali ko kama, ka kalan kɛ a kɔnɔ:
Ayatul Kursi, ani
﴿قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡكَٰفِرُونَ1﴾
{Kul yaa ayyuhal kɛɛfiruun.} o kɔrɔ: A fɔ Yaa alugu kafiriw [Suratu Al Kɛɛfiruuna: 1], ani
﴿قُلۡ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ1﴾
{ Kul huwa Laahu ahadɛ.} o kɔrɔ: A fɔ ko: Alla ye kelen ye 1 [Suratu Al Ikhlaas:1], ani
﴿قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلۡفَلَقِ1﴾
{Kul a'uuzhu birabbil falaqɔ.} o kɔrɔ: Muhamadu a fɔ ko: «Ne be tanga ɲini fajarikɛnɛ ci baga fɛ» [Suratu Al Falaq: 1], ani
﴿قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ1﴾
{Kul a'uuzhu birabbi naas.} o kɔrɔ: A fɔ ko: Ne be tanga ɲini adamadenw lamɔ masa fɛ. [Suratu An Naas: 1],
ani kɔrɔti ayaw minugu be sura Al-Aaraf kɔnɔ, o ye Alla ya kuma ye saniya b'A ye:
﴿وَأَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنۡ أَلۡقِ عَصَاكَۖ فَإِذَا هِيَ تَلۡقَفُ مَا يَأۡفِكُونَ117 فَوَقَعَ ٱلۡحَقُّ وَبَطَلَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ118 فَغُلِبُواْ هُنَالِكَ وَٱنقَلَبُواْ صَٰغِرِينَ119﴾
Wa awhaynaa ilaa Musa an alki asɔɔka, fa' izhaa hiya talkɔfu maa yahfikun 117. O kɔrɔ: Ani An ka wahayu ci Musa ma ko: «I ye i ya bere fili», ola, a k'a sɔrɔ a be o ya n'galonma fɛnw kunu.
Fawakɔal hakku wa batɔla maa kɛɛnu yahmalun 118. o kɔrɔ: Cɛn sabatila, ani o ya bara bɛɛ benna
Fagulibuu hunaalika wankɔlabuu sɔɔgiriin 119} la kɔrɔ: See sɔrɔla o kan o yɔrɔ la, ani o kɔsegila dɔgɔyabagaw ye. [Suratu Al Aaraf: 117-119],
Ani ayaw minugu be Suratu Yunus kɔnɔ, o ye Alla ya kuma ye, saniya be masaba min ye:
﴿وَقَالَ فِرۡعَوۡنُ ٱئۡتُونِي بِكُلِّ سَٰحِرٍ عَلِيمٖ79 فَلَمَّا جَآءَ ٱلسَّحَرَةُ قَالَ لَهُم مُّوسَىٰٓ أَلۡقُواْ مَآ أَنتُم مُّلۡقُونَ80 فَلَمَّآ أَلۡقَوۡاْ قَالَ مُوسَىٰ مَا جِئۡتُم بِهِ ٱلسِّحۡرُۖ إِنَّ ٱللَّهَ سَيُبۡطِلُهُۥٓ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُصۡلِحُ عَمَلَ ٱلۡمُفۡسِدِينَ81 وَيُحِقُّ ٱللَّهُ ٱلۡحَقَّ بِكَلِمَٰتِهِۦ وَلَوۡ كَرِهَ ٱلۡمُجۡرِمُونَ82﴾
{wa kɔɔla fir'awnu ihtuunii bikulli saahirin aliim 79. O Kɔrɔ: Ani Firawuna ko: a ye na n'ma ni kɔrɔti tigi bɛɛ ye min ye kɔrɔti lɔnbagaba ye
Falammaa jaa'a saharatu kɔɔla lahum Musa alkuu maa antum mulkuun 80. O kɔrɔ: Tumana min na kɔrɔti tigiw nana, Musa k'o ma: A be min fili, a y'o fili.
Falammaa alkɔw kɔɔla Musa maa ji'tum bihi sihr, Inna Laaha sayubɛtiluhuu inna Laaha laa yuslihu amalal mufsidiin 81. O kɔrɔ: Wagati min na o ka filili kɛ, Musa ko: A nana ni min ye, kɔrɔti le ye, Alla bena a tiɲɛ, Alla te tiɲikɛlaw ya bara ɲɛn.
Wa yuhikku Laahul hakkɔ bikɛlimaatihii walaw kɛrihal mujɛrimuun 82} O kɔrɔ: Ani Alla be cɛn sabati ni A ya kumaw ye, hali n'a goyala tiɲɛnikɛlaw ye. [Suratu Yunus: 79-82],
Ani ayaw minugu be Suratu Tɔha la:
﴿قَالُواْ يَٰمُوسَىٰٓ إِمَّآ أَن تُلۡقِيَ وَإِمَّآ أَن نَّكُونَ أَوَّلَ مَنۡ أَلۡقَىٰ65 قَالَ بَلۡ أَلۡقُواْۖ فَإِذَا حِبَالُهُمۡ وَعِصِيُّهُمۡ يُخَيَّلُ إِلَيۡهِ مِن سِحۡرِهِمۡ أَنَّهَا تَسۡعَىٰ66 فَأَوۡجَسَ فِي نَفۡسِهِۦ خِيفَةٗ مُّوسَىٰ67 قُلۡنَا لَا تَخَفۡ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡأَعۡلَىٰ68 وَأَلۡقِ مَا فِي يَمِينِكَ تَلۡقَفۡ مَا صَنَعُوٓاْۖ إِنَّمَا صَنَعُواْ كَيۡدُ سَٰحِرٖۖ وَلَا يُفۡلِحُ ٱلسَّاحِرُ حَيۡثُ أَتَىٰ69﴾
{kɔɔluu ya Musa immaa an tulkiya wa immaa an nakuuna awwala man alkɔɔ 65. O kɔrɔ: O ko: Musa, ima i y'a fili, wala an be kɛ mɔgɔ fɔlɔ ye min b'a fili.
Kɔɔla bal alkuu, fa'izha hibaaluhum wa iisiyyuhum yukhayyalu ilayhi min sihrihim annahaa tas'aa 66. O kɔrɔ: A ko: "Ayi, a ye a fili." O la, o ya juruw ni o ya berew kɛla a ɲɛnɛ o ya kɔrɔti fɛ, i nafɔ o be bolila
Fa awjasa fii nafsihii khiifatanm Musa 67. O kɔrɔ: Musa siranna a yɛrɛ kɔnɔ
Kulnaa laa takhaf innaka antal ahlaa 68. O kɔrɔ: An ko: I kana siran, cɛn na, yɛrɛ yɛrɛ la, Ile le ye mɔgɔ kɔrɔtaniba ye.
Wa alki maa fii yamiinika talkɔf maa sɔna'uu Innamaa sɔna'uu kaydu saahir, walaa yuf'lihu saahiru haysu hataa 69} O kɔrɔ: Fɛn min b'i kininbolo la, o fili, a bena o ya fɛn ladilanninw kunu. O ya fɛn ladilanninw ye kɔrɔti tigi ya dabali le ye, kɔrɔti tigi te jigimafa a be taga yɔrɔ o yɔrɔ.
[ Tɔha: 65-69].
Ni fɛn minugu kofɔla o kalanni kɔfɛ ji la, a b'a min shɛn saba, k'a yɛrɛ ko n'a tɔ ye. N'o ye, jangaro bena bɔ, n'Alla sonna. Ni makoya b'ala k'a labara shɛn fila walima ka tɛmɛ o kan, basi t'ola fɔɔ jangaro be bɔ.
O Alla kofɔliw, ani tanga ɲininiw, ani sira ninugu ye sababu belebelebaw dɔ ye ka kisi ka bɔ kɔrɔti tɔrɔ ani tɔrɔ tɔw ma, o fana ye kɛlɛminɛ belebeleba ye ka kɔrɔti bɔ a kɛnin kɔfɛ; mɔgɔ min b'a jija ola ni cɛn ye ani limaniya, ani k'a jigi la Alla kan, ani k'i sɛmɛ Ala, ani k'a dusukun lanfiya fɛn ma o be min yira.
Nin le ɲɛfɔli nɔgɔyala kow la, mɔgɔ b'i tanga kɔrɔti ma ni minugu ye, ani k'a furakɛ n'a ye, Alla le ye bɛnsema tigi ye.
Yan masala nafama dɔ be na, o ye ka dabali fura kɛ ni dabalikɛlaw ya bara ye, min be kɛ ka magɛrɛ jinɛw la ni kantigɛli ye walima a ɲɔgon gɛrɛ magɛrɛli fɛnw ye; o te daga; sabula o ye sitana ya bara ye; o toy a ye filankafoya belebeleba dɔ ye; Inafɔ a te daga k'a furakɛ ni somaw ni filɛlikɛlaw ni jinamoriyakɛlaw ɲiningali ye, ani ka bara kɛ ni o be min fɔ; sabula o te limaniya, ani sabula o ye n'galontigɛlaw ni tiɲɛnikɛlaw le, minugu b'a fɔ k'o be ko dogoninw lɔn, ani ka mɔgɔw lafili, Alla ya ciden -nɛma ni kisi b'A ma- ka bagabagali kɛ ka bɔ ka taga la o fɛ, ani k'o ɲininga, ani ka la o la, inafɔ o ɲɛfɔli tɛmɛna nin cikan nin daminɛ na cogo min na, ola; min ye wajibi ye o ye ka yɛrɛ kɔrɔsi kɛ o ma, wa a sabatila ka bɔ Alla ya ciden fɛ, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma ko A ɲininkala Nushra la, A ko:
«هِيَ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ».
«O ye sitana ya bara dɔ le ye», Imam Ahmad ni Abu Dawud y'o lakali ni sira ɲuman dɔ ye.
Nushra: O ye ka kɔrɔti bɔ mɔgɔ la a ka min sɔrɔ. A laɲini ye -nɛma ni kisi b’A ma- A ya kuma nin na: Nushra min tun be kɛ jahiliya mɔgɔw fɛ, o ye: ka kɔrɔti tigi dali walasa a ye kɔrɔti bɔ, walima k'a bɔ ni a ɲɔgon kɔrɔti ye ka bɔ kɔrɔti tigi gɛrɛ fɛ.
Min ye a furakɛli ye ni rukiya ye, ani tanga ɲini sariyamanw, ani fura daganinw, basi te ola inafɔ a tɛmɛna cogo min na, Lɔnnikɛlaba Ibnul Qayyim, ani Shɛiku Abdur-Rahman bin Hasan y'o fɔ Fathul Majiid kɔnɔ - Alla ye hinɛ o fila la -, ani lɔnnikɛla mɔgɔ gɛrɛw fana k'o fɔ.
An be Alla le dali A ye silamaw bɛnsenma ka kisi ka bɔ juguya bɛɛ ma, ani a k'o ya dina latanga o ye, ani a y'o harijɛgɛ ka famuya sɔrɔ a la, ani ka kisi ka bɔ fɛn bɛɛ la min te bɛn a ya sariya ma.
Ani nɛma ni kisi be A ya jɔn ani A ya ciden Muhamadu kan, ani A ya somogɔw ani A ya sɔhabaw.
Bagabagali ka bɔ misiriw lɔli ma kaburuw kan
Abdul Aziz bin Abdullah bin Baaz
***
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Cikan tannan:
Bagabagali ka bɔ misiriw lɔli la kaburuw kan
Nbe nka sɛbɛ daminɛ ni Alla tɔgɔ barakama ye, tano be Alla ye, ani Alla ya nɛma ni A ya kisi be A ya Ciden kan.
O kɔfɛ: Ne ka yeli kɛ fɛn na min bɔla Rabitatul Ulumil Islamiyya ya majalla nimoro sabanan kɔnɔ, bonda nin kɔnɔ: (Silamaw ya kibaruyaw kalo kelen kɔnɔ): ko Rabitatul Ulumil Islamiyya min be ɔrdɔni jamana kɔnɔ, ka ganiya ta ka misiri lɔ kuruwo kan min sɔrɔla kura ye Ar-Ruhaib dugu kɔnɔ, wa o ye kuruwo ye a be fɔ min na ko: kuruwo mɔgɔw minugu kofola kurana ba kɔnɔ, k'o sunɔgɔla a kɔnɔ, o kuma banan.
filɛli kɔnɔgwɛya wajibiyali la Alla ni A ya jɔnw ye; n'ka ye ko n'ye kuma dɔ lase majala yɛrɛ ma ɔrdɔn Masamara ya Silamaya lɔnniya tɔn ma; o kuma kɔnɔkow ye: ka tɔn ladi k'a bali kɛ ka bɔ a ya ganiya labarali ma min ye misiri lɔli ye kuruwo kofɔnin kan; n'te o kɛ foy kɔson fɔɔ sabula misiriw lɔli kiraw ni mɔgɔ ɲumanw ya kaburuw kan ani o ya nɔnw kan, o ye fɛnw le ye silamaya sariya dafanin nana ka bali kɛ ka bɔ minugu ma, ani ka bagabagali kɛ ka bɔ ola, ani ka mɔgɔ danga min k'o kɛ; k'a sababu kɛ o ye filankafoya siraw dɔ le ye, ani ka dantɛmɛ kɛ kiraw ni mɔgɔ ɲumanw ko la, Wa ko kɛninw b’a yira ko sariya ka min fɔ o ye cɛn ne ye, ani dalilu k'a yira ko a bɔla Alla kɔrɔtani yɔrɔ, ani dalilu gwɛnin ni tigɛnkan dalilu k'a yira ko Alla ya ciden -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma- a nana ni min ye ka bɔ Alla yɔrɔ ani k'alase manton ma o ye cɛn ye. Ni mɔgɔ o mɔgɔ ka filɛli kɛ silama jamanaw ya lahalayaw la, ani filankafoya ni dantɛmɛ minugu sɔrɔla o kɔnɔ ni misiriw lɔ kaburuw kan sababu ye, ani k'o boɲɛ, ani k'o masiri ani k'o cɛɲɛn, ani ka minɛli kɛ ladobagaw la o ye, a tigi bena a lɔn tigitigi ko o fɛnw ye filankafoya sababuw dɔ le ye, ani ko silamaya sariya ka ɲumanya dɔ ye ka balili kɛ ka bɔ ola, ani ka bagabagali kɛ ka bɔ o lɔli la.
Wa fɛn min nana o ko la, Shɛiku fila Bukhari ni Muslim ka min lakali, Alla ka hinɛ ola, ka bɔ Aisha fɛ, Alla ye diɲɛ a ma, a ko: Alla ya ciden -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma- ko:
«لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى، اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ، قالَتْ عَائِشَةُ: يُحَذِّرُ مَا صَنَعُوا، قالَتْ: وَلَوْلَا ذَلِكَ لَأُبْرِزَ قَبْرُهُ، غَيْرَ أَنَّهُ خُشِيَ أَنْ يُتَّخَذَ مَسْجِدًا».
«Alla ka danga be Yahudiyaw ni Nasaraw kan, o k'o ya Nabiɲuma kaburuw minɛ ka kɛ misiriw ye, Aisha ko: a be mɔgɔw lasiran ka bɔ o ya kɛwalew ma, a ko: ni o tun tɛ, a kaburu tun bena bɔ kɛnɛ ma, n'ga siranya kɛla a kana minɛ ka kɛ misiri ye». A nana Sɔhihu fila kɔnɔ fana «ko Umu Salama ni Umu Habiba, Alla ye diɲɛ o ma, o ka egilizi dɔ kofɔ Alla ya ciden ye, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, o k'a ye Habasha jamana na, ani jaw(foto) minugu be a kɔnɔ, ola Alla Kira ko nɛma ni kisi be A ma:
«أُولَئِكَ إِذَا مَاتَ فِيهِمُ الرَّجُلُ الصَّالِحُ؛ بَنَوْا عَلَى قَبْرِهِ مَسْجِدًا، وَصَوَّرُوا فِيهِ تِلْكَ الصُّوَرَ، أُولَئِكَ شِرَارُ الْخَلْقِ عِنْدَ اللَّهِ».
«O mɔgɔw, ni cɛɛ ɲuman sala o cɛma; o be misiri lɔ a kaburu kan, ka o jaw kɛ a kɔnɔ, o mɔgɔw le ye danfɛnw bɛɛ la juguman ye Alla fɛ».
Wa a nana Sɔhihu Muslim kɔnɔ, ka bɔ Jundub bun AbduLaahi fɛ, Alla ka diɲɛ a ma, a ko: N'ka mɛn Alla kira fɛ, Alla ya nɛma ni kisi be A ma, tele loru ka kɔn A ya saya ɲɛ, A b'a fɔla:
«إِنِّي أَبْرَأُ إِلَى اللَّهِ أَنْ يَكُونَ لِي مِنْكُمْ خَلِيلٌ، فَإِنَّ اللَّهَ قَدِ اتَّخَذَنِي خَلِيلًا، كَمَا اتَّخَذَ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا، وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنْ أُمَّتِي خَلِيلًا، لَاتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلًا، أَلَا وَإِنَّ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ كَانُوا يَتَّخِذُونَ قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ وَصَالِحِيهِمْ مَسَاجِدَ، أَلَا فَلَا تَتَّخِذُوا الْقُبُورَ مَسَاجِدَ، فَإِنِّي أَنْهَاكُمْ عَنْ ذَلِكَ».
«cɛn na, Ne be baliyali kɛ ka taga Alla ma ka bɔ teri gɛlɛn talila a cɛma, sabu Alla ka ne minɛ ka n'kɛ A teri gɛlɛn ye inafɔ A ka Ibrahima minɛ k'a kɛ A teri gɛlɛn ye cogo min na. Ni ne tun be mɔgɔ minɛ k'a kɛ n'teri gɛlɛn ye ne ka manton cɛma, ne tun be Abubakari le minɛ k'a kɛ n'teri gɛlɛn ye. A y'a tolo malɔ! cɛn na, mɔgɔ minugu kɔnna a ɲɛ, o tun be o ya cidenw ni o ya mɔgɔ ɲumanw kaburuw minɛ k'o kɛ misiriw ye. A y'a tolo malɔ kosɛbɛ! a kana kaburuw minɛ k'o kɛ misiriw ye, cɛn na, Ne b'a gɛn ka bɔ o ma». Wa hadisa ka ca ni babu kɔnɔ.
Silamaw ya lɔnnikɛlaw ɲɛmɔgɔw mazahabu nani bɛɛ kɔnɔ ani o ɲɔgon gɛrɛw, o bɛɛ k'alase kɛnɛ kan k'a bali mɔgɔw ma ko a te daga ka misiriw lɔ kaburuw kan, ani o ka bagabagali kɛ ka bɔ ola; Kira -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma- ya sunna waleya kɔson, ani kɔnɔgwɛya kɔson manton ye, ani bagabagali kɔson ala; walasa a kana ben fɛn na mɔgɔ minugu kɔnna a ɲɛ, olugu benna min na, ka bɔ Yahudiyaw ni Nasaraw ka dantɛmɛ mɔgɔw la, ani minugu b'olugu ɲɔgonnaw ye ka bɔ nin manton mɔgɔ filiniw la.
Ola, min ye wajibi ye ɔrdɔn ya Silamaya lɔnniyaw tɔn kan, ani silama tɔw kan: ole ye ka sunna minɛ, ani ka taga ɲɛmɔgɔw ya sira kan, ani k'o yɛrɛ tanga fɛn ma Alla ni A ya Kira ka gɛnni kɛ ka bɔ min ma; sabula jɔnw ya ɲɛn be ole la, ani o ya kunadiya, ani o ya kisi dunya ani lahara. Mɔgɔ dɔw k'o bolo kɛ babu nin na Alla ya kuma la -boɲɛ b'A ye- kuru mɔgɔw ya kisa la:
﴿...قَالَ ٱلَّذِينَ غَلَبُواْ عَلَىٰٓ أَمۡرِهِمۡ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيۡهِم مَّسۡجِدٗا﴾
{...minugu ka see sɔrɔ o ya ko kan, olugu ko: an kɔnni bena misiri lɔ o kan} [Suratu Al Kahf: 21].
Wa o jabi ye ko: a be fɔ ko: Alla kɔrɔtani k'a lakali ka bɔ o wagati ɲɛmɔgɔw ni fangatigiw fɛ ko o ka nin kuma nin fɔ, wa o te ka diɲɛ ni cɛntigiya sabati o ye, n'ga a be jalaki ni dɔgɔyama le yira, ani ka mɔgɔw mabɔ ka bɔ o ya kɛwale la, Wa min b'o yira: o ye ko Kira -Alla ya nɛma ni kisi b'A ma- aya nin jigila min ma, wa Ale le ye mɔgɔw bɛɛ la lɔnnibagaba ye a kɔrɔ lɔn na; A k'A ya manton bali ka misiriw kɛ kaburuw kan, ani A k'o bagabaga ka bɔ o ma, ani ka mɔgɔ danga k'a jalaki min k'o kɛ.
Ni o tun daganin ne, Alla ya ciden -Alla ya nɛma ni kisi be A ma- tun te gɛlɛya belebele nin kɛ ola, ani k'a danase fɔɔ ka mɔgɔ danga min k'o kɛ, ani k'a yira k'o tigi be Alla ya danfɛnw bɛɛ la jugumanw le cɛma. O be wasa ni karili kɛ cɛn ɲinibaga ye. Hali n'an y'a jate ko ka misiriw kɛ kaburuw kan tun daganin be mɔgɔw ye minugu kɔnna an ɲɛ; a ma daga an ye k'olugu ladegi ola; sabula an ya sariya be sariya kɔrɔw jɔsi kabɔy, wa an ya Ciden - Alla ya nɛma ni kisi b'A ma - Ale le ye ciden laban ye, wa A ya sariya dafanin le, A ye dunya bɛɛ ta ye, wa A k'an bali ka misiriw kɛ kaburuw kan; Ola, a ma daga an ye k'a sɔsɔ, wa a wajibiyala an kan ka tugu A kɔ, ani ka fɛn minɛ A nana ni min ye, ani ka fɛn o fɛn b'o sɔsɔ k'o bila ka bɔ sariya kɔrɔw la, ani ladaw minugu cɛkaɲi o kɛbagaw fɛ; sabula foy ma dafa ka tɛmɛ Alla ya sariya kan, wa kandaya sira kaɲi ka tɛmɛ Alla ya Ciden ya kandaya sira kan - Alla ya nɛma ni kisi be A ma -.
An be Alla le dali A y'an ni Silamaw bɛɛ bɛnsema ka sabati A ya dina kan, ani k'A ya Ciden Muhamadu ya sariya minɛ, Alla ya nɛma ni kisi be A kan; kumaw ni kɛwaliw la, kɛnɛma ni kɔnɔna na, ani ko tɔ bɛɛ la, fɔɔ an be taga Alla bɛn,-boɲɛ ni kɔrɔta be A ye-, Ale le ye masa mɛnibagaba ye, Ale le ye masa ye min ka surun A ya jɔnw la.
Ani nɛma ni kisi be A ya jɔn ni A ya ciden Muhamadu kan, ani A ya so mɔgɔw ani A ya sɔhabaw, ani mɔgɔ minugu k'A ya kandaya sira ta fɔɔ ka se kiti lon ma.
Sudon misiriw kɔnɔ
Abdul Aziz bin Abdullah bin Baaz
***
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Cikan tan ni kelennan:
Suw donni misiriw kɔnɔ
Me n'ya sɛbɛ daminɛ ni Alla tɔgɔ barakama ye, ani tano be Alla ye, ani nɛma ni kisi be Alla ya ciden kan, ani A ya so mɔgɔw, ani mɔgɔ o mɔgɔ k'a ya kandaya sira minɛ, O kɔfɛ:
Ne ka «Khurutum» kibaruyasɛbɛ filɛ min bɔla: 17/ 4 / 1415 H; ne k'a sɔrɔ kuma dɔ bɔla a kɔnɔ Seyid Muhamadu Alhasan Alidirisi sudon ko kan a facɛ kɛrɛ fɛ o ya misiri kɔnɔ Umu Draman dugu la... fo ka se kuma laban na.
Wa sabula Alla k'a wajibiya ka silamaw ladi, ani ka kojugu nankarili bange; ne k'a ye ko ɲe mɔgɔw lasɔmi ko ka su don misiriw kɔnɔ, o ye ko ye min te daga, n'ga o ye filankafɔya siraw dɔ ye, ani Yahudiyaw ni Nasaraw ya kɛwalew dɔ, Alla ka o jalaki minugu kɔson, ani A ya Kira -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma- k'o danga o kɔson, inafɔ a be Sɔhihu fila kɔnɔ cogo min na, ka bɔ Aisha fɛ, Alla ye diɲɛ a ma, ka bɔ Kira fɛ -Alla ya nɛma ni kisi b’A ma- ko A ko:
«لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى، اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ».
«Alla ka yawudiyaw ni nasɔraw danga, o ka o ya nabiɲumaw ya kaburuw kɛ misiriw ye», A nana Sɔhihu Muslim kɔnɔ, ka bɔ Jundub bin Abdulayi fɛ ko Alla ka Nabiɲuma, Alla ya nɛma ni kisi be a ma, A ko:
«أَلَا وَإِنَّ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ كَانُوا يَتَّخِذُونَ قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ وَصَالِحِيهِمْ مَسَاجِدَ، أَلَا فَلَا تَتَّخِذُوا الْقُبُورَ مَسَاجِدَ؛ فَإِنِّي أَنْهَاكُمْ عَنْ ذَلِكَ».
« A y'a tolo malɔ! mɔgɔ minugu tɛmɛna a ɲɛ, olugu tun b'o ya ka nabiɲuma ni o ya mɔgɔ ɲumanw kaburuw kɛ misiriw ye, A y'a tolo malɔ; a kana kaburuw kɛ misiriw ye; sabula ne b'a gɛn ka bɔ ola». Wa hadisa ka ca minugu be ni kɔrɔ sabati.
Ola, wajibi ye silamaw kan yɔrɔ bɛɛ — fagamaw ni jamanadenw —: o ye siran Alla ɲɛ, ani k'o yɛrɛ tanga fɛn ma A k'o gɛn ka bɔ minugu ma, ani ka o ya suw don misiriw kɛnɛma, inafɔ Nabiɲuma nɛma ni kisi b’A ma, n'A ya sɔhabaw Alla ka diɲɛ o ma, tun be suw don misiriw kɛnɛma cogo min na, ani mɔgɔ minugu tugula o kɔ ɲumanya la fana o cogo kelen na.
Nga Nabiɲuma ya kaburu sɔrɔli, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, ani A ya seendoɲɔgon fila Abu Bakri ni Umar, Alla ya diɲɛ b'o ma, o sɔrɔli A ya misiri kɔnɔ, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma; dalilu te ola ka suw don misiriw kɔnɔ; sabula A su donna A ya so le kɔnɔ -Aihsa ya bon kɔnɔ, Alla ya diɲɛ b'a ma-, o kɔfɛ, A ya seendoɲɔgon fila su donna A kɛrɛfɛ. Tuma min na Walid min ye Abdul Malik den ye ka misiri boɲɛ, a ka bon don a kɔnɔ Hijira san kɛmɛ fɔlɔ laban na. Lɔnnikelaw k'o nankari a kan, n'ga a k'a ye k'o t'a boɲɛli bali, ani k'o ko gwɛnin bɛ, ɲagami t'ala.
Ola, a be gwɛya silama bɛɛ ye ko: Nabiɲuma, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma, ani A ya sɔhaba fila, Alla ka yafa o ma, o suw ma don misiri kɔnɔ, ani k'o don a kɔnɔ misiri boɲɛ kɔson o te dalilu ye dagali kan su don la misiriw kɔnɔ; sabula o te misiri kɔnɔ, n'ga o b'A ya so le kɔnɔ, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, ani sabula Walid ya kɛwale te bɛn ka kɛ dalilu ye mɔgɔ si fɛ ola, n'ga dalilu be Kitabu ni Sunna le kɔnɔ, ani manton ya salafuw ya bɛnkan, Alla ka yafa o ma, Alla k'an kɛ o tugu-bagaw ye ɲumanya la.
Ladili ni yɛrɛ hakɛ bɔli kama, a sɛbɛla: 14/ 5/ 1415 H.
Alla le ye bɛnsema tigi ye. Ani Alla ka nɛma ni kisi ka kɛ an ya Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mɔgɔw, ani A ya sɔhabaw, ani o labato bagaw minugu k’o labato ni ɲumanya ye.
mɔgɔ ya kafiriya ani fili ɲɛfɔli min b'a jate ko a dagani be dɔ ye ka bɔ Muhamadu -nɛma ni kisi b’A ma- ya sariya la.
Abdul Aziz bin Abdullah bin Baaz
***
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Cikan tan ni filanan:
Mɔgɔ min b'a fɔ ko a daganin ne mɔgɔ ye ka bɔ Muhamadu ya sariya la nɛma ni kisi b’A ma, o tigi ya kafiriya ni a ya fili ɲɛfɔli
Tano b'Alla ye danfɛnw bɛɛ lajɛni tigi, ani Alla ye nɛma ni kisi kɛ Nabiɲumaw ni cidenw laban anka Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya so mogɔw ni A ya sɔhabaw bɛɛ.
O kɔfɛ: N ka sɛbɛli dɔ ye min bɔla kibarusɛbɛn Asariki Al-Awusati kɔnɔ, a nimɔrɔ (5824) ani tariku 5/6/1415 H la, mɔgɔ dɔ le k'a sɛbɛ min k'a yɛrɛ tɔgɔ wele ko: Abdul Fatahi Al-Hayiki, tɔgɔ kɔrɔ: (Famuyali filinin).
A kɔnɔ ko ye kuma lasurunya la, ko: k'i ban fɛn ma min lɔnniya ye wajibi ye Silamaya dina kɔnɔ, ka kɛɲɛ ni dalilu ye ani mɔgɔw bɛɛ ya sɔnni ye; o min ye Muhamadu ka cikan laseli ye mɔgɔw bɛɛ ma, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, ani a ya fɔli ko: mɔgɔ o mɔgɔ ma tugu Muhamadu kɔ, Alla ya nɛma ni kisi b'A ma, ani k'A kan labato, n'ga a tola yahudiya walima nasara ye, ko o tigi be dina lakika le kan. O kɔfɛ, a k'a jah gɛlɛya danfɛnw bɛɛ Matigi ma,-saniya be A ye- A ya kolɔn na kafiriw ni kɛwale juguw kɛbagaw jangatali ko la, ani k'o kɛ fɛn gwansan ye.
Wa ka sariya kumaw kɔrɔ yelema, k'o bila yɔrɔw la minugu te o bila yɔrɔw ye, ani k'o kɔrɔ fɔ inafɔ a yɛrɛ sago b'a fɛ cogo min na, a k'i kɔ don sariya daliluw ni kuma gwɛninw ma, minugu b'a yira ko Muhamadu, Alla ya nɛma ni kisi be A ma, ya cikan ye mɔgɔ bɛɛ le ta ye, ani ko mɔgɔ o mɔgɔ k'a kibaruya mɛn ni a ma tugu A kɔ, o tigi kafiriya la, ani ko Alla te son dina gɛrɛ la ni Silamaya tɛ, ani dalilu gwɛnin gɛrɛw a k'i kɔ don minugu ma; walasa mɔgɔ minugu ma kalan o ye fili a ya kumaw kɔson, A ka ni min kɛ, o ye kafiriya gwɛnin le ye, ani bɔli silamaya la, ani ka Alla -saniya ni kɔrɔta b'A ye- ani A ya Kira-nɛma ni kisi b’A ma- n'galontigɛya, inafɔ lɔnnikɛlaw ni limaniyatigiw minugu ka sɛbɛli kalan b’o lɔn cogo min na.
Wa a wajibiyala ɲɛmɔgɔ kan: k'a bila kitiyɔrɔ la; ka tubi ɲini a fɛ, ani ka kiti tigɛ a kan ka kɛɲɛ ni sariya saniyanin ye.
Alla kɔrɔtani k'a yira ko ciden Muhamadu ya cikan - Alla ya nɛma ni kisi b'A ma - ye mɔgɔw bɛɛ ta ye, ani ko ka tugu A kɔ o ye wajibi le ye adamadenw ni jinɛw bɛɛ kan, o ma dogo silama si la min be ni lɔnniya fitini dɔrɔn ye.
Alla kɔrɔtani ko:
﴿قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّي رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيۡكُمۡ جَمِيعًا ٱلَّذِي لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُۖ فَـَٔامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِ ٱلنَّبِيِّ ٱلۡأُمِّيِّ ٱلَّذِي يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَكَلِمَٰتِهِۦ وَٱتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ158﴾
{A fɔ ko: Yaa alugu adamadenw, cɛn na, Ne ye Alla ya ciden ye a bɛɛ ma, sankolow ni dugukolo masaya be min bolo; tigi gɛrɛ tey fɔɔ Ale, Ale le be ɲɛnemanya di, ka saya fana kɛ, ola, a ye la Alla la n'A ya ciden, Nabiɲuma min te sɛbɛ den kalan, min lala Alla la n'A ya kumaw, ka tugu A kɔ, janko a ye sira sɔrɔ}. [Suratu Al Aaraf: 158]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿...وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانُ لِأُنذِرَكُم بِهِۦ وَمَنۢ بَلَغَ...﴾
{...wa Kurana nin jigila Ne kan, walasa Ne ye a bagabaga nin a ye, ani a be se mɔgɔ min ma...} [Suratu Al-An’am: 19]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿قُلۡ إِن كُنتُمۡ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِي يُحۡبِبۡكُمُ ٱللَّهُ وَيَغۡفِرۡ لَكُمۡ ذُنُوبَكُمۡۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ31﴾
{A fɔ ko: Ni a be Alla kanu, a ye tugu n kɔ, Alla b'a kanu ani k'a ya jurumuw yafa a ye, Alla ye Yafabagaba ye, Hinɛbagaba ye 31} [Suratu Aali Imran: 31]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ85﴾
{Ni mɔgɔ min ka dina gɛrɛ ta min te silamaya dina ye, o te minɛ a ma, wa lahara fana, a bena kɛ bɔnɛbagaw cɛma 85} [Suratu Aali Imran: 85]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةٗ لِّلنَّاسِ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗا...﴾
{An m'I ci, fɔɔ ka kɛ kibaru duman fɔbaga ye adamadenw bɛɛ ma, ani bagabagali kɛbaga...} [Suratu Saba: 28]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا رَحۡمَةٗ لِّلۡعَٰلَمِينَ107﴾
{An m'I ci fɔɔ ka kɛ hinɛ ye dunya bɛɛ ye} [Suratu Al anbiya: 107]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿...وَقُل لِّلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡأُمِّيِّـۧنَ ءَأَسۡلَمۡتُمۡۚ فَإِنۡ أَسۡلَمُواْ فَقَدِ ٱهۡتَدَواْۖ وَّإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّمَا عَلَيۡكَ ٱلۡبَلَٰغُۗ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِٱلۡعِبَادِ﴾
{...A fɔ mɔgɔw ye kitabu dila minugu ma ani minugu te sɛbɛ den kalan ko: «A silamaya la wa?». Ni o silamaya la, ola; o ka sira sɔrɔ, n’o k’o kɔ don, cila lase dama le be Ile kan; Alla le ye jɔnw yebaga ye}. [Suratu Aali Imraan: 20]. ani Alla ko saniya be A ye:
﴿تَبَارَكَ ٱلَّذِي نَزَّلَ ٱلۡفُرۡقَانَ عَلَىٰ عَبۡدِهِۦ لِيَكُونَ لِلۡعَٰلَمِينَ نَذِيرًا1﴾
{Masa ya hɛrɛ ka ca min ka Kurana jigi A ya jɔn kan mun kɔson A ye kɛ bagabagali kɛ baga ye dunya bɛɛ lajɛni ye 1} [Suratu Al Furkaan:1].
Wa Bukhari ni Muslim k'a lakali, ka bɔ Jabir fɛ Alla ka diɲɛ a ma, ko Alla kira nɛma ni kisi be A ma, ko:
«أُعْطِيتُ خَمْسًا لَمْ يُعْطَهُنَّ أَحَدٌ قَبْلِي: نُصِرْتُ بِالرُّعْبِ مَسِيرَةَ شَهْرٍ، وَجُعِلَتْ لِيَ الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا، فَأَيُّمَا رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي أَدْرَكَتْهُ الصَّلَاةُ، فَلْيُصَلّ، وَأُحِلَّتْ لِيَ الْمَغَانِمُ، وَلَمْ تُحَلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي، وَأُعْطِيتُ الشَّفَاعَةَ، وَكَانَ النَّبِيُّ يُبْعَثُ إِلَى قَوْمِهِ خَاصَّةً، وَبُعِثْتُ إِلَى النَّاسِ عَامَّةً».
«Fɛn loru dila Ne ma, minugu ma di mɔgɔ si ma N'ɲɛ: Ne dɛmɛna ni siranya ye kalo kelen tagama ɲɔgɔn la, ani dugukolo kɛla Ne ye seliyɔrɔ ani saniyali fɛn ye, ola, mɔgɔ o mɔgɔ Ne ka manton na, ni seli wagati sela a ma, a ye seli kɛ, ani kɛlɛnafolow dagala Ne ye, a tun ma daga mɔgɔ si ye N'ɲɛ, ani soronalidon dila Ne ma, ani ciden tun be ci a ya mɔgɔw ma kɛrɛkɛrɛniyala, wa Ne cila mɔgɔw bɛɛ lajɛni ma».
Nin ye ɲɛfɔli gwɛni ye ko an ka Ciden Muhamadu - Alla ka nɛma ni kisi b'A ma - ka ci be adamadenw bɛɛ lajɛn, ani ko a be sariya kɔrɔw bɛɛ jɔsi kabɔy, ani ko mɔgɔ o mɔgɔ ma tugu Muhamadu- Alla ka nɛma ni kisi b'A ma- kɔ, k'a ya kuma kan labato, o tigi ye kafiri ye, Alla sɔsɔ baga, min ka kan ni Alla ya jangata ye, Alla kɔrɔtani ko:
﴿...وَمَن يَكۡفُرۡ بِهِۦ مِنَ ٱلۡأَحۡزَابِ فَٱلنَّارُ مَوۡعِدُهُۥ...﴾
{...Ni mɔgɔ min kafiriyala A ma jamakuluw la, o tigi layuru yɔrɔ ye tasuma ye...} [Suratu Hud: 17]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿...فَلۡيَحۡذَرِ ٱلَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنۡ أَمۡرِهِۦٓ أَن تُصِيبَهُمۡ فِتۡنَةٌ أَوۡ يُصِيبَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ﴾
{...Mɔgɔ minugu be A ya cikan sɔsɔ, olugu ye siran ko fitina bena o sɔrɔ, walima jangata bena o sɔrɔ min be mɔgɔ dimi} [Suratu An-Nur: 63]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿وَمَن يَعۡصِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُۥ يُدۡخِلۡهُ نَارًا خَٰلِدٗا فِيهَا وَلَهُۥ عَذَابٞ مُّهِينٞ14﴾
{Wa ni mɔgɔ o mɔgɔ ka Alla ani Alla kira kan sɔsɔ ani ka dantɛmɛ kɛ Alla ka danw la, Alla bena a tigi don tasuma kɔnɔ a ye dumebaga ye a kɔnɔ, ani dɔgɔyama jangata b'a ye 14} [Suratu An Nisaa: 14], Ani A kɔrɔtani ko :
﴿...وَمَن يَتَبَدَّلِ ٱلۡكُفۡرَ بِٱلۡإِيمَٰنِ فَقَدۡ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ﴾
{... Ni mɔgɔ min ka limaniya falen kafiriya la, o tigi filila sira tilennin ma} [Suratu Al Bakara: 108], W ayaw ka ca min be nin kɔrɔ sabati.
Wa Alla kɔrɔtani k'A ya ciden, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, labato fara Ale yɛrɛ bato kan, wa A k'a ɲɛfɔ ko ni mɔgɔ o mɔgɔ ka dusukuna-siri kɛ dina gɛrɛ la ni Silamaya tɛ, o tigi bena bɔnɛ sɔrɔ, foy te minɛ a fɛ, a kɛla farida le ye walima sunna, Alla kɔrɔtani ko:
﴿وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ85﴾
{Ni mɔgɔ min ka dina gɛrɛ ta min te Silamaya dina ye, o te minɛ a ma, wa lahara fana, a bena kɛ bɔnɛbagaw cɛma} [Suratu Aali Imran: 85]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ...﴾
{Ni mɔgɔ min ka ciden kan labato cɛn na a tigi ka Alla le kan bato} [Suratu An Nisaa: 80]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ وَإِنْ تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا...﴾
{A fɔ ko: a ye Alla bato ani a ye Kira kan labato, ni a k'a kɔ don, min ɲinina a fɛ cikan lase la ole be A kan, ani min ɲinina alugu fɛ kan labato la ole be alugu kan, wa ni a k'a kan labato a be kandaya sɔrɔ} [Suratu An-Nur: 54]. Ani A kɔrɔtani ko :
﴿إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أُولَئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ 6﴾
{Siga t’ala, minugu kafiriyala Kitabutigiw la ani filankafow olugu be Jahanama tasuma kɔnɔ, o ye dumɛbagaw ye a kɔnɔ, olugu le ye danfɛnw bɛɛ la juguman ye} [Suratu Al Bayyina: 6].
Wa Muslim k'a lakali a ya Sɔhihu kɔnɔ ko Alla kira, Alla ka nɛma ni kisi be A ma, A ko:
«وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ؛ لَا يَسْمَعُ بِي أَحَدٌ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ، يَهُودِيٌّ وَلَا نَصْرَانِيٌّ، ثُمَّ يَمُوتُ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِالَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ؛ إِلَّا كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ».
«N’be n’kali masa la Ne nii be min bolo(Alla), ni mɔgɔ o mɔgɔ ka Ne ya ko mɛn manton nin na, a kɛla Yahudiya ye wala Nasara, ka sa k'a sɔrɔ a ma limaniya fɛn ma Ne cila ni min ye, o tigi bena kɛ tasuma mɔgɔw la».
Alla ka ciden - Alla ka nɛma ni kisi b'A ma - k'a bange A ya kɛwale n'A ya kuma la ko mɔgɔ min ma don Silamaya dina la, olugu ya dina ye fu le ye, A ka Yahudiyaw ni Nasaraw kɛlɛ, inafɔ a ka kafiri tɔw kɛlɛ cogo min na, ani A ka jiziya (nii sɔngɔn) minɛ minugu sɔnna k'a di a ma olugu la; walasa o kana dina lase bali ka se o tɔw ma, ani walasa min b'a fɛ o cɛma ka don Silamaya la a ye don, ni a ma kɛ siranya ye a ya mɔgɔw ɲɛ ko o b'a bali, walima k'a faga.
Bukhari ni Muslim ka lakali, ka bɔ Abu Hurayrata la Alla ma diɲɛna a ma ko: Wagati min an be misiri kɔnɔ, Alla kira, Alla ka nɛma ni kisi be A ma, bɔla, A ko:
«انْطَلِقُوا إِلَى يَهُودَ، فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى جِئْنَا بَيْتَ الْمِدْرَاسِ، فَقَامَ النَّبِيُّ ﷺ، فَنَادَاهُمْ فَقَالَ :يَا مَعْشَرَ يَهُودَ، أَسْلِمُوا تَسْلَمُوا، فَقَالُوا: قَدْ بَلَّغْتَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ، فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: ذَلِكَ أُرِيدُ، أَسْلِمُوا تَسْلَمُوا، فَقَالُوا: قَدْ بَلَّغْتَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ، فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: ذَلِكَ أُرِيدُ، ثُمَّ قَالَهَا الثَّالِثَةَ...».
« A ye taga yahudiyaw ma, an bɔla n'A ye fɔɔ an nana se kalanso ma, Nabiɲuma nɛma ni kisi b’A ma, lɔla ka o wele, A ko: Yaa yahudiya jɛnkulu! a ye silamaya a be kisi. O ko: I k'a lase, Kasimu facɛ. Alla kira nɛma ni kisi be A ma k'o ma: Nb'o le fɛ, a ye silamaya a be kisi. O ko: I k'a lase, yaa Kasimu facɛ! Alla kira nɛma ni kisi be A ma k'o ma: Nb'o le fɛ, o kɔfɛ, A k'o fɔ a sabanan... ». Fo ka se Hadisa laban na.
Wa laɲinini: ko A -Alla ka nɛma ni kisi be A ma- tagala Yahudiyaw ya dina mɔgɔw ma o ya kalanso kɔnɔ, k'o wele kana Silamaya ma, k'a fɔ o ye ko: «A ye silamaya, a be kisi», A segila a kan o ye.
O cogo kelen na fana: A k'a ya kitabu ci Hirkal ma, k'a wele kana Silamaya ma, ani k'a fɔ a ye ko ni a banan, ko mɔgɔ minugu banan Silamaya la ale ya ban kɔson, o bɛɛ jurumu be a kan. Bukhari ni Muslimu k'a fɔ o ya Sɔhihu kɔnɔ, ko Hirkal ka wele kɛ kira ya kitabu la, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, a k’a kalan, ka sɔrɔ a b’a kɔnɔ ko:
«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ، سَلَامٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى، أَمَّا بَعْدُ: فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ، أَسْلِمْ تَسْلَمْ، وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ، فَإِنْ تَوَلَّيْتَ، فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ
«Alla tɔgɔ barakama la, min ye hinɛ lawasani tigi ye, min ye hinɛ kɛrɛkɛrɛni tigi ye, ka bɔ Muhamadu, Alla ka ciden fɛ, ka taga Hirkal, Rɔmukaw ya mɔgɔba ma, kisi ka kɛ mɔgɔ kan min tugula kandaya la, o kɔfɛ: cɛn na, Ne be i wele ni Silamaya welekan ye, Silamaya i be kisi, Silamaya, Alla be i ya sara di i ma shyɛn fila, n'ga n'i k'i kɔ don, cɛn na, sɛnɛkɛlaw ya jurumu be i kan ani
﴿يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ كَلِمَةٖ سَوَآءِۭ بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمۡ أَلَّا نَعۡبُدَ إِلَّا ٱللَّهَ وَلَا نُشۡرِكَ بِهِۦ شَيۡـٔٗا وَلَا يَتَّخِذَ بَعۡضُنَا بَعۡضًا أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِۚ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَقُولُواْ ٱشۡهَدُواْ بِأَنَّا مُسۡلِمُونَ64﴾
{Yaa kitabu dongow, a ye na kuma dɔ ma kuma min dama ka kan an ni ɲɔgon cɛ - ko an tena fɛn bato fɔɔ Alla, an tena foy fara A kan, an tena ɲɔgon minɛ ka kɛ tigiw ye Alla kɔ. n’o k’o kɔ don, a y’a fɔ ko: A ye sereya kɛ ko an nugu ye silamaw ye 64} [Suratu Aali-Imran: 64]».
O kɔfɛ, tuma min o k'o kɔ don ani ka ban ka don Silamaya la; Alla kira -Alla ya nɛma ni kisi be A ma- ani A ya sɔhabaw -Alla ka diɲɛ o ma- k’o kɛlɛ, ani ka Jizya (nii songon) wajibiya o kan.
Ani ka o ya fili sɛmɛntiya ani ko o be dina kuntan kan a jɔsinin kɔ ni Muhamadu -Alla ka kisi ni nɛma b'A kan- ya dina ye; Alla ka silama yamaruya ko a ye Alla dali lon bɛɛ, ani seli bɛɛ la, ani raka o raka kɔnɔ, ko a ya kanda k'a bila sira tilennin lakika minɛnin kan, o min ye: Silamaya ye, Ani k’a yɔrɔ majanya mɔgɔw ya sira la Alla dimina minugu kɔrɔ, olugu ye: Yawdiyaw ani o ɲɔgonnaw ye, minugu b'a lɔn ko o be fili kan ani o be to o kan, K'a tanga filibagaw ya sira ma, minugu be bato kɛ ni lɔnniya tɛ, k'a miiri k'o be kandaya sira kan, k'a sɔrɔ o be fili sira kan, olugu ye: Nasaraw ye, ani mɔgɔ o mɔgɔ minugu bɔnin be o fɛ manto gɛrɛw la minugu be bato kɛ fili ni lɔnnibaliya kan, O bɛɛ ye: walasa silama y'a lɔn ni lɔnniya dɛngɛnɛya ye ko dina bɛɛ min te Silamaya ye, o ye fu le ye, ani ko mɔgɔ bɛɛ min be Alla bato ni dina gɛrɛ ye ni Silamaya tɛ, o tigi fili nin ne, wa ni mɔgɔ min ma nin dusukuna-siri ta o tigi te silamaw dɔ ye. Wa daliluw ka ca nin bonda nin na ka bɔ Kitabu ni Sunna kɔnɔ.
O kama, wajibi le kumakan nin sɛbɛbaga kan- Abdul Fatahu -: a ye teliya ka tubi tubili yɛrɛyɛrɛ la, ani a ye kumakan gɛrɛ sɛbɛ k'a ya tubi yira o kɔnɔ, wa ni mɔgɔ o mɔgɔ segila ka taga Alla ma tubili yɛrɛyɛrɛ la; Alla be a ya tubi minɛ; ka kɛɲɛ ni Alla kɔrɔtani ya kuma ye:
﴿...وَتُوبُوٓاْ إِلَى ٱللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ﴾
{... A bɛɛ ye tubi ka taga Alla ma, a limaniyabagaw, walasa a be kisi} [Suratu An Nur: 31], Ani Alla ya kuma, saniya be masa min ye:
﴿وَٱلَّذِينَ لَا يَدۡعُونَ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ وَلَا يَقۡتُلُونَ ٱلنَّفۡسَ ٱلَّتِي حَرَّمَ ٱللَّهُ إِلَّا بِٱلۡحَقِّ وَلَا يَزۡنُونَۚ وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ يَلۡقَ أَثَامٗا68 يُضَٰعَفۡ لَهُ ٱلۡعَذَابُ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَيَخۡلُدۡ فِيهِۦ مُهَانًا69 إِلَّا مَن تَابَ وَءَامَنَ وَعَمِلَ عَمَلٗا صَٰلِحٗا فَأُوْلَٰٓئِكَ يُبَدِّلُ ٱللَّهُ سَيِّـَٔاتِهِمۡ حَسَنَٰتٖۗ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورٗا رَّحِيمٗا70﴾
{Ani minugu te fɛn gɛrɛ wele ka fara Alla kan, ani o te nii faga Alla ka min haramuya, fɔɔ ni jo ye, ani o te jɛnɛya kɛ, wa ni mɔgɔ o mɔgɔ ka o kɛ, o tigi bena jangata sɔrɔ 68
Jangata bena jidi jidi a ye kiyama lon, ani a bena dumɛ a kɔnɔ a maloya ni 69
Fɔɔ mɔgɔ min segila ka taga Alla ma, ka limaniya, ka bara ɲuman kɛ, o lugu le Alla bena o ya kojuguw yɛlɛma ka kɛ ɲumanw ye. Alla ye yafabagaba ye, hinɛbagaba le 70} [Suratu Al Furkaan: 68-70]. Ani Nabiɲuma ya kuma kɔson, Alla ka nɛma ni kisi b'A kan :
«الإِسْلَامُ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ، وَالتَّوبَةُ تَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهَا».
«Silamaya be fɛn ben min kɛla ka kɔn a ɲɛ, tubi be fɛn ben min kɛla ka kɔn a ɲɛ». ani Nabiɲuma ya kuma nɛma ni kisi b’A ma:
«التَّائِبُ مِنَ الذَّنْبَ كَمَنْ لَا ذَنْبَ لَهُ».
«Mɔgɔ min tubila ka bɔ jurumu la, a be inafɔ mɔgɔ min jurumu t'ala».
Wa aya ni hadisa cama be ni kɔrɔ sabati.
Ne be Alla le dali, saniya be A ye ani A kɔrɔtanin ne, A ye cɛn yira an na ko cɛn ne, ani k'an bɛnsenma ka tugu a kɔ, ani ka juguma yira an na ko juguma le, ani k'an bɛnsenma k'an yɛrɛ mabɔ ala, ani A ye fonisereya an ni sɛbɛlikɛla Abdul Fattah ani silamaw bɛɛ ma ni tubi saniyanin ye, ani A y’an bɛɛ tanga lajarabiliw ma minugu be mɔgɔ lafili, ani nii sago ni sitana kɔtuguli ma. Ale le y’o Latangabaga ye ani A be se k’o kɛ.
Alla ye nɛma ni kisi kɛ an ka Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ya somɔgɔw ni A ya sɔhabaw, ani minugu tugula o kɔ ni ɲumanya ye fo kiti lon.
***
الفهرس
Dusukuna-siri tilennin ani ko min be a sɔsɔ 2
Laslu fɔlɔ: ka limaniya Alla kɔrɔtani ma 5
Laslu filanan: ka limaniya mɛlɛkɛw ma, 19
Laslu sabanan: Ka limaniya gafew (kitabuw) ma, o be tali kɛ fana ko fila la: 20
Laslu naninan: Limaniya cidenw ma 22
Laslu lorunan: Ka limaniya lon laban ma 23
Laslu wɔɔrɔnan: ka limaniya latigɛ ma 24
Dusukuna-siriw minugu be fɔn Dusukuna-siri ɲuman kɔ 30
Cikan filanan: ka dɛmɛ ɲini Nabiɲuma fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, o kiti. 38
Cikan sabanan 54
Ka dɛmɛ ɲini jinɛw ani Sitanaw fɛ gɛlɛya kow la, ani ka dakan ta o ye, o kiti 54
Cikan naninan: 74
Ka bato kɛ ni bid'aa wurudi ni filankafoya wurudiliw ye 74
Cikan lorunan: 98
Mawulidi la ɲɛnɛmaya ani mawulidi tɔw kiti 98
Cikan wɔɔrɔnan: 109
Sulatagama ni Sanayɛlɛn su ɲagaɲagali kiti 109
Cikan wolonfilanan: 116
Sunkalomakɔnɔ kalo tilancɛ su laɲɛnɛmaya kiti 116
Cikan seginan: 129
Lasɔmini nafaman sarankana min damela o n'galon ya kan 129
Lɔnnikɛla Ahmad, min ye Kira ya yɔrɔ kɔrɔtani ladobaga ye 129
Cikan kɔnɔndɔnan: kɔrɔti ani filɛli kiti ani minw be tali kɛ ola 144
Cikan tannan: Bagabagali ka bɔ misiriw lɔli la kaburuw kan 161
Cikan tan ni kelennan: Suw donni misiriw kɔnɔ 167
Cikan tan ni filanan: Mɔgɔ min b'a fɔ ko a daganin ne mɔgɔ ye ka bɔ Muhamadu ya sariya la nɛma ni kisi b’A ma, o tigi ya kafiriya ni a ya fili ɲɛfɔli. 170
***
dyo397v5.0 - 17/08/2026
Bukhari y'o lakali hadisa la min jate ye (2856) ani Muslim hadisa la min jate ye (30).
Al-Laalakaa'i y'o lakali Sharh Usul Al-i'itiqaad kɔnɔ (735), ani Ibnu Abdul Barr Jaami' Al-'ilm wa Fadlihi kɔnɔ (1801), n'ga hadisaw ko la Ayat As-Sifaat nɔn na, a fɔ cogo ye ko: "A ye nin hadisaw lakali o nana cogo min na, ani a kana sɔsɔli kɛ ola".
Al-Bayhaqi y'o lakali Al-Asma wa As-Sifat kɔnɔ (865), ani Ibn Taymiya k'a isinadi sabati Al-Hamawiya kɔnɔ (p: 269), ani Az-Zahabi ko Al-Ardh kɔnɔ (2/ 223) ko: a lakalilaw ye imamu sabatiniw ye.
Al-Lalaka'i y'o lakali Sharh Usul Al-I'tiqad kɔnɔ (930), ani Al-Bayhaqi Al-Asma wa As-Sifat kɔnɔ (955).
Laalaka'i y'o lakali Sharh Usul al-I'tiqad la, hadisa la min jate ye (665), ani Bayhaqi Al-Asma' was-Sifat la hadisa la min jate ye (868).
Al-Laalaka'i y'o lakali Syarh Usul Al-I'tiqad kɔnɔ (664), ani Abu Nu'aym Hilyat Al-Awliya kɔnɔ (325/6), ani Al-Bayhaqi Al-Asma wa As-Sifat kɔnɔ (867).
Al-Muzaki ye a lakali Al-Muzakiyat kɔnɔ hadisa la min jate ye (29), ani Ibnu Batta Al-Ibanah kɔnɔ hadisa la min jate ye (120), ani Al-Laalaka'i Syarh Usul Al-I'tiqad kɔnɔ hadisa la min jate ye (663).
Darimi y'o lakali Ar-Raddu ala al-Jahmiya la (67), ani Bayhaqi Al-Asmaa was-Sifaat la (903).
Az-Zahabi y'o lakali Al-Uluw kɔnɔ (464), ani Al-Albani ko Muxtasar Al-Uluw kɔnɔ (p: 184): nin ye isnadu sabatinin ye, a lakalilaw ye mɔgɔ sabatiniw ye hadisa la.
Tafsir Ibn Kɛthir (427،426/3).
Bukhari y'o lakali hadisa la min jate ye (22), ka bɔ Abu Sa'id Al-Khudri ya hadisa la Alla ka diɲɛ a ma
Muslim y'o lakali hadisa la min jate ye (2996), ka bɔ Aisha ya hadisa la, Alla ka diɲɛ a ma.
Bukhari y'o lakali hadisa la min jate ye (3651) ani Muslim hadisa la min jate ye (2533), ka bɔ Abdullahi bin Mas'ud ya hadisa la Alla ka diɲɛ a ma.
Muslim y'o lakali hadisa la min jate ye (1920), ka bɔThawban ya hadisa la Alla ka diɲɛ a ma.
Ibnu Maajah y'o lakali hadisa la min jate ye (3952), Thawban ya hadisa la Alla ka diɲɛ a ma, ani Ibnu Hibban ye a sabati hadisa la min jate ye (6714), ani Al-Hakim hadisa la min jate ye (8653).
Tirmizhi y'o lakali hadisa la min jate ye (2641), ka bɔ Abdullahi Ibnu Amru ya hadisa la, Alla ka diɲɛ a ma, ani Munawi ko Fayidul Kadir kɔnɔ (5/347): "Abdurahman Ibnu Ziyad Al-Ifiriki be a kɔnɔ, Zahabi ko: o k'a kɛ Dɔ'ifu ye", ani Albani k'a kɛ Sɔhihu ye Sɔhihul Jami'i kɔnɔ hadisa la min jate ye (5343)."
Nin sarankana nin labɔla sɛbɛnin nimɔrɔ 17 kɔnɔ, ka bɔ lɔnniyako ɲininiw ni Fatwaw bɔli ni weleli ani wajibili kɛ maraw ɲɛmɔgɔyaba fɛ, Hijra san 1402.
Muslim y'o lakali hadisa la min jate ye (8).
