مَا لَا يَسَعُ المُسْلِمَ جَهْلُهُ

मुस्लिमले जान्नैपर्ने कुराहरू

اللَّجْنَةُ العِلْمِيَّةُ

بِرِئَاسَةِ الشُّؤُونِ الدِّينِيَّةِ بِالمَسْجِدِ الحَرَامِ وَالمَسْجِدِ النَّبَوِيِّ

वैज्ञानिक समिति

मस्जिद हराम र मस्जिद नबवीका धार्मिक मामिलाहरूको अध्यक्षतामा

प्रस्तावना

सम्पूर्ण प्रशंसा एवं महिमागानहरू अल्लाहकै लागि छन्, जो सम्पूर्ण जगतका पालनकर्ता हुनुहुन्छ।

दरूद र सलाम (शान्ति र आशिर्वाद) अवतरण होस् सम्पूर्ण जगतको लागि दया स्वरूप पठाइएका (रसूल) माथि, उहाँका समस्त घरपरिवार, सहाबा (साथी) हरू र महाप्रलयको दिनसम्म उहाँको सुन्नत (तरिका) र मार्गदर्शनलाई अनुसरण गर्ने सम्पूर्ण व्यक्तिहरूमाथि, अम्मा बाद (तत्पश्चात):

यो एउटा संक्षिप्त पुस्तिका हो, जसमा एक मुस्लिमलाई आफ्नो आस्था, इबादत र व्यवहारमा आवश्यक पर्ने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुराहरू समावेश गरिएका छन्।

हामीले यसलाई हज (तीर्थयात्रा) को लागि मक्का र मदीनामा आउने पुरुष र महिलाहरूका लागि संकलन गरेका छौं, ताकि तिनीहरू आफ्नो धर्मको मामिलामा जानकार र बुद्धिवान हुन सकून्।

यो कार्यलाई लाभदायक र आफ्नो लागि विशुद्ध बनाउन् भनेर हामी अल्लाहसँग प्रार्थना गर्दछौं। निस्सन्देह, उहाँ नै सर्वोत्तम याचना गरिने र सबैभन्दा उदार हुनुहुन्छ।

***

बिस्मिल्ला हिर्रहमा निर्रहीम

पहिलो अध्याय

अकीदा (आस्था) को बारेमा

पहिलो विषय: इस्लामको अर्थ र स्तम्भहरू:

इस्लामको अर्थ: तौहीद (एकेश्वरवाद) र उहाँको आज्ञाकारिता

मार्फत अल्लाहप्रति समर्पित हुनु तथा शिर्क (बहुदेववाद) र यसका मानिसहरूबाट अलग हुनु हो।

यसका पाँचवटा स्तम्भहरू छन्:

पहिलो

:

अल्लाह

बाहेक

कोही

सत्य

ईश्वर

छैन

र

मुहम्मद

(

सल्लल्लाहु

अलैहि

वसल्लम

)

अल्लाहका

रसूल

हुनुहुन्छ

भन्ने

गवाही

दिनु

।

दोस्रो

:

सलाह

(

नमाज

)

कायम

गर्नु

।

तेस्रो

:

जकात

दिनु

।

चौथो

:

रमजानको

रोजा

राख्नु

।

पाँचौं

:

सक्षम

व्यक्तिले

अल्लाहको

पवित्र

घरको

हज

गर्नु

।

तौहीद (एकेश्वरवाद) को महत्त्व:

जानिराख, अल्लाहले मानवजातिलाई केवल आफ्नो उपासना गर्न र आफ्नो उपासनामा अरू कसैलाई साझेदार नगर्नको लागि सृष्टि गर्नुभएको हो। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِيَعۡبُدُونِ 56﴾

अर्थ: “मैले जिन्न र मानवलाई केवल आफ्नो उपासनाको लागि सृष्टि गरेको हुँ।” (अज्जारियात: ५६)

यो उपासनालाई ज्ञानद्वारा मात्र जान्न सकिन्छ, अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿فَٱعۡلَمۡ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ وَٱسۡتَغۡفِرۡ لِذَنۢبِكَ وَلِلۡمُؤۡمِنِينَ وَٱلۡمُؤۡمِنَٰتِۗ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ مُتَقَلَّبَكُمۡ وَمَثۡوَىٰكُمۡ 19﴾

अर्थ: “जानिराख, अल्लाह बाहेक कोही सत्य उपास्य छैन, आफ्नो र आस्थावान पुरुष तथा आस्थावान महिलाहरूको पापका लागि क्षमायाचना गर्नुहोस्। अल्लाह तिमीहरूको चालचलन र विश्रामस्थललाई राम्ररी जान्नुहुन्छ।” (मुहम्मद: १९)

उहाँले भनाइ र कर्मभन्दा पहिले ज्ञानबाट सुरुवात गर्नुभयो। त्यसैले, मुस्लिमले सबैभन्दा पहिले अल्लाहको तौहीद (एकेश्वरवाद) सिक्नु पर्छ; किनभने यो धर्मको मूल आधार हो। धर्म, तौहीद (एकेश्वरवाद) मा आधारित छ र यो नै मुस्लिमको पहिलो र अन्तिम कर्तव्य हो। तौहीद (एकेश्वरवाद) इस्लामको पहिलो स्तम्भ हो, जुन प्रत्येक मुस्लिमले जान्नु र अभ्यास गर्नु पर्छ। यसका पाँच स्तम्भहरू छन्।

अब्दुल्लाह बिन उमर (रजियल्लाहु अन्हुमा) को हदीसमा छ, उनले बयान गरेका छन्: मैले रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) ले भन्दै गरेको सुने:

«بُنِيَ الإسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أنْ لَا إلَهَ إلَّا اللَّهُ وأنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإقَامِ الصَّلَاةِ، وَإيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ البَيْتِ، وصَوْمِ رَمَضَانَ».

अर्थ: "इस्लाम पाँच स्तम्भहरूमा आधारित छ: अल्लाह बाहेक कोही सत्य ईश्वर छैन र मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) अल्लाहका रसूल हुनुहुन्छ भन्ने गवाही दिनु, सलाह (नमाज) कायम गर्नु, जकात (दान) दिनु, पवित्र घर (काबा) को हज गर्नु र रमजानको रोजा राख्नु।"¹

त्यसैले मुस्लिमले तौहीदको अर्थ सिक्नु अनिवार्य हो; यो अल्लाहको उपासना हो। त्यसैले उहाँको उपासनामा अरू कसैलाई साझेदार गर्नु हुँदैन; न त कुनै नजिकको स्वर्गदूतलाई न त पठाइएको कुनै पैगम्बर आदिलाई।

‘लाइलाहा इल्लल्लाह’ को गवाहीको अर्थः

अल्लाह बाहेक कोही सत्य ईश्वर छैन भन्ने कुरा दृढ विश्वासका साथ स्वीकार गर्नु सेवकको कर्तव्य हो। अत: उसले केवल अल्लाहको उपासना गर्नुपर्छ र सबै प्रकारका उपासनाहरू केवल उहाँप्रति समर्पित गर्नुपर्छ; जस्तै: दुआ, भय, आशा, भरोसा र अन्य।

गवाही दुई स्तम्भहरू बिना पूरा हुँदैन:

पहिलो: अल्लाह बाहेकका समस्त पूज्यहरू, देवीदेवता र तागुतहरूको उपासनालाई अस्वीकार गर्नु।

दोस्रो: सबै प्रकारका उपासनाहरू अरू कसैको लागि नभई, केवल अल्लाहको लागि स्थापित गर्नु। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌وَلَقَدۡ بَعَثۡنَا فِي كُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولًا أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجۡتَنِبُواْ ٱلطَّٰغُوتَ... ﴾

अर्थ: "हामीले प्रत्येक समुदायमा पैगम्बर पठायौं, ताकि मानिसहरू अल्लाहकै उपासना गरुन् र उहाँ बाहेक उपासना गरिने समस्त पुज्यहरूलाई त्यागिहालुन्...।" (अन्-नहल: ३६)

‘ला इलाह इल्लल्लाह’ का शर्तहरू:

पहिलोः यस्तो ज्ञान जुन अज्ञानता विरूद्ध होस्।

दोस्रोः यस्तो यकिन जुन सन्देह विरूद्ध होस्।

तेस्रोः यस्तो निष्ठा जुन बहुदेववाद विरूद्ध होस्।

चौथोः यस्तो सत्यता जुन झूट विरूद्ध होस्।

पाचौं: यस्तो प्रेम जुन घृणा विरूद्ध होस्।

छैठौं: यस्तो अनुशरण जुन परित्याग विरूद्ध होस्।

सातौं: यस्तो स्वीकृति जुन अस्वीकृति विरूद्ध होस्।

आठौँ: अल्लाह बाहेक जे-जसको पूजा गरिन्छ, त्यसलाई अस्वीकार गर्नु।

यी सर्तहरूलाई पालना गर्नु अनिवार्य छ, जसलाई निम्न दुई पङ्क्तिहरूमा समेटिएको छ:

ज्ञान, विश्वास, निष्ठा एवं सत्यता, यिनका साथ-साथै प्रेम, समर्पण र स्वीकृति। अनि आठौं शर्त थपिएको छ; अल्लाह बाहेक सबै झूटा देवताहरूलाई अस्वीकार गर्नु।

गवाहीको अभिलाषा: गवाहीलाई साकार पार्नु भनेको कुनै साझेदार नठहराई केवल अल्लाहको उपासना गर्नु र उपासनालाई केवल उहाँकै लागि शुद्ध राख्नु हो।

तसर्थ असल भक्तले अल्लाह बाहेक अरू कसैलाई पुकार्दैन, अल्लाह बाहेक अरू कसैमा भर पर्दैन, अल्लाह बाहेक अरू कसैसँग आशा गर्दैन, अल्लाह बाहेक अरू कसैको लागि नमाज पढ्दैन र सर्वशक्तिमान अल्लाह बाहेक अरू कसैको लागि कुरबानी गर्दैन।

त्यसैले केही मानिसहरूले जुन चिहानहरूको परिक्रमा गर्छन्, त्यहाँ चिहानमा भएकाहरूसित सहायता माग्छन् र अल्लाहलाई छोडेर उनीहरूलाई पुकार्छन्; यो उपासना मा शिर्क हो।

त्यसैले यसबाट सतर्क रहनु पर्छ र यसको विरुद्ध सचेत गर्नुपर्छ; किनकि यो अल्लाहको सट्टा मूर्तिहरू, ढुङ्गाहरू र रुखहरूको पूजा गर्ने मुशरिकहरूको कार्य जस्तै हो।

यो त्यही शिर्क हो जसको विरुद्ध चेतावनी दिन र निषेध गर्न किताबहरू अवतरण गरियो र रसूलहरू पठाइयो।

मुहम्मद अल्लाहका सन्देष्टा हुनुहुन्छ भन्ने गवाहीको अर्थ:

उहाँको आदेशको पालना गर्नु, उहाँले दिनुभएको खबरमा विश्वास गर्नु, उहाँले हराम (निषेध) गर्नुभएको कुराबाट टाढा रहनु र उहाँको तरिका अनुसार नै अल्लाहको उपासना गर्नु।

मुस्लिमले यो कुरा स्वीकार गर्दछ, मुहम्मद बिन अब्दुल्लाह अल-कुरशी अल-हाशिमी; जिन्न र मानव लगायत सम्पूर्ण सृष्टिका लागि महान् अल्लाहका रसूल हुनुहुन्छ। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّي رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيۡكُمۡ جَمِيعًا... ﴾

अर्थ: "भन, हे मानवजाति हो, म तिमीहरू सबैका लागि अल्लाहको रसूल (सन्देष्टा) हुँ...।" (अल्-आअराफ: १५८)

अल्लाहले उहाँलाई आफ्नो धर्मको प्रचार र सृष्टिको मार्गदर्शनका लागि पठाउनुभयो, अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةٗ لِّلنَّاسِ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ28﴾

अर्थ: “हामीले तपाईंलाई सम्पूर्ण मानवजातिका लागि दया, शुभसूचना दिने र सचेतक बनाएर पठाएका छौं, तर धेरैजसो मानिसहरू जान्दैनन्।” (सूरह सबाः २८)

अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا رَحۡمَةٗ لِّلۡعَٰلَمِينَ 107﴾

अर्थ: “हे मुहम्मद! “हामीले तपाईंलाई सम्पूर्ण जगतको निम्ति दया र करुणा बनाएर पठाएका छौं।” (अल्-अम्बिया: १०७)

यस गवाहीको अभिलाषा: अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) लाई ब्रह्माण्डमाथि प्रभुत्व, नियन्त्रण वा उपासना गरिने कुनै अधिकार छैन भनेर विश्वास गर्नु।

बरु, उहाँ (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) एक सेवक हुनुहुन्छ, जसको पूजा गरिँदैन र एक रसूल हुनुहुन्छ जसलाई झुठो ठहर्याउन सकिदैन।

उहाँलाई आफू वा अरूलाई फाइदा वा हानि पुर्‍याउने कुनै अधिकार राख्दैन, तर त्यति मात्र जति अल्लाहले चाहेको हुन्छ। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌قُل لَّآ أَقُولُ لَكُمۡ عِندِي خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعۡلَمُ ٱلۡغَيۡبَ وَلَآ أَقُولُ لَكُمۡ إِنِّي مَلَكٌۖ إِنۡ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰٓ إِلَيَّ... ﴾

अर्थ: "भन, म तिमीहरूलाई यो भन्दिन, मसँग अल्लाहका खजानाहरू छन् वा म अदृश्य जान्दछु, म तिमीहरूलाई यो भन्दिन, म स्वर्गदूत हुँ। म केवल त्यस प्रकाशनाको अनुसरण गर्दछु जुन ममाथि अवतरित गरिन्छ..।" (अनआम्: ५०)

दोस्रो विषय: इमानको अर्थ र आधारहरू:

ईमान (आस्था): भनेको हृदयले स्वीकार गर्नु, मुखले उच्चारण गर्नु र हृदय तथा अङ्गहरूद्वारा कार्य गर्नु हो। ईमान; आज्ञाकारिताले बढ्छ र अवज्ञाले घट्छ।

तसर्थ, ईमान, उपासनाको वैधता र स्वीकृतिको लागि एक शर्त हो। जसरी बहुदेववाद र कुफ्र (अधर्मी) ले समस्त सत्कर्महरूलाई नष्ट गर्छ, अल्लाहले वुजू बिना नमाज स्वीकार गर्नुहुन्न, त्यसरी उहाँले ईमान बिना उपासना पनि स्वीकार गर्नुहुन्न। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿وَمَن يَعۡمَلۡ مِنَ ٱلصَّٰلِحَٰتِ مِن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَأُوْلَٰٓئِكَ يَدۡخُلُونَ ٱلۡجَنَّةَ وَلَا يُظۡلَمُونَ نَقِيرٗا 124﴾

अर्थ: “जसले आस्थावान भएर सत्कर्म गर्छ, चाहे पुरुष होस् वा महिला, तिनीहरू स्वर्गमा प्रवेश गर्नेछन् र उनीहरूलाई खजूरको गुठली माथिको निकै पात्लो झिल्ली बराबर पनि अन्याय गरिने छैन।” (अन्निसाः १२४)

बहुदेववादले असल कर्महरूलाई बर्बाद गर्छ, अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿وَلَقَدۡ أُوحِيَ إِلَيۡكَ وَإِلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكَ لَئِنۡ أَشۡرَكۡتَ لَيَحۡبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ 65﴾

अर्थ: “तपाईं र तपाईंभन्दा अघिका (नबी) हरूलाई पहिले नै यो प्रकाशना गरिएको थियो, यदि तिमीले शिर्क गर्यौ भने निश्चय नै तिम्रो सबै कर्म व्यर्थ हुनेछ र तिमी अवश्य नै घाटा बेहोर्नेहरूमध्ये हुनेछौ।” (अज्जुमर: ६५)

इमानका ६ वटा आधारहरू छन्: अल्लाह, उहाँका फरिश्ताहरू, उहाँका ग्रन्थहरू, उहाँका दूतहरू, अन्तिम दिन र राम्रो नराम्रो भाग्यमाथि ईमान राख्नु।

१) अल्लाहमाथि ईमान, जसमा तीन कुराहरू समावेश छन्:

१. उहाँको रूबूबियतमाथि ईमान:

अल्लाहलाई उहाँका कार्यहरूमा एक मान्नु हो; जस्तै सृष्टि गर्नु, जीविका दिनु, जीवन दिनु र मृत्यु दिनु, अल्लाह बाहेक न त कोही सृष्टिकर्ता छ, न पालनकर्ता, न जीवनदाता, न मृत्युदाता र न त उहाँ बाहेक ब्रह्माण्डको संचालन गर्ने कोही छ।

केही अहंकारी बाहेक कुनै पनि सृष्टिले महान् अल्लाहको प्रभुत्वलाई अस्वीकार गरेका छैन। जस्तो फिरऔन, जब उसले आफ्नो समुदायलाई भन्यो:

﴿‌...أَنَا ‌رَبُّكُمُ ‌الْأَعْلَى﴾

अर्थ: “...म तिमीहरूको सर्वोच्च प्रभु हुँ।” (अन्नाजिआतः: २४)

तर त्यो आस्थाको बारेमा होइन, अल्लाहले मूसा (अलैहिस्सलाम) को बारेमा भनेको छः

﴿‌قَالَ لَقَدۡ عَلِمۡتَ مَآ أَنزَلَ هَٰٓؤُلَآءِ إِلَّا رَبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ بَصَآئِرَ وَإِنِّي لَأَظُنُّكَ يَٰفِرۡعَوۡنُ مَثۡبُورٗا 102﴾

अर्थ: “मूसाले भने, तिमीलाई थाहा छ, आकाश र पृथ्वीको पालनकर्ता बाहेक अरू कसैले यी निशानीहरू स्पष्ट प्रमाणको रूपमा पठाएको छैन। हे फिरऔन, म सोच्दछु निःसन्देह, तिमी बर्बाद हुनेछौ।” (अल् इस्राः १०२)

अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا... ﴾

अर्थ: “उनीहरूले अन्याय र अहंकारले गर्दा अस्वीकार गरे, जबकि उनीहरूको आत्मा तिनीहरूमा विश्वस्त थियो...।” (अन्नमलः १४)

यो पृथ्वीमा पाइने प्राणीहरूको एक सृष्टिकर्ता हुनुपर्छ। पृथ्वीले आफैंले आफैंलाई सिर्जना गर्न सक्दैन; किनभने कुनै पनि वस्तु आफैं सिर्जना हुँदैन र संयोगवश हुन सम्भव छैन। किनकि हरेक घटनाको कारण हुनुपर्छ। यस संसारको अद्भुत प्रणाली र उत्कृष्ट व्यवस्थाले यसको उत्पत्ति संयोगवश भएको हो भन्ने कुरालाई मिथ्या साबित गर्दछ, त्यसकारण, यसको एक सृष्टिकर्ता हुनुपर्छ र उहाँ अल्लाह हुनुहुन्छ, जो सम्पूर्ण ब्रह्माण्डका (रब) पालनकर्ता हुनुहुन्छ। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌أَمۡ خُلِقُواْ مِنۡ غَيۡرِ شَيۡءٍ أَمۡ هُمُ ٱلۡخَٰلِقُونَ 35 أَمۡ خَلَقُواْ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَۚ بَل لَّا يُوقِنُونَ 36﴾

अर्थ: “के तिनीहरू शून्यबाट सृष्टि गरिएका हुन् वा तिनीहरू नै सृष्टिकर्ता हुन्? वा तिनीहरूले आकाशहरू र पृथ्वी सृष्टि गरेका हुन्? बरु, तिनीहरू ईमान ल्याउदैनन्।” (अत्तूरः ३५-३६)

मुश्रिक (बहुदेववादी) हरूले अल्लाहको उपासनामा अरुलाई साझेदार बनाए पनि उहाँको प्रभुत्वलाई स्वीकार गर्थे, तैपनि यसले उनीहरूलाई इस्लाममा प्रवेश गराएनन्। नबी (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) ले उनीहरूसित युद्ध गर्नुभयो र उनीहरूको जीउधन हलाल ठहराउनुभयो; किनभने उनीहरूले उपासनामा शिर्क गरेका थिए, तिनीहरूले उहाँ बाहेक अरूको पूजा गरे, जस्तै मूर्तिहरू, ढुङ्गाहरू, स्वर्गदूतहरू आदि इत्यादि।

२. उहाँको उलूहियत (ईश्वरत्व) माथि ईमान:

उहाँको ईश्वरत्वमा आस्था राख्नु, अर्थात्: उहाँ मात्र साँचो ईश्वर हुनुहुन्छ र उहाँको कुनै साझेदार छैन। "इलाह" को अर्थ यस्तो पूज्य हो, जसको उपासना प्रेम, श्रद्धा र समर्पणका साथ गरिन्छ।

अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌وَإِلَٰهُكُمۡ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞۖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلرَّحۡمَٰنُ ٱلرَّحِيمُ 163﴾

अर्थ: “तिमीहरूको ईश्वर एउटै ईश्वर हो, उहाँ बाहेक कोही ईश्वर छैन र उहाँ अत्यन्त दयालु र कृपालु हुनुहुन्छ।”‌ (अल्-बकरह: १६३)

जसले अल्लाह बाहेक अरु कुनै ईश्वरलाई ग्रहण गर्छ र अल्लाह बाहेक उसको पूजा गर्छ, उसको पुज्य झूटो हो।

अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ هُوَ ٱلۡبَٰطِلُ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ 62﴾

अर्थ: “किनभने अल्लाह नै सत्य हो र उनी बाहेक जसलाई पनि पुकार्छन् ती सबै असत्य हुन् र अल्लाह नै सर्वोच्च र महान् छन्।” (अल्-हज: ६२)

त्यसैले नूह (अलैहिस्सलाम) देखि मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) सम्मका सम्पूर्ण रसूलहरूले आ आफ्नो समुदायलाई केवल अल्लाहको उपासना गर्न र उहाँको उपासनामा अरु कसैलाई साझेदार नगर्न आह्वान गरे। अल्लाहले बहुदेववादीहरूले गैरुल्लाहलाई पूजा गर्ने र तिनीहरूबाट सहायता र मद्दत खोज्ने कार्यलाई दुईवटा तार्किक प्रमाणद्वारा खण्डन गर्नुभएको छ:

पहिलो: यी देवीदेवताहरू जसलाई मानिसहरूले ईश्वर बनाएका छन् तिनीहरूमा ईश्वरत्वको कुनै पनि विशेषता छैन। वास्तवमा तिनीहरू स्वयं सृष्ट हुन्, सृष्टिकर्ता होइनन्। तिनीहरूले आफ्ना उपासकहरूलाई कुनै लाभ दिन सक्दैनन्, न त उनीहरूबाट कुनै हानि हटाउन सक्छन्। उनीहरूलाई नत जीवनको अधिकार प्राप्त छ, नत मृत्युको, नत पुनः जीवित भई उठ्ने कुराको। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿وَٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ ءَالِهَةٗ لَّا يَخۡلُقُونَ شَيۡـٔٗا وَهُمۡ يُخۡلَقُونَ وَلَا يَمۡلِكُونَ لِأَنفُسِهِمۡ ضَرّٗا وَلَا نَفۡعٗا وَلَا يَمۡلِكُونَ مَوۡتٗا وَلَا حَيَوٰةٗ وَلَا نُشُورٗا 3﴾

अर्थ: “तिनीहरूले अल्लाह बाहेक त्यस्ता देवी-देवताहरू बनाएका छन्, जसले केही पनि सृष्टि गर्दैनन्, बरु तिनीहरू स्वयम् सृष्टि हुन्, उनीहरूलाई नत आफ्नो हानिको अधिकार प्राप्त छ नत लाभको। उनीहरूलाई नत मृत्युको अधिकार प्राप्त छ नत जीवनको र नत पुनः जीवित भई उठ्ने कुराको।” (अल् फुर्कानः ३)

दोस्रो: सर्वशक्तिमान अल्लाह एकमात्र सृष्टिकर्ता र व्यवस्थापक हुनुहुन्छ भन्ने कुरालाई यी बहुदेववादीहरूले स्वीकार गर्थे। यसले गर्दा उनीहरूले उपासनामा पनि उहाँको एकतालाई स्वीकार गर्नु आवश्यक छ, जसरी उनीहरूले प्रभुत्वमा उहाँको एकतालाई स्वीकार गरेका थिए। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿قُل لِّمَنِ ٱلۡأَرۡضُ وَمَن فِيهَآ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ 84 سَيَقُولُونَ لِلَّهِۚ قُلۡ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ85 قُلۡ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ ٱلسَّبۡعِ وَرَبُّ ٱلۡعَرۡشِ ٱلۡعَظِيمِ 86 سَيَقُولُونَ لِلَّهِۚ قُلۡ أَفَلَا تَتَّقُونَ 87 قُلْ مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ يُجِيرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ 88 سَيَقُولُونَ لِلَّهِ قُلْ فَأَنَّى تُسْحَرُونَ 89﴾

अर्थ: "यदि तिमीहरूलाई थाहा छ भने भन, यो पृथ्वी र त्यसमा भएकाहरू कसको हुन्? तुरुन्त जवाफ दिनेछन्ः अल्लाहको। भन्नुहोस्, त्यसो भए तिमी किन उपदेश मान्दैनौ? सोध, सात आकाशहरू र महान् सिंहासनको स्वामी को हो? तिनीहरूले भन्नेछन्, अल्लाहको, भन्नुहोस्, त्यसो भए के तिमीहरू उहाँसँग डराउँदैनौ? भन्नुहोस्, यदि तिमीहरूलाई थाहा छ भने, सबै कुराको शासन कसको हातमा छ र उहाँले सुरक्षा दिनुहुन्छ जबकि उहाँ विरुद्ध कसैले सुरक्षा दिन सक्दैन? तिनीहरूले जवाफ दिनेछन्, अल्लाहको, भन्नुहोस्, 'त्यसो भए तिमी कसरी भ्रममा परेका छौ?" (अल् मूमिनूनः ८४-८९)

जब तिनीहरूले अल्लाहको प्रभुत्वको एकतालाई स्वीकार गर्छन् भने, उनीहरूले उहाँको उपासनामा पनि उहाँको एकतालाई स्वीकार गर्नुपर्छ र उहाँको उपासनामा कसैलाई साझेदार गर्नु हुँदैन।

३. उहाँको अस्मा व सिफातमाथि ईमान:

अल्लाहले आफ्नो पुस्तकमा आफ्नो लागि जुन नाम र विशेषताहरू प्रमाणित गर्नुभएको छ वा उहाँको रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) ले हदीसमा उहाँको लागि जुन नाम र विशेषताहरू प्रमाणित गर्नुभएको छ; त्यसलाई उहाँलाई सुहाउने गरि प्रमाणित गर्नु। अर्थ परिवर्तन र अर्थ विहीन नगरिकन, त्यसको कैफियत र तुलना नगरिकन। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَاۖ وَذَرُواْ ٱلَّذِينَ يُلۡحِدُونَ فِيٓ أَسۡمَٰٓئِهِۦۚ سَيُجۡزَوۡنَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ 180﴾

अर्थ: “अल्लाहका लागि सबैभन्दा सुन्दर नामहरू छन्, त्यसैले उहाँलाई ती नामहरूद्वारा पुकार र उहाँका नामहरूमा विचलित हुनेहरूको संगत छोड। तिनीहरूलाई तिनीहरूका कर्महरूको प्रतिफल अवश्य दिइनेछ।” (अल् अअराफः १८०) अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿...لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ﴾

अर्थ: “उहाँ जस्तो कोही छैन, उहाँ सर्वश्रोता र सर्वदृष्टि हुनुहुन्छ।” (अश्-शूरा: ११)

शिर्कका तीन प्रकारहरू छन्:

१) शिर्क अक्बर (ठूलो शिर्क) ।

२) शिर्क असगर (सानो शिर्क) ।

३) शिर्क खफी (गुप्त शिर्क) ।

१) शिर्क अक्बर (ठूलो शिर्क):

अल्लाहका लागि विशिष्ट गरिएका कुराहरूमा गैरुल्लाहलाई उहाँको प्रतिद्वन्द्वी ठहर गर्नु। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌إِذۡ نُسَوِّيكُم بِرَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ 98﴾

अर्थ: “जब हामीले तिमीलाई संसारका पालनकर्तासँग तुलना गर्यौं।” (अश्शुअराः ९८)

अर्थात्: अल्लाह बाहेक अरू कसैको पूजा गर्नु वा उपासनाका केही भाग गैरुल्लाहलाई समर्पण गर्नु: जस्तै दुआ गर्ने, मद्दत माग्ने, भाकल गर्ने, बलिदान दिने र अन्य प्रकारका पूजाहरू गर्ने।

वा अल्लाहले हराम गर्नुभएको कुरालाई हलाल सम्झनु वा हलाललाई हराम ठहराउनु वा अल्लाहले अनिवार्य गर्नुभएको कुरालाई बेवास्ता गर्नु, जस्तै धर्ममा निषेधित कुरालाई अनुमति दिनु; व्यभिचार, मदिरा, आमाबाबुको अवज्ञा, ब्याज वा यस्तै कुराहरूलाई हलाल ठान्नु।

अथवा अल्लाहले हलाल गर्नुभएका पवित्र वस्तुहरूलाई हराम ठहराउनु वा अल्लाहले अनिवार्य गर्नुभएको कुरालाई हटाउनु; जस्तै, नमाज अनिवार्य छैन वा रोजा अनिवार्य छैन वा जकात अनिवार्य छैन भन्ने विश्वास गर्नु।

शिर्क अक्बर (ठूलो शिर्क) ले सम्पूर्ण कर्महरूलाई व्यर्थ गरिदिन्छ र यसै अवस्थामा मर्ने व्यक्ति सदाको लागि नर्कमा रहनेछ।

अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌...وَلَوۡ أَشۡرَكُواْ لَحَبِطَ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ﴾

अर्थ: “...यदि तिनीहरूले शिर्क गरेको भए, तिनीहरूका सबै कर्हमरू व्यर्थ हुने थिए।” (अल् अनआमः ८८)

जसले शिर्क गर्दा गर्दै मृत्युवरण गर्छ, अल्लाहले उसलाई क्षमा गर्नुहुने छैन र उसको लागि स्वर्ग निषेध छ, अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ... ﴾

अर्थ: “निःसन्देह अल्लाह शिर्क गर्नेहरूलाई कदापी क्षमा गर्ने छैन र यस बाहेक अन्य जसलाई चाहनुहुन्छ माफ गर्नुहुन्छ...।” (अन्निसाः ४८)

अल्लाहले भन्नुभएको छ:

﴿...إِنَّهُۥ مَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدۡ حَرَّمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ ٱلۡجَنَّةَ وَمَأۡوَىٰهُ ٱلنَّارُ... ﴾

अर्थ: “निस्सन्देह, जसले अल्लाहसँग कसैलाई साझेदार बनाउँछ, अल्लाहले उसको लागि स्वर्ग निषेध गर्नुभएको छ र उसको बासस्थान नर्क हुनेछ...।” (अल् माइदाः ७२)

२) शिर्क असगर (सानो शिर्क):

यो त्यो हो जसलाई धर्मग्रन्थहरूमा शिर्क भनिएको छ, तर यो ठूलो शिर्कको स्तरमा पुगेको हुँदैन, त्यसैले यसलाई सानो शिर्क भनिन्छ; जस्तै अल्लाहबाहेक कअबाको, नबीहरूको, नासोको र कसैको जीवन इत्यादिको कसम खानु, उहाँ (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) ले भन्नुभएको छ:

«مَنْ حَلَفَ بِغَيرِ اللهِ فَقَدْ كَفَرَ أَو أَشرَكَ».

अर्थ: "जसले अल्लाह बाहेक अरू कसैको कसम खायो, उसले कुफ्र वा शिर्क गर्यो।"²

तर यो मानिसको नियतअनुसार ठूलो (शिर्क) हुन सक्छ। यदि नबी वा कुनै शेखको कसम खाने व्यक्तिको मनमा ऊ अल्लाह समान छ वा अल्लाह सट्टा उसलाई पुकारिन्छ वा ब्रह्माण्डमाथि उसको शक्ति छ भन्ने विश्वास छ भने यो ठूलो शिर्क हुनेछ।

तर यदि गैरुल्लाहको कसम खाने व्यक्तिले यस्तो उद्देश्य राखेको छैन, बरु बानी परेको कारणले उसको जिब्रोबाट यत्तिकै निस्किएको हो भने, यो सानो शिर्क हो। यो कतिपय ठाउँमा बारम्बार हुन्छ, अतः तौहीद (एकेश्वरवाद) को सुरक्षा र संरक्षणको निम्ति यसबारे सचेत रहनु र यसबाट चेतावनी दिनु अनिवार्य छ।

३) शिर्क खफी (गुप्त शिर्क):

यो हृदयमा बस्ने पाखण्ड र दिखावा (रिया) हो; जस्तैः मानिसहरूलाई देखाउनको लागि नमाज पढ्नु वा कुरआनको पाठ गर्नु वा आफ्नो तारिफ र प्रशंसाको लागि तस्बिह पढ्नु वा दान दिनु इत्यादि।

देखावाको लागि गरेको कर्म व्यर्थ हुन्छ, तर अल्लाहका लागि विशुद्ध रुपमा गरिएका अन्य कर्महरू व्यर्थ हुँदैन।

उहाँ (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभएको छ:

«الشِّرْكُ فِي هَذِهِ الْأُمَّةِ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلَةِ السَّودَاءِ عَلَى الصَّفَاةِ السَّودَاءِ فِي ظُلْمَةِ اللَّيْلِ، وَكَفَّارَتُهُ أَنْ يَقُولَ: "اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أُشْرِكَ بِكَ شَيْئًا وَأَنَا أَعْلَمُ، وَأَسْتَغْفِرُكَ مِنَ الذَّنْبِ الَّذِي لَا أَعْلَمُ».

अर्थ: “यस उम्मतमा शिर्क रातको अन्धकारमा कालो चट्टानमाथि कालो कमिलाको घस्रनु भन्दा पनि बढी गोप्य छ र यसको कफ्फारा (प्रायश्चित) यो भन्नु हो: "हे अल्लाह, म जानी-जानी तिमीसँग कुनै कुराको शिर्क गर्नबाट तिम्रो शरण माग्छु र म त्यो पापको लागि तिमीसँग क्षमा माग्छु जुन मलाई थाहा छैन।”³

कुफ्रका प्रकारहरू:

पहिलो प्रकार: ठूलो कुफ्र:

यो नर्कमा अनन्त बासको कारण हो र यो पाँच प्रकारका हुन्छन्:

१) झुटलाउने कुफ्र:

यो सन्देष्टाहरूलाई झुट्लाउनु हो, यो अविश्वासीहरूमा कमै हुन्छ, किनभने अल्लाहले आफ्ना रसूलहरूलाई स्पष्ट प्रमाणहरूद्वारा समर्थन गर्नुभएको छ। अल्लाहले झुट्लाउनेहरूको अवस्थाको वर्णन गर्दै भन्नुभएको छः

﴿‌وَجَحَدُوا ‌بِهَا ‌وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا... ﴾

अर्थ: “उनीहरूले अन्याय र अहंकारको कारणले गर्दा तिनीहरूलाई अस्वीकार गरे, जबकि उनीहरूको आत्माहरू तिनीहरूमा विश्वस्त थिए....।” (अन्-नहल: १४)

२) घमण्ड र अहंकारको कुफ्र:

यो इब्लिसको कुफ्र (अविश्वास) जस्तै हो, किनकि उसले अल्लाहको आदेशलाई अस्वीकार वा खण्डन गरेन, बरु उसले घमण्ड र अहंकारले गर्दा इन्कार गर्यो। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿وَإِذۡ قُلۡنَا لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ ٱسۡجُدُواْ لِأٓدَمَ فَسَجَدُوٓاْ إِلَّآ إِبۡلِيسَ أَبَىٰ وَٱسۡتَكۡبَرَ وَكَانَ مِنَ ٱلۡكَٰفِرِينَ 34﴾

अर्थ: “जब हामीले फरिश्ताहरूलाई आदमलाई सज्दा गर्न आदेश दियौं, तब इब्लीस बाहेक सबैले सज्दा गरे, उसले इन्कार र घमण्ड गर्यो र ऊ काफिरमध्ये थियो।” (अल् बकरह: ३४)

३) अहंकारको कुफ्र: अहंकारले सत्यलाई पछ्याउनबाट आफ्नो कान र हृदयले टाढा हुनु, त्यसमा ध्यान नदिनु र त्यसको कुनै महत्त्व नदिनु हो। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّن ذُكِّرَ بِـَٔايَٰتِ رَبِّهِۦ ثُمَّ أَعۡرَضَ عَنۡهَآۚ إِنَّا مِنَ ٱلۡمُجۡرِمِينَ مُنتَقِمُونَ22﴾

अर्थ: “त्यस व्यक्तिभन्दा बढी अत्याचारी को हुनसक्छ? जसलाई उसको पालनकर्ताका आयातहरूबाट सावधान गरिएको थियो। तैपनि ऊ विमुख हुन्छ। निश्चय नै हामीले अपराधीहरूसित बदला लिनेछौं।” (अस्सज्दह: २२)

आंशिक रूपमा विमुख हुनु पाप (फिस्क) हो, कुफ्र (अविश्वास) होइन; जस्तै धार्मिक कर्तव्यहरू वा उपवास वा हजको नियम सिक्नबाट विमुख हुनु आदि।

४) शंकाको कुफ्रः शंका र दुविधामा बस्नु र सत्यमा यकिन नगर्नु, जस्तै सर्वशक्तिमान अल्लाहको भनाइ:

﴿وَدَخَلَ جَنَّتَهُ وَهُوَ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ قَالَ مَا أَظُنُّ أَنْ تَبِيدَ هَذِهِ أَبَدًا 35 وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَلَئِنْ رُدِدْتُ إِلَى رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيْرًا مِنْهَا مُنْقَلَبًا 36﴾

अर्थ: "ऊ आफ्नो बगैंचामा प्रवेश गर्यो र ऊ आफैंमाथि अन्याय गर्दै भन्यो, मलाई लाग्दैन यो बगैंचा कहिल्यै नष्ट हुन्छ। कियामत हुनेछ भन्ने मलाई लाग्दैन र यदि मलाई मेरो पालनकर्ताकहाँ फर्काइयो भने, म यो भन्दा राम्रो फर्कने ठाउँ अवश्य पाउनेछु।” (अल् कहफः ३५-३६)

५) निफाक (कपट) को कुफ्र:

बाहिरी रूपमा जिब्रोले इमानको घोषणा गर्नु र हृदयमा कुफ्र (अविश्वास) लुकाउनु हो। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَبِٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَمَا هُم بِمُؤۡمِنِينَ 8﴾

अर्थ: “केही यस्ता मानिसहरू छन्, जो भन्छन्, हामी अल्लाह र अन्तिम दिनमाथि ईमान राख्छौं, तर तिनीहरू आस्थावान छैनन्। (अल् बकरह: ८)

यी ठूला कुफ्र (अविश्वास) का प्रकारहरू हुन् जसले व्यक्तिलाई इस्लामको दायराबाट बाहिर निकाल्छ।

दोस्रो प्रकार: सानो कुफ्र:

यसमा सदाको लागि नर्कमा रहने छैन। यो त्यो हो जसलाई कुरआन र हदीसहरूमा कुफ्र भनिएको छ, तर 'अलिफ-लाम' द्वारा परिभाषित नगरिकन, बरू अनिश्चित रूपमा वर्णन गरिएको छ, यसका उदाहरणहरू धेरै छन्, तीमध्ये: अबू-हुरैरह (रजियल्लाहु अन्हु) ले बयान गरेका छन्, रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभएको छ:

«اثْنَتَانِ فِي النَّاسِ هُمَا بِهِمْ كُفْرٌ: الطَّعْنُ فِي النَّسَبِ، وَالنِّيَاحَةُ عَلَى المَيِّتِ».

अर्थ: "मानिसहरूमा दुई कुरालाई कुफ्र (अविश्वास) मानिन्छ: वंशमाथि प्रश्न उठाउनु र मृतकमाथि विलाप गर्नु"।⁴

२) फरिश्ताहरू माथि ईमान:

तिनीहरू एक अदृश्य प्राणीहरू हुन्, अल्लाहले उनीहरूलाई प्रकाशबाट सृष्टि गर्नु भएको छ, उनीहरू अल्लाहका उपासक हुन्, उनीहरूमा प्रभुत्व र ईश्वरत्वको कुनै गुण छैन, उनीहरू अल्लाहको आदेशको उल्लंघन गर्दैनन्, उनीहरूलाई जे आज्ञा दिइएको छ, त्यही गर्छन्। उनीहरूको संख्या धेरै छन्, जुन अल्लाह बाहेक अरू कसैलाई थाहा छैन।

फरिश्ताहरूमाथि आस्था राख्नुमा चार कुराहरू समावेश छन्:

१) उनीहरुको अस्तित्वमा विश्वास राख्नु।

२) उनीहरूमध्ये जसको नाम थाहा छ, त्यसमा आस्था राख्नु; जस्तै: जिब्रील, मीकाईल, इस्राफील आदि र जसको नाम हामीलाई थाहा छैन, तिनीहरूप्रति सामान्य रूपमा आस्था राख्नु।

३) कुरआन र सुन्नतमा उल्लेख गरिएका उनीहरूको गुणहरूको बारेमा हामीलाई थाहा भएका कुराहरूमा आस्था राख्नु; जस्तैः जिब्रील (अलैहिस्सलाम) को विशेषता, नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो, उहाँले अल्लाहले जिब्रीललाई सृष्टि गर्नुभएको वास्तविक स्वरूपमा देख्नुभयो, उहाँका ६०० वटा पखेटा थिए र त्यसले क्षितिजलाई ढाकेको थिए।

४) उनीहरूको कार्यहरूको बारेमा हामीलाई थाहा भएका कुराहरूमा आस्था राख्नु; जस्तै, फरिश्ताहरू दिनरात अल्लाहको तस्बीह (स्तुति) गर्छन् र दिनरात बोरियत र थकान बिना उहाँको उपासना गर्छन्, जस्तै:

जिब्रइल

:

(

अलैहिस्सलाम

)

लाई

वही

(

ईश्वरीय

सन्देश

)

पुर्याउने

जिम्मेवारी

सुम्पिएको

छ।

इस्राफील

:

(

अलैहिस्सलाम

)

लाई

सूर

फुक्ने

जिम्मेवारी

सुम्पिएको

छ।

मलकुल

मौत

:

(

मृत्युका

फरिश्ता

)

लाई

मृत्युको

समय

मानिसहरूको

प्राण

लिने

जिम्मेवारी

सुम्पिएको

छ।

मालिक

:

नर्कको

निरीक्षक

।

रिजवान

:

जन्नतको

निरीक्षक

।

३) किताबहरूमाथि इमान:

किताबहरू भन्नाले ती आकाशीय ग्रन्थहरू हुन्, जुन अल्लाहले आफ्ना रसूलहरू माथि अवतरण गर्नुभयो, मानवजातिको निम्ति मार्गदर्शन र कृपा बनाएर, ताकि उनीहरूले दुवै लोकमा खुशी पाउन सकून्।

किताबहरूमाथि ईमान राख्नुमा निम्न चार कुराहरु समावेश हुन्छन्:

१) यो साँच्चै अल्लाहद्वारा अवतरित भएको हो भन्ने विश्वास गर्नु।

२) ती दिव्य ग्रन्थहरूमध्ये जसको नाम हामीलाई थाहा छ, त्यसमा आस्था राख्नु; जस्तै:

मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) माथि अवतरित कुरआन।

मूसा (अलैहिस्सलाम) माथि अवतरित तौरात।

ईसा (अलैहिस्सलाम) माथि अवतरित इन्जील।

दाऊद (अलैहिस्सलाम) माथि अवतरित जबूर।

जसको नाम हामीलाई थाहा छैन, तिनमा सामान्य रूपमा विश्वास राख्नु।

३) यसका समाचार वा सूचनाहरूलाई सत्य मान्नु; जस्तै कुरआनका समाचारहरू र अघिल्ला धर्मशास्त्रहरूमध्ये विकृत नभएका समाचारहरू।

४) रद्द नगरिएका आज्ञाहरूको पालन गर्नु, त्यसप्रति सन्तुष्ट हुनु र त्यसलाई स्वीकार गर्नु, चाहे हामीलाई त्यसको हिक्मत थाहा होस् वा नहोस्। पवित्र कुरआनको अवतरणसँगै अघिल्ला सबै धर्मग्रन्थहरू खारेज भइसकेका छन्। त्यसैले अघिल्ला ग्रन्थहरूमा उल्लेखित कुनै पनि आदेश अनुसार कर्म गर्नु हुँदैन। तर जुन आदेश सही छ अनि कुरान वा सुन्नतद्वारा प्रमाणित छ भने अमल गर्नु जायज छ।

४) रसूल (सन्देष्टा) हरूमाथि ईमान:

रुसुल: रसूलको बहुवचन हो; रसूल त्यस मानवलाई भनिन्छ, जसलाई अल्लाहले एउटा शरीयत (विधान) प्रदान गर्नुहुन्छ साथै त्यसको प्रचारप्रसार गर्न आदेश दिइन्छ। पहिलो रसूल नूह (अलैहिस्सलाम) हुनुहुन्छ र अन्तिम रसूल मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) हुनुहुन्छ। तिनीहरू सृष्टि गरिएका मानव हुन्, तिनीहरूमा प्रभुत्व र ईश्वरत्वको कुनै गुण छैन।

रसूल (सन्देशवाहक) हरू प्रति आस्था राख्नमा निम्न कुराहरु समावेश छन्:

१) उनीहरूको दूतत्व सत्य हो र अल्लाहको तर्फबाट हो भनेर विश्वास गर्नु। जसले तिनीहरूमध्ये कुनै एकको दूतत्व (सन्देश) लाई अस्वीकार गर्छ, उसले सबै सन्देशवाहकहरूको सन्देशलाई नकारेको मानिन्छ।

२) ती सन्देशवाहकहरूमध्ये जसको नाम हामीलाई थाहा छ, तिनीहरूलाई नामसहित आस्था राख्नु, जस्तैः मुहम्मद, इब्राहिम, मूसा, ईसा र नूह (अलैहिमुस्सलाम) ।

यिनीहरू उलुल-अजम (दृढ संकल्प गर्ने) रसूलहरू हुन्।

त्यस्तै, जसको नाम हामीलाई थाहा छैन, तिनीहरू प्रति सामान्य रूपमा आस्था राख्नु, अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿‌وَلَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا رُسُلٗا مِّن قَبۡلِكَ مِنۡهُم مَّن قَصَصۡنَا عَلَيۡكَ وَمِنۡهُم مَّن لَّمۡ نَقۡصُصۡ عَلَيۡكَ... ﴾

अर्थ: “हामीले तपाईंभन्दा पहिले पनि धेरै रसूलहरू पठाएका छौं, तिनीहरूमध्ये केहीको बारेमा हामीले तपाईंलाई बताएका छौं र केहीको बारेमा बताएका छैनौं..।” (गाफिरः ७८)

३) तिनीहरूको बारेमा प्रमाणिक रूपमा आएका समाचारहरूलाई सत्य मान्नु।

४) हामी तर्फ पठाइएका अन्तिम रसूल मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को शरियातअनुसार कर्म गर्नु।

५) अन्तिम दिनमाथि ईमान:

यो कयामतको दिन हो, जसमा मानिसहरूलाई हिसाब र प्रतिफलको लागि पुनः जीवित गरिनेछ, यसलाई अन्तिम दिन यसकारण भनिएको हो किनभने यसपछि कुनै दिन हुने छैन, किनकि स्वर्गवासीहरू आफ्नो घरमा बस्नेछन् र नर्कवासीहरू आफ्नो घरमा बस्नेछन्।

अन्तिम दिनमाथि ईमान राख्नुमा निम्न तीन कुराहरू समावेश छन्:

क) पुनः जीवित हुनुमाथि ईमान:

यो दोस्रो पटक सूर फुक्दा मृतकहरूलाई जीवित पार्ने कार्य हो, अनि मानिसहरू पालनकर्ताको सामुन्ने नाङ्गो खुट्टा, नाङ्गो शरीर र खतना नगरिएको अवस्थामा उभिनेछन्। अल्लाहले भन्नुभएको छः

﴿كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ ‌وَعْدًا ‌عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ 104﴾

अर्थ: “जसरी हामीले सृष्टिको प्रारम्भ गरेका थियौं त्यस्तै हामीले यसलाई दोहोर्याउनेछौं। यो हाम्रो जिम्मामा भएको एउटा वाचा हो, निश्चय नै हामी यो गर्नेछौं।” (अल् अम्बियाः १०४)