مَا لَا يَسَعُ المُسْلِمَ جَهْلُهُ

Ihe na-adịghị ekwe ka onye Alakụba nọrọ n'amaghị ama ya

اللَّجْنَةُ العِلْمِيَّةُ

بِرِئَاسَةِ الشُّؤُونِ الدِّينِيَّةِ بِالمَسْجِدِ الحَرَامِ وَالمَسْجِدِ النَّبَوِيِّ

Kọmitii Ndị Ọkà Mmụta n'okpuru Ọfịs Ndị Isi Ihe Gbasara Okpukperechi na Masjid Al-Haram nakwa Masjid An-Nabawiy

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

Ihe na-adịghị ekwe ka onye Alakụba nọrọ n'amaghị ama ya

Okwu Mmalite

Otuto niile dịrị Chineke (Allah), Onyenwe ụwa niile, ka ngozi na udo Chineke dịrị onye e zitere ka ọ bụrụ ebere nye ụwa niile, na ezinụlọ ya na ndị na-eso ụzọ ya, na ndị gbasoro usoro ya, ma nweta nduzi site na nduzi ya ruo n'ụbọchị ikpe. Mgbe nke ahụ gasịrị:

Nke a bụ edemede dị nkenke, nke gụnyere ihe ndị kachasị mkpa onye Alakụba chọrọ na nkwenye ya, ofufe ya, yana mmekọrịta ya. Anyị chịkọtara ya maka ndị ikom na ndị inyom na-eleta Ụlọ Nsọ Abụọ a na-asọpụrụ, ka ha wee nwee ihe ọmụma na nghọta banyere ihe gbasara okpukpe ha. Anyị na-atụ anya n'aka Onye na-emesapụ aka, Onye na-enye onyinye, ka O jiri ya baa uru, mee ka ọ bụrụ ezi ọrụ, na ihe a rụrụ naanị maka ihu Ya. N'ezie, Ọ bụ Onye kachasị mma a na-arịọ arịrịọ, yana Onye kachasị emesapụ aka a na-atụ anya ya.

***

N'aha nke Chukwu, Onye ebere n'ụzọ niile, Onye ebere n'ụzọ pụrụ iche.

Isi nke mbụ:

Ihe metụtara okwukwe

Isiokwu nke mbụ: Ihe Islam pụtara na ogidi ya:

Okpukperechi nke Islam: Ọ bụ: ịtọgbọ onwe gị nye Chineke site n'ikwere n'ịdị n'otu Ya, na irube isi nye Ya, nakwa iwepụ onwe gị pụọ n'isokọrọ Ya ihe ọ bụla yana ndị na-eme ya.

Na ogidi ya dị ise:

Nke mbụ: Ịgba àmà na ọ dịghị onye kwesịrị ofufe n'ezie ma e wezụga Chineke, na Muhammad bụ onye ozi chineke.

Nke abụọ: Ikwụchi ekpere.

Nke atọ: Inye Zakat.

Nke anọ: Ibu ọnụ Ramadan.

Nke Ise: Ịga njem Hajj n'ụlọ nsọ maka onye nwere ike ime ya.

Mkpa nke ịdị n'otu:

Mara na Chukwu, Onye Dị Ebube, kere ihe niile e kere eke ka ha fee Ya ofufe, ma ghara ijikọta Ya na ihe ọ bụla, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِيَعۡبُدُونِ 56﴾

{Ekeghị M ndị jinn na ụmụ mmadụ ma ọ bụghị ka ha fee M ofufe.} [Sọọdụ Adh-Dhariyat: 56]، Ma ofufe a, a pụghị ịmata ya ma e wezụga site na mmata, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị:

﴿فَٱعۡلَمۡ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ وَٱسۡتَغۡفِرۡ لِذَنۢبِكَ وَلِلۡمُؤۡمِنِينَ وَٱلۡمُؤۡمِنَٰتِۗ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ مُتَقَلَّبَكُمۡ وَمَثۡوَىٰكُمۡ 19﴾

{Ya mere, mara na n'ezie, ọ dịghị chi ọzọ ma ọ bụghị Chineke, ma rịọọ mgbaghara maka mmehie gị, nakwa maka ndị kwere ekwe nwoke na ndị kwere ekwe nwanyị. Ma Chineke maara ngagharị unu na ebe obibi unu.} [Sọọdụ Muhammad: 19]، Ya mere, o jiri ihe ọmụma malite tupu okwu na ihe omume. Ya mere, ihe kachasị mkpa onye Alakụba aghaghị ịmụta bụ ịdị n'otu nke Chukwu, Onye pụrụ ime ihe niile na Onye dị ukwuu; n'ihi na ọ bụ isi okpukpe na ntọala ya, Okpukperechi adịghị eguzosi ike ma e wezụga site n'ịdị n'otu nke Chukwu, nke a bụkwa ọrụ mbụ dịịrị onye Alakụba, ọ bụkwa ọrụ nke ikpeazụ. Ịdị n'otu nke Chukwu bụ ogidi nke mbụ n'ime ogidi ndị dị n'Islam nke ọ dị mkpa ka onye alakụba ọ bụla mara ha ma jiri ha rụọ ọrụ, ha bụkwa ogidi ise, Dịka o siri bịa n'akụkọ Abdullah bin Umar (Chineke nwee mmasị n'ebe ha abụọ nọ), o kwuru sị: Anụrụ m Onye ozi Allah ﷺ sị:

«بُنِيَ الإسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أنْ لَا إلَهَ إلَّا اللَّهُ وأنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإقَامِ الصَّلَاةِ، وَإيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ البَيْتِ، وصَوْمِ رَمَضَانَ».

«A rụrụ Islam n'elu ihe ise: ịgba àmà na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke, nakwa na Muhammad bụ onye ozi Chineke, na ikpe ekpere, na inye Zakat, na ịga njem Hajj n'ụlọ nsọ, na ibu ọnụ nke Ramadan»¹.

Ya mere, ọ dị mkpa ka onye Alakụba mụta ihe ịdị n'otu nke Chukwu pụtara; nke a bụ ife naanị Chukwu, Ya mere, a gaghị eji onye ọ bụla mee onye mmekọ Ya n'ofufe Ya; ma ọ bụ mmụọ ozi nọ nso, ma ọ bụ onye amụma e zitere.

Ihe «ịgba àmà na ọ dịghị onye kwesịrị ofufe n'ezie ma e wezụga Allah» pụtara:

Ọ bụ ohu ikwupụta site na nkwenye siri ike na ọ nweghị onye kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke (Onye Dị Elu ma Dị Ebube), Ya mere, ọ na-efe naanị Chukwu, ma na-arara ụdị ofufe niile nye Ya (Onye Nsọ, Onye Dị Elu); site n'arịrịọ, egwu, olileanya, ịtụkwasị obi na ihe ndị ọzọ.

Shahadah adịghị emezu ma e wezụga n'ogidi abụọ:

Nke mbụ: Ịgọnarị ọbụbụ chi na ofufe nke ihe ọ bụla ọzọ na-abụghị Chukwu; site na ndị mmekọ, chi dị iche iche, nakwa arụsị niile.

Nke abụọ: Ikwenye na ịbụ Chukwu na ofufe n'eziokwu dịrị sọ naanị Chukwu, n'enweghị ihe ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌وَلَقَدۡ بَعَثۡنَا فِي كُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولًا أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجۡتَنِبُواْ ٱلطَّٰغُوتَ...﴾

{N'ezie, Anyị zitere onye ozi n'ime mba ọ bụla, (na-asị): "Feenụ Chukwu ofufe, ma zerekwanụ arụsị...} [Sọọdụ Annahl: 36].

Ma maka ọnọdụ nke (ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke), ha bụ:

Nke mbụ: Mmata nke na-emegide amaghị ama.

Nke abụọ: Nkwenye doro anya nke na-agọnarị obi abụọ.

Nke atọ: Obi ọcha nke na-emegide ịsọke.

Nke Anọ: Eziokwu nke na-emegide ụgha.

Nke ise: Ịhụnanya nke na-emegide ịkpọ asị.

Nke isii: Irube isi nke na-emegide ịhapụ ya.

Nke asaa: Nnabata nke na-emegide ịjụ.

Nke asatọ: Ịgọnahụ ihe a na-efe ofufe na-abụghị Chukwu dị elu.

Iwu ndị a dị mkpa bụ ndị aghaghị ịgbaso, a chịkọtara ha n'ime amaokwu uri abụọ ndị a na-esonụ:

Mmata, Nkwenye siri ike, na Ezi obi (ime ihe n'ọcha), na Eziokwu gị; tinyere Ịhụnanya, Nrubeisi, na Nnabata ya.

A tụkwasịrị nke asatọ ya, nke bụ ịgọnahụ ihe ọ bụla ọzọ e weere ka chi ma ọ bụ nke a na-efe ofufe na-abụghị Chineke.

Na a na-emezu ịgba àmà site n'iji ezi obi na-efe naanị Chukwu di elu, Onye na-enweghị onye ọ bụla Ya na ya nọ n'ọkwa, Ya mere, ọ naghị akpọku onye ọ bụla ma e wezụga Chineke, ọ naghị atụkwasị obi ma e wezụga n'aka Chineke, ọ naghị enwe olileanya ma e wezụga na Chineke, ọ naghị ekpe ekpere ma e wezụga nye Chineke, ọ naghịkwa egbu anụ ma e wezụga nye Chineke (Onye Nsọ, Onye Dị Elu).

Ya mere, ihe ụfọdụ ndị mmadụ na-eme nke ịgba ili gburugburu, na ịrịọ ndị nọ n'ime ha maka nzọpụta, na ịrịọ ha arịrịọ ma hapụ Allah; bụ ịsọke n'ofufe, Ya mere, ọ dị mkpa ịkpachara anya maka nke a na ịdọ aka ná ntị megide ya; n'ihi na nke a so n'ụdị ihe ndị na-ejikọta Chineke na ihe ọzọ na-eme, nke bụ ife arụsị, nkume, na osisi ofufe ma ọ bụghị Chineke, Onye Dị Elu, Ọ bụ isokọ Chukwu nke e zitere Akwụkwọ nsọ ma zitekwara ndị ozi iji dọọ aka ná ntị megide ya na ịmachibido ya iwu.

Ihe ịgba àmà na Muhammad bụ onye ozi Chineke pụtara:

Irubere ya isi n'ihe ọ bụla o nyere n'iwu, ikwere ya n'ihe ọ bụla o kwuru, izere ihe niile ọ machibidoro na nke ọ dọrọ aka na ntị megide ya, nakwa na a gaghị efe Chineke ofufe ma ọ bụghị naanị n'ụzọ o si wepụta n'iwu, Onye Alakụba na-ekweta na Muhammad nwa Abdullah, onye agbụrụ Quraysh, onye Hashim: bụ Onye Ozi Chukwu (Onye Dị Ike na Onye Dị Ebube) zitere nye ihe okike niile; ma ndị mmụọ (Jinn) ma ụmụ mmadụ, Dị ka Onye Dị Elu sịrị:

﴿قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّي رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيۡكُمۡ جَمِيعًا...﴾

{Sị: O unu ndị mmadụ, n'ezie, abụ m onye ozi Chukwu zigaara unu niile...} [Surah Al-A'raf: 158].

Na Chukwu zitere ya iji kwusa okpukpe Ya na iduzi ihe niile e kere eke, Dịka Chukwu Onye Dị Elu sịrị:

﴿‌وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةٗ لِّلنَّاسِ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ28﴾

{Anyị eziteghị gị ma ọ bụghị ka ị bụrụ onye na-enye ndị mmadụ niile ozi ọma nakwa onye na-adọ aka ná ntị, ma ọtụtụ n'ime ndị mmadụ amaghị.} [Surah Saba: 28]. Ya na, dị ka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا رَحۡمَةٗ لِّلۡعَٰلَمِينَ 107﴾

{Anyị ezigaghị gị ma ọ bụghị dị ka ebere maka ụwa niile.} [Surah Al-Anbiyaa: 107].

Ihe ịgba àmà a na-achọ n'aka anyị bụ: na a gaghị ekwere na onye ozi Chineke (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) nwere ikike n'ọbụbụeze na ịchịkwa ụwa, ma ọ bụ ikike n'ofufe, Kama, ọ (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) bụ ohu a na-agaghị efe ofufe, bụrụkwa Onye Ozi a na-agaghị agọnahụ, O nweghịkwa ikike iweta uru ma ọ bụ ihe ọjọọ ọ bụla maka onwe ya ma ọ bụ maka onye ọzọ, ma e wezụga ihe Chukwu chọrọ, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌قُل لَّآ أَقُولُ لَكُمۡ عِندِي خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعۡلَمُ ٱلۡغَيۡبَ وَلَآ أَقُولُ لَكُمۡ إِنِّي مَلَكٌۖ إِنۡ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰٓ إِلَيَّ...﴾

{Kwuo sị: Anaghị m asị unu na akụ na ụba Chineke dị n'aka m, amaghịkwa m ihe zoro ezo, anaghịkwa m asị unu na m bụ mmụọ ozi. Ọ dịghị ihe m na-eso ma e wezụga ihe e kpugheere m...}

[Surah Al-An'am: 50].

Isiokwu nke Abụọ: Ihe Okwukwe pụtara na ogidi ya:

Okwukwe: Ọ bụ ikwere n'obi, ikwupụta site n'ire, yana ịrụ ọrụ site n'obi nakwa n'akụkụ ahụ niile; ọ na-aba ụba site n'irube isi, na-ebelata site na nnupụisi.

Ya mere, okwukwe bụ ihe a chọrọ maka izi ezi na nnabata nke ofufe, Dịka isokọ Chukwu na ekweghi ekwe na-eme ka ọrụ nrubeisi nile laa n'iyi, Ya mere, dịka Chineke anaghị anabata ekpere n'enweghị nsacha (wudu), Ọ naghị anabata ofufe n'enweghị okwukwe, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿وَمَن يَعۡمَلۡ مِنَ ٱلصَّٰلِحَٰتِ مِن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَأُوْلَٰٓئِكَ يَدۡخُلُونَ ٱلۡجَنَّةَ وَلَا يُظۡلَمُونَ نَقِيرٗا 124﴾

{Ma onye ọ bụla rụrụ ọrụ ọma, ma ọ bụ nwoke ma ọ bụ nwaanyị, ma ọ bụrụ na ọ bụ onye kwere ekwe n'ezie, ndị ahụ ga-abanye n'ogige ahụ, a gaghịkwa emegbu ha ọbụna n'obere ihe.}

[Surah An-Nisaa: 124].

O mekwara ka o doo anya na isokọ Chukwu na-eme ka ọrụ nile laa n'iyi, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị:

﴿وَلَقَدۡ أُوحِيَ إِلَيۡكَ وَإِلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكَ لَئِنۡ أَشۡرَكۡتَ لَيَحۡبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ 65﴾

{N'ezie, e kpugheere gị na ndị ahụ bịara tupu gị: Ma ọ bụrụ na ị jikọta Chineke na ihe ọzọ, ọrụ gị ga-abụrịrị ihe efu, ị ga-esokwa n'ime ndị na-efunahụ.}

[Surah Az-Zumar: 65].

Ogidi nke Okwukwe dị isii: ịkwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, na n'ụbọchị ikpe-azụ, na ihe a kara aka, ma ọ bụ ihe ọma ya ma ọ bụ ihe ọjọọ ya.

1) Inwe okwukwe na Chineke, Onye dị elu, na ọ gụnyere ihe atọ:

1- Inwe okwukwe n'ọbụbụeze Ya:

Ọ bụ ịdị n'otu nke Chukwu di elu n'ọrụ Ya; dị ka okike, inye ihe oriri, inye ndụ, na iweta ọnwụ, Ya mere, ọ dịghị onye kere ihe ma e wezụga Chukwu, ọ dịghịkwa onye na-enye ihe obibi ndụ ma e wezụga Chukwu, ọ dịghịkwa onye na-enye ndụ ma e wezụga Chukwu, ọ dịghịkwa onye na-eweta ọnwụ ma e wezụga Chukwu, ọ dịghịkwa onye na-ejikwa ụwa na eluigwe a ma e wezụga Ya, Onye dị nsọ na Onye dị elu karịsịa.

A maghịkwa na onye ọ bụla n'ime ihe e kere eke gọnahụrụ ọbụbụeze nke Chukwu, asọ dịrị Ya, belụsọ na ọ bụ onye mpako nke na-enweghị okwukwe n'ihe ọ na-ekwu, Dịka ihe mere Firaun, mgbe ọ gwara ndị ya:

﴿‌...أَنَا ‌رَبُّكُمُ ‌الْأَعْلَى﴾

{...A bụ m Onye Nwe unu kachasị elu} [Surah An-Naazi'aat: 24]، Mana nke ahụ esiteghị n'okwukwe, dịka Chukwu Onye Dị Elu sịrị gbasara Mozis, udo dịrị ya:

﴿‌قَالَ لَقَدۡ عَلِمۡتَ مَآ أَنزَلَ هَٰٓؤُلَآءِ إِلَّا رَبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ بَصَآئِرَ وَإِنِّي لَأَظُنُّكَ يَٰفِرۡعَوۡنُ مَثۡبُورٗا 102﴾

{O wee sị: N'ezie, ị maara na ọ dịghị onye zidaara ihe ndị a ma e wezuga Dinwenu eluigwe na ụwa dị ka ihe akaebe doro anya. Na n'ezie, O Fir'awn, a na m ahụ gị ka onye a ga-ebibi ebibi.} [Surah Al-Israa: 102]، Ya na, Chukwu Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا... ﴾

{Ha wee gọnarị ha, n'agbanyeghị na mkpụrụ obi ha kwenyesiri ike na ha, n'ihi ajọ omume na mpako...} [Surah An-Naml: 14].

N'ezie, ihe ndị a e kere eke ga-enwerịrị Onye kere ha, N'ihi na ọ gaghị ekwe omume ka ha mepụta onwe ha site n'onwe ha; N'ihi na ihe anaghị eke onwe ya, ọ gaghịkwa ekwe omume na ọ bụ ihe ọdịdị mere na mberede; N'ihi na ihe ọ bụla e mepụtara aghaghị inwe onye mepụtara ya, Ma n'ihi na ịdị adị ya n'usoro a dị ebube nakwa nhazi kwekọrọ ekwekọ na-egbochi ya ịbụ ihe ọdịdị mere na mberede, Ya mere, ọ ga-enwerịrị Onye kere ya, ma Ọ bụ Ya bụ Chukwu, Onye Nwe Ụwa Niile, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌أَمۡ خُلِقُواْ مِنۡ غَيۡرِ شَيۡءٍ أَمۡ هُمُ ٱلۡخَٰلِقُونَ 35 أَمۡ خَلَقُواْ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَۚ بَل لَّا يُوقِنُونَ 36﴾

{Ka ọ̀ bụ na e kere ha site n'efu, ka ọ̀ bụ ha bụ ndị okike? 35

Ka ọ bụ ha kere eluigwe na ụwa? Kama, ha enweghị nkwenye doro anya. 36}

[Surah At-Tur: 35-36].

N'ezie, ndị na-asọke kwenyere n'ọbụbụeze nke Chineke, Onye kachasị elu, n'agbanyeghị na ha na-asọke Ya n'ofufe, mana nke a emeghị ka ha bata n'Alakụba, Onye amụma, ka Chukwu gozie ya, nyekwa ya udo, lụsoro ha agha, ma weere ọbara ha na akụ na uba ha dị ka ihe kwadoro iwu; n'ihi na ha mere ịsọke n'ofufe, Ha wee fee ihe ndị ọzọ ofufe tinyere Ya; dị ka arụsị, nkume, ndị Mala'ika, na ihe ndị ọzọ.

2- Inwe okwukwe n'ọbụbụ Chukwu Ya n'ofufe:

Inwe okwukwe n'ọbụbụ Chukwu Ya, ya bụ: na ọ bụ naanị Ya bụ Onye kwesịrị ofufe n'eziokwu, o nweghị onye mmekọ, Ma (Al-Ilah) pụtara (Al-Ma'luh), ya bụ (Onye a na-efe) site n'ịhụnanya, inye nsọpụrụ, nakwa inwetulata onwe n'ala.

Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌وَإِلَٰهُكُمۡ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞۖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلرَّحۡمَٰنُ ٱلرَّحِيمُ 163﴾

{Chi unu bụ otu chi, ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya, Onye ebere, Onye na-enwe ebere} [Surah Albakara: 163].

Onye ọ bụla weere chi ọzọ tinyere Chineke, na-efe ya ma e wezụga Ya, mgbe ahụ ịbụ chi ya bụ ihe efu, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ هُوَ ٱلۡبَٰطِلُ وَأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ 62﴾

{Nke ahụ bụ n'ihi na Chukwu bụ Eziokwu, nakwa na ihe ha na-akpọku ma e wezụga Ya bụ ụgha, nakwa na Chukwu bụ Onye kachasị elu, Onye kachasị ukwuu} [Surah Al-Hajj: 62].

N'ihi nke a, ndị ozi (udo dịrị ha) malite na Nuh ruo na Muhammad (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) nọ na-akpọ ndị ha oku ikwere na Chukwu bụ Otu (Tauhid), na ife naanị Ya ofufe, ma hapụ ife ihe ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya, Chukwu dị elu akagbuola omume ndị na-efe arụsị nke iwere chi dị iche iche ha na-efe ofufe tinyere Chukwu (Onye dị nsọ, Onye kacha elu), na-achọ nkwado n'aka ha, ma na-achọkwa nzọpụta n'aka ha. Nke a bụ site n'ihe akaebe abụọ dabere n'ọgụgụ isi:

Nke mbụ: Na ọ dịghị ihe ọ bụla n'ime njirimara ịbụ chi dị n'ime chi ndị a ha weere, n'ihi na ha bụ ihe e kere eke, ha anaghị eke ihe, ha anaghị eweta uru nye ndị na-efe ha, ha anaghị achụpụrụ ha ihe ọjọọ, ha enweghịkwa ike ịchịkwa ndụ, ma ọ bụ ọnwụ, ma ọ bụ mbilite n'ọnwụ, Dịka Onye Dị Elu Sịrị:

﴿وَٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ ءَالِهَةٗ لَّا يَخۡلُقُونَ شَيۡـٔٗا وَهُمۡ يُخۡلَقُونَ وَلَا يَمۡلِكُونَ لِأَنفُسِهِمۡ ضَرّٗا وَلَا نَفۡعٗا وَلَا يَمۡلِكُونَ مَوۡتٗا وَلَا حَيَوٰةٗ وَلَا نُشُورٗا 3﴾

{Ma ha ewerela chi ndị ọzọ na-abụghị Ya, ndị na-enweghị ike ịke ihe ọ bụla, kama e kere ha eke, ha enweghịkwa ike iwetara onwe ha ọghọm ma ọ bụ uru, ha enweghịkwa ike ịchịkwa ọnwụ, ma ọ bụ ndụ, ma ọ bụ mbilite n'ọnwụ.} [Sọọdụ Al-Furqan: 3].

Nke abụọ: Na ndị na-asọke ndị a kwenyere na Chukwu dị elu bụ Onye kere ihe, na Onye na-achịkwa sọ naanị Ya, n'enweghị onye ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya, nke a na-eme ka ọ dị mkpa ka ha kwenye n'ịdị n'otu Ya n'ofufe, dị ka ha siri kwenye n'ịdị n'otu Ya n'ọbụbụeze, Dị ka Onye Dị Elu sịrị:

﴿قُل لِّمَنِ ٱلۡأَرۡضُ وَمَن فِيهَآ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ 84 سَيَقُولُونَ لِلَّهِۚ قُلۡ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ85 قُلۡ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ ٱلسَّبۡعِ وَرَبُّ ٱلۡعَرۡشِ ٱلۡعَظِيمِ 86 سَيَقُولُونَ لِلَّهِۚ قُلۡ أَفَلَا تَتَّقُونَ 87 قُلْ مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ يُجِيرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ 88 سَيَقُولُونَ لِلَّهِ قُلْ فَأَنَّى تُسْحَرُونَ 89﴾

{Sị: Nke onye ka ala na ndị nọ n'ime ya bụ, ọ bụrụ na unu maara? 84}

Ha ga-asị: Nke Chukwu. Sị: Ọ̀ bụ na unu agaghị echeta? 85

Sị: Ònye bụ Onyenwe eluigwe asaa, na Onyenwe Oche-eze dị ukwuu? 86

Ha ga-asị: Nke Chukwu. Sị: Ọ̀ bụ na unu agaghị atụ egwu? 87

Sị: Ònye ka ọbụbụeze ihe niile dị n'aka ya, Onye na-enye nchebe ma a naghị enye nchebe megide Ya, ma ọ bụrụ na unu maara? 88

Ha ga-asị: Nke Chukwu. Sị: Keduzi ka e si eduhie unu? 89} [Surah Al-Mu'minun: 84-89] Ya mere, ọ bụrụ na ha ekweta n'ịdị n'otu nke ọbụbụeze; ọ dị mkpa ka ha wepụta ofufe maka naanị Chukwu di elu, ma ghara isonyere Ya onye ọ bụla n'ofufe Ya.

3- Inwe okwukwe n'aha na njirimara:

Ya bụ: ịkwado ihe Chineke kwadoro maka onwe ya n'akwụkwọ ya, Ma ọ bụ onye ozi Chineke ﷺ kwadoro ya maka Ya na Sunnah ya; nke aha na njirimara, n'ụzọ kwesịrị ekwesị nye Chukwu dị elu, N'enweghị ịgbagọ ihe ọ pụtara, ma ọ bụ ịgọnarị ya, ma ọ bụ ịkọwa etu ọ dị, ma ọ bụ iji Ya tụnyere ihe ọzọ, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَاۖ وَذَرُواْ ٱلَّذِينَ يُلۡحِدُونَ فِيٓ أَسۡمَٰٓئِهِۦۚ سَيُجۡزَوۡنَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ 180﴾

{Ma aha nile kacha mma dịrị Chineke, ya mere, jirinụ ha na-akpọku Ya, ma hapụnụ ndị ahụ na-agbagọ n'aha Ya. A ga-akwụ ha ụgwọ ọrụ n'ihe ahụ ha na-arụ.} [Surah Al-A'raf: 180]، Ya na, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌...لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ﴾

{...Ọ dịghị ihe ọ bụla yiri Ya; Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-anụ ihe niile, Onye na-ahụ ihe niile.} [Surah Ash-Shura: 11].

Akụkụ Shirk dị atọ:

1- Shirk ukwu.

2- Obere ịsọke.

3- Shirk zoro ezo.

1- Nnukwu isokọ Chukwu:

Ụkpụrụ ya bụ: ime ka ihe ọzọ na-abụghị Chukwu na Chukwu hà nhata n'ime ihe ndị bụ njirimara pụrụ iche nke Chukwu, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌إِذۡ نُسَوِّيكُم بِرَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ 98﴾

{Mgbe anyị mere ka unu na Dinwenu nke ụwa niile hara nhata.} [Surah Ash-Shu'araa: 98].

Nke a gụnyere: inye ofufe onye ọzọ na-abụghị Chineke, Onye Kasị Elu, Ma ọ bụ iwepụta ụfọdụ n'ime ha nye onye ọzọ na-abụghị Ya, Onye dị nsọ; dịka ịrịọ arịrịọ, na ịrịọ maka nzọpụta, na ime nkwa, na igbu àjà, na ụdị ofufe ndị ọzọ.

Ma ọ bụ o gụnyere: iweere ihe Chineke (Onye Ebube na Onye Kasị Elu) machiri dị ka ihe iwu kwadoro, Ma ọ bụ ịmachibido ihe O kwere, Ma ọ bụ ịhapụ ihe Chukwu, Onye dị ebube ma dị ukwuu, manyere, Dị ka iwere ihe a maara nke ọma n'okpukpe na a machibidoro ya dị ka ihe ziri ezi; dị ka iwere ịkwa iko, ma ọ bụ mmanya na-egbu egbu, ma ọ bụ inupụrụ nne na nna isi, ma ọ bụ ego ọmụrụ nwa (Riba), ma ọ bụ ihe ndị ọzọ yiri nke ahụ ka ihe ziri ezi.

Ma ọ bụ ịmachibido ihe Chineke (Onye Ebube na Onye Kasị Elu) mere ka o kwere omume n'ime ihe ọma, Ma ọ bụ ịhapụ ihe Chineke manyere; Dịka ikwere na Ekpere abụghị iwu, ma ọ bụ na ibu ọnụ abụghị iwu, ma ọ bụ na Zakat abụghị iwu.

Nnukwu isokọ Chukwu na-eme ka ọrụ nile laa n'iyi, na-ebutekwa ịnọ n'ime ọkụ ruo mgbe ebighị ebi maka onye nwụrụ na ya, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌...وَلَوۡ أَشۡرَكُواْ لَحَبِطَ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ﴾

{...Ma ọ bụrụ na ha tinyere onye òtú na Chineke, ọrụ ha nile gaara abụla ihe efu.}

[Surah Al-An'am: 88].

Ma na onye ọ bụla nwụrụ na ya; Chukwu agaghị agbaghara ya, ma a machibidoro ya Paradaịs iwu, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ...﴾

{N'ezie, Chineke anaghị agbaghara ka e tinyere Ya onye mmekọ, ma Ọ na-agbaghara ihe ọzọ ma e wezụga nke ahụ nye onye Ọ chọrọ...} [Surah An-Nisaa: 48]، Ya na, Chukwu Onye Dị Elu Sịrị:

﴿...إِنَّهُۥ مَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدۡ حَرَّمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ ٱلۡجَنَّةَ وَمَأۡوَىٰهُ ٱلنَّارُ...﴾

{N'ezie, onye ọbụla na-esonyere Chukwu na ihe ọzọ, Chukwu amachibidola ya ogige, ma ebe obibi ya bụ ọkụ...} [Surah Al-Maa'idah: 72].

2- Obere Ịsọke:

Ọ bụ ihe ederede kpọrọ ịsọke, mana o rughị ọkwa Nnukwu Ịsọke, nke a ka a na-akpọ obere ịsọke; Dị ka ịṅụ iyi n'ihe ọ bụla na-abụghị Chineke Onye kachasị elu; Dị ka ịṅụ iyi na Ka'aba, na ndị amụma, na ntụkwasị obi, na ndụ onye ọ bụla, na ihe ndị yiri ya, Dịka ọ sịrị ﷺ:

«مَنْ حَلَفَ بِغَيرِ اللهِ فَقَدْ كَفَرَ أَو أَشرَكَ».

«Onye ọ bụla ṅụrụ iyi n'ihe ọ bụla na-abụghị Chineke, n'ezie ọ gọnahụrụ Chineke ma ọ bụ meela ịsọke.»².

Ọ nwekwara ike ịbụ nnukwu dabere na ihe dị n'ime obi onye nwe ya, Ma ọ bụrụ na ọ dị n'obi onye na-aṅụ iyi n'Onye Amụma ma ọ bụ Sheikh onye a na ọ dị ka Chineke, ma ọ bụ na a na-akpọku ya na-abụghị Chineke, ma ọ bụ na ọ na-achịkwa eluigwe na ụwa; n'ezie ọ ga-abụ Nnukwu Ịsọke, Ma ọ bụrụ na onye ṅụrụ iyi n'ihe ọ bụla na-abụghị Chineke ebughị ebumnuche a n'obi, kama o si n'ọnụ ya pụta n'enweghị ebumnuche a, n'ihi na ọ mara ya ahụ; ọ bụ obere ịsọke, Nke a na-eme nke ukwuu n'akụkụ ụfọdụ, ya mere ihe iwu kwadoro bụ ịkpachara anya maka nke ahụ, na ịdọ aka ná ntị megide ya, iji chekwaa nkwenye n'otu Chineke na ichedo ya.

3- Ịsọke ezoro ezo:

Ọ bụ ihe na-adị n'ime obi nke bụ ihu abụọ; Dịka onye na-ekpe ekpere ma ọ bụ na-agụ ihe iji gosi ndị mmadụ, ma ọ bụ na-eto Chineke ka ha wee too ya, ma ọ bụ na-enye onyinye ka ha wee jaa ya mma, Nke a na-eme ka ọrụ ahụ o mere iji gosi onwe ya bụrụ ihe efu, ma ọ bụghị ọrụ ndị ọzọ nile nke o ji ezi obi mee maka Chukwu dị elu.

Ọ sịrị ﷺ:

«الشِّرْكُ فِي هَذِهِ الْأُمَّةِ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلَةِ السَّودَاءِ عَلَى الصَّفَاةِ السَّودَاءِ فِي ظُلْمَةِ اللَّيْلِ، وَكَفَّارَتُهُ أَنْ يَقُولَ: "اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أُشْرِكَ بِكَ شَيْئًا وَأَنَا أَعْلَمُ، وَأَسْتَغْفِرُكَ مِنَ الذَّنْبِ الَّذِي لَا أَعْلَمُ"».

​«Ịsọke n'ime mba a zoro ezo karịa ije ndanda ojii n'elu nkume ojii n'ime ọchịchịrị abalị, ma mkpuchi mmehie ya bụ ịsị: "O Chineke, n'ezie a na m arịọ nchebe Gị pụọ n'ime ịsọke n'ebe Ị nọ n'ihe ọ bụla mgbe m maara, ma a na m arịọkwa mgbaghara Gị maka mmehie ahụ nke m na-amaghị."»³.

Ụdị ekweghị ekwe:

Ụdị nke mbụ: Nnukwu ekweghị ekwe:

Ọ bụ ya na-ebute ịnọ ebighị ebi n'ime ọkụ mmụọ, ọ dịkwa ụdị ise:

1- Ekweghị ekwe nke ịgọnarị:

Ọ bụ ịkwere na ndị ozi tụrụ ụgha, Nke a dị ole na ole n'ime ndị na-ekweghị ekwe; n'ihi na Chukwu kwadoro ndị ozi Ya site na ihe akaebe doro anya, N'ezie, ọnọdụ ndị a na-agọnahụ eziokwu dị ka etu Chukwu siri kọwaa ha:

﴿‌وَجَحَدُوا ‌بِهَا ‌وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا...﴾

{...Ma ha gọnarịrị ya, n'agbanyeghị na mkpụrụ obi ha kwenyesiri ike na ya, n'ihi ajọ omume na mpako...} [Surah Annahl: 14].

2- Ekweghị ekwe nke ịjụ na mpako:

Nke a dịka ịjụ okwukwe nke Ekwensu, n'ihi na ọ gọnarịghị iwu Chukwu, ọ jụghịkwa ya, kama o megidere ya site n'ịjụ irube isi na ịnya isi, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿وَإِذۡ قُلۡنَا لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ ٱسۡجُدُواْ لِأٓدَمَ فَسَجَدُوٓاْ إِلَّآ إِبۡلِيسَ أَبَىٰ وَٱسۡتَكۡبَرَ وَكَانَ مِنَ ٱلۡكَٰفِرِينَ 34﴾

{Na mgbe Anyị gwara ndị mmụọ ozi sị: Kpọọnụ isi ala nye Adam, ha wee kpọọ isi ala, belu sọ Ekwensu. Ọ jụrụ ma nyaa isi, o wee bụrụ otu n'ime ndị na-ekwetaghị.} [Surah Albakara: 34].

3- Ekweghị ekwe nke ịgbakụta azụ:

Nke a bụ site n'iwezụga ntị ya na mkpụrụ obi ya n'ịgbaso eziokwu, ya mere ọ naghị elebara ya anya, ọ naghịkwa etinye uche na ya, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّن ذُكِّرَ بِـَٔايَٰتِ رَبِّهِۦ ثُمَّ أَعۡرَضَ عَنۡهَآۚ إِنَّا مِنَ ٱلۡمُجۡرِمِينَ مُنتَقِمُونَ22﴾

{Ma ònye ka bụ onye ajọ omume karịa onye e chetaara ihe ịrịba ama nke Onyenwe ya, mgbe ahụ o chigharịrị anya pụọ na ha? N'ezie, Anyị ga-abọ ọbọ n'ahụ ndị mmehie.} [Surah As-Sajdah: 22].

Ma maka nleghara anya n'akụkụ ụfọdụ; ọ bụ ajọ omume (Fisq), ọ bụghị ekweghị ekwe (Kufr); dị ka onye na-eleghara ịmụ ụfọdụ n'ime ihe ndị iwu kwadoro n'okpukpe anya; site na iwu gbasara ibu ọnụ ma ọ bụ njem nsọ (Hajj), nakwa ihe ndị dị otú ahụ.

4- Nkwenyeghị nke obi abụọ:

Ya bụ na ọ na-ala azụ, ọ dịghị ejide eziokwu n'aka kpamkpam, kama ọ na-enwe obi abụọ na ya, dịka n'okwu Onye Dị Elu:

﴿وَدَخَلَ جَنَّتَهُ وَهُوَ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ قَالَ مَا أَظُنُّ أَنْ تَبِيدَ هَذِهِ أَبَدًا 35 وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَلَئِنْ رُدِدْتُ إِلَى رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيْرًا مِنْهَا مُنْقَلَبًا 36﴾

{Ọ wee banye n'ogige ya, ebe ọ na-emegbu onwe ya, ọ sịrị: Echeghị m na nke a ga-ala n'iyi mgbe ebighị ebi 35

Echeghịkwa m na Oge ahụ ga-abịa, ma ọ bụrụ n'ezie na e weghachiri m n'ebe Dinwenu m nọ, n'ezie, aga m ahụ ebe nlọghachi dị mma karịa ya 36}

[Surah Al-Kahf: 35-36].

5- Ekweghị ekwe nke ihu abụọ:

Ọ bụ igosi okwukwe n'ire ya, na izobe ịgọnarị n'ime obi ya, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَبِٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَمَا هُم بِمُؤۡمِنِينَ 8﴾

{Ma n'ime ndị mmadụ, e nwere ndị na-ekwu: Anyị kwere na Chukwu na ụbọchị ikpeazụ, mana ha abụghị ndị kwere ekwe.} [Surah Albakara: 8].

Ihe ndị a bụ ụdị nnukwu ekweghị ekwe (Kufr) nke na-ewepụ mmadụ n'okpukpe.

Ụdị nke abụọ: Obere ekweghị ekwe:

Ụdị a adịghị ebute ịnọ ebighị ebi n'ime ọkụ mmụọ, Nke a bụ ihe pụtara n'ime Akwụkwọ Nsọ (Qur'an) na Sunnah nke a kpọrọ ịjụ okwukwe (Kufr) nke a na-ejighị 'Alif' na 'Lam' mee ka ọ bụrụ ihe a kapịrị ọnụ, kama ọ pụtara n'ụdị na-enweghị akara njirimara (nakirah), Ihe atụ ya dị ọtụtụ, ụfọdụ n'ime ha bụ: Akụkọ Abu Hurairah, ka Allah nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ, o kwuru sị: Onye ozi Allah ﷺ kwuru sị:

«اثْنَتَانِ فِي النَّاسِ هُمَا بِهِمْ كُفْرٌ: الطَّعْنُ فِي النَّسَبِ، وَالنِّيَاحَةُ عَلَى المَيِّتِ».

«Ihe abụọ dị n'ime ndị mmadụ, ha abụọ bụ ekweghị ekwe: ikwutọ agbụrụ, na ịkwa akwa arịrị maka onye nwụrụ anwụ.»⁴

2) Ịkwere na ndị mmụọ ozi:

Ha bụ ụwa ihe e kere eke a na-adịghị ahụ anya, Chukwu -Onye kachasị elu- kere ha site na ìhè, Ha bụ ndị na-efe Chukwu di elu ofufe, Ha enweghị ihe ọ bụla n'ime njirimara nke Ịbụ Onye Nwe (Chukwu) na Ịbụ Chineke, Ha anaghị enupụrụ Chukwu isi n'ihe O nyere ha n'iwu, Ha na-emekwa ihe e nyere ha n'iwu, Ha dị ọtụtụ, ọ dịghị onye nwere ike ịgụta ha ma e wezuga Chukwu dị elu.

Ịkwere na ndị mmụọ ozi gụnyere ihe anọ:

1- Inwe okwukwe na ịdị adị ha.

2- Ịkwere na ndị anyị maara aha ha n'ime ha; dị ka: Jibril, na Mikail, na Israfil, na ndị ọzọ. Ma onye anyị na-amaghị aha ya, anyị kwenyere na ya n'ozuzu ya.

3- Inwe okwukwe n'ihe anyị matara banyere njirimara ha, nke e kwuru n'ime Akwụkwọ Nsọ na Sunnah; Dịka ọdịdị Jibril, Onye Amụma ﷺ kọrọ na ọ hụrụ ya n'ọdịdị nke Chukwu di elu kere ya na ya, na o nwekwara nku narị isii, nke kpuchiri mbara igwe.

4- Ikweta n'ihe anyị maara banyere ọrụ ha; dị ka nsọpụrụ ha na-enye Chukwu, Onye dị elu, na ife Ya ofufe n'abalị na n'ehihie n'enweghị ike ọgwụgwụ ma ọ bụ ịda mba.

Dịka ọmụmaatụ: Jibril: Onye ntụkwasị obi na mkpughe.

Na Israfil: onye e nyere ọrụ ịfụ opi.

Na mmụọ ozi nke ọnwụ: bụ onye e kenyere ọrụ ịwepụ mkpụrụ obi n'oge ọnwụ.

Na Malik: onye nche ọkụ ahụ. Na Ridwan: onye nche Aljanna, na ndị ọzọ.

3) Ịkwere n'Akwụkwọ:

Ma ihe e bu n'obi maka Akwụkwọ: ha bụ Akwụkwọ nsọ nke eluigwe nke Chukwu zitere ndị ozi Ya, Nduzi maka ụmụ mmadụ na ebere dịịrị ha, ka ha wee nweta anụrị n'ụwa a na n'Ụwa Nke Ọzọ.

Ịkwere n'akwụkwọ gụnyere ihe anọ:

1- Inwe okwukwe na e si n'aka Chukwu zidata ha n'eziokwu.

2- Inwe okwukwe n'ihe anyị maara aha ya n'ime ha; dị ka Kor'an nke e zitere nye Muhammad (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya), Na Tora nke e kpughere Moses, udo dịrị ya, Na Oziọma (Injeel) nke e zitere Isa (udo dịrị ya), Na Zabur ahụ nke e nyere Dawud (ka udo dịrị ya).

Ma banyere nke anyị na-amaghị aha ya; anyị kwenyere na ya n'ozuzu ya.

3- Ikwere n'akụkọ ha; dị ka akụkọ nke Kor'an, nakwa akụkọ ndị a na-agbagọghị sitere n'Akwụkwọ Nsọ ndị gara aga.

4- Ime ihe kwekọrọ n'iwu ndị a na-akagbughị n'ime ha, inwe afọ ojuju, na inyefe onwe n'okpuru ya, ma anyị ghọtara amamihe ya ma ọ bụ na anyị aghọtaghị ya. A kagburu akwụkwọ niile bu ya ụzọ site na Qur'an Dị Ukwuu, N'ihi ya, amachibidoro ịgbaso iwu ọ bụla n'ime iwu dị n'akwụkwọ ndị bu ya ụzọ, ma e wezụga nke ziri ezi n'ime ha, nke Qur'an Dị Ebube ma ọ bụ Sunnah nke Onye Ozi kwadoro.

4) Ịkwere na ndị ozi (udo dịrị ha):

Ndị ozi: bụ ụdị ọtụtụ nke onye ozi; ọ bụ onye n'ime ụmụ mmadụ nke e nyere mkpughe Iwu, ma e nye ya iwu izisa ya, Onye mbụ n'ime ha bụ Nuh (udo dịrị ya), ma onye ikpeazụ n'ime ha bụ Muhammad (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya), Ma ha bụ ndị mmadụ e kere eke, Ha enweghị ihe ọ bụla n'ime njirimara nke Ịbụ Onye Nwe na Ịbụ Chukwu.

Ịkwere na ndị ozi gụnyere:

1- Ikwere na ozi ha bụ eziokwu si n'aka Chukwu, Onye ọ bụla gọnahụrụ ozi nke otu onye n'ime ha, n'ezie ọ gọnahụla ha niile.

2- Ịkwere na ndị anyị maara aha ha n'ime ha site n'aha ha, dị ka: Muhammad, Ibrahim, Musa, Isa, na Nuhu (udo dịrị ha). Ha bụ ndị nwere mkpebi siri ike n'ime ndị Ozi.

Ma ndị anyị amaghị aha ha n'ime ha; anyị kwere na ha n'ozuzu ya, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌وَلَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا رُسُلٗا مِّن قَبۡلِكَ مِنۡهُم مَّن قَصَصۡنَا عَلَيۡكَ وَمِنۡهُم مَّن لَّمۡ نَقۡصُصۡ عَلَيۡكَ...﴾

{N'ezie, Anyị zitere ndị ozi tupu gị, n'ime ha bụ ndị Anyị kọọrọ gị akụkọ ha, ma n'ime ha bụ ndị Anyị na-akọghịrị gị akụkọ ha...} [Surah Ghafir: 78].

3- Ikwenye n'ihe ziri ezi sitere n'aka ha, udo dịrị ha, n'ime akụkọ ha.

4- Ime ihe kwekọrọ n'iwu (Shari'ah) nke onye e zitere anyị n'ime ha, onye bụ onye ikpeazụ n'ime ha, Muhammad (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya).

5) Ịkwere n'ụbọchị ikpeazụ:

Ọ bụ ụbọchị mbilite n'ọnwụ, nke a ga-akpọlite ndị mmadụ na ya maka ikpe ikpe na nkwụghachị ụgwọ, A kpọkwara ya nke ahụ n'ihi na ọ dịghị ụbọchị mgbe ọ gasịrị, ebe ndị otu ogige ahụ ga-anọgide n'ebe obibi ha, ndị otu ọkụ ahụkwa anọgide n'ebe obibi ha.

Ịkwere n'ụbọchị ikpe-azụ gụnyere ihe atọ:

A- Ikwere na mbilite n'ọnwụ:

Ọ bụ ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ mgbe a ga-afụ opi nke ugboro abụọ, Ndị mmadụ ga-eguzo n'ihu Dinwenu nke ụwa niile, n'ụkwụ ọtọ n'eyighị akpụkpọ ụkwụ, gbaa ọtọ n'enweghị ihe mkpuchi, n'ebighị ha úgwù n'abụghị ndị e biri úgwù, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ ‌وَعْدًا ‌عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ 104﴾

{Dị ka Anyị siri malite okike nke mbụ, Anyị ga-eweghachi ya. Ọ bụ nkwa dịịrị Anyị. N'ezie, Anyị ga-eme ya.} [Surah Al-Anbiyaa: 104].

B- Ịkwere na ikpe na ụgwọ ọrụ:

Ebe a na-ekpe ohu ikpe maka omume ya, ma kwụọ ya ụgwọ ọrụ n'ihi ya, Onye kachasị elu kwuru, sị:

﴿إِنَّ إِلَيۡنَآ إِيَابَهُمۡ 25 ثُمَّ إِنَّ عَلَيۡنَا حِسَابَهُم 26﴾

{N'ezie, n'ebe Anyị nọ ka nloghachi ha dị 25

"Mgbe ahụ, n'ezie, ịgụkọta ha dịịrị Anyị26."

[Surah Al-Ghashiyah: 25-26].

C- Ịkwere na Paradaịs na Ọkụ:

Na ha abụọ bụ ebe njedebe ebighị ebi nke ihe niile e kere eke; Ya mere, ogige ahụ bụ ebe obibi nke obi ụtọ nke Chukwu, Onye dị elu kwadebere maka ndị kwenyere bụ ndị na-atụ egwu Ya, nakwa ndị rubere isi nye Chukwu na onye ozi Ya ﷺ, N'ime ya, e nwere ihe anya ọ bụla na-ahụbeghị, ntị ọ bụla na-anụbeghị, nakwa ihe na-abatabeghị n'obi mmadụ ọ bụla.

Mana maka ọkụ ahụ; Ya mere ọ bụ ebe obibi nke ntaramahụhụ, Nke Chukwu dị elu kwadoro maka ndị na-ekweghị ekwe, ndị ahụ na-ekweghị na Chukwu, nupụkwaara ndị ozi Ya isi. N'ime ya, e nwere ụdị ahụhụ na ntaramahụhụ dị iche iche nke na-agaghị abata mmadụ n'echiche.

6) Ịkwere n'akara aka, ma ọ bụ ihe ọma ya ma ọ bụ ihe ọjọọ ya:

Ya na, ihe e bu n'obi n'akara aka: Ihe Chukwu, Onye dị ike ma dị ebube, kara aka banyere ihe ga-eme, dị ka ihe ọmụma Ya siri buru ụzọ, nakwa dị ka amamihe Ya siri kwado.

Ịkwere n'ihe Chineke kara aka gụnyere ihe anọ:

1- Mmata: Nke a bụ inwe okwukwe na mmata nke Chineke, Onye dị elu, nakwa na Ọ maara ihe gara aga na ihe ga-abịanụ nakwa etu ọ ga-esi dị, n'ozuzu ya nakwa n'uju ya, kamgbe ebighị ebi ruo mgbe ebighị ebi. Ọ bụkwa Ya bụ Onye maara, otuto dịrị Ya, ihe na-adịbeghị, ma a sị na ọ dị, otu ọ ga-adị, Dịka Chukwu Onye dị nsọ Sịrị:

﴿‌وَلَوۡ رُدُّواْ لَعَادُواْ لِمَا نُهُواْ عَنۡهُ ...﴾

{Ma ọ bụrụ na e weghachiri ha, ha gaara alaghachi n'ihe a machibidoro ha..."

[Surah Al-An'am: 28].

2- Ịde ihe: Ọ bụ na Chukwu, Onye dị elu karịsịa, dere akara aka nke ihe niile ruo n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, Dị ka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị:

﴿أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِنَّ ذَٰلِكَ فِي كِتَٰبٍۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٞ 70﴾

{Ọ bụ na ị maghị na Chukwu maara ihe niile dị n'eluigwe na n'ụwa? N'ezie, nke ahụ dị n'ime akwụkwọ. N'ezie, nke ahụ dị mfe maka Chukwu.}

[Surah Al-Hajj: 70].

3- Uche: Nke a bụ inwe okwukwe na ọ nweghị ihe na-eme n'ụwa a ma e wezụga ihe Chukwu, Onye dị ike na Onye dị ebube, chọrọ, Chukwu Onye Dị Elu Sịrị:

﴿وَرَبُّكَ يَخۡلُقُ مَا يَشَآءُ وَيَخۡتَارُ ...﴾

{Onye Nwe gị na-eke ihe Ọ chọrọ, ma Ọ na-ahọrọ...} [Surah Al-Qasas: 68]. Ma mmadụ nwere ọchịchọ nke na-adịghị apụ n'ihe Chineke chọrọ, dịka Chukwu Onye Dị Elu sịrị:

﴿وَمَا تَشَآءُونَ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ﴾

{Ma unu agaghị achọ ihe ọ bụla ma e wezụga na Chineke, Dinwenu nke ụwa niile, chọrọ.}

[Sọọdụ At-Takwir: 29].

4- Okike: Ọ bụ inwe okwukwe na Chukwu, Onye dị ike ma dị ebube, kere ihe niile e kere eke, na ọrụ ha na omume ha, ma ọ bụ ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ, Onye Dị Elu Sịrị:

﴿ٱللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَيۡءٖۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ وَكِيلٞ 62﴾

{Chukwu bụ Onye kere ihe niile; Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-ahụ maka ihe niile.} [Surah Az-Zumar: 62].

A chịkọtara ọkwa ndị a n'ime amaokwu uri a:

Ọmụma, ndekọ Onyenwe anyị, na uche Ya *** nakwa okike Ya, nke bụ iwepụta ihe n'adị na ịkpụzi ya.

Isiokwu nke atọ: Ime ihe ọma:

Ime Ihe Ọma (Ihsan): Ọ bụ otu ogidi; I feere Chineke ofufe dị ka a ga-asị na ị na-ahụ Ya, n'ihi na ọ bụrụ na ị naghị ahụ Ya, n'ezie Ọ na-ahụ gị.

Nke pụtara: na mmadụ na-eme ihe ofufe Chineke nyere ya n'iwu, dị ka a ga-asị na ọ na-eguzo n'ihu Chineke, Onye dị ebube ma dịkwa ukwuu, Nke a na-achọ inwe egwu zuru okè na ịlaghachikwute Ya, Onye dị ọcha. Ọ na-achọkwa ime ofufe n'ụzọ kwekọrọ na usoro (Sunnah) nke Onye Ozi (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya).

Ime ihe ọma dị n'ọkwa abụọ, ma ndị na-eme ya nọ n'ọnọdụ abụọ:

Ọkwa nke mbụ: ọkwa nke nleba anya, nakwa ọ bụ nke kachasị elu n'ime ha abụọ, Ọ bụ mmadụ ịrụ ọrụ dị ka a ga-asị na ọ na-ahụ Chineke, Onye dị ike ma dị ebube, n'obi ya, ka obi wee nweta ìhè site n'okwukwe, ruo mgbe ihe a na-adịghi ahụ anya ga-aghọ dị ka ihe anya na-ahụ anya.

Ọkwa nke abụọ: Ọkwa nke Ịdị Ọcha n'Obi (Ikhlas) na Ịmụrụ Anya (Muraqaba), Nke a bụ ka ohu na-agbalị iji hụ na ọ na-echeta na Chineke na-ahụ ya ma Ọ maara banyere ya, ọ bụrụ na o tinye nke a n'obi ya, mgbe ahụ o nwere ịdị ọcha n'obi nye Chukwu di elu.

Isiokwu nke anọ: Nchịkọta dị mkpirikpi nke ntọala ndị Ahlus-Sunnah wal-Jama'ah:

Nke mbụ: Ịgbaso ihe dị n'Akwụkwọ Nsọ nakwa na Sunnah n'ime nakwa n'èzí, Nakwa ịghara ibute okwu onye ọ bụla n'ime ndị mmadụ ụzọ karịa okwu Chineke (Onye Dị Elu ma Dị Ebube) na okwu onye ozi Ya, ka Chukwu gozie ya, nyekwa ya udo.

Nke abụọ: Ịdị ọcha nke obi ha na ire ha n'ebe ndị na-eso ụzọ Onye ozi Allah (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ nọ, Ha kwenyere na Kalifa mgbe Onye Ozi Chukwu (Chukwu gozie ya, nyekwa ya udo) gachara bụ: Abu Bakr, emesia Umar, emesia Uthman, emesia Ali (ka Chukwu nwee afọ ojuju n'ebe ha nọ niile).

Nke atọ: Ịhụ ezinụlọ Onye ozi Chineke (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ n'anya, nakwa ịkwado ha, na ezinụlọ ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ: karịsịa ndị ezi omume n'ime ha.

Nke anọ: Ịghara inupụ isi megide ndị ndú na ndị ọchịchị, ọbụlagodi ma ha na-emegbu mmadụ, A na-ekpekwara ha ekpere maka ezi omume na ezi ahụike, A naghịkwa ekpe ekpere ọjọọ megide ha. Na irubere ha isi, nke so n'irubere Chineke (Onye Dị Elu ma Dị Ebube) isi, bụ ihe a manyere amanye, ọ gwụla ma ha nyere n'iwu ka e mee mmehie, Ma ọ bụrụ na ha enye iwu ime mmehie; n'ezịe, a gaghị erubere ha isi na ya, Ma nrubeisi nye ha n'ihe ọma ga-anọgide n'ihe ndị ọzọ.

Nke Ise: Ikwere na ọrụ ebube (Karamat) nke ndị nsọ (Awliya); Ọ bụ ihe Chineke na-eme ka ọ pụta ìhè site n'aka ha, nke bụ ọrụ ebube na ihe ndị pụrụ iche.

Nke Isii: Ha anaghị akpọ ndị Qiblah ndị na-ekweghị ekwe naanị n'ihi ime mmehie nakwa nnukwu mmehie, Dị ka ndị Khawarij na-eme ya, Kama, ịbụ ụmụnna n'okwukwe kwụsiri ike n'agbanyeghị mmehie, Ha na-ekwukwa gbasara onye mmehie sị: Ọ bụ onye kwere ekwe site n'okwukwe ya, bụrụkwa onye ajọ omume site na nnukwu mmehie ya.

Isi nke Abụọ: Ihe ndị metụtara ofufe

Isiokwu nke mbụ: Ịdị ọcha:

Ịdị ọcha (Tahara) n'asụsụ: Ịdị ọcha na ịnọpụ iche pụọ n'unyi na ihe ruru arụ nke a na-ahụ anya na nke ime mmụọ.

Na shari'a: Iwepụ ọnọdụ adịghị ọcha (hadath) na iwepụ unyi (najasa). Na ịdị ọcha bụ igodo nke ekpere, Ya mere, ịmụta ya bụ otu n'ime ihe kachasị ukwuu n'ihe ndị dị mkpa nke okpukpe, nke onye Alakụba ọ bụla aghaghị ịmụta nakwa ilebara ya anya.

Nke mbụ: Nkewa nke mmiri:

1- Ihe dị ọcha; o ziri ezi iji ya mee ịdị ọcha, Ma ọ bụ na ọ ka dị n'otú e si kee ya; Dị ka mmiri ozuzo, ma ọ bụ mmiri osimiri, ma ọ bụ mmiri oké osimiri, Ma ọ bụ ihe dị ọcha gwakọtara ya, ma ọ dakarịghị ya, ọ napụghịkwa ya aha ya.

2- Ihe ruru unyi (najasah); iwu ahapụghị iji ya mee ihe, Ọ naghị ewepụ adịghị ọcha, Ọ naghịkwa ewepụ unyi, Ọ bụ ihe agba ya, ma ọ bụ isi ya, ma ọ bụ ụtọ ya gbanwere site n'ihe adịghị ọcha.

Nke abụọ: Ihe adịghị ọcha:

Ihe rụrụ arụ (Najasah): Ọ bụ unyi pụrụ iche, Ụdị ya na-egbochi ekpere; Dị ka mamịrị, nsị, ọbara na ihe ndị ọzọ, ha nwere ike ịdị n'ahụ, n'ala (ma ọbụ ebe a na-anọ), nakwa n'uwe.

Na mmalite nke ihe niile bụ: ịnye ikike na ịdị ọcha, Onye ọbụla kwuru na otu ihe adịghị ọcha, ọ dịịrị ya iweta ihe akaebe. Ihe ndị a esoghị n'ihe ruru unyi (najasah): asụsụ (ma ọ bụ agbụ), ọsụsọ mmadụ, na ọsụsọ ịnyịnya ibu, kama ha dị ọcha ọbụlagodị na ha na-asọ oyi. ,Ihe ọ bụla ruru unyi (najasah) bụ ihe unyi, mana ọ bụghị n'ụzọ nke ọzọ.

Na ihe adịghị ọcha (Najasah) dị n'ọkwa atọ:

Nke mbụ: Adịghị ọcha siri ike;

Dịka: Ihe ruru unyi (najasah) nke ihe nkịta rachara n'ime ya, Ụzọ e si eme ka ọ dị ọcha bụ: a ga-asa ya ugboro asaa, a ga-eji aja saa nke mbụ n'ime ha.

Nke abụọ: Ihe adịghị ọcha dị mfe:

Dị ka mmamịrị nwatakịrị nwoke na-aṅụ ara, ma ọ bụrụ na ọ metụ ákwà ma ọ bụ ihe yiri ya. Ụzọ e si eme ka ọ dị ọcha: A ga-efesa mmiri n'elu ya ruo mgbe o kpuchiri ya, ọ dịghịkwa mkpa ịhịcha ya ma ọ bụ ịfịkọ ya.

Nke atọ: Najasah (Ihe adịghị ọcha) dị n'etiti:

Dịka mmamịrị mmadụ na nsị ya, na ọtụtụ ihe ndị ruru unyi (najasah), ma ọ bụrụ na ha adaa n'ala, ma ọ bụ n'akwa, na ihe ndị yiri ha. Ụzọ e si eme ka ọ dị ọcha: Site n'ikpochapụ unyi ahụ ma ọ bụrụ na o nwere ahụ a na-ahụ anya, na ịsacha ebe unyi ahụ metọrọ site n'iji mmiri ma ọ bụ ihe mkpocha ndị ọzọ.

Na n'ime ihe e gosipụtara ihe akaebe gbasara adịghị ọcha ha:

1- Mmamịrị mmadụ na nsị ya.

2- Madhiy na Wadiy⁵.

3- Nsị anụ a naghị eri anụ ya.

4- Ọbara nsọ nwanyị (Hayd) na nke ọmụgwọ (Nifas).

5- Mmiri ọnụ nkịta.

6- Anụ nwụrụ anwụ, a na-ewepụkwa na ya:

a- Mgbe mmadụ nwụrụ.

b- Azụ na igurube nwụrụ anwụ.

J- Ihe nwụrụ anwụ nke na-enweghị ọbara na-asọ asọ; dịka ijiji, ndanda, aṅụ, na ihe ndị ọzọ yiri nke ahụ.

d- Ọkpụkpụ anụmanụ nwụrụ anwụ, mpi ya, mbọ ya, ajị ya, na ábụ́bà ya.

Ụzọ e si asacha ihe adịghị ọcha (najasa) bụ:

1- Site na mmiri, nke bụ isi n'ikpochapụ unyi (najasat), e kwesịghị ịhapụ ya gaa n'ihe ọzọ.

2- Ihe Iwu Sharia kwuru gbasara ụzọ e si eme ka ihe ndị na-adịghị ọcha ma ọ bụ ihe ndị metọrọ emetọ dị ọcha:

A- Akpụkpọ anụ nwụrụ anwụ na-adị ọcha site n'ịcha ya.

B- Ime ka arịa dị ọcha ma ọ bụrụ na nkịta arachaa n'ime ya; a ga-asa ya ugboro asaa; nke mbụ n'ime ha ga-abụ n'iji ájá.

C- Ime ka ákwà dị ọcha ma ọ bụrụ na ọbara ịhụ nsọ emetụ ya; ...a ga-akpụcha ya, emesịa, e jiri mkpịsị aka gbuo ya n'ime mmiri, mgbe ahụ, a wụsa ya mmiri. Ma ọ bụrụ na akara ya fọdụrụ mgbe nke ahụ gasịrị, ọ dịghị njọ.

d- Ime ka nsọtụ ákwà nwanyị dị ọcha; site n'ala dị ọcha nke na-esote ya.

E- Ime ka ákwà dị ọcha pụọ na mmamịrị nwatakịrị nwoke na-aṅụ ara; site n'ịfụsa ya mmiri, nakwa ịsa ya pụọ na mmamịrị nwatakịrị nwanyị.

w- Ime ka uwe dị ọcha pụọ na Madhi; site n'ịfesa mmiri n'ebe ahụ.

z- Ime ka okpuru akpụkpọ ụkwụ dị ọcha; site n'ịhịcha ya n'ala dị ọcha.

h- Ime ka ala dị ọcha pụọ n'unyi; site n'ịwụsa otu ịwụ mmiri n'ebe ahụ, ma ọ bụ ịhapụ ya ruo mgbe ọ ga-akpọ nkụ site n'anwụ ma ọ bụ ikuku. Ọ bụrụ na akara unyi ahụ apụọ, ọ dịla ọcha.

Nke atọ: Ihe iwu machibidoro onye na-adịghị ọcha ime:

Ihe ndị a machiri onye nọ n'ọnọdụ obere ma ọ bụ nnukwu adịghị ọcha:

1- Ekpere ma ọ bụ nke iwu ma ọ bụ nke afọ ofufo; Maka ihe akọrọ site n'aka Ibn Umar (Chineke nwee mmasị n'ebe ha abụọ nọ) na Onye-amụma ﷺ kwuru sị:

«لَا يَقْبَلُ اللَّهُ صَلَاةً بِغَيْرِ طُهُورٍ».

​«Chineke anaghị anabata ekpere na-enweghị ịdị ọcha.»⁶.

2- Imetụ Mushaf aka; Maka ihe pụtara n'akwụkwọ nke Onye ozi ﷺ deere Amr ibn Hazm, na n'ime ya bụ okwu ya sị:

«لَا يَمَسُّ الْقُرْآنَ إِلَّا طَاهِرٌ».

«Sọ naanị onye dị ọcha ga-emetụ Kor'an aka»⁷.

3- Ịgba gburugburu Ụlọ Nsọ Ochie (Kaaba); Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ صَلَاةٌ، إِلَّا أَنَّ اللَّهَ أَبَاحَ فِيهِ الْكَلَامَ».

«Tawaf (ịgba gburugburu Ụlọ Nsọ ahụ) bụ ekpere, ewezuga na Allah nyere ikike ikwu okwu n'ime ya»⁸. Onye amụma ﷺ mere wudu maka Tawaf, Ọ bụ ihe e guzobere nke ziri ezi site n'aka ya ﷺ na ọ machibidoro nwaanyị na-ahụ nsọ ya ịgba Ụlọ Nsọ ahụ gburugburu ruo mgbe ọ dị ọcha.

Ma ihe ndị a machibidoro onye nọ n'ọnọdụ adịghị ọcha ukwu (Hadath Akbar) karịsịa, ha bụ:

1- Ịgụ Qur'an; Maka hadith Ali, ka Allah nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ: ""Ọ dịghị ihe ọ bụla na-egbochi ya - ya bụ Onye Amụma (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) - pụọ na Kor'an, ma ewezuga Janaba (nnukwu adịghị ọcha)"⁹."

2- Ịnọ n'ụlọ alakụba na-enweghị Wudu; N'ihi okwu Onye Dị Elu:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقۡرَبُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنتُمۡ سُكَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَعۡلَمُواْ مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغۡتَسِلُواْ...﴾

{Ewoo unu ndị kwere ekwe, unu abịala nso n'ekpere mgbe mmanya na-egbu unu, ruo mgbe unu matara ihe unu na-ekwu, ma ọ bụ mgbe ahụ na-adịghị unu ọcha, belu sọ ndị na-agafe ụzọ, ruo mgbe unu sara ahụ...} [Surah An-Nisaa: 43].

Ya mere, ọ bụrụ na onye nọ n'ọnọdụ nnukwu adịghị ọcha (hadath akbar) emee Wuduu; o nwere ikike ịnọ n'ime ụlọ alakụba, n'otu aka ahụ, ọ na-ekwekwa omume maka onye nọ n'ọnọdụ nnukwu adịghị ọcha ịgafe n'ime ụlọ alakụba naanị maka ịgafe site na ya, n'enweghị ịnọ ọdụ n'ime ya.

Nke anọ: Agwa na Usoro Ndị Ziri Ezi Maka Ịgbo Mkpa:

Ihe ndị a na-atụ aro mgbe a na-egbo mkpa:

1- Ịga ebe dị anya na izochie onwe pụọ n'ebe ndị mmadụ nọ mgbe a na-aga mposi.

2- Ikwu ekpere a na-ekpe mgbe a na-abanye, nke bụ:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبْثِ وَالْخَبَائِثِ».

«O Chineke, n’ezie, a na m achọ nchebe n’aka Gị pụọ n’ajọ mmụọ nwoke na ajọ mmụọ nwanyị»¹⁰.

Ihe bụ iwu mgbe a na-aga mposi:

1- Ịsacha onwe pụọ na mmamịrị.

2- Ikpuchi akụkụ ahụ ihere (Awrah).

A machibidoro iwu n'oge igbo mkpa:

1- Iche ihu na Qiblah ma ọ bụ inye ya azụ.

2- Ịgbo mkpa n’ụzọ ndị mmadụ na n’ebe ọha na eze ha.

3- Ịgbọ mamịrị n'ime mmiri kwụ otu ebe.

A kpọrọ asị n'oge a na-egbo mkpa:

1- Imetụ akụkụ ahụ nwoke (amụ) n’aka nri n’oge a na-egbo mkpa.

2- Ịsacha onwe (Istinjaa) na ihicha onwe (Istijmaar) site n'iji aka nri mee ya.

3- A na-akpọ ikwu okwu asị, karịsịa ịkpọ aha Allah, Onye dị ike ma dịkwa ebube, n'oge a na-aza oku okike.

Nke Ise: Iwu Ndị Gbasara Ịsa na Ịhicha Onwe Mgbe A Gachara Mposi:

Istinjaa: Iwepụ ihe fọdụrụ nke ihe si n'ebe nzuzo abụọ ahụ pụta site n'iji mmiri.

Na Istijmar: Ikpochapụ unyi fọdụrụnụ nke si n'ụzọ abụọ ahụ pụta n'ejighị mmiri; dị ka iji nkume na akwụkwọ nhicha.

Iwu Ndị Dị Maka ihe a na-eji eme Istijmar:

1- Ka ọ bụrụ ihe ekwere ekwe.

2- Ịdị ọcha.

3- Ịbụ ihe na-eme ka ọ dị ọcha.

4- Ka ọ ghara ịbụ ọkpụkpụ ma ọ bụ nsị anụ.

5- Ka ọ ghara ịbụ n'ihe a na-akwanyere ùgwù; dị ka akwụkwọ ndị aha Allah (Azza wa Jalla) dị na ha.

A pụkwara iji naanị istijmar zuo site n'ọnọdụ abụọ:

1- Ka ihe ahụ na-apụta ghara ịgafe ebe ọ na-apụkarị.

2- Ịhicha onwe ga-abụ site n'okwute atọ na-ehicha ihe, ma ọ bụ karịa.

Nke isii: Iwu Ndị Dị Maka Wudu:

Ọ bụ iwu ime Wudu maka ofufe atọ:

1- Ekpere; ma ọ bụrụ nke mmanye ma ọ bụ nke afọ ofufo.

2- Imetụ Mushaf aka.

3- Ịgba gburugburu (Tawaf).

Iwu ndị dị mkpa (Shurut) maka Wudu:

1- Okpukperechi nke Islam.

2- Ezi uche.

3- Inwe nghọta.

4- Ebumnobi (Niyyah): ọnọdụ ya bụ n'obi, na ịkpọpụta ya n'ọnụ bụ Bid'ah, Onye ọ bụla nke chọrọ ime Wudu, ọ nweela ebumnuche (niyya), Maka ịsa akụkụ ahụ nke Wudu n'ebumnobi (niyyah) ime ka ahụ jụọ oyi ma ọ bụ ịdị ọcha; ọ bụghị Wudu.

5- Ijigide ya: n'ebughị n'obi ịkwụsị ya ruo mgbe asachapụchara.

6- Nkwụsị nke ihe na-ebute Wudu, A wepụrụ na nke ahụ: onye nwere nsogbu ntapụ na-adịgide adịgide (salas), na nwanyị na-ahụ ọbara na-abụghị nke ịhụ nsọ (mustahadah).

7- Ịsacha akụkụ ahụ ihere (Istinja') ma ọ bụ ihịcha ya (Istijmar) tupu ya, maka onye mamịrị ma ọ bụ nsị pụtara n'ahụ ya.

8- Mmiri ịbụ nke dị ọcha (tahur), ma bụrụ nke iwu kwadoro.

9- Iwepụ ihe na-egbochi mmiri iru n'akpụkpọ ahụ.

10- Ịbata oge ekpere maka onye nwere adịghị ọcha na-adịgide adịgide.

Ihe Ndị Iwu Manyere na Wudu (Ogidi nke Wudu):

1- Ịsa ihu, nke gụnyere: igbugbu mmiri n'ọnụ na ikunye mmiri n'imi.

2- Ịsa aka abụọ tinyere ikpere aka abụọ ahụ.

3- Ịhị aka n'isi dum, nke gụnyere ntị abụọ.

4- Ịsa ụkwụ abụọ tinyere nkwonkwo ụkwụ abụọ ahụ.

5- Ịgbaso usoro (tartib) n'etiti akụkụ ahụ nke Wudu.

6- Nsochi ibe ya: a gaghị enwe nkewa ogologo oge n’etiti akụkụ ahụ.

Ụzọ E Si Eme Wudu:

1- Ịkpọ aha Allah.

2- Ịsa ọbụ aka abụọ ugboro atọ.

3- Ịsa ihu ugboro atọ, nke gụnyere igbugbu mmiri n'ọnụ na ikunye mmiri n'imi.

4- Ịsa aka abụọ ruo n'ikpere aka abụọ ahụ ugboro atọ, na ịmalite n'aka nri tupu aka ekpe.

5- Ịhị aka n'isi tinyere ntị abụọ.

6- Ịsa ụkwụ abụọ ruo na nkwonkwo ụkwụ abụọ ahụ ugboro atọ, na ịmalite n'ụkwụ aka nri tupu nke aka ekpe.

Ihe Ndị Na-emebi Wudu:

1- Ihe na-esi n'ụzọ abụọ ahụ (nke ihu na nke azụ) apụta, dịka: mamịrị, ikuku, na nsị.

2- Ihe ruru unyi (najasah) pụtara n'ahụ n'ụzọ karịrị akarị.

3- Mfu nke uche site n'ụra ma ọ bụ ihe ọzọ.

4- Imetụ aka n'akụkụ ahụ ihere, ma ọ bụ nke ihu ma ọ bụ nke azụ, n'enweghị ihe mgbochi.

5- Iri anụ kamel.

6- Ịhapụ okpukpe Islam (Rida). Ka Allah chebe anyị na ndị Alakụba niile pụọ na nke ahụ.

Nke asaa: Iwu ndị gbasara ịhịa aka n'elu Khuff abụọ na sọks abụọ:

1- Khuff: Ihe a na-eyi n'ụkwụ abụọ nke sitere n'akpụkpọ anụ na ihe yiri ya.

2- Sọks: Ihe a na-eyi n'ụkwụ abụọ nke e ji ajị anụ ma ọ bụ ogho na ihe yiri ha rụọ.

Iwu Ndị Dị Maka Ihicha N'elu Ha Abụọ:

1- Ịyi ha abụọ mgbe e nwechara ịdị ọcha (Wudu) zuru oke.

2- Ikpuchi ụkwụ abụọ tinyere akpụ ụkwụ abụọ.

3- Ha abụọ ịdị ọcha.

4- Ịhicha n'ime oge a kpaara ókè.

5- Ka ịhịa aka ahụ bụrụ na Wudu, ọ bụghị na ịsa ahụ niile (Ghusl).

6- Ihe mkpuchi ụkwụ (khuff) na ihe ndị yiri ya ịbụ nke iwu kwadoro, ma ọ bụrụ na ọ bụ ihe a napụrụ n'ike ma ọ bụ ákwà silk n'ebe nwoke nọ; ọ zighị ezi ihicha ya aka n'elu, n'ihi na a gaghị eji ihe a machibidoro iwu nweta ohere e nyere n'iwu.

Oge ihicha:

Maka onye nọ n'ụlọ: otu ụbọchị na otu abalị, na maka onye njem: ụbọchị atọ na abalị ha.

Ụzọ E Si Ahị Aka:

A ga-eji mmiri mee ka aka dị mmiri, wee hịa aka n'elu sọks abụọ ma ọ bụ sọks akpụkpọ anụ abụọ ahụ (Khuffain), site na mkpịsị ụkwụ abụọ ruo n'ọkpụkpụ ụkwụ, naanị otu ugboro.

Ihe ndị na-emebi ịhịa aka:

1- Ngwụcha oge ịhịa aka (Mash).

2- Ịyịpụ sọks abụọ ahụ ma ọ bụ otu n'ime ha.

3- Inwe adịghị ọcha ukwu (Hadath Akbar).

Iwu Gbasara Ihicha N'elu Akpụkpọ Ụkwụ:

Ọ bụ ohere (rukhsah), ma ime ya dị mma karịa iyipụ sọks akpụkpọ (khuffayn) na ịsa ụkwụ abụọ; iji nakwere ohere Chineke (Onye Pụrụ Ime Ihe Niile, ma Dị Ebube) nyere, na ịgbaso Onye Amụma Chineke—(ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya), nakwa ịdị iche n'ebe ndị na-ewebata ihe ọhụrụ n'okpukpe (mubtadi'ah) nọ.

3- Ịhị aka n'elu ihe nkekọ ọkpụkpụ, ihe nkekọ ọnyá, na ihe mmado:

Ihe nkwado ọkpụkpụ: Ọ bụ ihe a na-eke n'elu ọkpụkpụ gbajiri agbaji; dị ka plasta ma ọ bụ iberibe osisi na ihe ndị yiri ya.

Ihe nkekọ: bụ ihe a na-eke n'elu ọnya, ma ọ bụ mmerụ ahụ, ma ọ bụ ebe ọkụ gbara; nke e ji akwa ma ọ bụ ihe yiri ya mee.

Na ihe nkedo: bụ ihe a na-amado n'ọnyá ma ọ bụ n'otutu maka ọgwụgwọ.

Iwu Ihicha N'elu Ya:

A na-anabata ya: mgbe enwere mkpa ka ọ nọgide, n'okpuru ọnọdụ na ọ gaghị agafe ebe enwere mkpa.

Amachibidoro ya: ma ọ bụrụ na mkpa e nwere maka ya agwụla, ma ọ bụ na iwepụ ya agaghị ebute ihe isi ike ma ọ bụ mmerụ ahụ.

Ụzọ E Si Ehicha N'elu Ya:

Ọ ga-asa ebe gbara ya gburugburu, ma hịe aka n'elu ya n'akụkụ ya niile, A naghị ahị aka n'ihe gafere ebe maka Wudu.

Nke asatọ: Iwu gbasara Tayammum:

Tayammum: Ọ bụ ịhị aka n'ihu na n'aka abụọ site n'iji ájá dị ọcha, n'inwe ebumnuche (niyya) nke ịdị ọcha, n'ụzọ a kapịrị ọnụ.

Iwu ya:

Ọ bụ iwu ime tayammum iji dochie anya wudu na ghusl mgbe a na-enweghị mmiri, ma ọ bụ mgbe a na-enweghị ike iji ya mee ihe.

Amamihe dị na mwube iwu ya:

Tayammum so na njirimara pụrụ iche nke Ummah Muhammad (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya), A maghịkwa nke a n'ime mba ndị gara aga, dịka ohere sara mbara sitere n'aka Chineke nye mba a, nakwa amara sitere n'aka Ya n'ebe ha nọ.

Ọnọdụ ndị a kwadoro Tayammum n'iwu:

1- Ọ bụrụ na o nweghị mmiri, ma o nweghị ya n'obodo ma ọ bụ na njem, o wee chọọ ya mana ọ hụghị ya.

2- Ọ bụrụ na o nwere mmiri dị ya mkpa maka ịṅụ ihe ọṅụṅụ ma ọ bụ isi nri, nke na ọ bụrụ na o jiri ya mee emume idecha onwe, ọ ga-emebi mkpa ya, ruo n'ókè na ọ na-atụ egwu akpịrị ịkpọ nkụ maka onwe ya, ma ọ bụ akpịrị ịkpọ nkụ nke onye ọzọ, ma ọ bụ n'ụmụ mmadụ ma ọ bụ n'anụmanụ a na-akwanyere ùgwù.

3- Ọ bụrụ na ọ na-atụ egwu na iji mmiri mee ihe ga-emerụ ahụ ya n'ihi ọrịa ya, ma ọ bụ mee ka ịgbake ya gbuo oge.

4- Ọ bụrụ na ọ nweghị ike iji mmiri mee ihe n'ihi ọrịa na-eme ka ọ ghara inwe ike ịgagharị, o nweghịkwa onye ga-enyere ya aka ime Wudu, ma tụọ egwu na oge ga-agafe.

5- Ọ bụrụ na ọ na-atụ egwu oyi n'iji mmiri eme ihe, ma ọ hụghị ihe ọ ga-eji kpoo ya ọkụ, ọ ga-eme Tayammum wee kpee ekpere.

Ụzọ E Si Eme Tayammum:

Ọ ga-akụ aka abụọ ya n'aja na-agbasapụ mkpịsị aka ya, emesịa ọ ga-eji ime mkpịsị aka ya hịa aka n'ihu ya, ma jiri ọbụ aka ya abụọ hịa aka abụọ ya, wee hụ na ịhị aka ahụ metụrụ ihu ya na aka abụọ ya dum kpamkpam.

Ihe ndị na-emebi Tayammum:

1- Ịnweta mmiri, ọ bụrụ na Tayammum bụ n'ihi enweghị ya, Ma ọ bụ inwe ike iji ya mee ihe ma ọ bụrụ na tayammum ahụ bụ n'ihi enweghị ike iji ya mee ihe.

2- Ọ na-emebi site n'otu n'ime ihe ndị na-emebi Wudu, ma ọ bụ site n'otu n'ime ihe ndị na-eme ka Ghusl (ịsa ahụ) bụrụ iwu, dị ka Janabah, ịhụ nsọ, na ọbara ọmụmụ.

Iwu maka onye na-enweghị ike iji mmiri na Tayammum:

Onye ọ bụla na-enweghị mmiri na ájá, ma ọ bụ ruo n'ọnọdụ ebe ọ na-enweghị ike iji mmiri ma ọ bụ ájá emetụ anụ ahụ ya; ọ ga-ekpe ekpere dịka ọnọdụ ya siri dị, n'enweghị ịsa nsọ ma ọ bụ iji ájá asacha onwe ya; n'ihi na Chineke anaghị ebo mkpụrụ obi ọ bụla ibu karịrị ike ya. Ma ọ bụrụgodị na o mee na ọ nwetara mmiri na aja mgbe nke ahụ gasịrị, ma ọ bụ nwee ike iji ha mee ihe; ọ gaghị emeghachi ekpere o kpere; n'ihi na o meela ihe e nyere ya n'iwu, Maka okwu Chukwu Onye Dị Elu sị:

﴿...فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ مَا ٱسۡتَطَعۡتُمۡ...﴾

{...Ya mere, tụọnụ egwu Chineke dị ka unu siri nwee ike...} [Surah At-Taghabun: 16]، Na maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«إِذَا أَمَرْتُكُمْ بِأَمْرٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ».

«Ọ bụrụ na m nye unu iwu ime otu ihe, meenụ site na ya ihe unu nwere ike»¹¹.

Ihe iburu n'uche (Fa'idah): Ọ bụrụ na o mee tayammum n'ihi janabah, ma emesịa nweta mmiri; ọ ga-asa ahụ ya (mee ghusl).

Nke itoolu: Iwu Ndị Gbasara Nsọ Nwanyị na Ọbara Ọmụgwọ:

Nke mbụ: Nsọ nwanyị:

Ọ bụ ọbara okike na ebumpụta ụwa, nke na-esi n'ime ime akpa nwa agbapụta n'oge a ma ama. N'ọtụtụ oge, ọ na-apụta n'ọnwa ọ bụla ụbọchị isii ma ọ bụ asaa, ọ nwekwara ike ịkarị ma ọ bụ ibelata, Ọnwa nwanyị na-adị ogologo ma na-adịkwa mkpirikpi; dabere n'otú Chineke (Onye Dị Elu) siri hazie ya site n'ọdịdị okike.

Iwu ndị gbasara nwaanyị na-ahụ nsọ:

1- Nwaanyị na-ahụ nsọ anaghị ekpe ekpere, ọ naghịkwa ebu ọnụ n'oge nsọ ya, ọ gaghị ezikwa ezi n'aka ya.

2- Nwanyị na-ahụ nsọ ga-akwụghachi ibu ọnụ mana ọ bụghị ekpere mgbe ọ dịchara ọcha site na nsọ nwanyị ya.

3- Amachibidoro ya ịme Tawaaf n'Ụlọ Nsọ ahụ, Agụkwala Kor'an ahụ, Ma anọdụla n'ime ụlọ alakụba. 4- Ọ bụkwa ihe a machibidoro iwu ka di ya nwee mmekọahụ na ya n'akụkụ ahụ nzuzo ruo mgbe ịhụ nsọ ya kwụsịrị, ma ọ saa ahụ.

5- Ọ kwere omume ka di nwanyị na-ahụ nsọ nweta obi ụtọ n'ahụ ya na-enweghị inwe mmekọahụ n'akụkụ ahụ nzuzo, dị ka isusu ọnụ, imetụ aka, na ihe ndị dị otú ahụ.

6- Amachibidoro di ya ịgba ya alụkwaghịm mgbe ọ nọ na nsọ nwaanyị.

Ịdị ọcha bụ nkwụsị nke ọbara, yabụ ọ bụrụ na ọbara ahụ akwụsị; ọ dịla ọcha, ma oge nsọ nwanyị ya agwụla, n'ihi ya ọ bụ iwu na ọ ga-asachapụ onwe ya (Ghusl), Mgbe ahụ, ọ ga-amaliteghachi ime ihe ndị a machibidoro ya n'ihi nsọ nwanyị.

Ma ọ bụrụ na ọ hụ ihe na-acha nchara nchara ma ọ bụ ihe na-acha odo odo mgbe ọ dịchara ọcha, ọ gaghị elebara ya anya.

Nke abụọ: Ọbara Ọmụmụ:

Ọ bụ ọbara nke akpa nwa na-ewepụta n'oge ịmụ nwa nakwa mgbe a mụsịrị ya, ọ bụkwa ọbara fọdụrụnụ nke e jigidere n'oge afọ ime.

Nifas (ọbara ịmụ nwa) dị ka Hayd (ọbara nsọ) n'ihe gbasara ihe iwu kwadoro; dị ka inweta obi ụtọ n'ahụ ya n'ebe na-abụghị akụkụ ahụ nzuzo.

Na n'ime ihe ndị a machibidoro; dịka inwe mmekọahụ n'akụkụ ahụ nzuzo, na igbochi ibu ọnụ, ekpere, ịgba alụkwaghịm, ịme Tawaf, na ịgụ Qur'an, nakwa ịnọ n'ime ụlọ alakụba, Ọ bụkwa iwu na ọ ga-asa ahụ mgbe ọbara ya kwụsịrị, dịka nwanyị na-ahụ nsọ.

Ọ bụkwa iwu n'ahụ ya ịkwụ ụgwọ ibu ọnụ ma ọ bụghị ekpere, ya mere ọ gaghị akwụ ụgwọ ya dị ka nwanyị na-ahụ nsọ.

Na oge ya kacha ogologo bụ ụbọchị iri anọ، Ọ bụrụ na ọbara nwanyị mụrụ nwa akwụsị tupu ụbọchị iri anọ, oge ọbara ịmụ nwa ya agwụla; ya mere, ọ ga-asa nsọ ya, kpee ekpere, ma gaa n'ihu na-eme ihe ndị e gbochiri ya ime n'ihi ọbara ịmụ nwa ahụ.

Isiokwu Nke Abụọ: Ekpere:

Nke mbụ: Iwu Ndị Dị Maka Adhan na Iqamah:

E wepụtara iwu ịkpọ òkù ekpere (Adhan) n'afọ nke mbụ nke ịkwaga Onye Amụma, Na ihe kpatara e ji mee ya iwu bụ: na mgbe o siiri ha ike ịmata oge, ha gbara izu n'iguzobe ihe ịrịba ama maka ya, Ya mere, e gosiri Abdullah bin Zaid (Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ) oku ekpere a na nrọ, ma mkpughe kwadoro ya.

Na Adhan: Ịma ọkwa na oge ekpere eruola. Na Iqamah: Ọ bụ ịma ọkwa maka ibido Ekpere.

Na ịkpọ òkù ekpere (Adhan) na ịkpọ òkù ibido ekpere (Iqamah) bụ iwu dịịrị ọha (Fard Kifayah) n'elu ọgbakọ ụmụ nwoke maka ekpere ndị iwu kwadoro, Ha abụọ so n'ihe ịrịba ama nke Islam ndị a na-ahụ anya, ya mere, a pụghị ịkagbu ha.

Iwu Ndị Dị Maka Adhan:

1- Ka onye na-akpọ oku ekpere bụrụ nwoke.

2- Azaan ịdị n'usoro.

3- Ka Adhan bụrụ nke na-esochi ibe ya.

4- Ka oku ekpere (Adhan) bụrụ mgbe oge batachara, Ihe e wezụgara na nke a bụ: Adhan nke mbụ n’ekpere Fajr, nakwa Jumu’ah.

Sunan nke Adhan:

1- Itinye mkpịsị aka ya na ntị ya.

2- Ịkpọ Adhan na mbido oge.

3- Ịtụgharị n’akụkụ aka nri na aka ekpe mgbe a na-ekwu Hay'alatayn.

4- Ịnwe ezigbo olu.

5- Ịkpọpụta okwu Adhan nwayọọ nwayọọ, n'enweghị ịdọti okwu ma ọ bụ ndọtị gabigara ókè.

6- Ịkwụsị n’ahịrịokwu ọ bụla dị n’ime ya.

7- Iche ihu na Qiblah n’oge Adhaan.

Adhaan (ịkpọ òkù ekpere) nwere ahịrịokwu iri na ise, dịka Bilal (ka obi dị Chineke mma n'ebe ọ nọ) na-esi akpọ ya mgbe niile n'ihu Onye ozi Chineke (udo na ngọzi Chineke dịrị ya).

Okwu nke Adhan:

(Chineke kachasị ukwuu): ugboro anọ.

(A na m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke): ugboro abụọ.

(Ana m agba àmà na Muhammad bụ onye ozi Chineke): ugboro abụọ.

(Bịa n'ekpere): ugboro abụọ,

(Bịanụ n'ihe ịga nke ọma): Ugboro abụọ.

Emesịa, ọ ga-asị: 'Allāhu akbar' (Chukwu kachasị ukwuu): ugboro abụọ.

Emesịa, ọ ga-eji ('Lā ilāha illā Allāh' (Ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke)) mechie: otu ugboro.

Ọ na-atụkwasị n’ekpere Fajr mgbe o kwuchara Hayya ‘alal Falah: (As-Salatu khayrun minan-Nawm) ugboro abụọ; N'ihi na ọ bụ oge ndị mmadụ na-ehikarị ụra na ya.

Ma Iqamah bụ ahịrịokwu iri na otu a na-agụ ngwa ngwa, ya bụ: ime ya ngwa ngwa; n'ihi na ọ bụ maka ịgwa ndị nọ ebe ahụ, ya mere ọ dịghị mkpa iji nwayọọ na-agụ ya.

Usoro ya dị ka ndị a:

'Allāhu Akbar' (Chukwu kachasị ukwuu): ugboro abụọ.

(A na m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke): otu ugboro.

(Ana m agba àmà na Muhammad bụ onye ozi Chineke): otu ugboro.

(Bịa n'ekpere): otu ugboro.

(Bịanụ n'ihe ịga nke ọma): otu ugboro.

(Qad qaamatis Salaah): ugboro abụọ.

'Allāhu Akbar' (Chukwu kachasị ukwuu): ugboro abụọ.

(Ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke): otu ugboro.

Ọ bụ ihe dị mma ka onye nụrụ Adhaan kwuo otu ihe ahụ onye na-akpọ oku ekpere na-ekwu, belụsọ n'ikwu: (Hayya 'alas-Salaah), na (Hayya 'alal-Falaah), kama ọ ga-asị: (Laa hawla wa laa quwwata illaa billaah), Emesịa, ọ ga-arịọrọ Onye amụma ﷺ ekpere. Emesịa, mgbe nke a gasịrị, ọ sị:

«اللهمّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ، وَالصَّلَاةِ القَائِمَةِ، آتِ مُحَمَّدًا الوَسِيلَةَ وَالفَضِيلَةَ، وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذِي وَعَدْتَهُ، إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ».

«O Chineke, Onyenwe oku a zuru oke, na ekpere a na-eguzobe, nye Muhammad ọnọdụ kachasị elu na ọkwa pụrụ iche, ma kpọlite ya n'ọnọdụ kwesịrị otuto nke I kwere ya ná nkwa; n'ezie, Ị naghị emebi nkwa»¹².

Ya na, ọ sị:

«رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا، وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا، وَبِمُحَمَّدٍ ﷺ نَبِيًّا».

«Anabatara m Chineke dị ka Onyenwe m, nakwa Islam dị ka okpukpe, nakwa Muhammad dị ka onye amụma»¹³.

A machibidoro ịpụ n'ụlọ alakụba mgbe a kpọchara oku ekpere (Adhan) n'enweghị ezi ihe ngọpụ ma ọ bụ ebumnuche ịlaghachi.

Mgbe a na-ejikọ ekpere abụọ, otu Adhan na-ezuru, nakwa Iqamah maka ekpere ọbụla.

Nke abụọ: Ọnọdụ ekpere na uru ya:

Ekpere bụ nke kachasị mkpa n'ime ogidi ndị dị n'Islam mgbe akaebe abụọ ahụ gasịrị, O nwekwara ọnọdụ pụrụ iche, Ebe Chukwu mere ya iwu nye Onye Ozi ya (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) n'abalị Njem Ịrịgo (Al-Mi'raj) n'eluigwe, Ya mere, nke a na-egosi ịdị ukwuu ya, mmesi ike nke ịbụ iwu ya, yana ọnọdụ ya n'ihu Chukwu Onye dị ike na Onye dị ukwuu.

N'ezie, ọtụtụ Hadith abịala gbasara uru ya na ịbụ iwu ya n'ahụ onye ọ bụla n'otu n'otu, Na ịbụ iwu ya bụ ihe a maara nke ọma dịka ihe dị mkpa n'okpukpe Islam.

Na ụfọdụ n'ime ihe na-egosi na ọ bụ iwu nakwa mmesi ike ya bụ:ọtụtụ ederede sitere na Qur'an na Sunnah, ya na kwa:

1- Okwu Onye Dị Elu:

﴿...إِنَّ ٱلصَّلَوٰةَ كَانَتۡ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ كِتَٰبٗا مَّوۡقُوتٗا﴾

{...N'ezie, ekpere bụ iwu dịịrị ndị kwere ekwe...} [Surah An-Nisaa: 103]. Ya bụ: e mere ya iwu n'oge ndị Onye ozi Chineke ﷺ kọwara.

2- Ya na, okwu Onye Dị Elu:

﴿وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ...﴾

{E nyeghị ha iwu ma ọ bụghị naanị ka ha fee Chukwu ofufe,site n'iji ezi obi kpeere Ya n'okpukperechi, n'ịbụ ndị kwụ ọtọ n'eziokwu, nakwa ka ha na-ekpe ekpere ahụ...}

[Surah Al-Bayyinah: 5].

3- Ya na, okwu Onye Dị Elu:

﴿فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ...﴾

{Ma ọ bụrụ na ha chegharịa, kpee ekpere, nyekwa onyinye Zakat, mgbe ahụ ha bụ ụmụnne unu n'okpụkperechi...} [Surah At-Tawbah: 11].

4- Site n'aka Jabir (Chineke nwee mmasị n'ebe ha abụọ nọ) na Onye ozi Allah ﷺ kwuru sị:

«إِنَّ بَيْنَ الرَّجُلِ وَبَيْنَ الشِّرْكِ وَالْكُفْرِ تَرْكُ الصَّلَاةِ».

​«N'ezie, ihe dị n'agbata mmadụ na ịsọke na ịgọnahụ Chineke bụ ịhapụ ekpere.»¹⁴

5- Na site n'aka Buraidah (ka Allah nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ), o kwuru sị: Onye ozi Allah ﷺ kwuru sị:

«العَهْدُ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمُ الصَّلَاةُ، فَمَن تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ».

«Nkwekọrịta dị n'etiti anyị na ha bụ ekpere, onye ọ bụla hapụrụ ya, n'ezie ọ gọnahụrụ Chineke.»¹⁵.

Na ndị maara ihe kwekọrịtara n'ekweghi ekwe nke onye gọnarịrị ịbụ iwu ya, Mana maka onye hapụrụ ya n'ihi umengwụ na ileghara anya, nke kacha zie ezie bụ na ọ gọnahụkwara Chineke, n'ihi akụkọ ahụ ziri ezi nke e kwuru na mbụ, nakwa n'ihi nkwekọrịta nke ndị Sahaba na nke ahụ.

Nke atọ: Iwu Ndị Dị Maka Ekpere:

1- Ịbata oge ya:

Maka okwu Onye Dị Elu:

﴿...إِنَّ ٱلصَّلَوٰةَ كَانَتۡ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ كِتَٰبٗا مَّوۡقُوتٗا﴾

{...N'ezịe, ekpere bụ iwu dịịrị ndị kwere ekwe n'oge a kara aka.} [Surah An-Nisaa]. Ya bụ: ihe e mere iwu n'oge ndị a kapịrị ọnụ.

Oge ekpere ndị e nyere n'iwu dị ka ndị a:

A- Fajr: Site na mgbawa chi ruo na mpụta anyanwụ.

B- Zuhr: Site na mgbada anyanwụ ruo mgbe onyinyo nke ihe ọ bụla ga-aha ka ya n'ịdị ogologo.

C- Asr: Site na njedebe oge Zuhr ruo mgbe anyanwụ ga-acha odo odo, nakwa oge mkpa ruo n'ọdịda ya.

d- Maghrib: Site n’ọdịda anyanwụ ruo na nfu nke ìhè uhie n'ihu igwe.

e- Isha: Site na ngwụcha oge Maghrib ruo etiti abalị.

2- Ikpuchi akụkụ ahụ ihere (Awrah):

Ọ bụ ihe ọ bụ iwu ikpuchi ya, nke na-adị njọ ikpughe ya, nakwa nke a na-eme ihere ya, Ma akụkụ ahụ ihere (Awrah) nke nwoke bụ site n’otubo ruo n’ikpere, Ma ahụ nwanyị dum bụ akụkụ ahụ nzuzo n'ime ekpere, wezụga ihu ya, Ọ ga-ekpuchi ihu ya ma ọ bụrụ na ọ nọ n'ihu ụmụ nwoke na-abụghị ndị ikwu ya, ya bụ: ndị na-abụghị ndị mahram ya.

3- Ịzere ihe na-adịghị ọcha (Najasa):

Ihe ruru unyi (Najasah): Ọ bụ unyi a kapịrị ọnụ, nke ụdị ya na-egbochi ekpere; dị ka mamịrị, nsị, ọbara, na ihe ndị ọzọ, ọ na-adịkwa n'ahụ, n'ebe, nakwa n'uwe.

4- Iche ihu na Qiblah:

Qiblah bụ Ka'aba dị nsọ, akpọrọ ya Qiblah maka na ndị mmadụ na-eche ihu na ya.

Ya mere, ekpere adịghị irè n'enweghị iche ihu n'ebe nsọ (Qiblah), Maka okwu Onye Dị Elu:

﴿...وَحَيۡثُ مَا كُنتُمۡ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ شَطۡرَهُ...﴾

{...na ebe ọbụla unu nọ, cheenụ ihu unu n'ụzọ ya...} [Surah Albakara: 144].

5- Ebumnobi:

Ọ bụ n'asụsụ: ebumnuche, na n'iwu (Shari'ah): mkpebi ime ofufe iji bịaruo Chukwu di elu nso. Ọnọdụ ya bụ n'obi, ya mere ọ dịghị mkpa ịkpọpụta ya n'ọnụ, kama ọ bụ bid'ah.

Nke anọ: Ogidi Ndị Dị n'Ekpere:

Ọ bụ ogidi iri na anọ:

Ogidi: Nke mbụ: Ịguzo ọtọ mgbe a nwere ike:

Maka okwu Onye Dị Elu:

﴿‌...وَقُومُواْ لِلَّهِ قَٰنِتِينَ﴾

{...Ma guzonụ n'ihu Chineke dịka ndị na-erube isi.} [Surah Albakara: 238]، Ya na, akụkọ Imran (Chineke nwee mmasị n'ebe ọ nọ) nke e buliri:

«صَلِّ قَائِمًا، فَإِن لَمْ تَسْتَطِعْ فَقَاعِدًا، فَإِن لَمْ تَسْتَطِعْ فَعَلَى جَنْبٍ».

«Kpee ekpere n'iguzo ọtọ, ma ọ bụrụ na ị nweghị ike, mgbe ahụ n'ịnọdụ ala, ma ọ bụrụ na ị nweghị ike, mgbe ahụ n'elu akụkụ ahụ gị»¹⁶.

Ma ọ bụrụ na ọ nweghị ike iguzo ọtọ n'ihi ọrịa; ọ ga-ekpe ekpere dịka ọnọdụ ya siri dị, n'ịnọdụ ala ma ọ bụ n'ịdina n'akụkụ ya, Dịkwa ka onye ọrịa: onye na-atụ egwu, na onye gba ọtọ, na onye ọ dị mkpa ka ọ nọdụ ala ma ọ bụ dina ala maka ọgwụgwọ nke chọrọ ịghara iguzo ọtọ. N'otu aka ahụ, e nyere onye na-ekpe ekpere ohere ịhapụ iguzo ọtọ ma ọ bụrụ na ọ na-ekpe n'azụ onye na-edu ofufe a họpụtara, onye na-enweghị ike iguzo ọtọ. Ọ bụrụ na ọ nọdụ ala kpee ekpere, mgbe ahụ ndị nọ n'azụ ya ga-anọdụkwa ala kpee ekpere iji soro onye na-edu ha. O kwere omume ikpe ekpere Nawafil mgbe a nọdụrụ ala, ọbụlagodi ma ọ bụrụ na mmadụ nwere ike iguzo ọtọ, mana ụgwọ ọrụ ya agaghị adị ka ụgwọ ọrụ nke onye guzo ọtọ.

Ogidi nke Abụọ: Takbiiratul Ihraam na mmalite ya:

Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«ثُمَّ اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ، وَكَبِّرْ».

«Emesịa, chee ihu na Qiblah, wee kwuo Allahu Akbar»¹⁷.

Na usoro ya bụ ka o kwuo: (Allahu Akbar), ọ dịghịkwa ihe ọzọ ga-ezuru ma ọ bụghị ya.

Ogidi nke atọ: Ịgụ isi akwụkwọ nke Alfatiha:

Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ».

«Enweghị ekpere maka onye ọ bụla na-agụghị Isi akwụkwọ nke Alfatiha»¹⁸.

Rukn nke anọ: Rukuu' na Rak'ah ọbụla:

Maka okwu Onye Dị Elu:

﴿يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا...﴾

{O ndị kwere ekwe, ruonụ ala ma kpọọnụ isiala...} [Surah Al-Hajj: 77].

Ogidi Nke Ise na Nke Isii:

Ibili site na Rukuu', na iguzopụta ọtọ dịka ọnọdụ ya siri dị tupu ya, n'ihi na Onye Amụma (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) nọgidesiri ike na-eme ya.

Ya na, ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ gwara onye mehiere n'ekpere ya sị:

«ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا».

«Mgbe ahụ, bilie ruo mgbe ị ga-akwụ ọtọ ziri ezi»¹⁹.

Ogidi Nke Asaa: Ime Sujuud n'elu akụkụ ahụ asaa:

Ha bụ egedege ihu tinyere imi, na aka abụọ, na ikpere abụọ, na mkpịsị ụkwụ abụọ, Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«أُمِرْنَا أَنْ نَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةِ أَعْظُمٍ: الجَبْهَةِ، وَأَشَارَ بِيدِهِ عَلَى أَنْفِهِ، وَالكَفَّيْنِ، وَالرُّكْبَتَيْنِ، وَأَطْرَافِ القَدَمَيْنِ».

«E nyere anyị iwu ka anyị mee Sujuud n’elu ọkpụkpụ asaa: ọkpọiso, o wee jiri aka ya rụtụ n’imi ya, na ọbụ aka abụọ, na ikpere abụọ, na nsọtụ ụkwụ abụọ»²⁰.

Rukn Nke Asaatọ: Ibilite na Sujuud na ịnọdụ n’etiti Sujuud abụọ ahụ:

Maka hadith Aisha (ka Chukwu nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ):

«كَانَ النَّبِيُّ ﷺ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السَّجْدَةِ، لَمْ يَسْجُدْ حَتَّى يَسْتَوِيَ جَالِسًا».

"«Onye amụma ﷺ na-abụ, mgbe o welitere isi ya pụọ na Sujuud, ọ naghị eme Sujuud ruo mgbe ọ nọdụrụ ala nke ọma»²¹."

Ogidi nke itoolu: Obi iru ala n'ogidi niile:

Ọ bụ ịnọ jụụ, ọbụlagodi na ọ dị ntakịrị, maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ nye onye ahụ mehiere n'ekpere ya sị:

«حَتَّى تَطْمَئِنَّ».

«Ruo mgbe obi ga-eru gị ala»²².

Ogidi abụọ: Nke iri na nke iri na otu:

Tashahhud ikpeazụ na ịnọdụ ala ya: dabere na Hadith Ibn Mas'ud (ka Chineke nwee mmasị n'ebe ọ nọ) nke e buliri (marfu'):

«إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلْ: التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ».

«Mgbe otu onye n'ime unu na-ekpe ekpere, ya kwuo sị: Ekele niile, ekpere niile, na ihe ọma niile dịrị Chineke. Udo dịrị gị, gị onye amụma, na ebere nke Chineke na ngọzi Ya niile. Udo dịrị anyị na n'ahụ ndị ohu Chineke ndị ezi omume. Ana m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ kwesịrị ofufe ma e wezụga Chineke, ana m agbakwa àmà na Muhammad bụ ohu Ya na onye ozi Ya»²³.

Ogidi nke iri na abụọ: Ịrịọrọ Onye amụma ﷺ ekpere n’oge Tashahhud ikpeazụ:

Site na ọ sị:

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ».

«O Chineke, wụsa ekpere Gị n’ahụ Muhammad»²⁴, Ma ihe karịrị nke ahụ, ọ bụ Sunnah.

Ogidi nke iri na atọ: Ịgbaso usoro n'etiti ogidi:

N'ihi na Onye-amụma ﷺ na-eme ya n'usoro, Ya na, ọ sịrị:

«صَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي».

«Kpeenụ ekpere dị ka unu si hụ m ka m na-ekpe»²⁵. N'ezie, o kụziiri ya onye ahụ mere mmejọ n'ekpere ya n'usoro n'usoro site n'iji «emesia».

Ogidi nke Iri na Anọ: Ekele udo:

Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

««‌وَخِتَامُهَا ‌التَّسْلِيمُ».

«Na mmechi ya bụ inye ekele udo», Ya na, okwu ya:

«وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ».

«Na mmechi ya bụ ịnye ekele udo»²⁶.

Nke ise: Iwu Ndị Dị Mkpa n'Ekpere (Wajibat):

Ha bụ asatọ:

1- Ịsị Takbiir niile belụsọ Takbiiratul Ihraam.

2- Ikwu «Subhaana Rabbiyal Aziim» n’oge Rukuu’ otu ugboro, A na-akwadokwa ịbawanye ya ruo ugboro atọ, nke bụ opekata mpe nke izu okè, Ruo na iri, nke bụ nke kachasị elu.

3- Ikwu: (Sami'a Allahu liman hamidah) mgbe a na-ebili na Rukuu’; maka Imaam na onye na-ekpe ekpere naanị ya.

4- Ikwu: (Rabbana wa lakal Hamd) n’ịkwụ ọtọ site na Rukuu’.

5- Ikwu: (Subhana Rabbiyal A'la) n'oge Sujuud otu ugboro, Ọ bụkwa Sunnah ịbawanye ya ruo ugboro atọ.

6- Ikwu: (O Onyenwe m, gbaghara m) n’etiti Sujuud abụọ ahụ otu ugboro, Ọ bụkwa Sunnah ịbawanye ya ruo ugboro atọ.

7- Tashahhud nke mbụ; ya bụ na ọ sị:

«التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ، وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ».

«Ekele niile, ekpere niile, na ihe ọma niile dịrị Chineke. Udo dịrị gị, gị onye amụma, na ebere nke Chineke na ngọzi Ya niile. Udo dịrị anyị na n'ahụ ndị ohu Chineke ndị ezi omume. Ana m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ kwesịrị ofufe ma e wezụga Chineke, ana m agbakwa àmà na Muhammad bụ ohu Ya na onye ozi Ya»²⁷.

8- Ịnọdụ ala maka Tashahhud nke mbụ.

Nke isii: Sunan nke ekpere:

Ma Sunan nke ekpere, ịhapụ ya adịghị emebi ekpere, Ha dị ụzọ abụọ: Sunan nke okwu, na Sunan nke omume.

Nke mbụ: Sunnah nke okwu:

1- Arịrịọ okwu mmeghe, ọ nwere usoro okwu dị iche iche, ụfọdụ n'ime ha bụ:

«سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالى جَدُّكَ، وَلَا إِلٰهَ غَيْرُكَ».

"«Otuto dịrị Gị, Chineke m, na ekele Gị, aha Gị gọziri agọzi, ebube Gị dị elu, ọ dịghị chi ọzọ ma ọ bụghị Gị»²⁸ ."

2- Ịchọ mgbaba tupu Faatiha, Ya bụ okwu sị: «Ana m arịọ Chineke maka mgbaba pụọ na Ekwensu a bụrụ ọnụ».

3- Ikwu Basmala tupu ịgụ ihe, Ya bụ ikwu sị: "N'aha nke Chukwu, Onye ebere n'ụzọ niile, Onye ebere n'ụzọ pụrụ iche."

4- Ihe karịrị otu ugboro na nsọpụrụ a na-enye n'iru ala na n'ịkpọ isiala.

5- Ihe karịrị otu ugboro n'ikwu:

«رَبِّ اغْفِرْ لِي».

«Chineke m, gbaghara m» n’etiti Sujuud abụọ ahụ.

6- Okwu:

«مِلْءَ السَّمَاوَاتِ، وَمِلْءَ الْأَرْضِ، وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا، وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ».

«Ihe jupụtara eluigwe, na ihe jupụtara ụwa, na ihe jupụtara n'ihe dị n'etiti ha abụọ, na ihe jupụtara n'ihe ọ bụla ọzọ I chọrọ ma e mesịa», Mgbe e kwuchara sị:

«رَبَّنَا ولَكَ الحَمْدُ».

«Dinwenu anyị, otuto dịrị Gị»²⁹.

7- Ịgụ (Qur'an) mgbe a gụchara Al-Fatihah.

8- Okwu:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ».

«O Chineke, n’ezie, a na m arịọ Gị maka mgbaba pụọ na ntaramahụhụ Jahanam, na ntaramahụhụ nke ili, na ọnwụnwa nke ndụ na ọnwụ, nakwa na ọnwụnwa nke

ad-Dajjal.»³⁰. Na ihe a tụkwasịrị na nke ahụ n’arịrịọ (dua) n’oge Tashahhud ikpeazụ.

Nke abụọ: Usoro omume:

1- Iwelite aka abụọ hà n’ogo ubu ma ọ bụ ntị n’ebe anọ:

A- N'oge Takbiiratul Ihraam.

b- N’oge Rukuu’.

C- N'oge a na-ebili site na Rukuu'.

d- N’oge a na-ebili gawa na Rak’ah nke atọ.

2- Itinye aka nri n’elu aka ekpe n’elu obi n’oge a na-eguzo ọtọ tupu Rukuu’ na mgbe ọ gachara.

3- Ile anya n'ebe a na-eme Sujuud.

4- Ịdọpụ ogwe aka abụọ pụọ n’akụkụ ahụ abụọ n’oge Sujuud.

5- Ịdọpụ afọ pụọ n’apata ụkwụ n’oge Sujuud abụọ.

6- Iftirash (ịnọdụ n’elu ụkwụ ekpe a tọrọ ala) n'oge ịnọdụ ala niile nke ekpere, ma e wezụga n’oge Tashahhud nke ikpeazụ nke ekpere nwere Rak’ah atọ nakwa nke nwere Rak’ah anọ.

7- At-Tawarruk n’oge Tashahhud ikpeazụ n’ekpere nwere Rak’ah atọ ma ọ bụ nke nwere anọ.

Nke asaa: Ụzọ e si ekpe ekpere:

1- Mgbe Onye Amụma Chineke—ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya—guzoro ọtọ maka ekpere, o chere ihu n'ebe nsọ (Qiblah), welite aka abụọ ya, chee ime mkpịsị aka ha ihu n'ebe nsọ (Qiblah), wee sị:

«اللهُ أَكْبَر».

«Chukwu kachasị ukwuu».

2- Emesịa, ọ ga-eji aka nri ya jide aka ekpe ya, wee tinye ha n'elu obi ya.

3- Mgbe ahụ ọ ga-ekwu okwu mmeghe, ma ọ naghị anọgide n'otu okwu mmeghe, Ya mere, okwu mmeghe niile a kwadoro site n'aka ya, ekweere iji ha mee okwu mmeghe, ya na kwa:

«سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالى جَدُّكَ، وَلَا إِلٰهَ غَيْرُكَ».

«Otuto dịrị Gị, O Chineke, yana ekele Gị, aha Gị gọziri agọzi, ebube Gị dịkwa elu, ọ dịghịkwa chi ọzọ ma ọ bụghị Gị».

4- Emesịa, ọ sị:

«أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ».

«A na m achọ mgbaba n'ebe Chukwu nọ pụọ n'aka Ekwensu a bụrụ ọnụ, N'aha nke Chukwu, Onye ebere n'ụzọ niile, Onye ebere n'ụzọ pụrụ iche.»

5- Emesịa, ọ ga-agụ isi okwu mmalite nke akwụkwọ nsọ Chineke, mgbe ọ gụchara ya, ọ ga-asị: «Amiin».

6- Emesịa, ọ ga-agụ ihe dị mfe sitere na Qur'an, Ọ na-agụpụta (Qur'an) n’olu dara ụda n’ekpere Fajr, nakwa n’ime Rak’ah abụọ nke mbụ nke Maghrib na Isha, Ya na, ọ ga-agụ ọgụgụ nwayọọ n'ihe ndị ọzọ na-abụghị nke ahụ. Ọ ga-eme ka Rak’ah nke mbụ n'ekpere ọbụla dị ogologo karịa nke abụọ.

7- Mgbe ahụ, o welite aka abụọ ya dịka o siri welite ha n'oge Istiftaah, Emesịa, ọ ga-asị: «Chineke kacha ukwuu», O wee rudaa n'ọnọdụ Rukuu', Ọ ga-etinye aka abụọ ya n’elu ikpere abụọ ya jiri mkpịsị aka gbasara agbasa, ma jide ha nke ọma, ma gbatịa azụ ya, ma mee ka isi ya na azụ ya dịrị n’otu ahịrị; ọ gaghị ewelite ya, maọbụ wedata ya, Ya na, ọ sị:

«سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ» مرةً.

""Nsọ dịrị Onye Nwe m, Onye Ukwu" otu ugboro," Na opekata mpe nke izu okè: ugboro atọ, dị ka e kwuru na mbụ.

8- Emesịa, ọ ga-ewelite isi ya wee sị:

«سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ».

«Sami'a Allahu liman hamidah», Ọ ga-ewelite aka abụọ ya dịka o si ewelite ha n’oge Rukuu’.

9- Mgbe o guzoro ọtọ nke ọma, ọ sị:

«اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ، حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ، مِلْءَ السَّمَاءِ، وَمِلْءَ الْأَرْضِ، وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا، وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ، أَهْلَ الثَّنَاءِ وَالْمَجْدِ، أَحَقُّ مَا قَالَ الْعَبْدُ، وَكُلُّنَا لَكَ عَبْدٌ، لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ، وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ، وَلَا يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ».

«Chineke (Allah), Dinwenu anyị, otuto niile dịrị Gị, otuto dị ukwuu, dị mma, nke gọziri agọzi n'ime ya, nke jupụtara eluigwe, na nke jupụtara ụwa, na nke jupụtara ihe dị n'etiti ha abụọ, nakwa nke jupụtara ihe ọ bụla ọzọ I chọrọ ma emechaa. Onye kwesịrị otuto na ebube, (nke a bụ) ihe kachasị eziokwu ohu kwuru, anyị niile bụkwa ohu Gị. Ọ dịghị onye na-egbochi ihe I nyere, ọ dịghịkwa onye na-enye ihe I gbochiri, ma akụnụba onye nwere akụnụba agaghị abara ya uru n'ebe I nọ»³¹ . Ọ na-emekwa ka nkwụwa ọtọ a dị ogologo.

10- E mesịa, o kwuo Allaahu Akbar, wee gbadaa n'ala mee Sujuud, Ma ọ gaghị ewelite aka abụọ ya, Ọ ga-eme Sujuud n’elu egedege ihu ya, na imi ya, na aka abụọ ya, na ikpere abụọ ya, nakwa na mkpịsị ụkwụ abụọ ya, Ọ ga-eji mkpịsị aka ya abụọ nakwa mkpịsị ụkwụ ya abụọ chee ihu na Qiblah, Ọ ga-edozikwa ahụ ya n'oge Sujuud ya, Ọ ga-eme ka egedege ihu ya na imi ya gbado n'ala nke ọma, Ọ ga-adabere n'ọbụ aka abụọ ya, wee welite ikpere aka abụọ ya, Ọ ga-adọpụ ogwe aka ya abụọ pụọ n’akụkụ ahụ ya abụọ, Ọ ga-ewelite afọ ya pụọ n’apata ụkwụ ya, na apata ụkwụ ya pụọ n'ala ụkwụ ya, Ya na, ọ sị n'ịkpọ isiala ya:

«سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى».

"Otuto dịrị Onyenwe m, Onye kachasị elu." Otu ugboro, Ma opekata mpe nke izu okè bụ ugboro atọ, dị ka e siri kwuo na mbụ, Na ọ ga-ekpe ekpere jiri ihe a kọrọ n'ọdịnala.

11- Emesịa, ọ ga-ewelite isi ya na-ekwu «Allahu Akbar», Emesịa, ọ ga-atọ ụkwụ ekpe ya n'ala, wee nọdụ n'elu ya, ma mee ka nke nri guzo ọtọ, Ọ ga-edobe aka ya abụọ n'elu apata ụkwụ ya, emesịa ọ sị:

«اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي، وَارْحَمْنِي، وَاجْبُرْنِي، وَاهْدِنِي، وَارْزُقْنِي».

«Chineke m, gbaghara m, meere m ebere, kasi m obi, duzie m, ma nye m ihe obibi ndụ»³².

12- Mgbe ahụ, o kwuo Takbịịr ma kpọọ isiala, wee mee na nke abụọ dị ka ihe o mere na nke mbụ.

13- Mgbe ahụ, o welite isi ya na-ekwu Takbiir, ma bilie n’elu ihu ụkwụ abụọ ya, na-adabere n’ikpere ya abụọ nakwa n’apata ụkwụ ya.

14- Mgbe o guzoro ọtọ nke ọma; ọ ga-amalite ịgụ (Qur'an), Ọ na-ekpe Rak’ah nke abụọ dị ka nke mbụ.

15- Mgbe ahụ, ọ nọdụ ala maka Tashahhud nke mbụ n'ụzọ a tọrọ ala, dị ka ọ na-anọdụ n’etiti Sujuud abụọ ahụ, Ọ ga-etinye aka nri ya n’elu apata ụkwụ nri ya, na aka ekpe ya n’elu apata ụkwụ ekpe ya, Ọ ga-etinye mkpịsị aka ukwu nke aka nri ya n’elu mkpịsị aka etiti ya n’ụdị okirikiri, Ọ ga-eji mkpịsị aka ntụaka ya rụtụ aka, wee lee ya anya, Ya na, ọ sị:

«التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ».

«Ekele niile, ekpere niile, na ihe ọma niile dịrị Chineke. Udo dịrị gị, gị onye amụma, na ebere nke Chineke na ngọzi Ya niile. Udo dịrị anyị na n'ahụ ndị ohu Chineke ndị ezi omume. Ana m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ kwesịrị ofufe ma e wezụga Chineke, naanị Ya, ọ dịghị onye ọzọ ha na Ya sokọrọ, ana m agbakwa àmà na Muhammad bụ ohu Ya na onye ozi Ya.» Ọ na-emekwa ka nnọdụ a dị mkpirikpi.

16- Emesịa, ọ ga-ebili na-asị "Chineke kachasị ukwuu", wee kpee Rak’ah nke atọ na nke anọ, wee mee ka ha dị mkpirikpi karịa Rak’ah abụọ nke mbụ, Ọ ga-agụ Isi akwụkwọ nke Alfatiha n'ime ha abụọ.

17- Mgbe ahụ, ọ ga-anọdụ ala n’oge Tashahhud ikpeazụ n'ọnọdụ At-Tawarruk, At-Tawarruk bụ ịtọ ụkwụ ekpe ya n'ala ma wepụta ya n'akụkụ aka nri, ma hụ na nke nri guzo ọtọ, ma tinye ike ya n'ala.

18- Mgbe ahụ, ọ ga-agụ Tashahhud ikpeazụ, nke bụ: dị ka Tashahhud nke mbụ, Ya na, ọ gbakwunye na ya:

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ».

«O Chineke, wụsa ekpere Gị n’ahụ Muhammad na n’ahụ ezinụlọ Muhammad, dịka I siri wụsa ekpere n’ahụ ezinụlọ Ibrahim; n’ezie, Ị bụ Onye kwesịrị otuto na Onye dị ebube. Chineke, gozie Muhammad na ezinụlọ Muhammad, dịka I siri gozie ezinụlọ Ibrahim; n’ezie, Ị bụ Onye kwesịrị otuto na Onye dị ebube.»

19- Ọ ga-arịọ Chineke maka mgbaba pụọ na ntaramahụhụ Jahanam, na ntaramahụhụ nke ili, na ọnwụnwa nke ndụ na ọnwụ, nakwa na ọnwụnwa nke Masih ad-Dajjal. Ọ ga-ekpekwa ekpere jiri arịrịọ (dua) ndị pụtara n'Akwụkwọ Nsọ na Sunnah.

20- Emesịa, ọ ga-enye ekele udo n'akụkụ aka nri ya, wee sị:

«السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ».

«Udo dịrị unu na ebere nke Chineke», Na n'akụkụ aka ekpe ya otu ahụ kwa; Ọ ga-amalite ekele udo na-eche ihu n'ebe nsọ (Qiblah), wee mechie ya mgbe ntụgharị ihu ahụ zuru oke.

Nke asaatọ: Ihe ndị akpọrọ asị n'Ekpere:

1- Ilegharị anya n'enweghị mkpa.

2- Iwelite anya n’elu igwe.

3- Imechi anya n'enweghị mkpa.

4- Ịtọgbọ ogwe aka abụọ n'ala n'oge Sujuud.

5- Ikpuchi ọnụ na imi n'enweghị mkpa.

6- Ikpe ekpere n'oge a na-egbochi mamịrị ma ọ bụ nsị, ma ọ bụ n'ihu nri a na-achọsi ike.

7- Ihicha ọkpọiso ya na imi ya pụọ n’ihe rapara na ha site n’akara Sujuud, o nweghịkwa nsogbu ihicha nke ahụ mgbe e kpechara ekpere.

8- Ịdabere na mgbidi ma ọ bụ ihe yiri ya n’oge iguzo ọtọ n’enweghị mkpa.

Nke itoolu: Ihe ndị na-emebi Ekpere:

1- Iri nri na ịṅụ ihe ọṅụṅụ.

2- Ikwu okwu na-esoghị na ya.

3- Ịchị ọchị na ịchị ọchị n'olu dara ụda.

4- Ịma ụma ịhapụ otu n'ime ogidi ya ma ọ bụ ihe iwu kwadoro ya.

5- Ịma ụma tụkwasị Rukn ma ọ bụ Rak'ah.

6- Ịma ụma nye Salaam tupu Imaam.

7- Imegharị ahụ nke ukwuu ma na-esochi ibe ya nke na-abụghị ụdị ekpere n'enweghị mkpa.

8- Ime ihe na-emegide otu n'ime iwu ndị dị maka ekpere; dịka imebi Wudu, ikpughe Awrah kpachaara anya, nchigharị dị ukwuu nke ahụ site n’akụkụ Qiblah na-enweghị mkpa, na ịkwụsị ebumnobi.

Nke iri: Sujuud nke nchefu:

Nchefu: Ichefu echefu, Onye Amụma (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) chefukwara echefu n'ekpere; n'ihi na nchefu so n'ọdịdị mmadụ, Na nchefu ya so n'izu oke nke amara Chineke n'ebe ndị na-eso ụzọ ya nọ, na ime ka okpukpe ha zuo oke, ka ha wee ṅomie ya n'ihe ọ na-eme ka ọ bụrụ iwu maka ha n'oge nchefu.

Ihe ndị kpatara e ji akwado Sujuud nke nchefu:

1- Ọnọdụ nke mbụ:

Ihe a tụkwasịrị n'ekpere, nke nwere ike ịbụ ihe a tụkwasịrị n'omume ma ọ bụ ihe a tụkwasịrị n'okwu:

A- Mgbakwunye omume: Ọ bụrụ na mgbakwunye ahụ sitere n'ụdị ekpere: dị ka iguzo ọtọ n'ọnọdụ ịnọdụ ala, na ịnọdụ ala n'ọnọdụ iguzo ọtọ, ma ọ bụ ịgbakwunye iru ala ma ọ bụ ịkpọ isiala, ọ bụrụ na o mee nke a na nchefu; ọ ga-akpọ isiala maka nchefu.

B- Ịtụkwasị okwu: dị ka ịgụpụta (Qur'an) n’oge Rukuu’ na Sujuud,

Ya mere, ọ bụrụ na o mee nke ahụ; ọ bụ ihe a kwadoro maka ya ime Sujuud maka nchefu.

2- Ọnọdụ nke Abụọ:

Mbelata n'ekpere site na nchefu, ọ na-abụkwa site n'otu n'ime ihe abụọ:

A- Ịhapụ ogidi: Ọ bụrụ na ogidi a bụ Takbiiratul Ihraam, ekpere ya agaghị adị irè, Sujuud as-Sahw agaghịkwa anọchi anya ya. Ma ọ bụrụ na ọ bụ ogidi belụsọ Takbiiratul Ihraam, dịka Rukuu' ma ọ bụ Sujuud, ma o cheta ya tupu ọ malite ịgụ maka Rak'ah ọzọ; n'ezie ọ bụ iwu na ọ ga-alaghachi, wee mee ya, nakwa ihe ndị na-eso ya.

Ma ọ bụrụ na o cheta ya mgbe ọ malitesịrị ịgụ amaokwu Qur'an na Rak'ah ọzọ, Rak'ah ahụ nke ọ hapụrụ ya n'ime ya ga-emebi, ma Rak'ah nke na-eso ya ga-ewere ọnọdụ ya.

B- Ịhapụ iwu dị mkpa: dịka: ichefu Tashahhud nke mbụ, ma ọ bụ Tasbiih n'oge Rukuu. N'ọnọdụ a: ọ ga-eme Sujuud maka nchefụ.

3- Ọnọdụ nke atọ: Obi abụọ:

Ihe atụ: Ọ bụrụ na o nwere obi abụọ ma o kpere Rak'ah atọ ma ọ bụ anọ n’ekpere Zuhr, n'ọnọdụ a:

a- Ma ọ bụrụ na e nwere ihe doro ya anya karịa; ọ ga-eji ya rụọ ọrụ, ma mee Sujuud maka nchefu.

b- Na ọ dịghị ihe kacha doo ya anya; ya mere, ọ ga-ewukwasị n'elu ihe doro anya, ma mee Sujuud maka nchefu.

Ma ọ bụrụ na obi abụọ abịa mgbe ekpere gasịrị, ma ọ bụ na ọ na-enwe obi abụọ nke ukwuu; ọ gaghị elebara obi abụọ ahụ anya.

Ihe iburu n'uche (Fa'idah): Sujuud Sahwu na-adị tupu Salaam... ọ bụrụ na o sitere na mbelata, ma ọ bụ site n'obi abụọ ebe o nweghị ihe kachasị doro ya anya. Ọ na-abụ mgbe Salaam gasịrị: ma ọ bụrụ na ọ bụ n'ihi ihe a tụkwasịrị, ma ọ bụ n'ihi obi abụọ nke o jiri ihe kachasị zie ezie mee omume na ya, Ihe gbasara nke a sara mbara, ma ọ bụrụ na Chukwu dị elu chọrọ.

Nke iri na otu: Oge ndị a machibidoro ikpe ekpere:

Isi ụkpụrụ bụ na e nwere ike ịkpe ekpere n'oge niile, Mana Iwu Okpukpe machibidoro ịkpe Ekpere n'oge ụfọdụ, ha dị ka ndị a:

1- Site na mgbe a kpechara ekpere Fajr ruo n'ọwụwa anyanwụ, nakwa nwelite ya ihe hà n'ogo ube pụọ n’ala n'ọhụụ anya.

2- Mgbe anwụ rutere n'etiti eluigwe ruo mgbe ọ gafere, nke a bụ oge kachasị mkpirikpi n'ime oge ndị a machibidoro iwu.

3- Site n’ekpere Asr ruo mgbe anyanwụ dara, nke bụ oge kacha ogologo n'ime oge mmachibido niile.

Ekpere ndị enwere ike ikpe n'oge mmachibido iwu:

1- Ịkwụ ụgwọ ekpere iwu (Fard) ndị gafere.

2- Ekpere ndị nwere ihe kpatara ha, dị ka: ekpere ekele ụlọ alakụba, na raka'a abụọ nke Tawaf, na ekpere nji oji anyanwụ (Kusuf), na ekpere olili ozu (Janazah).

3- Ịkwụ ụgwọ ekpere Sunnah nke Fajr mgbe ekpere Fajr gasịrị.

Nke iri na abụọ: Ekpere ọgbakọ:

Ọ bụ ihe ịrịba ama dị ukwuu n'ime ihe ịrịba ama nke Islam, ọ bụkwa ekpere ọgbakọ n'ime ụlọ alakụba, Ndị Alakụba kwekọrịtara na ikpe ekpere ise n'ime Masjid so n'ime omume irube isi a kacha mesie ike nakwa ụzọ kachasị ukwuu e si abịaru Chukwu nso; n'eziokwu, ọ bụ ihe ịrịba ama kachasị ukwuu nke Islam.

1- Iwu gbasara ekpere ọgbakọ:

Na ekpere ọgbakọ (Jama'ah) bụ iwu dị mkpa n'ime Masjid maka ekpere ise ahụ n'ebe ụmụ nwoke ndị nwere ike nọ, N'ụlọ nakwa na njem, N'ọnọdụ udo na n'ọnọdụ egwu, dị ka iwu dịịrị onye ọ bụla n'otu n'otu.

Ihe gosipụtara na ekpere ọgbakọ bụ iwu dị mkpa bụ: Akwụkwọ Nsọ na Sunnah, tinyere omume ndị Alakụba n'ọgbọ na-esochi ọgbọ, nke ndị bịara emesịa na-anara n'aka ndị nna ochie n'okwukwe.

Ya bụ, site n'ime Akwụkwọ ahụ: okwu Onye Dị Elu:

﴿وَإِذَا كُنتَ فِيهِمۡ فَأَقَمۡتَ لَهُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَلۡتَقُمۡ طَآئِفَةٞ مِّنۡهُم مَّعَكَ...﴾

{Ma mgbe ị nọ n'ime ha wee guzobere ha ekpere, ka otu ìgwè n'ime ha soro gị guzo...} [Surah An-Nisaa: 102]. Ebe amaokwu a na-egosi na ikpe ekpere ọgbakọ bụ iwu dị ezigbo mkpa, Ebe ọ bụ na enyeghị ndị Muslim ikike ịhapụ ya n'ọnọdụ egwu, Ya mere, a sị na ọ bụghị ihe a manyere, ihe ngọpụ kachasị kwesị ekwesị maka ịhapụ ya gaara ịbụ ngọpụ nke egwu. Ịhapụ ekpere ọgbakọ na inwe umengwụ n'ebe ọ dị so n'ime àgwà kacha mara amara nke ndị ihu abụọ.

Ya na kwa site na Sunnah: ọtụtụ Hadith, n'ime ha:

Ihe pụtara na Sahịh Muslim

أَنَّ رَجُلًا أَعْمَى قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَيْسَ لِي قَائِدٌ يَقُودُنِي إِلَى الْمَسْجِدِ، فَسَأَلَهُ أَنْ يُرَخِّصَ لَهُ أَنْ يُصَلِّيَ فِي بَيْتِهِ، فَرَخَّصَ لَهُ، فَلَمَّا وَلَّى دَعَاهُ فَقَالَ: «هَلْ تَسْمَعُ النِّدَاءَ؟» قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: «فَأَجِبْ».

Na otu nwoke kpuru ìsì sịrị: Onye Ozi Chineke, enweghị m onye nduzi na-edu m aga n'ụlọ alakụba, o wee rịọ ya ka o nye ya ikike ikpe ekpere n'ụlọ ya, o wee nye ya ikike, mana mgbe ọ tụgharịrị, ọ kpọrọ ya wee sị: «Ị̀ na-anụ òkù ekpere?» Ọ sịrị: Ee, ọ sịrị: «Zaa ya.»³³.

Onye-amụma ﷺ wee nye ya iwu ka ọ bịa n'ụlọ alakụba maka ekpere ọgbakọ na ịza òkù ahụ, n'agbanyeghị na ọ kpuru ìsì yana n'agbanyeghị ihe isi ike ọ na-ezute, Ya mere, nke a na-egosi na ikpe ekpere n'ọgbakọ bụ iwu dị mkpa.

2- Ihe e ji enweta ọgbakọ:

A na-enweta ekpere ọgbakọ (Jama'ah) site n'inweta otu rak'ah nke ekpere ya na Imam, Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«مَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنَ الصَّلَاةِ فَقَدْ أَدْرَكَ الصَّلَاةَ».

​«Onye ọ bụla nwetara otu rak'ah n'ime ekpere, n'ezie o nwetala ekpere ahụ.»³⁴.

3- Ihe e ji enweta Rak'ah:

A na-enweta Rak'ah site n'inweta Rukuu’, Ọ bụrụ na onye bịara ekpere n'azụ ezute Imaam ya ka ọ nọ na Rukuu': ọ bụ iwu na ọ ga-asị Takbiiratul Ihraam mgbe ọ kwụ ọtọ, emesia ọ ga-eme Rukuu', na-asịkwa Takbiir ugboro ọzọ maka Rukuu' ahụ, Ma ọ bụrụ na o kwuo naanị Takbiiratul Ihraam n'oge ọ kwụ ọtọ, ọ ga-ezuru ya n'ọnọdụ Takbiir nke Rukuu'.

4- Ihe ngọpụ ndị na-enye mmadụ ohere ịhapụ Ekpere Ọgbakọ:

1- Ọrịa, ma ọ bụrụ na ọ ga-eweta ihe isi ike n'ịbịa ekpere Jumu'ah na nke Jama'ah.

2- Ịjigide mamịrị ma ọ bụ nsị; n'ihi na ịjigide ha na-ebute itufu ntinye uche (khushu') n'oge ekpere, nakwa n'ihi nsogbu ọ na-eweta n'ahụ.

3- Nri ịdị njikere mgbe agụụ na-agụ mmadụ, ma ọ bụ mgbe obi ya na-achọsi nri ahụ ike, ma ọ bụrụhaala na a gaghị ewere ya dị ka agwa ma ọ bụ aghụghọ iji hapụ ekpere Jama'ah.

4- Egwu doro anya maka ndụ, ma ọ bụ akụ na ụba, ma ọ bụ ihe ndị ọzọ.

Nke iri na atọ: Ekpere egwu:

A kwadoro ekpere egwu n'ọgụ ọ bụla a nabatara n'iwu, dịka ịlụso ndị na-ekweghị ekwe, ndị nnupụisi, nakwa ndị na-ebuso agha ọgụ, n'ihi okwu Onye Dị Elu:

﴿...إِنۡ خِفۡتُمۡ أَن يَفۡتِنَكُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ...﴾

{...Ọ bụrụ na unu na-atụ egwu na ndị na-ekweghị ekwe ga-emerụ unu ahụ...} [Surah An-Nisaa: 101]، Jikwa nke a tụnyere ndị fọrọnụ n'ime ndị iwu kwadoro ịlụso ha agha.

A kwadorokwa ekpere oge egwu n'okpuru iwu abụọ:

1) Ka onye iro ahụ bụrụ onye o ziri ezi ịlụso ya agha.

2) Ịtụ egwu mwakpo ya megide ndị Alakụba n'oge ekpere.

Ụzọ e si ekpe ekpere n'oge egwu:

Ọ nwere ọtụtụ njirimara, ma nke kachasị mara amara n'ime ha bụ dịka akọrọ na hadith nke Sahl, ka Allah nwee mmasị n'ebe ọ nọ:

أَنَّ طَائِفَةً صَفَّتْ مَعَ النَّبِي ﷺ، وَطَائِفَةً وِجَاهَ العَدُوِّ، فَصَلَّى بِالَّتِي مَعَهُ رَكْعَةً، ثُمَّ ثَبَتَ قَائِمًا، وَأَتَمُّوا لِأَنْفُسِهِمْ، ثُمَّ انْصَرَفُوا، وَصَفُّوا وِجَاهَ العَدُوِّ، وَجَاءَتِ الطَّائِفَةُ الأُخْرَى، فَصَلَّى بِهِمُ الرَّكْعَةَ الَّتِي بَقِيَتْ مِنْ صَلَاتِهِ، ثُمَّ ثَبَتَ جَالِسًا، وَأَتَمُّوا لِأَنْفُسِهِمْ، ثُمَّ سَلَّمَ بِهِمْ.

Na otu ndị kwụụrụ n'ahịrị soro Onye amụma ﷺ, ebe otu ndị nke ọzọ chere onye iro ihu. O wee soro ndị nọnyeere ya kpee otu Rak’ah, mgbe ahụ, o wee nọgide na-akwụ ọtọ, ha wee kpechaa ekpere ha n'onwe ha. Mgbe ahụ, ha wee pụọ, gaa kwụrụ n'ahịrị chee onye iro ihu. Otu ndị nke ọzọ wee bịa, o wee soro ha kpee Rak’ah ahụ fọdụrụ n'ekpere ya. Mgbe ahụ, o wee nọgide na-anọdụ ala, ha wee kpechaa ekpere ha n'onwe ha. Mgbe ahụ, o wee soro ha mee Taslim³⁵.

Uru anyị na-enweta n'ekpere egwu bụ:

1- Ịdị mkpa nke ekpere n'Islam, nakwa ịdị mkpa nke ekpere ọgbakọ, n'ihi na ewepụghị ya n'ọnọdụ ndị a siri ike.

2- Mwepụ nke ihe isi ike n'ebe mba a (Ummah) nọ, na ịdị mfe nke Iwu (Shari'ah), nakwa ịdaba adaba ya maka oge na ebe ọ bụla.

3- Izu oke nke Iwu Islam, nakwa na o wepụtara ihe dabara adaba maka ọnọdụ ọ bụla.

Nke iri na anọ: Ekpere Jumu'ah:

Nke mbụ: Iwu ya:

Ekpere Jumu'ah bụ iwu dị mkpa (Fard 'Ayn) maka onye Al-Islām ọ bụla nke bụ nwoke, tozuru etozu, nwere uche zuru oke, onye bi n'obodo, nakwa onye na-enweghị ihe ngọpụ.

Maka okwu Onye Dị Elu:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَوٰةِ مِن يَوۡمِ ٱلۡجُمُعَةِ فَٱسۡعَوۡاْ إِلَىٰ ذِكۡرِ ٱللَّهِ وَذَرُواْ ٱلۡبَيۡعَۚ ذَٰلِكُمۡ خَيۡرٞ لَّكُمۡ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ 9﴾

{Ewuu ndị ahụ kwere ekwe, mgbe a kpọrọ òkù maka ekpere n'ụbọchị Jumu'ah, gaanụ ngwa ngwa na ncheta nke Chukwu, ma hapụnụ azụmahịa. Nke ahụ ka mma maka unu, ma ọ bụrụ na unu maara. }

[Surah Al-Jumu'ah: 9].

Na maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«لَيَنْتَهِيَنَّ أَقْوَامٌ عَنْ وَدْعِهِمُ الْجُمُعَاتِ، أَوْ لَيَخْتِمَنَّ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ، ثُمَّ لَيَكُونُنَّ مِنَ الْغَافِلِينَ».

«N'ezie, ndị mmadụ ga-akwụsịrịrị ịhapụ ekpere Jumu'ah ha, ma ọ bụ Chukwu ga-ekpuchi mkpụrụ obi ha, emesịa ha esoro n'ime ndị nleghara anya»³⁶.

Nke abụọ: Iwu ndị dị maka izi ezi nke ekpere Jumu'ah:

a) Oge: Oge ya dị ka oge ekpere Zuhr, Ya mere, ọ dịghị mma tupu oge ya, ma ọ bụ mgbe oge ya gafesịrị.

2) Na ìgwè mmadụ ga-anọ ya, ma opekata mpe ìgwè mmadụ ahụ bụ mmadụ atọ dị ka nkwupụta ziri ezi si dị, Ya mere, o zighị ezi site n'aka otu onye, ma ọ bụ site n'aka mmadụ abụọ.

3) Ka ndị na-ekpe ekpere bụrụ ndị biri kpamkpam n'ebe obibi nke e jiri ihe a na-ejikarị arụ ụlọ rụọ, Ma nke ahụ ọ̀ sitere na simenti wusiri ike, ma ọ bụ nkume, ma ọ bụ uzu ụrọ, na ihe ndị ọzọ, Ya mere, ọ dịghị ire n'aka ndị bi n'ọzara, ndị nwe ụlọ ntu na ụlọ e ji aji anụmanụ rụọ, bụ ndị na-anaghị ebi n'otu ebe kwụ chịm, kama ha na-akwagharị ma na-achọgharị ahịhịa maka anụ ụlọ ha.

4) Na okwu nkuzi abụọ ga-ebute ya ụzọ, n'ihi ịnọgidesi ike nke Onye-amụma ﷺ na ha abụọ.

Nke atọ: Ogidi nke Khutbah abụọ nke Jumu'ah:

1- Otuto Chukwu na ịgba ama abụọ.

2- Ịrịọrọ Onye amụma ﷺ ekpere.

3- Ndụmọdụ maka Ịtụ egwu Chineke.

4- Ịgụ ihe n'ime Qur'an.

5- Ndụmọdụ.

Nke anọ: Ihe Ndị A Kwadoro Na Khutbah Abụọ Nke Jumu'ah:

1- Okwu nkwusa n'elu minbar.

2- Ịkewa n'etiti okwu nkwusa abụọ ahụ site na nnọdụ ala dị mkpirikpi. 3- Arịrịọ (dua) n'ime ha abụọ maka ndị Alakụba nakwa ndị ndú ha.

4- Ibelata ha abụọ.

5- Khatiib ịkele ndị mmadụ mgbe ọ na-arịgo na Minbar.

Nke ise: Ihe ndị a kwadoro ime n'ụbọchị Fraịde:

1- Ịta atụ.

2- Ite ihe na-esi ísì ụtọ ma ọ bụrụ na ọ dị.

3- Ịpụ n'oge maka ekpere Jumu'ah.

4- Iji ụkwụ gaa n'ụlọ alakụba na ịghara ịgba ihe e ji aga njem.

5- Ịbịaru Imam nso.

6- Arịrịọ (dua).

7- Ịgụ Surah Al-Kahf.

8- Ịrịọrọ Onye amụma ekpere (ka udo na ngọzi Allah dịrị ya).

Nke Isii: Ihe a machibidoro onye bịara ekpere Jumu'ah:

1- A machibidoro ikwu okwu mgbe Imam na-ekwusa ozi n'ụbọchị Fraịde, maka okwu ya ﷺ:

«إِذَا قُلْتَ لِصَاحِبِكَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ: أَنصِتْ، وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ، فَقَدْ لَغَوتَ».

​«Ọ bụrụ na ị gwa enyi gị n'ụbọchị Fraịdee: Gee ntị, ebe Imam na-ekwu okwuchukwu, n'ezie i kwuola okwu efu»³⁷. Ya bụ: ị kwuru okwu efu, ya na, okwu efu bụ: mmehie.

2- Ọ bụ ihe a na-akpọ asị ịzọfe olu ndị mmadụ, belụsọ ma ọ bụrụ na ọ bụ Imam, ma ọ bụ ịzọfe iji gaa n'ohere nke ọ na-agaghị enwe ike iru ya belụsọ site n'ime otu ahụ.

Irute Jumu'ah:

Onye ọ bụla nwetara Rukuu' ya na Imam na Rak'ah nke abụọ n'ekpere Jumu'ah; n'ezie, o nwetala Jumu'ah ahụ, ọ ga-emezukwa ya Rak'ah abụọ, Ma ọ bụrụ na o nwetaghị Rukuu' nke Rak’ah nke abụọ; o doro anya na ekpere Jumu'ah agafeela ya, ọ ga-emecha ya dịka ekpere Zuhr, bụ́ Rak’ah anọ, Otu aka ahụ, onye ọ bụla ekpere Jumu'ah gafere n'ihi ụra ma ọ bụ ihe ọzọ; ọ ga-ekpe ya dị ka ekpere Zuhr.

Nke iri na ise: Ekpere nke ndị nwere ihe ngọpụ:

Nke mbụ: Ekpere onye na-arịa ọrịa:

Nke mbụ: Ọ bụ iwu ka onye ọrịa kpee ekpere dịka ike ya siri dị, A machibidorokwa ya iyigharị ya gafee oge ya ma ọ bụrụhaala na uche ya zuru oke.

Nke abụọ: Kedu ka onye ọrịa si ekpe ekpere?:

1- Ọ bụ iwu ka onye ọrịa kpee ekpere n’iguzo ọtọ ma ọ bụrụ na o nwere ike iguzo ọtọ n’enweghị ihe isi ike ma ọ bụ mmerụ ahụ, ma mee Rukuu’ nakwa Sujuud.

2- Ọ bụrụ na ime Rukuu’ ma ọ bụ Sujuud ga-emerụ ya ahụ n’agbanyeghị na o nwere ike iguzo ọtọ; ọ ga-eji isi ya gosi Rukuu’ ka ọ na-eguzo ọtọ, nakwa Sujuud ka ọ nọdụrụ ala.

3- Ma ọ bụrụ na o nweghị ike ikpe ekpere na-eguzo ọtọ; ọ ga-ekpe ya na-anọdụ ala, Ọ bụkwa Sunnah ka ọ nọdụ nkataụkwụ n'ọnọdụ iguzo ọtọ, o mee ngosi maka Rukuu', ma mee Sujuud n'elu ala ma ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume, ma ọ bụghị ya, o mee ngosi maka Sujuud, nke a ga-eme ka ọ dị ala karịa Rukuu'.

4- Ọ bụrụ na o nweghị ike ikpe ekpere na-anọdụ ala; ya ekpee ekpere n'akụkụ ya, ka ihu ya chere Qiblah, Akụkụ ahụ nke nri ka mma ma ọ bụrụ na o kwe omume, ọ ga-eji ngosi mee Rukuu’ na Sujuud.

5- Ọ bụrụ na ọ nweghị ike ikpe ekpere n’elu akụkụ ahụ ya; ya kpee ekpere mgbe ọ tọgbọrọ ala n’elu azụ ya, ụkwụ ya abụọ echee ihu na Qiblah, ya ejiri ngosipụta mee Rukuu’ na Sujuud.

6- Ọ bụrụ na ọ gaghị ekwe ya omume iji ahụ ya mee ihe ngosi n’oge Rukuu’ na Sujuud; ọ ga-eji isi ya mee ihe ngosi, ma ọ bụrụ na o sikwaara ya ike; a ga-ewepụrụ ya ime ihe ngosi ahụ, ya emee omume ekpere n’obi ya, o wee buo n'obi omume ekpere ahụ dịka Rukuu’, Sujuud, nakwa ịnọdụ ala mgbe ọ nọ n’ọnọdụ ahụ ọ nọ na ya, ma gụọkwa okwu ncheta ya.

7- Onye na-arịa ọrịa ga-eme ihe o nwere ike ime n'ime iwu ndị dị maka ekpere, dị ka: iche ihu na Qiblah, ịsa ahụ maka ekpere (Wudu) site na mmiri, ma ọ bụ ime Tayammum mgbe o nweghị ike, na ịdị ọcha pụọ n'ihe rụrụ arụ. Ma ọ bụrụ na o nweghị ike ime nke ọ bụla n'ime ihe ndị ahụ; ọ gaghịzi abụ iwu n'ahụ ya, ọ ga-ekpezi ekpere dị ka ọnọdụ ya siri dị, ọ gaghịkwa egbu oge ekpere ịgafe oge ya.

8- Sunnah bụ ka onye ọrịa nọdụ ala n’ọdụ ntu n’ọnọdụ iguzo ọtọ nakwa Rukuu’, ma nọdụ n’ụdị a tọrọ ụkwụ n’ala na mpụga nke ahụ.

Nke abụọ: Ekpere onye njem:

1- N'ime ndị nwere ihe ngọpụ bụ: onye njem, a kwadoro n'iwu ka o belata ekpere nke nwere Rakaa anọ site n'anọ ruo Rakaa abụọ, Maka okwu Onye Dị Elu:

﴿وَإِذَا ضَرَبۡتُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَلَيۡسَ عَلَيۡكُمۡ جُنَاحٌ أَن تَقۡصُرُواْ مِنَ ٱلصَّلَوٰةِ...﴾

{Ma mgbe unu na-eme njem n'ala, ọ dịghị mmehie dịịrị unu ibelata n'ekpere... }

[Surah An-Nisaa: 101].

Na site n'aka Anas bin Malik (Chineke nwee mmasị n'ebe ọ nọ) o kwuru sị:

«خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ ﷺ مِنَ الْمَدِينَةِ إِلَى مَكَّةَ، فَكَانَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ، حَتَّى رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ».

«Anyị so Onye amụma ﷺ si na Madinah pụọ gaa Meka, ọ na-ekpe ekpere Rak’ah abụọ abụọ, ruo mgbe anyị laghachiri na Madinah»³⁸.

Mbelata ekpere na-amalite mgbe onye njem pụrụ n'ebe e biri ebi n'obodo ya; n'ihi na Chukwu nyere ikike maka mbelata nye onye na-eme njem n'ụwa, Na tupu o si n'obodo ya pụọ, ọ naghị abụ onye na-aga njem n'ala ma ọ bụ onye njem, n'ihi na Onye Amụma (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) na-ebelata ekpere naanị mgbe ọ pụrụ njem.

2- Ogologo ụzọ nke ọ bụrụ na onye njem chọrọ ịga ya, o kwere ya ibelata ekpere, bụ ihe dị ka kilomita iri asatọ.

3- Onye njem nwere ikike ibelata ekpere (Qasr) na nloghachi ya ruo mgbe ọ banyere n'obodo ya nke o siri pụọ.

4- Ọ bụrụ na onye njem erute n'obodo ma chọọ ibi na ya; o nwere ọnọdụ atọ:

a) Inwe ebumnobi ịnọdụ karịa ụbọchị anọ; ọ bụ iwu n'ahụ ya imezu ekpere site n'ụbọchị mbụ ọ nọrọ n'ebe ahụ, na ọ gaghịkwa eji mfe ndị e nyere maka njem eme ihe.

b) Ọ bụrụ na o bu n'obi ịnọ ụbọchị anọ ma ọ bụ ihe na-erughị ya; o kwere ya omume ibelata ekpere ya nakwa iji ohere ndị e nyere maka njem mee ihe.

ch) Ka ọ ghara inwe ebumnobi ịnọ maka oge a kapịrị ọnụ, kama o nwere ike ịnọ otu ụbọchị ma ọ bụ ụbọchị iri dabere n'otú ebe ahụ si kwesị ya, ma ọ bụ na o nwere mkpa maka ọgwụgwọ ma ọ bụ nnyocha; ma mgbe ọ bụla o gbochara mkpa ya, ọ ga-alaghachi n'obodo ya; Maka onye a, ekwere ya ibelata ekpere na iji ohere njem mee ihe ruo mgbe ọ laghachiri, ọbụna ma ọ bụrụ na oge ọ ga-anọ karịrị ụbọchị anọ.

5- Ọ bụrụ na onye njem kpee ekpere n'azụ Imam bi ebi; ọ bụ iwu ka o mezuo ekpere ahụ, ọbụlagodi ma o zuteghị ya ma e wezuga n'oge Tashahhud ikpeazụ.

6- Ọ bụrụ na onye bi n'obodo kpee ekpere n'azụ onye njem na-ebelata ekpere; ọ bụ iwu ka onye bi n'obodo ahụ mezuo ekpere ya mgbe Salaam nke Imaam gachara.

Nke iri na isii: Ekpere Eid abụọ:

Ememme ndị Alakụba bụ ememme sitere n'aka Chukwu, nke Chukwu wepụtaara ha, ha ewepụtaghị ya site n'onwe ha, Ha nweghị ememme ọ bụla ma e wezụga ememme abụọ naanị, ha bụ: Eid al-Fitr, na Eid al-Adha. N'adịghị ka ememme nke ndị gọnahụrụ Chineke ma ọ bụ ememme ndị e mepụtara ọhụrụ (Bid'ah), nke Chineke (Onye Kasị Elu) ewepụtaghị dịka iwu, O nyeghịkwa iwu ka e mee ha, kama, ha wepụtara ha site n'aka onwe ha.

Iwu nke ekpere Eid abụọ:

Iwu mmanye maka ọha, Onye-amụma ﷺ nọgidere na-eme ya, ndị Kalifa ezi nduzi nọgidekwara na-eme ya, ka Chukwu nwee afọ ojuju n'ebe ha nọ niile, Ọ bụ otu n'ime ihe ngosi nke okpukpe na emume ya ndị a na-ahụ anya.

Oge ekpere Eid abụọ ahụ: Oge ekpere Eid na-amalite site na mgbe anyanwụ gbagotere n'ịdị elu hà ka ogologo ube, ya bụ: ihe dị ka nkeji iri na ise mgbe anyanwụ pụtasịrị, oge ya na-agwụkwa mgbe anyanwụ si n'etiti igwe gbadaa.

Ụzọ e si ekpe ekpere Eid abụọ:

1- Ọ ga-asị "Chineke kachasị ukwuu" n'ime Rak’ah nke mbụ dịka itiku "Chineke bụ Onye Ukwu" na mmalite (Takbiir), emesia, ọ ga-agụ ekpere mmalite, emesia ọ ga-asị "Chineke kachasị ukwuu" ugboro isii; ọ ga-ewelite aka abụọ ya n'oge Takbiir ọ bụla, too Chineke ma nye Ya ekele, wee rịọrọ Onye Amụma Chineke ngọzi—ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya—n'etiti Takbiir ndị ahụ. Emesia, ọ ga-achọ nchedo n'aka Chineke ma kwuo Bismillah, wee bido ịgụ Qur’an.

2- Ọ ga-asị "Chineke kachasị ukwuu" ugboro ise na Rak'ah nke abụọ mgbe Takbiir nke mgbanwe ọnọdụ gachara. Emesia, ọ ga-arịọ nchebe Chineke ma kwuo Bismillah, wee malite ọgụgụ ya. Ọ dị mma ịgụ Surah Al-A'la na Rak'ah nke mbụ mgbe a gụchara Surah al-Fatihah, nakwa Surah Al-Ghashiyah na nke abụọ.

3- Mgbe Imam ahụ kwuchara Salam; ọ ga-arịgo na Minbar, kwusaa Khutbah abụọ, ma nọdụ ala nwa obere oge n'etiti ha, dịka a na-eme na Khutbah nke Jumu'ah.

Sunnah nke Eid:

a- Ịsa ahụ (Ghusl).

b- Idebe ahụ ọcha na ite ísì ụtọ.

C- Iri nri tupu ịpụta n'Eid al-Fitr, nakwa mgbe ọ gachara n'Eid al-Adha site n'anụ aja ya ma ọ bụrụ na o nwere anụ aja.

d- Ịpụ n'ụkwụ.

e- Ịga site n'otu ụzọ, na ịlaghachi site n'ụzọ ọzọ.

W- Ịga n'oge n'ebe a na-ekpe ekpere maka onye na-eso kpee ekpere, ma e wezụga Imaam.

Takbiir:

Ọ bụ Sunnah ịsị Takbiir n'abalị nke Eid abụọ ahụ, na ụbọchị iri nke Dhul-Hijjah, na ụbọchị Tashreeq, ọ dịkwa n'ụdị abụọ:

Ụdị nke mbụ: Takbiir na-enweghị mmachi: ọ bụ nke a na-emachighị n'oge akapụtara.

1- Na Fitr: site n'ọdịda anyanwụ nke abalị Eid ruo na mmalite ekpere Eid.

2- N’oge Al-Adha: site na ọdịda anyanwụ n’abalị nke ụbọchị mbụ nke Dhul-Hijjah ruo na ọdịda anyanwụ nke ụbọchị ikpeazụ n'ime ụbọchị Tashreeq.

Ụdị nke abụọ: Takbiir a kpaara ókè: ọ bụ nke a kpaara ókè na ngwụcha ekpere ndị e mere iwu.

1- Onye na-anọghị n'ọnọdụ Ihram: Site na Fajr nke ụbọchị Arafah ruo n'oge Asr nke ụbọchị ikpeazụ n'ime ụbọchị Tashreeq.

2- Muhrim: Site n'ekpere Zuhr n'ụbọchị Eid ruo n'oge Asr nke ụbọchị ikpeazụ n'ime ụbọchị Tashriq.

Nke iri na asaa: Ekpere maka nkpuchi anyanwụ:

Ihe ịgba ọchịchịrị nke ọnwa na anyanwụ pụtara:

Ịgba ọchịchịrị nke ọnwa: Ọ bụ ịla nke ìhè ọnwa ma ọ bụ otu akụkụ ya n'abalị.

Ma nkpuchi anyanwụ: ọ bụ ịpụ n'anya nke ìhè anyanwụ ma ọ bụ akụkụ ya n'ehihie.

Iwu gbasara ekpere iji anyanwụ:

Ọ bụ Sunnah e mesiri ike, ihe gosiri nke a bụ omume Onye Ozi ﷺ, ebe o kpere ya mgbe chi jiri n'ehihie n'oge ya ﷺ, Dịka iwu o nyere gbasara ya siri gosi, ndị ọkà mmụta kwekọrịtakwara na ọ bụ ihe iwu kwadoro.

Oge ya:

Malite na mbido chi iji n'ehihie ma ọ bụ ịgba ọchịchịrị nke ọnwa ruo na nchapụta ya, nke bụ njedebe ịgba ọchịchịrị nke ọnwa ma ọ bụ chi iji n'ehihie.

Nkọwa ya:

Ọnụ ọgụgụ Rak’ah ya dị abụọ, a na-agụpụta (Qur'an) n’olu dara ụda n’ime ha abụọ, nkọwa ya dịkwa ka ndị a:

a- Ọ ga-atiku "Chineke bụ Onye Ukwu" na mmalite (Takbir), kpee ekpere mmalite, rịọ nchebe n'aka Chineke, kwuo n'aha Chineke, wee gụọ Surah Al-Fatiha, emesia, ọ ga-agụ ihe dị ogologo.

b- Mgbe ahụ o mee Rukuu’ dị ogologo.

C- Emesia, ọ ga-ebili na Rukuu’, wee sị: (Sami'a Allahu liman hamidah), emesia ọ ga-agụ Surah al-Fatihah, emesia ọ ga-agụ amaokwu Qur'an dị ogologo nke dị mkpirikpi karịa nke mbụ.

d- Mgbe ahụ, o mee Rukuu’ dị ogologo nke dị mkpirikpi karịa Rukuu’ nke mbụ.

e- Emesịa, ọ ga-ebili na Rukuu’, wee sị: (Sami'a Allahu liman hamidah).

w- Mgbe ahụ, ọ ga-eme Sujuud abụọ dị ogologo.

z- Mgbe ahụ, ọ ga-ebili maka Rak’ah nke abụọ, nke dị ka Rak’ah nke mbụ, mana ọ dịghị ogologo ka ya.

Sunnah ya:

a) Ịkpọ oku maka ya site n'ikwu: (Ekpere nke ọgbakọ).

b) Ka e kpee ya n'igwe.

C) Ime ka ekpere dị ogologo site n'iguzo ọtọ ya, iru ala site n'úkwù (Ruku) ya, na ịkpọ isiala (Sujud) ya.

d) Raka'a nke abụọ ịdị mkpirikpi karịa nke mbụ.

e) Okwu ndụmọdụ mgbe ọ gasịrị, na ịgba ume n'ime ezi omume na ịhapụ ajọ omume.

w) Ịrịọ arịrịọ nke ukwuu, ịrịọsi ike, ịrịọ mgbaghara, na inye onyinye ebere.

Nke iri na asaatọ: Ekpere ịrịọ mmiri ozuzo:

1) Ịrịọ mmiri ozuzo (Istisqa): Ọ bụ ịrịọ Chukwu, Onye Dị Elu, ka O nye mmiri site n'izo mmiri ozuzo n'oge ụkọ mmiri.

Oge iwu kwadoro maka ekpere ịrịọ mmiri ozuzo:

A na-akwado ekpere maka ịrịọ mmiri ozuzo mgbe ụkọ mmiri dakwasịrị ala, mmiri ozuzo akwụsị, ma ihe ọjọọ esite na nkwụsị ya dakwasị ha. Ya mere, o nweghị mgbapụ ọzọ fọọrọ ha belu sọ ịrịọsi Onyenwe ha arịrịọ ike, ịrịọ Ya ka O nye ha mmiri, nakwa ịrịọ Ya enyemaka site n'ụdị arịrịọ dị iche iche.

a- Mgbe ụfọdụ site n'ikpe ekpere n'ọgbakọ, ma ọ bụ n'otu n'otu.

b- Na mgbe ụfọdụ site n'arịrịọ n'oge okwuchukwu Jumu'ah, onye na-ekwu okwuchukwu na-arịọ arịrịọ, ndị Alakụba ana-aza amin n'arịrịọ ya.

C- Oge ụfọdụkwa site n'arịrịọ (dua) n'oge ọ bụla, n'enweghị ekpere ma ọ bụ okwuchukwu (khutbah).

Iwu gbasara ekpere ịrịọ mmiri ozuzo:

Sunnah e mesiri ike mgbe enwere ihe kpatara ya, maka omume Onye-amụma ﷺ, dịka n'akụkọ Abdullah bin Zayd (Chineke nwee mmasị n'ebe ọ nọ) o kwuru sị:

«خَرَجَ النَّبِيُّ ﷺ إِلَى الْمُصَلَّى، فَاسْتَسْقَى، وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ، وَقَلَبَ رِدَاءَهُ، وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ».

«Onye amụma ﷺ pụtara gaa n'ebe a na-ekpe ekpere, wee rịọrọ maka mmiri ozuzo, chere ihu na Qiblah, tụgharịa uwe ya, wee kpee ekpere Rak'ah abụọ»³⁹.

Ụzọ e si ekpe ekpere ịrịọ mmiri ozuzo:

Ụzọ e si ekpe ekpere ịrịọ mmiri ozuzo (Istisqa) n'ọnọdụ ya dị ka ekpere Eid. A na-akwado ka e mee ya n'ebe a na-ekpe ekpere dịka ekpere Eid, iwu ya dịkwa ka iwu nke ekpere Eid; n'ọnụọgụgụ nke Rak'ah, na ịgụpụta (Qur'an) n’olu dara ụda, nakwa n'ịbụ nke a na-ekpe tupu Khutbah (okwuchukwu), na n'ime Takbir (itiku "Chineke bụ Onye Ukwu") ndị a tụkwasịrị atụkwasị n'ime Rak'ah nke mbụ na nke abụọ tupu ịgụ (Qur'an), Dị ka a kọwara ya na mbụ n'ime ekpere Eid abụọ. Ọ ga-ekwusa otu okwu okpukpe.

Nke iri na itoolu: Iwu gbasara ozu:

Nke mbụ: Maka onye nọ nso onye na-achọ ịnwụ anwụ:

1- A kwadoro ya ka onye nọnyere onye na-achọ ịnwụ anwụ gwa ya ka o kwuo: «Ọ dịghị chi ọzọ ma ọ bụghị Chukwu».

2- Ọ bụkwa Sunnah ka e chee ya ihu n’akụkụ Qiblah.

3- A na-akwado imechi anya ya abụọ.

4- A kwadoro ka e jiri ákwà kpuchie onye nwụrụ anwụ mgbe ọ nwụsịrị.

5- E kwesịrị ime ngwa ngwa n'ịkwadebe ya.

6- Ọ bụ iwu ime ngwa ngwa n'ịkwụ ụgwọ ya.

7- A ga-asa onye nwụrụ anwụ ma kechie ya n'akwa ozu, ...ha abụọ a bụkwa Fard Kifayah (iwu dịịrị ọha).

Nke abụọ: Iwu metụtara ikpe ekpere maka onye nwụrụ anwụ:

Iwu ya: Fard Kifayah (Iwu dịịrị ọha).

Ihe ndị dị mkpa (Shurut) ya:

1) Iche ihu na Qiblah.

2) Ikpuchi akụkụ ahụ ihere (Awrah).

3) Izere ihe adịghị ọcha (Najasah).

4) Ịdị ọcha nke onye na-ekpe ekpere na onye a na-ekpe ekpere maka ya.

5) Al-Islām (Ịbụ onye n'eso ụzọ Chineke) nke onye na-ekpe ekpere nakwa onye a na-ekpe ekpere maka ya.

6) Ịga olili ozu ma ọ bụrụ na ọ nọ n'obodo.

7) Ịbụ onye tozuru etozu.

Ogidi ya:

1) Iguzo ọtọ n'ime ya.

2) Takbiir anọ.

3) Ịgụ Alfatiha.

4) Ịrịọrọ Onye amụma ﷺ ekpere.

5) Arịrịọ (dua) maka onye nwụrụ anwụ.

6) Ịgbaso usoro.

7) Ikele udo (Taslim).

Sunnah ya:

1) Iwelite aka abụọ n'oge Takbiir ọbụla.

2) Ịchọ mgbaba.

3) Arịrịọ (dua) maka onwe ya na ndị Alakụba.

4) Ịgụ (Qur'an) na nzuzo.

5- Ịkwụsịtụ nwa oge mgbe "Chineke kachasị ukwuu" (Takbir) nke ugboro anọ gachara, na tupu inye ekele udo.

6) Itinye aka nri n’elu aka ekpe n’elu obi.

7) Ịtụgharị n'akụkụ aka nri n'oge inye ekele udo.

Ọdịdị ya:

Imam na onye na-ekpe ekpere naanị ya ga-eguzo ọtọ n'akụkụ obi nwoke, nakwa n'etiti ahụ nwanyị, wee tiku "Chineke bụ Onye Ukwu" na mmalite (Takbir), rịọ Chineke nchebe, ma ọ gaghị agụ ekpere mmalite, o wee sị "N'aha Chineke", ma gụọ Surah Al-Fatiha.

Emesịa, ọ ga-asị "Chineke kachasị ukwuu", wee rịọrọ Onye amụma ﷺ ekpere mgbe ahụ gasịrị, emesịa, ọ ga-asị "Chineke kachasị ukwuu", wee rịọrọ onye nwụrụ anwụ arịrịọ site n'ihe a kọrọ n'ọdịnala; Dịka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنثَانَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الإِيمَانِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الإِسْلَامِ، اللَّهُمَّ لَا تَحْرِمْنَا أَجْرَهُ، وَلَا تُضِلَّنَا بَعْدَهُ».

«Chineke anyị, gbaghara ndị dị ndụ n’etiti anyị na ndị nwụrụ anwụ, ụmụntakịrị anyị na ndị okenye, ndị nwoke na ndị nwanyị n’ime anyị, nakwa ndị nọ n’ihu anyị na ndị na-anọghị ya. Chineke, onye ọ bụla I nyere ndụ n’etiti anyị, mee ka ọ dị ndụ n’ime nkwenye siri ike n’ebe Ị nọ, onye ọ bụla I mekwara ka ọ nwụọ n’etiti anyị, mee ka ọ nwụọ n’ime usoro irubere Gị isi kpamkpam. Chineke, emela ka anyị tụfuo ụgwọ ọrụ nke si n’aka ya, emela ka anyị fue ụzọ ma ọ pụọ n’ụwa a.»⁴⁰.

Na okwu ya sị:

«اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ، وَعَافِهِ وَاعْفُ عَنْهُ، وَأَكْرِمْ نُزُلَهُ، وَوَسِّعْ مَدْخَلَهُ، وَاغْسِلْهُ بِالْمَاءِ وَالثلْجِ وَالْبَرَدِ، وَنَقِّهِ مِنَ الْخَطَايَا كَمَا نَقَّيْتَ الثَّوْبَ الْأَبْيَضَ مِنَ الدَّنَسِ، وَأَبْدِلْهُ دَارًا خَيْرًا مِنْ دَارِهِ، وَأَهْلًا خَيْرًا مِنْ أَهْلِهِ، وَزَوْجًا خَيْرًا مِنْ زَوْجِهِ، وَأَدْخِلْهُ الْجَنَّةَ، وَأَعِذْهُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ عَذَابِ النَّارِ».

«Chineke, gbaghara ya, meere ya ebere, nye ya izu ike, ma hichapụ mmehie ya niile. Nye ya ebe obibi dị elu, mee ka ebe ọ ga-ezu ike saa mbara, jiri mmiri oyi kacha ọcha sachasị ya kpamkpam. Sachapụ mmehie ya niile dịka e si asacha unyi n’ákwà ọcha ka ọ na-egbu amụma. Nye ya ebe obibi kacha mma karịa nke o nwere n’ụwa, na ndị ezinụlọ kacha mma karịa ndị o nwere, na onye òtù ọlụlụ kacha mma karịa onye o nwere. Kpọbata ya n’ubi anụrị nke Chineke, zọpụ ya n’ahụhụ nke dị n’ime ili, na ntaramahụhụ nke ọkụ.»⁴¹. Emesịa, ọ ga-asị "Chineke kachasị ukwuu" (Takbir), ma kwụsịtụ nwa obere oge mgbe ọ gachara, wee nye ekele udo otu ugboro n'akụkụ aka nri ya.

Isiokwu nke atọ: Zakat:

1- Nkọwa nke Zakat na ọnọdụ ya:

Zakat n'asụsụ: uto na mmụba.

Zakat n'usoro iwu: Ọ bụ ikike bụ iwu dị mkpa n'okpukpe n'ime akụ na ụba akọwapụtara maka otu ndị pụrụ iche.

Ọ bụ ogidi nke atọ n'ime ogidi ndị dị n'Islam, E jikọtara ya na ekpere n'ime Qur'an n'ebe iri asatọ na abụọ, nke na-egosi ịdị mkpa ya nke ukwuu.

Onye Dị Elu Sịrị:

﴿وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ...﴾

{Na-ekpekwanụ ekpere, na-enyekwanụ Zakat...} [Surah Albakara: 43].

Ya na, ọ sịrị (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ:

«بُنِيَ الإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّـهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّـهِ، وَإِقَامِ الصَّلَاةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ الْبَيْتِ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ».

«E wubere Islam n'elu ogidi ise: ịgba àmà na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke, nakwa na Muhammad bụ onye ozi Chineke, na ikpe ekpere, na ịnye Zakat, na ịga njem Hajj n'ụlọ nsọ, na ibu ọnụ nke Ramadan»⁴².

Ndị Alakụba kwekọrịtara na ọ bụ iwu, Na n'ekweghị ekwe nke onye gọnarịrị ịbụ iwu ya, Na ịlụso agha megide ndị jụrụ iwepụta ya.

2- Iwu Ndị Dị Mkpa Maka Zakat:

a) Nnwere onwe: Ọ bụghị iwu n'ahụ onye ohu; n'ihi na o nweghị akụ na ụba, ihe ọ bụla dị n'aka ya bụ ihe onwunwe nna ya ukwu, ya mere zakat ya dịrị nna ya ukwu.

b) Islam: Ya mere, ọ bụghị iwu n'ahụ onye na-ekweghị ekwe; n'ihi na ọ bụ ofufe iji bịaruo nso na nrubeisi, onye na-ekweghị ekwekwa esoghị na ndị ruru eru maka ofufe na nrubeisi.

C) Inwe Nisab: Ọ bụghị iwu n'ihe na-erughị Nisab, nke bụ oke akụ̀ na ụba a maara ama.

d) Izu okè nke inwe ihe: Ọ bụ ka akụ na ụba bụrụ nke mmadụ nwe n'ụzọ inwe zuru okè, ya mere, ọ dịghị zaka ọ bụla dị n'ime akụ na ụba nke inwe ya akwụsighị ike, dị ka ụgwọ nkwekọrịta nnwere onwe.

E) Ịgafe otu afọ n'elu akụnụba: Maka hadis Aisha (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ) nke e welitere sị:

«لَا زَكَاةَ فِي مَالٍ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ».

​«Enweghị zakat n'akụ na ụba ọ bụla ruo mgbe otu afọ gafeere ya»⁴³.

3- Akụ na ụba ndị iwu manyere Zakat na ha:

Nke mbụ: Anụ ụlọ,

Ha bụ kamel, na ehi, na atụrụ, Zakat dịkwa iwu na ha n'ọnọdụ abụọ:

1- Idebe ha maka mmiri ara na ọmụmụ, ọ bụghị maka ịrụ ọrụ.

2- Ịbụ sa'imah (ya bụ: nke na-ata ahịhịa), Ya mere, ịkwụ Zakat abụghị iwu n'anụ ụlọ ndị a na-enye nri a zụtaara ha, ma ọ bụ nke a chịkọtara site n'ahịhịa ma ọ bụ ihe ọzọ, Ọ dịghị zaka maka anụ ụlọ ndị na-ata ahịhịa n'otu akụkụ nke afọ, ma ọ bụghị n'afọ ahụ niile ma ọ bụ n'ihe ka ukwuu n'ime ya.

4- Nisab nke anụ ụlọ:

1- Zakat nke kamel:

Ọ bụrụ na e mezuo ọnọdụ ndị a; ọ bụ iwu inye otu atụrụ maka kamel ise ọ bụla, na atụrụ abụọ maka iri, na atụrụ atọ maka iri na ise, na atụrụ anọ maka iri abụọ, Dịka Sunnah nakwa nkwekọrịta ọnụ siri gosi nke a. Ma ọ bụrụ na o ruo iri abụọ na ise, ihe a ga-ewepụta na ya bụ nwa kamel nwanyị, nke bụ nke zuchara otu afọ wee banye n'afọ nke abụọ. Ma ọ bụrụ na o nweghị ya, nwa kamel nwoke gbara afọ abụọ ga-ezuru n'ọnọdụ ya.

Ma ọ bụrụ na kamel ruo iri atọ na isii; ọ bụ iwu inye nwa kamel nwanyị, nke bụ: nke zuru afọ abụọ.

Mgbe ọ ruru iri anọ na isii; Hiqqah ga-abụ iwu n'ime ya, nke bụ nke gbachara afọ atọ.

Ọ bụrụ na kamel eruo iri isii na otu; ọ ga-abụ iwu iwepụta Jadha'ah n'ime ya, nke bụ nke mezuru afọ anọ.

Ọ bụrụ na ngụkọta kamel eruo iri asaa na isii; ọ ghọrọ iwu inye binta labun abụọ.

Ọ bụrụ na kamel eruo iri itoolu na otu; ọ bụ iwu iwepụta Hiqqah abụọ n'ime ya.

Ọ bụrụ na ngụkọta kamel akarịa otu narị na iri abụọ site n'otu, ọ na-aghọ iwu iwepụta ụmụ kamel nwanyị atọ gbara afọ abụọ, emesia n'ime iri anọ ọ bụla, a na-ewepụta otu nwa kamel nwanyị gbara afọ abụọ, na n'ime iri ise ọ bụla, otu nwa kamel nwanyị gbara afọ atọ.

2- Zakat nke ehi:

Ọ bụ iwu n'ime ya ma ọ bụrụ na e mezuo ọnọdụ niile, ma ọ bụrụ na ọ ruo iri atọ: Tabi' ma ọ bụ Tabi'ah; nke bụ nke ọ bụla n'ime ha mezuru otu afọ wee banye n'afọ nke abụọ.

Ọ dịghịkwa ihe dị n'ihe na-erughị iri atọ.

Ma ọ bụrụ na ọ ruo iri anọ; ọ ga-abụ iwu n'ime ya ịwepụta otu ehi kara aka, nke bụ: nke zuru afọ abụọ.

Ma ọ bụrụ na ngụkọta ehi akarịa iri anọ; ọ bụ iwu n'ime iri atọ ọ bụla n'ime ya inye nwa ehi dị otu afọ (nke nwoke ma ọ bụ nke nwanyị), na n'ime iri anọ ọ bụla inye nne ehi dị afọ abụọ.

3- Zakat nke atụrụ:

Ọ bụrụ na ngụkọta atụrụ na ewu eruo iri anọ, ma ha bụ atụrụ ma ọ bụ ewu, mgbe ahụ a ga-ewepụta otu n'ime ha maka ya, nke bụ nwa atụrụ, ma ọ bụ nne ewu.

Ọ dịghị zakat dịịrị atụrụ ma ọ bụrụ na ọnụ ọgụgụ ha erughị iri anọ. Ọ bụrụ na ngụkọta atụrụ ruru otu narị na iri abụọ na otu; atụrụ abụọ ga-abụ iwu n'ime ya. Ma ọ bụrụ na o ruo narị abụọ na otu; ọ ghọrọ iwu iwepụta atụrụ atọ n'ime ya.

Emesịa, iwu ahụ ga-eguzosi ike na ya mgbe ọnụ ọgụgụ a gachara, ọ ga-abụzi iwu inye otu atụrụ n'ime narị atụrụ ọ bụla, ya mere n'ime narị atụrụ anọ ọ na-abụ atụrụ anọ, na etu ahụ ka ọ ga-adị.

Nke abụọ: Zakat nke ihe na-esi n'ala apụta:

Ihe na-esi n'ala apụta dị ụdị abụọ:

1) Mkpụrụ ọka na mkpụrụ osisi.

2) Ihe ndị a na-egwupụta n'ala.

Ụdị Nke Mbụ: Mkpụrụ Ọka na Mkpụrụ Osisi:

Zakat dị mkpa na mkpụrụ ọka; dị ka: ọka wit, na ọka bali, na osikapa. Na mkpụrụ osisi; dị ka: mkpụrụ deeti na rezin، Ọ bụghịkwa iwu n'ihe ọkụkụ ndị ọzọ na-abụghị ndị ahụ; dị ka agwa na akwụkwọ nri.

Iwu Ndị Dị Maka Inye Zakat N'ime Mkpụrụ Ọkụkụ na Mkpụrụ Osisi:

1) Ọ ga-abụ ihe a na-echekwa echekwa: ya mere, o nweghị Zakat dị n'ihe a na-anaghị echekwa echekwa dị ka mkpụrụosisi na akwụkwọ nri.

2) Ọ ga-abụ ihe a na-atụ n'ihe ọ̀tùtù: n'ihi ya, e nweghị Zakat n'ihe a na-ere site n'ịgụ ya ọnụ ma ọ bụ site n'ịtụ ịdị arọ ya; dị ka anyụ, yabasị, pọmigranet, na ihe ndị ọzọ.

3) Ka ọ ruo Nisab: nke bụ Awsuq ise, e nweghị Zakat n'ihe na-erughị nke ahụ.

4) Ka Nisaab bụrụ ihe e nwe n'oge Zakaat pụtara iwu.

Ya mere, onye ọ bụla nwetara ya mgbe oge ịkwụ Zakah ghọrọ iwu gachara, Zakah abụghị iwu n'ahụ ya, dịka ọ bụrụ na ọ zụtara ya ma ọ bụ e nyere ya n'onyinye mgbe e wechara ihe ubi gachara.

Oge Zakat ya ji aghọ iwu:

Zakat na-abụ iwu na mkpụrụ ọka na mkpụrụ osisi mgbe ha malitere ịcha, Na ihe ngosi nke mpụta ịdị mma dị ka ndị a:

A- Na mkpụrụ: mgbe ọ siri ike, gbasie ike, wee sie ike kpamkpam.

B- N'ime mkpụrụ osisi nkwụ: site n'ịcha ọbara ọbara ma ọ bụ ịcha odo odo.

C- N'ihe gbasara mkpụrụ vine: ka ọ dị nro ma dị ụtọ.

Nisab ya:

Nisab nke mkpụrụọka na mkpụrụosisi: Awsuq ise، Na otu wasq dị sa'a iri isii, Nisab ya ga-abụ Saa narị atọ nke Onye Amụma, ma Nisab a hà n'ihe ọ̀tụ̀tụ̀ kilogram: ihe dị ka 900 kg.

Oke Zakat nke dị mkpa n'ime ya:

Ọ bụ iwu iwepụta otu ụzọ n'ụzọ iri n'ihe a gbara mmiri n'enweghị mmefu ọ bụla e mefuru ma ọ bụ mgbalị ọ bụla e gbálìrì; dị ka nke a na-agba mmiri site na mmiri ozuzo na ọnụ iyi.

Ọ dị iwu iwepụta ọkara nke otu ụzọ n'ụzọ iri n'ihe a gbara mmiri site na mgbalị na mmefu ego; dị ka nke a gbara mmiri a dọtara n'olulu mmiri na osimiri site n'iji anụmanụ ma ọ bụ igwe ọrụ ọgbara ọhụrụ.

Ụdị nke abụọ: Ihe ndị a na-egwupụta n'ala:

Ụfọdụ n'ime ụdị ihe ndị na-esi n'ala apụta bụ: ọla, Ọ bụ ihe a na-ewepụta site n'ala nke na-abụghị otu ụdị ya; dị ka ọlaedo, ọlaọcha, igwe na nkume ndị dị oké ọnụ ahịa.

Oge inye Zakat na-abụ iwu dị mkpa n'ime ya:

Ọ bụrụ na o nweta ya ma nwee ya; ọ ga-ewepụta zakat ya ozugbo, n'ihi na ọ bụghị iwu ka otu afọ gafee maka ya, Oke ya bụ oke nke ọlaedo na ọlaọcha, a na-ewepụtakwa n'ime ya otu ụzọ n'ụzọ anọ nke otu ụzọ n'ụzọ iri site n'ọnụ ahịa ya.

Nke atọ: Zakat nke ego:

Ihe ndị nwere ọnụ ahịa bụ: Ọlaedo, Ọlaọcha, na Akwụkwọ ego, na Zakat ha bụ iwu dị mkpa, Na ihe akaebe ya bụ: okwu Onye Dị Elu:

﴿...وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ﴾

{Ma ndị ahụ na-akpakọba ọlaedo na ọlaọcha, ma ha adịghị emefu ya n'ụzọ nke Chukwu, zie ha ozi banyere ntaramahụhụ na-egbu mgbu. } [Sọọdụ At-Tawbah: 34].

Na Hadith:

«مَا مِنْ صَاحِبِ ذَهَبٍ وَلَا فِضَّةٍ لَا يُؤَدِّي فِيهَا حَقَّهَا؛ إِلَّا إِذَا كَانَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صُفِّحَتْ لَهُ صَفَائِحُ مِنْ نَارٍ».

"Ọ dịghị onye nwe ọlaedo ma ọ bụ ọlaọcha nke na-anaghị akwụ ihe ruuru ya dị n'ime ha; belu sọ na mgbe o ruru n'ụbọchị mbilite n'ọnwụ, a ga-akpụrụ ya mbadamba dị iche iche site n'ọkụ"⁴⁴.

Ndị ọkà mmụta kwekọrịtara na ọ bụ mmanye iwepụta Zakat n'ime ọlaedo na ọlaọcha, ego akwụkwọ nwekwara iwu nke ọlaedo na ọlaọcha; n'ihi na ọ nọchiri anya ha na azụmahịa ego.

Nisab nke Zakat n'ego, nakwa oke ihe dị mkpa n'ime ya:

Ọ bụ Nisab nke ọlaedo ma ọ bụ ọlaọcha; n'ihi na ọ nọchiri anya ha abụọ n'ihe gbasara ịbụ ego. Ya mere, ọ bụrụ na ọ ruo Nisab nke otu n'ime ha, ịkwụ Zakat na-aghọ iwu na ya, ma ihe a na-ejikarị agbakọ Nisab nke akwụkwọ ego taa bụ ọlaọcha; n'ihi na ọ dị ọnụ ala karịa ọlaedo, ya mere ọ na-eru Nisab ya tupu ya, Ya mere, ọ bụrụ na onye Muslim nwere ihe ruru ọnụ ahịa gram (595) nke ọlaọcha, ma otu afọ agafee ya, Zakat ghọrọ iwu na ya. Ọnụ ahịa gram ọlaọcha na-agbanwe site n'oge ruo n'oge, yabụ onye nwere obere ego ma na-amaghị ma o ruola Nịsab ma ọ bụ na o rughị, ọ kwesịrị ịjụ ndị ahịa ọlaọcha banyere ọnụ ahịa gram ọlaọcha, wee jiri (595) mụbaa ya, ihe pụtaranụ bụ Nịsab.

Uru: Ọ bụrụ na ọ chọọ iwepụta Zakat nke akụnụba ya; ọ ga-ekewa Nisab n'ụzọ iri anọ, ihe ọ bụla si na ya pụta bụ oke iwu kwadoro iwepụta.

Nke anọ: Zakat nke ngwa ahịa:

Ọ bụ ihe a kwadebere maka ire ere na ịzụta iji nweta uru, Ngwá ahịa azụmahịa gụnyere ụdị akụ niile nke na-abụghị ego; dịka ụgbọala, uwe, ákwà, ígwè, osisi, na ihe ndị ọzọ a kwadebere maka azụmahịa.

Ihe ndị dị mkpa maka ịbụ iwu Zakat nke ngwongwo azụmahịa:

1- Ịnweta ya site n'omume ya; dị ka ịzụ ahịa, ịgbazite, na ụzọ ndị ọzọ e si enweta ihe.

2- Ịnwe ya n'ebumnobi azụmahịa; site n'ịchọ irite uru na ya, n'ihi na ọrụ niile dabeere n'ebumnobi, azụmahịa bụkwa ọrụ, ya mere o ji bụrụ iwu ijikọta ebumnobi na ya dịka ọrụ ndị ọzọ niile.

3- Ka uru ya ruo ogo nisab n'otu n'ime ụdị ego abụọ ahụ.

4- Izu afọ n'elu ya, nke bụ ngafe afọ.

Otú e si ewepụta Zakat ngwaahịa:

Na a na-atụle ọnụ ahịa ngwongwo azụmahịa mgbe otu afọ zuru ezu, site n'iji otu n'ime ụdị ego abụọ ahụ: ọlaedo ma ọ bụ ọlaọcha, Ọ bụrụ na a tụọ ọnụ ahịa ya ma o ruo ogo nisab site n'otu n'ime ụdị ego abụọ ahụ; ọ ga-ewepụta otu ụzọ n'ụzọ anọ nke otu ụzọ n'ụzọ iri site n'ọnụ ahịa ya.

Nke Ise: Zakat al-Fitr:

Ọ bụ onyinye ebere nke iwu kwadoro na ngwụcha ọnwa Ramadan, E mere ya iwu n'afọ nke abụọ nke Hijrah.

Iwu ya:

Zakat nke Fitr bụ iwu maka onye Alakụba ọ bụla nwere nri n'ụbọchị Eid na abalị ya, nke karịrị ihe ga-ezuru ya na ezinụlọ ya. Ọ bụ iwu dịịrị onye Alakụba ọ bụla; nwoke ma ọ bụ nwaanyị, nwata ma ọ bụ okenye, onye nwe onwe ya ma ọ bụ ohu, Maka Hadith:

«فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ زَكَاةَ الْفِطْرِ عَلَى الْعَبْدِ وَالْحُرِّ، وَالذَّكَرِ وَالْأُنثَى، وَالصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ، مِنَ الْمُسْلِمِينَ».

"Onye Ozi Chukwu (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) mere ka Zakat al-Fitr bụrụ iwu maka ohu na onye nweere onwe ya, nwoke na nwanyị, nwata na okenye, n'ime ndị Alakụba."⁴⁵. Ihe fard pụtara bụ: ịmanye iwu nakwa ime ka ọ bụrụ iwu dị mkpa.

Amamihe dị na mmebe iwu ya:

Ibn Abbas, ka Allah nwee afọ ojuju n'ebe ha nọ, sịrị:

«فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ زَكَاةَ الْفِطْرِ؛ طُهْرَةً لِلصَّائِمِ مِنَ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ، وَطُعْمَةً لِلْمَسَاكِينِ».

«Onye ozi Allah ﷺ mere Zakat al-Fitr iwu; dịka ihe nchacha maka onye na-ebu ọnụ pụọ n'okwu efu na okwu rụrụ arụ, yana dịka nri maka ndị ogbenye»⁴⁶.

Oge ịbụ iwu ya na iwepụta ya:

Zakat al-Fitr na-aghọ iwu mgbe anyanwụ dara n'abalị nke Eid. Ọ bụ ihe a kwadoro ịwepụta ya n'ụbọchị Eid tupu a gawa maka ekpere Eid. Amachibidorokwa igbu oge ya ruo mgbe ekpere Eid gachara, Ọ bụrụ na o gbuo oge na ya gafere ekpere Eid; ọ bụ iwu n'ahụ ya iwepụta ya dị ka ịkwụghachi ya, ọ ga-abụkwa onye mmehie maka igbu oge na ya gafee oge a kara aka.

O kwerekwa omume iwepụta ya otu ụbọchị ma ọ bụ ụbọchị abụọ tupu Eid.

Ọtụtụ ya na ihe a na-esi na ya ewepụta ya:

Otu Sa' n'ime nri ndị obodo na-erikarị; dị ka osikapa, mkpụrụ det, na wịti, ma ọ bụ ihe ndị ọzọ. Ọ̀tụ̀tụ̀ otu Saa: ihe dị ka kilogram atọ. Iwu ahapụghị iwepụta ọnụ ahịa ya; site n'inye ego n'ọnọdụ ya; n'ihi na ọ na-emegide iwu Onye-ozi ﷺ.

Iwepụta Zakat na Ndị A Na-enye Ya:

Oge iwepụta ya:

Ọ dị mkpa iwepụta Zakat ngwa ngwa mgbe oge o ji bụrụ iwu ruru, Amachibidokwara iyigharị ya ma e wezụga maka ihe dị mkpa, dị ka ma ọ bụrụ na akụ̀ na ụba ahụ dị n'obodo dị anya site na ya, enweghịkwa onye ọ nwere ike ime onye nnọchi anya ya.

Ebe iwepụta ya:

Ọ kachasị mma iwepụta Zakat n'obodo ebe akụ na ụba ahụ dị, A pụkwara ibuga ya site n'obodo ebe akụ na ụba ahụ dị gaa n'obodo ọzọ n'ọnọdụ ndị a:

A- Ọ bụrụ na enweghị onye nọ na mkpa Zakat n'obodo.

B- Ọ bụrụ na e nwere onye ikwu nọ na mkpa n'obodo ọzọ.

C- Ọ bụrụ na e nwere uru iwu kwadoro nke chọrọ ka ebufe ya, dịka: ibufe ya na mpaghara ndị Alakụba nke ọdachi ụnwụ nri na iju mmiri dakwasịrị.

Zakat bụ iwu n'akụ na ụba nke nwatakịrị na onye uche ya na-ezughị okè, n'ihi izugbe nke ihe akaebe, ma onye nlekọta akụ na ụba ha ga-ahụ maka iwepụta ya n'aha ha. Iwu ahapụghịkwa iwepụta Zakat belụsọ n'ebumnobi, Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ».

"«N'ezie, ọrụ niile dabere n'ebumnobi»⁴⁷."

Ndị ruru eru ịnata Zakat:

Ụdị ndị a na-enye Zakat bụ asatọ:

Ụdị nke mbụ: Ndị ogbenye:

Ha bụ ndị na-enweghị ihe ndị bụ isi ga-ezuru ha n'ebe obibi, nri, na uwe, Ma oke ihe a na-enye ha site n'onyinye Zakat bụ ihe ga-ezuru ha, ma zurekwa ndị ha na-elekọta maka otu afọ.

Ụdị nke abụọ: Ndị ogbenye:

Ha bụ ndị ahụ na-enweta ọtụtụ n'ime ihe ga-ezu ha, ma ha anaghị enweta ya niile, dị ka: onye nwere ụgwọ ọnwa, ma ọ naghị ezu ya maka otu afọ.

Oke ihe a na-enye ha site na onyinye Zakat: ihe ga-ezuru ha kpam kpam, na ihe ga-ezuru ndị ha na-elekọta maka otu afọ.

Ụdị nke atọ: Ndị na-arụ ọrụ na ya:

Ha bụ ndị ahụ onye ọchịchị nyere ọrụ ịnakọta Zakat, ma ọ bụ ndị na-ahụ maka ichekwa ya, ma ọ bụ ibugara ya ndị nọ na mkpa.

Oke ihe a na-enye ha site na Zakat: bụ nha ụgwọ ọrụ ha maka ọrụ ha rụrụ, ọ bụrụhaala na ha enweghị ụgwọ ọrụ ma ọ bụ ụgwọ ọnwa sitere n'aka gọọmentị.

Otu nke anọ: Ndị a na-adọta obi ha:

Ma ha bụ onye ọbụla a na-atụ anya site n'inye ya onyinye: ka ọ bata n'Alakụba, ma ọ bụ ka okwukwe ya sie ike, ma ọ bụ ka e gbochie ihe ọjọọ ya n'ebe ndị Muslim nọ.

Oke ihe a na-enye ha site na Zakat: Bụ n'ọ̀tụ̀tụ̀ a ga-eji nweta imeta obi ha.

Ụdị nke ise: Ndị ohu:

Ihe e bu n'obi na ya bụ: ịtọhapụ ndị ohu na ndị ohu nwere nkwekọrịta ịgbapụta onwe ha.

Na Mukaatab: ya bụ ohu ahụ nke zụtara onwe ya n'aka onye nwe ya, A na-agụnyekwa n'ime ya ịgbapụta ndị mkpọrọ ndị Muslim n'agha.

Ụdị nke isii: Ndị ji ụgwọ, ha dị ụdị abụọ:

Nke mbụ: Onye ji ụgwọ maka mkpa onwe ya, ma o nweghị ihe ọ ga-eji kwụọ ụgwọ ya, A na-enye ya ihe ga-ezu ịkwụ ụgwọ ya.

Nke abụọ: onye ji ụgwọ n'ihi mmezi udo n'etiti ndị mmadụ, A na-enye ya ihe ga-ezu iji kwụọ ụgwọ ya, ọbụlagodi na ọ bụ onye ọgaranya.

Ụdị Nke Asaa: N'ụzọ Chineke:

Ha bụkwa ndị ahụ na-alụ ọgụ n'ụzọ Chukwu.

Oke ihe a na-enye ha na Zakat: ihe ga-ezuru ha maka ịlụ agha n'ụzọ Chukwu; site n'ihe e ji aga njem, ngwa agha, ihe oriri, na ihe ndị ọzọ.

Ụdị nke asatọ: Onye njem:

Ọ bụ onye njem ahụ nke ego njem ya gwụrụ, ma ọ bụ e zuo ya ohi n'aka ya, ọ nweghịkwa ego fọdụrụ n'aka ya nke ga-ebuga ya n'obodo ya.

Ókè ihe a na-enye ha site na Zakat: Ọ bụ n'ókè ihe ga-eme ka ọ ruo n'obodo ya, ọbụna ma ọ bụrụ na ọ bụ ọgaranya n'ime ya.

Isiokwu Nke Anọ: Ibu Ọnụ:

Ibu ọnụ bụ:

Ife Chukwu di elu ofufe site n'izere ihe ndị na-emebi ibu ọnụ site na chi ọbụbọ ruo n'ọdịda anyanwụ.

Ọ bụ otu n'ime ogidi ndị dị n'Islam, Na otu n'ime iwu ndị Chineke, Onye kachasị elu, Nke a maara nke ọma n'okpukpe dịka ihe dị mkpa. Na Akwụkwọ Nsọ, Sunnah, na nkwekọrịta ndị Muslim gosipụtara na ọ bụ iwu.

Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌شَهۡرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِيٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلۡقُرۡءَانُ هُدٗى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَٰتٖ مِّنَ ٱلۡهُدَىٰ وَٱلۡفُرۡقَانِۚ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ ٱلشَّهۡرَ فَلۡيَصُمۡهُ...﴾

{Ọnwa Ramadan bụ nke e wedatara Al-Qur'an n'ime ya, dị ka nduzi nye ndị mmadụ, na ihe akaebe doro anya sitere na nduzi ahụ yana ihe na-ekewa eziokwu na ụgha. Ya mere, onye ọ bụla n'ime unu hụrụ ọnwa ahụ, ya buo ọnụ n'ime ya...} [Surah Albakara: 185].

Iwu Ndị Dị Maka Ịbụ Iwu Ibu Ọnụ Ramadan:

1- Islam, ya mere ọ naghị adị irè site n'aka onye na-agọnahụ Chineke.

2- Iru ogo, ya mere ọ bụghị iwu n'ahụ nwatakịrị, Ibu ọnụ na-abụ ihe ziri ezi site n'aka obere nwata nwere nghọta, ọ na-abụkwa ihe ofufo (Nafilah) maka ya.

3- Inwe uche zuru oke, ya mere ibu ọnụ abụghị iwu maka onye ara, ọ naghịkwa adị ire n'aka ya; n'ihi enweghị ebumnobi.

4- Inwe ike ime ya, Ya mere, ọ bụghị iwu dịịrị onye ọrịa nke na-enweghị ike ime ya, Ma ọ dịghịrị onye njem, Ma ha abụọ ga-akwụghachi ya n'oge mwepụ/ngwụcha nke ihe ngọpụ ahụ: ọrịa na njem. A chọkwara maka izi ezi ya n'aka nwanyị: nkwụsị nke ọbara ịhụ nsọ na ọbara ọmụgwọ.

A na-amata ịbata ọnwa Ramadan site n'otu n'ime ihe abụọ, ha bụ:

A- Ịhụ ọnwa ọhụrụ nke Ramadan, Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ، وَأفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ».

​«Buonụ ọnụ mgbe unu hụrụ ya, ma kwụsịnụ ibu ọnụ mgbe unu hụrụ ya»⁴⁸.

B- Ịmezu ọnwa Sha'ban ka ọ bụrụ ụbọchị iri atọ, nke ahụ na-abụkwa ma ọ bụrụ na ahụghị ọnwa ọhụrụ nke Ramadan, ma ọ bụ na igwe ojii, uzuzu, ma ọ bụ ihe yiri nke ahụ egbochie ịhụ ya; n'ihi okwu ya ﷺ:

«فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ؛ فَأَكْمِلُوا عِدَّةَ شَعْبَانَ ثَلَاثِينَ يَوْمًا».

«Ọ bụrụ na e kpuchie ya n'anya unu; mezuonụ ọnụ ọgụgụ Sha'ban ka ọ bụrụ ụbọchị iri atọ»⁴⁹.

Ebumnuche n'ibu ọnụ:

Ibu ọnụ, dịka omume ofufe ndị ọzọ, anaghị adị ire belụsọ site na ebumnobi, Oge ọ ji bụrụ iwu inwe ebumnuche (Niyyah) n'ibu ọnụ dị mkpa n'iwu dị iche na nke ndị ọzọ, nkọwa nke a dị ka ndị a:

Nke mbụ: Ibu ọnụ dị mkpa (Wajib); dị ka ibu ọnụ Ramadan, ma ọ bụ nkwụghachi (Qada), ma ọ bụ nkwa (Nadr), iwu kwadoro inwe ebumnobi ya (Niyyah) n'abalị tupu chi abọọ (Fajr), Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«مَن لَمْ يُبَيِّتْ الصِّيَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَلَا صِيَامَ لَهُ».

«Onye ọ bụla na-ebughị n'obi ibu ọnụ n'abalị, ọ dịghị ibu ọnụ dịịrị ya»⁵⁰.

Nke abụọ: Ibu ọnụ afọ ofufo, o zikwara ezi ka mmadụ buo ebumnobi ya n'oge ehihie, Ọ bụrụhaala na o ribeghị ihe na-emebi ibu ọnụ mgbe chi bọchara (Fajr).

Ihe ndị na-emebi Ibu ọnụ:

Nke mbụ: Mmekọ anụ ahụ: ya mere mgbe ọbụla o mere mmekọ anụ ahụ, ebu ọnụ ya emebiela, ọ ghọkwara iwu n'ahụ ya ikwughachi ụbọchị ahụ nke o mere mmekọ anụ ahụ na ya, Ọ bụ iwu n'ahụ ya, tinyere ịkwụghachi ya (Qadaa), ịkwụ ụgwọ mmehie (Kaffarah), nke bụ: ịtọhapụ ohu, Ma ọ bụrụ na ọ chọtaghị ya, ọ bụ iwu n'ahụ ya ibu ọnụ ọnwa abụọ na-esochi ibe ha, Ọ bụrụ na ọ nweghị ike, n'ihi enweghị ike maka ihe ngọpụ nke iwu kwadoro, ọ dịịrị ya inye ndị ogbenye iri isii nri, onye ogbenye ọ bụla ga-enweta ọkara Sa' n'ime nri a na-eri n'obodo ahụ.

Nke abụọ: Iwepụta mmiri nwa (Mani): n'ihi isusu ọnụ, ma ọ bụ imetụ aka, ma ọ bụ iwepụta ya n'onwe onye (Istimna'), ma ọ bụ ilegide anya ugboro ugboro, ọ dịịrị ya ịkwụghachi ya (Qadaa) naanị n'enweghị Kaffarah; n'ihi na Kaffarah bụ naanị maka inwe mmekọahụ. Maka onye na-ehi ụra, ọ bụrụ na ọ rọọ nrọ mmekọahụ wee wepụta mmiri; ọ dịghị mmehie ọ bụla dịịrị ya; n'ihi na nke a emeghị site na nhọrọ ya, ya mere ọ ga-asa ahụ nsọ (Ghusl) maka adịghị ọcha (Janabah).

Nke atọ: Iri nri na ịṅụ ihe ọṅụṅụ n'ama ụma: Maka okwu Onye Dị Elu:

﴿وَكُلُواْ وَٱشۡرَبُواْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ ٱلۡخَيۡطُ ٱلۡأَبۡيَضُ مِنَ ٱلۡخَيۡطِ ٱلۡأَسۡوَدِ مِنَ ٱلۡفَجۡرِۖ ثُمَّ أَتِمُّواْ ٱلصِّيَامَ إِلَى ٱلَّيۡلِ...﴾

{Rienụ, ṅụọkwanụ ruo mgbe eriri ọcha nke chi ọbụbọ ga-edo unu anya pụọ n'eriri ojii, e mesịa, mezuonụ ibu ọnụ ruo n'abalị... } [Albakara: 187].

Ma onye ọ bụla riri ihe ma ọ bụ ṅụọ ihe ọṅụṅụ na nchefu; ọ dịghị ihe dịrị ya; Maka Hadith:

«مَن نَسِيَ وَهُوَ صَائِمٌ، فَأَكَلَ أَوْ شَرِبَ، فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ، فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ وَسَقَاهُ».

«Onye ọ bụla chefuru mgbe ọ na-ebu ọnụ, wee rie ma ọ bụ ṅụọ ihe, ya mezuo ibu ọnụ ya, n'ihi na n'ezie ọ bụ Chineke nyere ya nri ma nye ya ihe ọṅụṅụ.»⁵¹.

Nke anọ: Ịgbọ agbọ n'ama ụma, mana onye agbọ siri ike gbọọ na-abụghị n'ọchịchọ ya; ọ naghị emetụta ibu ọnụ ya, Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«مَنْ ذَرَعَهُ الْقَيءُ فَلَيْسَ عَلَيْهِ قَضَاءٌ، وَمَن اسْتَقَاءَ عَمْدًا فَلْيَقْضِ».

«Onye ọ bụla gbọrọ agbọ n'abụghị uche ya, ọ dịghị nkwụghachi dịịrị ya, ma onye ọ bụla kpachaara anya gbọọ agbọ, ya kwụghachi ya.»⁵².

Nke Ise: Iwepụta ọbara n'ahụ; site n'igbu ọkịkà (Hijama), ma ọ bụ ịgbapụta ọbara (Fasd), ma ọ bụ ịmịpụta ọbara iji nye ya dị ka onyinye iji nyere onye ọrịa aka; ya mere ọ na-emebi ibu ọnụ ya site na ihe ndị a niile. Maka iwepụta ntakịrị ọbara nke a na-ewepụta maka nyocha; nke a anaghị emetụta ibu ọnụ, Nakwa, ọbara isite n'ahụ pụta na-abụghị n'ọchịchọ ya; dịka ọbara imi, ma ọ bụ ọnyá, ma ọ bụ ịdọpụ eze; nke a anaghị emetụta ibu ọnụ.

Ndị e nyere ikike ịhapụ ibu ọnụ na Ramadan:

Nkebi nke mbụ: Ndị e nyere ikike ịhapụ ibu ọnụ, ma ọ bụrụ iwu na ha ga-akwụghachi ụgwọ ya, ha bụ:

Nke mbụ: Onye na-arịa ọrịa nke a na-atụ anya ọgwụgwọ ya, nke ibu ọnụ na-akpatara nsogbu ma ọ bụ na-esiri ya ike.

Nke abụọ: Onye njem; ma ọ hụrụ ihe isi ike na njem ahụ ma ọ bụ na ọ hụghị ihe isi ike.

Ya na, ihe akaebe maka ha abụọ bụ: okwu Chukwu Onye Dị Elu:

﴿...وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٖ فَعِدَّةٞ مِّنۡ أَيَّامٍ أُخَرَ...﴾

{...Ma onye ọ bụla na-arịa ọrịa ma ọ bụ nọ na njem, ya jiri ọnụọgụgụ ụbọchị ndị ọzọ (kwụọ ya)...} [Albakara: 185].

Nke atọ: Nwaanyị dị ime ma ọ bụ nke na-enye nwa ara, ma ọ bụrụ na ibu ọnụ na-esiri ha ike, ma ọ bụ na-emerụ ha ma ọ bụ nwa ha ahụ, ebe a na-ewere ha dị ka onye na-arịa ọrịa, ndị a, o kwere omume ka ha mebie ọnụ, Mana ọ bụ iwu n'ahụ ha abụọ ịkwụghachi ibu ọnụ n'oge ọzọ.

Nke anọ: Nwaanyị na-ahụ nsọ na onye nọ n'ọbara ọmụmụ, ịhapụ ibu ọnụ bụ iwu n'ahụ ha abụọ, Ibu ọnụ ha abụọ ezighị ezi, ọ dịkwa n'isi ha abụọ ịkwụghachi ya n'ụbọchị ndị ọzọ.

Nke abụọ: Ndị e nyere ikike ịhapụ ibu ọnụ, mana iwu ji ha inye ihe mgbapụta (Kaffarah) n'enweghị ịkwụghachi ya (Qada'), ha bụ:

Nke mbụ: Onye na-arịa ọrịa a na-enweghị olileanya ọgwụgwọ ya.

Nke abụọ: Onye merela agadi nke na-enweghị ike ibu ọnụ.

Ya mere, ndị a anaghị ebu ọnụ, ma ha na-enye onye dara ogbenye nri maka ụbọchị ọbụla n'ime ọnwa Ramadan, Ma ọ bụrụ na onye okenye eruo n'ọkwa uche ya ịla azụ n'ihi nká, n'ezie a na-ewepụrụ ya ibu ọrụ okpukpe; ya mere ọ na-ahapụ ibu ọnụ, o nweghịkwa ihe ọ bụla dị n'elu ya.

Oge ịkwụ ụgwọ na iwu banyere iyigharị ya:

Ọ bụ iwu ịkwụghachi ibu ọnụ nke Ramadan n'oge dị n'agbata ya na Ramadan nke na-eso ya, Na ihe kacha mma bụ ime ngwa ngwa n'ịkwụghachi, Iwu ahapụghịkwa iyigharị ịkwụghachi ya ruo mgbe Ramadan na-eso ya gachara. Site na Aisha, ka Allah nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ, ọ sịrị:

«كَانَ يَكُونُ عَلَيَّ الصَّوْمُ مِنْ رَمَضَانَ، فَمَا أَسْتَطِيعُ أَنْ أَقْضِيَ إِلَّا فِي شَعْبَانَ لِمَكَانِ رَسُولِ اللهِ ﷺ».

«M na-enwebu ụgwọ ibu ọnụ sitere na Ramadan n'ahụ m, ma anaghị m enwe ike ịkwụ ụgwọ ya belụsọ n'ime Sha'ban, n'ihi ọnọdụ Onye ozi nke Chineke ﷺ»⁵³.

Onye ọ bụla yigharịrị ịkwụ ụgwọ ibu ọnụ o ji ruo mgbe Rọmadan na-esote gasịrị, o nwere ọnọdụ abụọ:

1- Ọ bụrụ na o bugharịa ya maka ihe ngọpụ a kwadoro n'iwu Islam, dị ka: ọrịa ya ịga n'ihu ruo na Ramadan ọzọ, ihe dịịrị onye a bụ sọọsọ ịkwụghachi ya.

2- Igbu oge ya na-enweghị ngọpụ a kwadoro n'iwu; onye a na-eme mmehie site n'igbu oge ahụ, ọ bụkwa iwu n'ahụ ya ichegharị, ikwụghachi ya, na inye onye ogbenye nri maka ụbọchị ọ bụla.

Ibu ọnụ afọ ofufo maka onye ọ bụla nwere ụgwọ ibu ọnụ ịkwụ:

Onye ọ bụla ji ụgwọ ịkwụghachi ihe ọ bụla sitere na Ramadan; ọ ka mma ime ya ngwa ngwa tupu ibu ọnụ afọ ofufo, Ma ọ bụrụ na ibu ọnụ afọ ofufo bụ nke oge ya nwere ike ịgafe - dị ka ibu ọnụ Arafah na Ashura -; ọ ga-ebu ya tupu ọ kwụghachi; n'ihi na oge ịkwụghachi sara mbara, ma maka Ashura na Arafah, oge ha na-agafe, Ma ọ gaghị ebu ọnụ ụbọchị isii nke Shawwal ma e wezụga mgbe ọ kwụghachisịrị ọnụ o ji.

Ihe a machibidoro ibu ọnụ ya:

1- Ibu ọnụ n'ụbọchị Eid al-Fitr, na ụbọchị Eid al-Adha; n'ihi na a machibidoro ya.

2- Ibu ọnụ ụbọchị nke Tashreeq n'ime ọnwa Dhul-Hijjah, Ewezuga maka onye na-eme Mutamatti' nakwa onye na-eme Qarin n'ime Hajj, mgbe ha na-enwetaghị anụ nchụàjà, Ụbọchị Tashriq bụ: ụbọchị nke iri na otu, na nke iri na abụọ, nakwa nke iri na atọ nke ọnwa Dhul-Hijjah.

3- Ụbọchị obi abụọ maka obi abụọ, nke bụ ụbọchị nke iri atọ n'ọnwa Sha'ban, Ọ bụrụ na abalị ya bụ abalị igwe ojii ma ọ bụ uzuzu nke na-egbochi ịhụ ọnwa ọhụrụ.

Ibu ọnụ ndị a kpọrọ asị:

A- Iwepụta ọnwa Rajab iche maka ibu ọnụ. B- Iwepụta naanị ụbọchị Fraịdee maka ibu ọnụ, n'ihi mmachibido iwu megide nke ahụ, Ma ọ bụrụ na o buo ọnụ otu ụbọchị tupu ya ma ọ bụ mgbe ọ gasịrị, ọ gaghị abụzi ihe a na-akpọ asị.

Ihe a kwadoro ibu ọnụ ya:

A- Ụbọchị isii nke ọnwa Shawwal. B- Ibu ọnụ n'ụbọchị itoolu nke Dhul-Hijjah, na nke kacha mkpa n'ime ya bụ ụbọchị Arafah, ma e wezụga maka onye na-eme Hajj; ya mere, akwadoghị ya na Sunnah ka ọ buo ọnụ ya, na ibu ọnụ ya na-ehichapụ mmehie nke afọ abụọ. C- Ibu ọnụ ụbọchị atọ n'ọnwa ọ bụla, ma ọ ka mma ime ka ha bụrụ ụbọchị ndị ọcha ahụ (Ayyam al-Bidh), ha bụ: nke iri na atọ, na nke iri na anọ, nakwa nke iri na ise. d- Ibu ọnụ n'ụbọchị Mọnde na Tọzdee n'izu ọ bụla, n'ihi na Onye amụma ﷺ na-ebu ha ọnụ; n'ihi na a na-ewepụta omume ndị ohu n'ime ha abụọ.

Ibu ọnụ nke afọ ofufo:

A- Ibu ọnụ Dawud (udo dịrị ya), ọ na-ebu ọnụ otu ụbọchị, ma rie nri n'ụbọchị ọzọ.

B- Ibu ọnụ n'ọnwa Allah nke Muharram, ọ bụkwa ọnwa kacha mma a kwadoro ibu ọnụ na ya, na nke a kacha mesie ike na ya bụ: ibu ọnụ n'ụbọchị Ashura, nke bụ ụbọchị nke iri nke Muharram, na ibu ọnụ n'ụbọchị nke itoolu tinyere ya; n'ihi okwu ya ﷺ:

«لَئِنْ بَقِيتُ إِلَى قَابِلٍ لَأَصُومَنَّ التَّاسِعَ».

«Ọ bụrụ na m dịrị ndụ ruo afọ na-abịa, n'ezie aga m ebu ọnụ n'ụbọchị nke itoolu»⁵⁴. Ma ọ na-ehichapụ mmehie nke afọ bu ya ụzọ.

Isiokwu nke ise: Hajj na Umrah

Al-Hajj n'asụsụ bụ: Ebumnuche. N'iwu okpukpe: Ọ bụ inwe ebumnuche ịga n'ụlọ nsọ nke Chukwu na ebe nsọ ofufe dị iche iche n'oge a kapịrị ọnụ, iji rụọ emume ofufe pụrụ iche.

Na Umrah: N'asụsụ: Nleta.

Ma n'iwu okpukpe: Ileta Ụlọ Nsọ ahụ n'oge ọ bụla iji mee emume ofufe a kapịrị ọnụ.

Na ịga njem Hajj bụ otu n'ime ogidi nke Islam, nakwa ntọala ya ndị dị ukwuu, E mere ya iwu n'afọ nke itolu nke Hijrah, Onye Amụma (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) jere otu Njem Hajj; nke bụ Njem Hajj nke Ikpeazụ (Hajj al-Wada').

Ịga njem Hajj bụ iwu otu ugboro n'oge ndụ maka onye nwere ike ime ya, Ihe karịrị ya bụ nke afọ ofufo. Ma banyere Umrah, ọ bụ iwu dịka echiche nke ọtụtụ n'ime ndị maara ihe siri dị, Site n'ihe akaebe nke okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ mgbe a jụrụ ya: Ọ̀ dị jihad ọ bụla dịịrị ụmụ nwanyị? Ọ sịrị:

«نَعَمْ، عَلَيْهِنَّ جِهَادٌ لَا قِتَالَ فِيهِ: الْحَجُّ وَالْعُمْرَةُ».

«Ee, ọ dịịrị ha jịhadị nke ịlụ agha na-adịghị na ya: Hajjị na Umrah»⁵⁵.

Iwu Ndị Dị Maka Ibu Ọrụ Nke Hajj Na Umrah:

1- Okpukperechi nke Islam

2- Ezi uche

3- Iru afọ ntozu

4- Nnwere onwe

5- Inwe ike

A na-agbakwunyekwara nwanyị iwu nke isii; nke bụ inwe mahram onye ga-eso ya gaa njem iji mezuo ya, N'ihi na amachibidoro ya ime njem maka Hajj ma ọ bụ maka ihe ọzọ na-enweghị mahram, Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị:

«لَا تُسَافِرُ الْمَرْأَةُ إِلَّا مَعَ ذِي مَحْرَمٍ، وَلَا يَدْخُلُ عَلَيْهَا رَجُلٌ إِلَّا وَمَعَهَا مَحْرَمٌ».

""Nwaanyị agaghị eme njem ma ọ bụghị na ya na onye mahram nọ, nwoke agaghịkwa abanye n'ebe ọ nọ ma ọ bụghị na onye mahram nọnyere ya""⁵⁶.

Ma mahram nwaanyị bụ: di ya, ma ọ bụ onye amachibidoro ya ịlụ ya n'ụzọ ebighị ebi; Site n'ọbara; dị ka nwanne ya nwoke, na nna ya, na nwanne nna ya, na nwa nwanne ya nwoke, nakwa nwanne nne ya, Ma ọ bụ n'ihi ihe iwu kwadoro; dị ka nwanne nwoke site n'ịṅụ otu ara, ma ọ bụ site n'alụmdi na nwunye; dị ka di nne ya na nwa nwoke di ya.

Na inwe ikike: ọ bụ: inwe ike n'ihe gbasara akụ na ụba na anụ ahụ, nke mere na o nwere ike ịgba ụgbọ ma die njem ahụ, yana inweta ego ga-ezuru ya maka ịga na ịlọta, Ọzọkwa, ọ ga-enweta ihe ga-ezuru ụmụ ya na ndị nlekọta ha dịịrị ya n'iwu, ruo mgbe ọ ga-alaghachikwuru ha.

Na ụzọ Hajj ga-abụ nke nwere nchekwa maka ndụ ya na akụ̀ na ụba ya.

Ma onye ọ bụla nwere ike site n'ego ya mana o nweghị ike n'ahụ ya, dị ka ịbụ agadi na-enweghịzi ike ma ọ bụ ịrịa ọrịa na-adịghị ala ala nke a na-enweghị olileanya ịgwọta ya; ọ bụ iwu na ọ ga-ahọpụta onye ga-eme Hajj na Umrah n'ọnọdụ ya.

A chọkwara iwu abụọ maka onye nnọchi anya ya ziri ezi na njem Hajj na Umrah:

1- Ịbụ onye ịrụ iwu Hajj ya ziri ezi, onye bụ onye Alakụba, onye tolitere, nakwa onye nwere uche zuru oke.

2- Na ọ rụrụla Hajj nke Islam maka onwe ya.

Oge na ebe a kara aka maka Ihram:

Al-Mawaqit: Ọ bụ ọtụtụ nke okwu ahụ bụ Miqat, ihe ọ pụtara n'asụsụ bụ: Ókè. Ma n'iwu okpukpe: ọ bụ ebe a kara aka maka ofufe ma ọ bụ oge ya.

Hajj nwere oge na ebe a kara aka:

a- Oge ndị a kara aka: Chukwu kwuru maka ya n'okwu Ya:

﴿ٱلۡحَجُّ أَشۡهُرٞ مَّعۡلُومَٰتٞۚ فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ ٱلۡحَجَّ...﴾

{Hajj dị n'ọnwa ndị a ma ama; ya mere, onye ọ bụla mere ka njem Hajj bụrụ iwu n'ahụ ya n'ime ha...} [Surah Albakara: 197].

Ọnwa ndị a bụ: Shawwal, Dhul-Qa'dah, na ụbọchị iri nke Dhul-Hijjah.

b- Al-Mawaqit al-Makaniyyah (Ókè Ebe): Ndị a bụ ókè nke a na-anabataghị onye njem Hajj ịgafe gawa Makkah na-enweghị Ihram, Ha dị ka ndị a:

1- Dhul Hulaifah: Miqat nke ndị Madịna.

2- Al-Juhfah: Miqat ndị Sham, Ijipt na Maghrib.

3- Qarn Al-Manazil: Nke a maara ugbu a dị ka As-Sayl; Miqat nke ndị Najd.

4- Dhat Irq: Miqat nke ndị Iraq.

5- Yalamlam: Miqat nke ndị Yemen.

Ma onye ọ bụla ebe obibi ya dị n'ime oke ndị a a kapịrị ọnụ (Mawaqit); ọ ga-abanye n'Ihram maka Hajj na Umrah site n'ebe obibi ya. Ma onye ọ bụla so na ndị Meka; ha na-aba n'Ihram site na Meka, ọ dịghịkwa ha mkpa ịpụ gaa na Miqat maka ịba n'Ihram. Mana maka Umrah; ha na-apụ gaa n'ebe kacha nso na mpaghara Hil, ha wee banye n'Ihram. Onye ọ bụla chọrọ ime Hajj ma ọ bụ Umrah, ọ bụ iwu n'ahụ ya ịba n'Ihram maka ha abụọ site n'ebe ndị Onye-amụma ﷺ wepụtara, nke bụkwa Mawaqit ndị metụtara ebe, nke a kọwara na mbụ, Ya mere, amachibidoro onye chọrọ ime Hajj ma ọ bụ Umrah ịgafe ya n'enweghị Ihram.

- Onye ọ bụla gafere na mịqat ndị a kpọtụrụ aha, nke na-abụghị otu n'ime ndị obodo ha; ọ ga-abanye n'ihram site na ha.

- Onye ọ bụla ụzọ ya na-aga Mecca, ma ọ naghị agafe n'otu n'ime ebe mmalite ndị a kpọtụrụ aha (Mawaqit) site n'ụzọ ala, oké osimiri, ma ọ bụ ikuku; ọ ga-abanye n'ọnọdụ Ihram mgbe ọ bịaruru n'ahịrị megide ebe kacha nso n'ime Mawaqit n'ebe ọ nọ, Maka okwu Umar bin al-Khattab, ka Allah nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ: «Lerenụ anya n'ebe kwekọrọ na ya site n'ụzọ unu»⁵⁷.

- Onye ọ bụla njem ya bụ maka ịrụzu emume Hajj ma ọ bụ Umrah site n'ụgbọelu, ọ bụ iwu n'ebe ọ nọ ịbanye n'ime ofufe njem nsọ (Ihram) mgbe ụgbọelu ahụ gafere n'akụkụ Miqat nke dị n'ụzọ ya, Iwu ahapụghị ya iyigharị Ihram ruo mgbe ụgbọelu rutere n'ọdụ ụgbọelu.

Ihram:

Ọ bụ ebumnuche ịbanye n'emume ofufe; N'ime Hajj ọ bụ: ebumnuche ịbanye na Hajj، Ma n'ime Umrah, ọ bụ ebumnuche ịbanye na Umrah. Ọ gaghị abụ onye nọ n'ọnọdụ Ihram (muhrim) ma ọ bụghị ma ọ bụrụ na o nwere ebumnobi ịbanye n'emume ofufe ahụ (nusuk). Ma naanị iyiri ákwà ofufe njem nsọ n'enweghị ebumnuche, ọ naghị abụ ịba n'ime ofufe njem nsọ.

Ihe ndị a kwadoro na Ihram:

1- Ịsa ahụ ya dum tupu Ihram.

2- Nwoke ite ihe na-esi ísì ụtọ n'ahụ ya, ọ bụghị n'uwe ihram ya.

3- Ịbanye n'ihram ya n'ime ákwà úkwù na ákwà elu ọcha abụọ, na akpụkpọ ụkwụ abụọ.

4- Ịbanye n'Ihram mgbe ọ nọ n'elu ihe njem na-eche ihu n'akụkụ Qiblah.

Ụdị Emume Ofufe:

Onye nọ n'Ihram nwere nhọrọ ịhọrọ nke ọ bụla masịrị ya n'ime emume ofufe atọ ahụ, ha bụ:

1- Ime Tamattu; ọ bụ ịbanye n'Ihram maka Umrah n'ime ọnwa ndị nke Hajj, ma mechaa ya, emesịa o banye n'Ihram maka Hajj n'otu afọ ahụ.

2- Ifrad; nke bụ ịbanye n'Ihram maka Hajj naanị site na Miqat, ma nọgide n'Ihram ya ruo mgbe ọ rụchara omume Hajj.

3- Qiran; nke bụ ịbanye n'Ihram maka Hajj na Umrah n'otu oge, ma ọ bụ ịbanye n'Ihram maka Umrah, e mesịa ọ tinye Hajj na ya tupu ọ malite Tawaf ya, o wee bunye n'obi (Niyyah) maka Umrah na Hajj site na Miqat, ma ọ bụ tupu ọ malite Tawaf nke Umrah, wee mee Tawaf nakwa Sa'i maka ha abụọ.

Ọ bụ iwu ka onye na-eme Tamattu' na onye na-eme Qiran kwụọ fidyah, ma ọ bụrụ na ọ bụghị otu n'ime ndị bi na gburugburu Masjid Al-Haram.

Nke kacha mma n'ime usoro emume ofufe atọ ndị a bụ: Tamattu'; n'ihi na Onye amụma ﷺ nyere ndị enyi ya iwu ka ha mee ya⁵⁸. Emesia, Qiran; n'ihi na ọ bụ Hajj na Umrah, emesia, Ifrad.

C) Ọ bụrụ na ọ banye n'Ihram n'otu n'ime emume ofufe ndị a; ọ ga-ekwu Talbiyyah ozugbo ọ banyechara n'Ihram ya, wee sị:

«لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ».

«Azaala m òkù Gị, Chineke, azaala m òkù Gị, azaala m òkù Gị, ọ dịghị onye ọzọ ha na Gị sokọrọ, azaala m òkù Gị, n'ezie ekele na amara bụ nke Gị, nakwa alaeze, ọ dịghị onye ọzọ ha na Gị sokọrọ»⁵⁹.

Ọ bụ sụnna, ọ bụkwa ihe dị mma ịna-ekwukarị ya, ụmụ nwoke na-ekwu ya n'olu dara ụda, ma ụmụ nwanyị na-ekwu ya n'olu dị nwayọọ.

Oge ya: Oge ya na-amalite mgbe Ihram gasịrị, na oge ikpeazụ ya dị ka ndị a:

Nke mbụ: Onye na-eme Umrah ga-akwụsị ya tupu ọ malite Tawaf.

Nke abụọ: Onye njem Hajj ga-akwụsị ya ozugbo ọ malitere ịtụ nkume na Jamrat al-Aqabah n'ụbọchị Eid.

Ihe ndị a machibidoro iwu n'ọnọdụ Ihram:

Ihe a machibidoro nke mbụ: Ịkpụ ntutu, ma ọ bụ ibelata ya, ma ọ bụ ifopụ ya n'ebe ọ bụla n'ahụ ya.

Ihe amachibidoro nke abụọ: Ịbelata mbọ ma ọ bụ ịkpụ ha n'aka ma ọ bụ n'ụkwụ n'enweghị ezigbo ihe kpatara ya, mana ọ bụrụ na mbọ gbajie ma onye ahụ wepụ ya, ọ nweghị ụgwọ mgbapụta (fidyah) dịịrị ya.

Ihe amachibidoro nke atọ: Ikpuchi isi nwoke site n'ihe na-emetụ ya kpọmkwem, dịka: okpu (Taqiyah) na ịchafụ (Ghutra).

Ihe a machibidoro nke Anọ: Nwoke iyi ákwà a dụrụ adụ n'ahụ ya ma ọ bụ n'otu akụkụ ahụ ya; dịka uwe elu, ákwà n-ekekwu n'isi, ma ọ bụ uwe ụkwụ. Na ihe a dụrụ adụ: bụ ihe e mere ka ọ ha nha akụkụ ahụ, dịka sọks akpụkpọ, uwe aka, na sọks, Ma maka nwanyị, ọ nwere ike iyi ụdị ákwà ọ bụla ọ chọrọ n'oge ofufe njem nsọ n'ihi mkpa ọ dị ya ikpuchi ahụ ya, belụsọ na ọ gaghị eyi ákwà n-ekpuchi ihu, ma ọ ga-eji ihe ọzọ dịka ákwà n-ekpuchi isi na uwe ogologo kpuchie ihu ya ma ọ bụrụ na ụmụ nwoke na-abụghị ndị ikwu ya na-agafe ya, Ọ gaghị eyikwa uwe aka n'elu ọbụ aka abụọ ya.

Ihe amachibidoro nke ise: Ihe na-esi ísì ụtọ; n'ihi na a chọrọ ka onye nọ n'ọnọdụ Ihram zere ndụ okomoko, ihe ịchọ mma nke ụwa na ihe ụtọ ya, ma chee ihu na Ndụ Ụwa Ọzọ.

Ihe nke isii a machibidoro iwu: Igbu anụ ọhịa na ịchụ ya nta; n'ihi ya, onye nọ n'ọnọdụ Ihram agaghị achụ nta anụ ọhịa, ọ gaghị enye aka n'ịchụ ya nta, ọ gaghịkwa egbu ya.

Amachibidoro onye nọ n'ọnọdụ Ihram iri n'ime anụ ọ chụrụ nta ya, ma ọ bụ nke a chụrụ nta ya maka ya, ma ọ bụ nke o nyere aka n'ịchụ nta ya; n'ihi na ọ dị ka anụ nwụrụ anwụ n'ebe ọ nọ.

Ma maka anụ ịchụ nta nke oké osimiri; amachibidoghị onye nọ n'Ihram ịchụ ya nta. Amachibidoghịkwa ya igbu anụmanụ a na-azụ n'ụlọ dị ka ọkụkọ na anụ ụlọ (an'am); n'ihi na ọ bụghị anụ ịchụ nta.

Ihe amachibidoro nke asaa: Ime nkwekọrịta alụmdi na nwunye maka onwe ya ma ọ bụ maka onye ọzọ, ma ọ bụ ịbụ onye akaebe.

Ihe a machibidoro iwu nke asaatọ: mmekọ anụ ahụ; ya mere onye ọ bụla nwere mmekọ anụ ahụ tupu ntọhapụ nke mbụ (Tahallul al-awwal); emume ofufe ya emebiela, ọ bụ iwu ka ọ gaa n'ihu ma mechaa emume ofufe ya, ma rụọghachi ya n'afọ na-esote, ọ dịkwa n'isi ya igbu anụ kamel (badanah). Ma ọ bụrụ na ọ bụ mgbe ntọhapụ nke mbụ (Tahallul) gachara; usoro ofufe ya anaghị emebi, ma ọ dị n'isi ya ịwụfu ọbara (site n'igbu anụ).

Ma nwanyị n'ihe ahụ dịka nwoke, ma ọ bụrụ na o ji obi ya kwe.

Ihe amachibidoro nke itoolu: Imetụ aka (n'ụzọ mmekọ) ma ọ bụghị n'akụkụ ahụ nzuzo, ya mere amachibidoro onye nọ n'Ihraam imetụ nwanyị aka (n'ụzọ mmekọ), n'ihi na ọ bụ ụzọ na-eduga ná mmekọahụ a machibidoro iwu, ma ihe e bu n'obi maka imetụ aka (n'ụzọ mmekọ) bụ: imetụ nwanyị aka site n'agụụ mmekọahụ.

Umrah:

A- Ogidi ndị dị n'Umrah:

1- Ịba n'ọnọdụ nsọ (Ihram).

2- Tawaf.

3- Ịga ije (Sa'i).

B- Iwu Ndị Dị Mkpa n'Umrah (Wajibat):

1- Ịbanye n'Ihram site na Miqat akwadoro.

2- Ịkpụ isi ma ọ bụ ibelata ntutu.

C- Ụzọ E Si Eme Umrah:

Ihe mbụ onye na-eme Umrah na-ebido na ya, bụ ịgba gburugburu (Tawaf) ugboro asaa, ọ na-ebido site na Nkume Ojii (Hajar al-Aswad) wee mechie na ya, Ọ ga-anọ n'ọnọdụ ịsa nsọ n'oge ịtọwafu ya, na-ekpuchi ihu ihere ya site n'otubo ruo n'ikpere, Ọ bụ ihe akwadoro (Sunnah) nye ya ime Al-Idtiba' n'oge Tawaf niile; nke bụ ikpughe ubu aka nri ya, itinye akwa mkpuchi ahụ n'okpuru ya, nakwa itinye nsọtụ abụọ nke akwa ahụ n'elu ubu aka ekpe ya. Mgbe o mechara gburugburu nke asaa; ọ ga-ahapụ ikpughe ubu aka nri (Al-Idtiba'), wee jiri ákwà mgbokwasị ya kpuchie ubu ya abụọ.

Ọ ga-eche ihu na Nkume Ojii ahụ, ọ bụrụ na o nwee ike isusu ya ọnụ, ọ ga-esusu ya, ma ọ bụghị ya, ọ ga-eji aka nri ya metụ ya ma ọ bụrụ na ọ dị mfe, wee susu aka ya ọnụ, Ọ bụrụ na ọ gaghị adịrị ya mfe imetụ nkume ahụ aka, ọ ga-arụtụ aka na ya site n'iwelite aka nri ya, na-asị: "Chineke kachasị ukwuu" otu ugboro, ọ gaghị esusu aka ya ọnụ, ọ gaghịkwa akwụsị, Emesịa, ọ ga-aga n'ihu n'ịgba okirikiri ya (Tawaf); na-eme ka Kaaba dịrị n'akụkụ aka ekpe ya, a kwadokwara ya (Sunnah) ka ọ gbaa ọsọ nwayọọ n'okirikiri atọ nke mbụ, Na Raml: Ịga ije ngwa ngwa tinyere ime ka nzọụkwụ dị nso nso.

Mgbe ọ na-agafe Ruknu Yemeni - nke bụ akụkụ nke anọ nke Ka'abah - ọ bụrụ na ọ dịrị ya mfe, ọ ga-eji aka nri ya metụ ya aka n'enweghị ịsị Takbir ma ọ bụ isutu ya ọnụ, ma ọ bụrụ na o kweghị ya imetụ ya aka, ọ ga-aga n'ihu, ọ gaghị atụ aka na ya, ma ọ gaghịkwa asị Takbiir, Ya na, ọ sị n'etiti akụkụ abụọ ahụ, nke Yamani na nke Ojii:

﴿...رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِي ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٗ وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِ حَسَنَةٗ وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ﴾

{...Chineke anyị, nye anyị ihe ọma n'ụwa a, na ihe ọma n'ọdịnihu, ma zọpụ anyị na ntaramahụhụ nke ọkụ. } [Surah Albakara: 201].

Ma mgbe o mechasịrị Tawaf; ọ ga-ekpe ekpere Rak’ah abụọ n'azụ Maqam Ibrahim (ka udo dịrị ya) ma ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume, ma ọ bụghị ya, ọ ga-ekpe ya n'ebe ọ bụla n'ime Masjid al-Haram, Ọ bụ Sunnah ka ọ gụọ na Rak'ah nke mbụ, mgbe ọ gụchara Sura Al-Fatiha, Sura (Al-Kafirun), Na Rak'ah nke abụọ mgbe a gụchara Surah al-Fatihah, a ga-agụ Surah (al-Ikhlas), Emesịa, ọ ga-aga na Mas'a, wee gaa ije (Sa'i) n'etiti Safa na Marwah okirikiri asaa; ịga ya bụ otu okirikiri, na ịlọta ya bụ otu okirikiri.

Ọ na-amalite Sa'i na Safa, wee rịgoro ya, ma ọ bụ guzo n'akụkụ ya, na ịrịgo n'elu Safa ka mma ma ọ bụrụ na o kwe omume, Ya na, ọ na-agụ n'oge ahụ okwu Onye Dị Elu:

﴿‌إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلۡمَرۡوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِ...﴾

{N'ezie, Safa na Marwah so n'ihe iriba-ama Chineke...} [Albakara: 158].

A na-atụkwa aro ka o chee ihu na Qiblah, wee kelee Chineke, sị na Chineke kachasị ukwuu, wee sị:

«لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، يُحْيِي وَيُمِيتُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ، أَنْجَزَ وَعْدَهُ، وَنَصَرَ عَبْدَهُ، وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ».

«Ọ dịghị chi ọzọ ma ọ bụghị Chukwu, Chukwu kachasị ukwuu, ọ dịghị chi ọzọ ma ọ bụghị Chukwu, naanị Ya, ọ dịghị onye ọzọ ha na Ya sokọrọ, alaeze bụ nke Ya, ekele bụkwa nke Ya, Ọ na-enye ndụ ma na-eweta ọnwụ, O nwekwara ike ime ihe niile, ọ dịghị chi ọzọ ma ọ bụghị Chukwu, naanị Ya, O mezuola nkwa Ya, ma nyere ohu Ya aka, o wee merie usuu ndị agha niile naanị Ya»⁶⁰. Emesịa, ọ ga-arịọ arịrịọ (dua) dịka o si dịrị ya mfe, na-ewelite aka abụọ ya elu, wee kwughachi okwu ncheta na arịrịọ a ugboro atọ, Emesịa, ọ ga-arịtu, wee gawa ije na Marwah, ruo mgbe o ruru n'ihe ịrịba ama nke mbụ, nwoke ahụ ga-ejezi ije ọsọ ọsọ ruo mgbe o ruru n'ihe ịrịba ama nke abụọ, Ma maka nwaanyị, ọ bụghị ihe a tụrụ n'iwu maka ya ịga ije ọsọ ọsọ n'etiti akara abụọ ahụ n'ihi na ọ bụ ihe e kwesịrị ikpuchi ('Awrah), kama, ihe a tụrụ n'iwu maka ya bụ ịga ije n'ime Sa'i niile, Emesịa, ọ ga-aga ije, wee rịgoro na Marwah maọbụ guzo na ya, ma ịrịgo n'elu ya ka mma ma ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume. Ọ ga-ekwu ma mee n'elu Marwah dịka o kwuru ma mee n'elu Safa, ewezuga ịgụ amaokwu ahụ, nke bụ okwu Chineke, Onye kachasị elu sị:

﴿‌إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلۡمَرۡوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِ...﴾

{N'ezie, Safa na Marwah so n'ime ihe ịrịba ama Chineke...} Nke a bụ ihe e nyere n'iwu naanị n'oge a na-arịgo na Safa n'agba nke mbụ sọọsọ, Emesịa, ọ ga-agbadata, wee gaa ije n'ebe ekwesịrị ịga ije, ma mee ngwa ngwa n'ebe ekwesịrị ime ngwa ngwa, ruo mgbe o ruru Safa, Ọ ga-eme nke ahụ ugboro asaa, ịga ya bụ otu agba (Shawt), na ịlọghachi ya bụ otu agba (Shawt). A na-akwadokwa ka ọ na-ekwukarị maka icheta Chineke na arịrịọ n'ime ije ya, n'ihe ọ bụla dịrị ya mfe, Na ọ ga-adị ọcha pụọ na nbibì nke ịdị ọcha nnukwu na obere, ma ọ bụrụgodị na o mee ije (Sa'i) na-enweghị ịdị ọcha, nke ahụ ga-ezuru ya, N'otu aka ahụ, ọ bụrụ na nwanyị hụ nsọ ya ma ọ bụ hụ ọbara ọmụmụ nwa mgbe o mechara Tawaf; ọ ga-eme Sa'i, nke ahụ ga-ezuru ya; n'ihi na ịdị ọcha abụghị iwu e setịpụrụ n'ime Sa'i, kama ọ bụ ihe a kwadoro ka e mee n'ime ya.

Ya mere, ọ bụrụ na o mechaa Sa'i; ọ ga-akpụ ntutu isi ya ma ọ bụ belata ya, ma ịkpụ ya kacha mma maka nwoke.

Site na nke a, o mezuola emume Umrah.

Hajj:

A- Ogidi nke Hajj:

1- Ịbanye n'ọnọdụ nsọ (Ihram).

2- Iguzo n’Arafah.

3- Tawaf nke Ifadah.

4- Sa'i.

B- Iwu Ndị Dị Mkpa na Hajj (Wajibat):

1- Ịbanye n'Ihram site na Miqat.

2- Iguzo n’Arafah n’ụbọchị nke itoolu nke Dhul-Hijjah ruo n’ọdịda anyanwụ maka onye guzoro na ya n’ehihie.

3- Ịnọ abalị na Muzdalifah n’abalị nke iri nke Dhul Hijjah ruo etiti abalị.

4- Ịnọ abalị na Mina n'abalị ndị nke ụbọchị Tashreeq.

5- Ịtụ nkume (Jamarat).

6- Ịkpụ isi ma ọ bụ ibelata ntutu isi.

7- Tawaf nke ịsị gaa nke ọma.

C- Ụzọ e si eme Hajj:

Ka onye Alakụba kwupụta ebumnuche ime Hajj ya (Talbiyah) mgbe o ruru n'ebe a kara aka (Miqat) iji mee sọọsọ Hajj (Ifrad), ma ọ bụrụ na oge dị mkpirikpi. Mgbe ọ bịara Meka, ọ ga-agba gburugburu Ụlọ Nsọ ahụ (Tawaf) ma mee ije (Sa'i), ma nọgide n'ọnọdụ ịdị nsọ ya (Ihram) ruo mgbe ọ ga-eje Arafat n'ụbọchị Arafah, bụ ụbọchị nke itoolu, ọ ga-anọgidekwa n'ebe ahụ ruo mgbe anyanwụ dara,

Emesia, ọ ga-apụ site n'ebe ahụ na-akwupụta Talbiyah gawa na Muzdalifah, wee nọrọ n'ebe ahụ ruo mgbe o kpere ekpere Fajr. Mgbe ahụ, ọ ga-anọgide n'ebe ahụ na-echeta Chineke, na-akwupụta Talbiyah, ma na-arịọ arịrịọ ruo mgbe chi gbachara,

Mgbe chi bọrọ nke ọma, ọ ga-apụ gawa Mina tupu ọwụwa anyanwụ, wee jiri obere okwute asaa tụọ Jamrat al-Aqabah. Emesịa, ọ ga-akpụ ntutu isi ya ma ọ bụ belata ya, ma ịkpụ ya bụ nke ka mma.

E mesịa, ọ ga-eme Tawaf al-Ifadah, ma njem Sa'i nke mbụ o mere ga-ezuru ya. Site na nke a, njem Hajj ya ezuola, o nwetakwa nnwere onwe ya kpamkpam (Tahallul).

Ihe ga-afọdụrụ ya ime bụ ịtụ Jamaraat okwute n'ụbọchị nke iri na otu nakwa nke iri na abụọ, ọ bụrụ na ọ na-eme ngwa ngwa; ọ ga-atụ Jamaraat atọ ahụ okwute, o jiri obere okwute asaa tụọ Jamarah ọbụla, na-ekwu Takbiir n'okwute ọbụla o tụrụ, malite na nke kacha nta nke na-esote Masjid al-Khaif, emesịa nke etiti, emesịa Jamarat al-Aqabah nke bụ nke ikpeazụ, ọ ga-eji obere okwute asaa tụọ Jamarah ọbụla. Ma ọ bụrụ na ọ chọrọ ịnọgide mgbe nke iri na abụọ gachara; ọ ga-atụ nkume n'ụbọchị nke iri na atọ dị ka usoro o siri tụọ ya n'ụbọchị nke iri na abụọ nakwa n'ụbọchị nke iri na otu.

Oge ịtụ nkume: mgbe Zawal gasịrị n’ime ụbọchị atọ ahụ.

Ma ọ bụrụ na ọ pụọ n'ụbọchị nke iri na abụọ tupu anyanwụ daa, o nweghị nsogbu, ma ọ bụrụ na ọ nọdụrụ ruo mgbe ọ tụrụ nkume n'ụbọchị nke iri na atọ mgbe anyanwụ gafere n'etiti ehihie, nke a ka mma, n'ihi okwu Chineke Pụrụ Ime Ihe Niile:

﴿‌...فَمَن تَعَجَّلَ فِي يَوۡمَيۡنِ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِ وَمَن تَأَخَّرَ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِۖ لِمَنِ ٱتَّقَىٰ...﴾

{..Onye ọ bụla mere ngwa ngwa n'ime ụbọchị abụọ, mmehie adịghịrị ya, ma onye ọ bụla gburu oge, mmehie adịghịrị ya; maka onye na-atụ egwu Chineke...}

[Surah Albakara: 203].

Ma ọ bụrụ na ọ chọọ ime njem; ọ ga-eme Tawaf nke ịsị gaa nke ọma okirikiri asaa na-enweghị Sa'i.

Ihe kacha mma bụ, ma ọ bụrụ na onye ahụ enweghị anụ e ji achụ àjà: ka ọ banye n'ọnọdụ ịsọ nsọ (Ihram) maka Umrah dị ka onye na-eme Tamattu'. E mesịa, ọ ga-aza òkù (Talbiyah) maka Hajj n'ụbọchị nke asatọ, ma mee ihe ndị e kwuru na mbụ n'ime omume Hajj. Ma ọ bụrụ na ọ banye n'ọnọdụ ịsọ nsọ maka Hajj na Umrah n'otu oge, ọ dịghị njọ ọ bụla. A na-akpọ nke a Qiran, nke pụtara ịbanye n'ọnọdụ ịsọ nsọ maka Umrah na Hajj n'otu oge, ma mezuo ha site n'ime otu Tawaf na otu Sa'i.

Isi nke atọ:

Ihe metụtara mmekọrịta

Ndị ọkà mmụta (ka ebere Chukwu Onye Kachasị Elu dịrị ha) kọwara ihe ọmụma nke ọ bụ iwu ịmụta dịka iwu dịrị onye ọ bụla n'otu n'otu, Ha kwukwara banyere ókè nke bụ iwu dịịrị onye Alakụba ọ bụla ịmụta ya, Ma ha kwuru site na ya: ịmụta iwu gbasara ịzụ ahịa na ire ere maka onye na-arụ ọrụ azụmahịa, Ka ọ ghara ịdaba n'ihe a machibidoro iwu (Haram) ma ọ bụ ọmụrụ nwa (Riba) n'amaghị ama, A kọwokwa site n'aka ụfọdụ ndị-sahaba (Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ha nọ) ihe na-akwado nke a.

Umar bin Al-Khattab, ka Allah nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ, sịrị: «Onye ọ bụla erekwala ihe n'ahịa anyị ma ọ bụghị onye nwetara nghọta n'okpukperechi»⁶¹.

Ya na, Ali bin Abi Talib, ka Allah nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ, sịrị: «Onye ọ bụla mere azụmahịa tupu ọ ghọta okpukpe; ọ dabatala n'ọmụrụnwa, emesịa ọ daba, emesịa ọ daba. Nke pụtara: ọ daba n'ọmụrụnwa»⁶².

Ya na, Ibn Abidin sịrị n'ihota site n'aka al-Allami: "E mekwara ya iwu n'ahụ nwoke na nwanyị ọ bụla iwu manyere, mgbe ha mụsịrị ihe ọmụmụ banyere okpukpe na nduzi, ịmụ ihe ọmụmụ banyere Wudu, na Ghusl, na ekpere, na ibu ọnụ, na ihe ọmụmụ banyere Zakat maka onye nwere akụ na uba ruru oke achọrọ, na ịga njem Hajj maka onye iwu manyere ime ya, yana azụmahịa maka ndị ahịa, ka ha wee zere ihe ndị na-enyo enyo na ihe ndị a kpọrọ asị na mmekọrịta niile. Otu a ka ọ dịkwa ndị ọrụ aka, na onye ọ bụla na-etinye aka n'ihe ọ bụla, e mere ya iwu n'ahụ ya ịmụ ihe gbasara ya na iwu ya, iji zere ihe Haram dị n'ime ya"⁶³.

Ya na, Nawawi (ka ebere Chukwu Onye Dị Elu dịrị ya) sịrị: "Ma maka ịzụ ahịa, alụmdi na nwunye, na ihe ndị yiri ha n'ime ihe ndị ntọala ha na-abụghị mmanye, amachibidoro ịbanye na ya belụsọ mgbe a matara ụkpụrụ ya"⁶⁴.

Ndị a bụ ụfọdụ n'ime ụkpụrụ ndị metụtara azụmahịa ego, nke Iwu (Shari'ah) nke Alakụba (Islam) wetara:

1- Ikwado ihe ọ bụla nwere uru zuru oke ma ọ bụ uru ka ukwuu; dị ka ire ihe ndị iwu kwadoro na ịzụta ha, ịgbazite ihe (Ijarah), nakwa ikike ibute ụzọ zụta ihe onwunwe (Shuf'ah)⁶⁵.

2- Nkwado iwu maka ihe ọ bụla na-enye nkwa ma na-echekwa ikike ndị mmadụ; dị ka inye ihe nkwụchi na ịkpọ ndị akaebe.

3- Ịkwado n'iwu ihe ọbụla nwere ọdịmma maka ndị na-eme nkwekọrịta; dịka ịkagbu azụmahịa, inwe nhọrọ, na ịkpa ọnọdụ n'ime azụmahịa.

4- Ịmachibido ihe ọ bụla gụnyere imegbu mmadụ, na iri akụ ha n'ụzọ na-ezighị ezi; dị ka ịna ọmụrụ nwa (Riba), ịpụnara ihe n'ike (Ghasb),na ịchịkwa ma ọ bụ ikpochi ngwa ahịa (Ihtikar).

5- Nkwado iwu okpukpe maka ihe ọ bụla nwere njikọ aka n'ime ihe ọma; dịka ịgbazinye ego (Qard), ịgbazinye ihe (Ariyah), na idebe ihe nchekwa (Wadi'ah).

6- Ịmachibido ihe ọ bụla gụnyere iri akụ na ụba n'enweghị ọrụ, ma ọ bụ uru, ma ọ bụ mbọ; dị ka ịgba chaa chaa na ego ọmụrụ nwa (Riba).

7- Ịmachibido azụmahịa ọ bụla nke ihe a na-amaghị ama na ihe a na-ejighị n'aka (Gharar) kachasị na ya; dị ka mmadụ ire ihe o nweghị, na ire ihe a na-amaghị.

8- Ịmachibido ihe ọ bụla nwere aghụghọ iji mee ihe a machibidoro iwu (Haram); dị ka ire ahịa 'Inah⁶⁶.

9- Ịmachibido ihe na-adọpụ uche site n'irubere Chineke isi; dị ka ịzụ ahịa mgbe oku Al-Jumu'ah nke abụọ gasịrị.

10- Ịmachibido ihe ọ bụla nwere mmerụ ahụ, ma ọ bụ nke na-akpata iro n'etiti ndị Alakụba; dị ka ire ihe ndị a machibidoro, nakwa mmadụ ire ihe n'elu ahịa nwanna ya.

Mgbe onye Alakụba na-aghọtaghị iwu gbasara otu n'ime okwu dị iche iche; ọ na-ajụ ndị ọkà mmụta banyere ya, ọ gaghịkwa etinye aka na ya ma ọ bụghị naanị mgbe ọ matara iwu (Shari'ah) gbasara okwu ahụ, Dị ka Onye Dị Elu Sịrị:

﴿‌...فَاسْأَلُوا ‌أَهْلَ ‌الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ﴾

{...jụọnụ ndị nwere ihe ọmụma ma ọ bụrụ na unu amaghị. } [Annahl: 43].

Nke a bụ ihe ndị e nwere ike ịchịkọta, Na Chineke bụ Onye a na-arịọ ka O nye anyị amamihe bara uru na ezi ọrụ. N'ezie, Ọ bụ Onye na-emesapụ aka, Onye Obiọma. Ka udo na ngọzi Chineke dịrị Onye amụma anyị Muhammad, ma gozie ezinụlọ ya na ndị na-eso ụzọ ya ma nye ya udo nke ukwuu.

***

الفهرس

Okwu Mmalite 2

Isi nke mbụ: 3

Ihe metụtara okwukwe 3

Isiokwu nke mbụ: Ihe Islam pụtara na ogidi ya: 3

Mkpa nke ịdị n'otu: 3

Ihe «ịgba àmà na ọ dịghị onye kwesịrị ofufe n'ezie ma e wezụga Allah» pụtara: 5

Ma maka ọnọdụ nke (ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke), ha bụ: 6

Ihe ịgba àmà na Muhammad bụ onye ozi Chineke pụtara: 7

Isiokwu nke Abụọ: Ihe Okwukwe pụtara na ogidi ya: 9

1) Inwe okwukwe na Chineke, Onye dị elu, na ọ gụnyere ihe atọ: 10

1- Inwe okwukwe n'ọbụbụeze Ya: 10

2- Inwe okwukwe n'ọbụbụ Chukwu Ya n'ofufe: 12

3- Inwe okwukwe n'aha na njirimara: 15

2) Ịkwere na ndị mmụọ ozi: 22

3) Ịkwere n'Akwụkwọ: 24

4) Ịkwere na ndị ozi (udo dịrị ha): 25

5) Ịkwere n'ụbọchị ikpeazụ: 26

A- Ikwere na mbilite n'ọnwụ: 26

B- Ịkwere na ikpe na ụgwọ ọrụ: 26

C- Ịkwere na Paradaịs na Ọkụ: 27

6) Ịkwere n'akara aka, ma ọ bụ ihe ọma ya ma ọ bụ ihe ọjọọ ya: 27

Isiokwu nke atọ: Ime ihe ọma: 29

Isiokwu nke anọ: Nchịkọta dị mkpirikpi nke ntọala ndị Ahlus-Sunnah wal-Jama'ah: 30

Isi nke Abụọ: Ihe ndị metụtara ofufe 32

Isiokwu nke mbụ: Ịdị ọcha: 32

Nke mbụ: Nkewa nke mmiri: 32

Nke abụọ: Ihe adịghị ọcha: 32

Nke atọ: Ihe iwu machibidoro onye na-adịghị ọcha ime: 35

Nke anọ: Agwa na Usoro Ndị Ziri Ezi Maka Ịgbo Mkpa: 37

Nke Ise: Iwu Ndị Gbasara Ịsa na Ịhicha Onwe Mgbe A Gachara Mposi: 38

Nke isii: Iwu Ndị Dị Maka Wudu: 39

Nke asaa: Iwu ndị gbasara ịhịa aka n'elu Khuff abụọ na sọks abụọ: 41

Nke asatọ: Iwu gbasara Tayammum: 43

Nke itoolu: Iwu Ndị Gbasara Nsọ Nwanyị na Ọbara Ọmụgwọ: 46

Isiokwu Nke Abụọ: Ekpere: 48

Nke mbụ: Iwu Ndị Dị Maka Adhan na Iqamah: 48

Nke abụọ: Ọnọdụ ekpere na uru ya: 52

Nke atọ: Iwu Ndị Dị Maka Ekpere: 54

Nke anọ: Ogidi Ndị Dị n'Ekpere: 56

Nke ise: Iwu Ndị Dị Mkpa n'Ekpere (Wajibat): 61

Nke isii: Sunan nke ekpere: 62

Nke asaa: Ụzọ e si ekpe ekpere: 64

Nke asaatọ: Ihe ndị akpọrọ asị n'Ekpere: 70

Nke itoolu: Ihe ndị na-emebi Ekpere: 71

Nke iri: Sujuud nke nchefu: 71

Nke iri na otu: Oge ndị a machibidoro ikpe ekpere: 73

Nke iri na abụọ: Ekpere ọgbakọ: 74

Nke iri na atọ: Ekpere egwu: 77

Ụzọ e si ekpe ekpere n'oge egwu: 77

Nke iri na anọ: Ekpere Jumu'ah: 79

Nke ise: Ihe ndị a kwadoro ime n'ụbọchị Fraịde: 81

Irute Jumu'ah: 82

Nke iri na ise: Ekpere nke ndị nwere ihe ngọpụ: 82

Nke iri na isii: Ekpere Eid abụọ: 86

Nke iri na asaa: Ekpere maka nkpuchi anyanwụ: 88

Nke iri na asaatọ: Ekpere ịrịọ mmiri ozuzo: 90

Nke iri na itoolu: Iwu gbasara ozu: 92

Isiokwu nke atọ: Zakat: 95

1- Nkọwa nke Zakat na ọnọdụ ya: 95

2- Iwu Ndị Dị Mkpa Maka Zakat: 96

3- Akụ na ụba ndị iwu manyere Zakat na ha: 97

Isiokwu Nke Anọ: Ibu Ọnụ: 109

Iwu Ndị Dị Maka Ịbụ Iwu Ibu Ọnụ Ramadan: 110

Isiokwu nke ise: Hajj na Umrah 118

Iwu Ndị Dị Maka Ibu Ọrụ Nke Hajj Na Umrah: 119

Oge na ebe a kara aka maka Ihram: 121

Ihram: 123

Umrah: 127

Hajj: 131

Isi nke atọ: 134

Ihe metụtara mmekọrịta 134

***

ig227v3.1 - 23/07/2026