العَقِيدَةُ الصَّحِيْحَةُ وَمَا يُضَادُّهَا

Dusukuna-siri tilennin ani ko min be a sɔsɔ

لِسَمَاحَةِ الشَّيْخِ العَلَّامَةِ

عَبْدِ العَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ بَازٍ

رَحِمَهُ اللهُ

A walafila Lɔnnikɛlaba bolo

Min ye Abdul Aziz ibn Abdullah ibn Baz ye

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

Cikan fɔlɔ:

Dusukuna-siri tilennin ani ko min be a sɔsɔ

Tano be Alla kelenpe ye, nɛma ni kisi be mɔgɔ kan Nabiɲuma gɛrɛ te min kɔfɛ, ani A ka so mɔgɔw ani A ka sɔhabaw.

O kɔfɛ: Tuma min na ni dusukuna-siri ɲuman kɛla silamaya dina aslu ye ani dina sinsin fɛn, ne k'a ye ko a nafa ka bon ka kuma koɲɛ ni kan, ani ka sɛbɛli kɛ ani ka gafe lɔ walasa k'a walawala ani k'a ɲɛfɔ.

Wa a lɔnnin le ni sariya daliluw ye ka bɔ Kitabu ni Kira ka hadisa la: ko kɛwalew ni kumaw te se ka ɲɛ, walima ka minɛ, fɔɔ ni o bɔla dusukuna-siri sabatini na. Nga ni dusukuna-siri ma sabati, ola, kɛwalew ni kumaw minugu be bɔ ala, olugu be cɛn, inafɔ Alla kɔrɔtani k'a fɔ cogo min na:

﴿...وَمَن يَكۡفُرۡ بِٱلۡإِيمَٰنِ فَقَدۡ حَبِطَ عَمَلُهُۥ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ﴾

{...Ni mɔgɔ min bana limaniya ma, o tigi ka bara cɛna, wa lahara fana, a bena kɛ bɔnɛbagaw cɛma}" [Suratu Al Maa-ida: 5].

Ani A ko :

﴿وَلَقَدۡ أُوحِيَ إِلَيۡكَ وَإِلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكَ لَئِنۡ أَشۡرَكۡتَ لَيَحۡبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ 65﴾

{Cɛn na, An ye gundo siri ka taga I ma, ani minugu kɔna I ɲɛ, ko n'I ka dɔ fara Ne kan, I ya bara bɛɛ bena cɛn, ani I bena kɛ bɔnɛbagaw cɛma.} [Suratu Al-Zumar 65].

Wa ayaw minw be ni kɔrɔ sabati o ka ca. Alla ka gafe gwɛni ani A ka ciden kankelentigi ya sunna, nɛma ni kisi ɲuman ye bɔ a Matigi yɔrɔ ka kɛ a kan, o y'a yira ko dusukuna-siri ɲuman lɔsenw ye ko wɔɔrɔ ye, O ye: ka limaniya Alla ma, ani A ya mɛlɛkɛw, ni A ya gafew ni A ya cidenw ni lon laban, ani latigɛ a ɲuman ni a juguman. Nin ko wɔɔrɔ ye dusukuna-siri ɲuman lɔsenw ye, Alla ya gafe darajama jigila ni minugu ye, ani Alla k'A ya ciden Muhamadu- Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- ci ni min ye, O laslu wɔɔrɔw dalilu cama sabatila ka bɔ Kurana ni Hadisa sabatiniw kɔnɔ, o misali dɔ ye nin ye:

A fɔlɔ: Daliluw ka bɔ Kurana kɔnɔ; o dɔ ye: Alla min ye masaba ye ya kuma:

﴿لَّيۡسَ ٱلۡبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ قِبَلَ ٱلۡمَشۡرِقِ وَٱلۡمَغۡرِبِ وَلَٰكِنَّ ٱلۡبِرَّ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلۡكِتَٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ...﴾

{Ɲumanya te k’i ɲɛsin kɔrɔn fan fɛ wala teleben fan fɛ, n'ga Ɲumanya ye ka la Alla la, ani lon laban, ani mɛlɛkɛw ani kitabu, ani nabiɲumaw ...} [Suratu Al Bakara: 177].

Ani Alla ya kuma saniya ni kɔrɔta tigi:

﴿ءَامَنَ ٱلرَّسُولُ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِ مِن رَّبِّهِۦ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَۚ كُلٌّ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّن رُّسُلِهِ...﴾

{Ciden limaniyala fɛn ma min jigila a ma ka bɔ a Matigi fɛ ani muminuw fana limaniyala a ma. O bɛɛ limaniya la Alla ma, ani A ya mɛlɛkɛw, ani A ya gafew, ani A ya cidenw, o b'a fɔ ko, an te danfara kɛ A ka cidenw si cɛ...} [Suratu Al Bakara: 285],

Ani Alla ya kuma saniya b'A ye:

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ ءَامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَٱلۡكِتَٰبِ ٱلَّذِي نَزَّلَ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَٱلۡكِتَٰبِ ٱلَّذِيٓ أَنزَلَ مِن قَبۡلُۚ وَمَن يَكۡفُرۡ بِٱللَّهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ فَقَدۡ ضَلَّ ضَلَٰلَۢا بَعِيدًا 136﴾

{ Yaa alugu minugu limaniyala! a ye limaniya Alla ma ani A ya ciden ani Kitabu min A k'a lajigi A ya ciden kan ani Kitabu min A k'a lajigi ka kɔn. Wa ni mɔgɔ min kafiriyala Alla ma ani A ya mɛlɛkɛw ani A ya kitabuw ani A ya cidenw ani lon laban o tigi filila filila min ni kandaya cɛ ka jan.} [Suratu An-Nisa: 136].

Ani Alla ya kuma, saniya b'A ye:

﴿أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِنَّ ذَٰلِكَ فِي كِتَٰبٍۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٞ 70﴾

{Yala i m'a lɔn ko Alla be sankolo kɔnɔ fɛnw ni dugukolo kɔnɔ fɛnw bɛɛ lɔn wa, o kow be gafɛ kɔnɔ, o ko ka nɔgɔ Alla ma kojugu.} [ Suratu Al-Haj 70].

A filanan: A daliluya kabɔ Sunna la; o la hadisa malɔnni min sabatila ni Muslim k'a lakali a ya sɔhihu kɔnɔ, kabɔ muminuw ɲɛmɔgɔ ya hadisa la Umar bin katab Alla ka diɲɛ a ma, ko mɛlɛkɛ Jibril ka Nabiɲuma ɲininga- nɛma ni kisi b’A ma- ka bɔ limaniya ma, A ko a ma:

«الإِيمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ، وَمَلَائِكَتِهِ، وَكُتُبِهِ، وَرُسُلِهِ، وَاليَوْمِ الآخِرِ، وَتُؤْمِنَ بِالقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ».

«Limaniya ye ka la Alla la, ani A ya mɛlɛkɛw, ani A ya gafew, ani A ya cidenw, ani lon laban, ani latigɛ a ɲuma ni a juguma»¹. Hadisa dafa, Ani Shaykhuba fila y'o lakali - ni danfara dɔɔnin ye - ka bɔ Abu Hurayra ya hadisa la, Alla ka diɲɛ a ma.

A be ka bɔ nin lɔsen wɔɔrɔ borofara la: fɛnw o fɛnw be wajibiya silama kan ka la ala, ani ka limaniya ama Alla ko la, ani lasegili lon ko la, ani ko dogonin gɛrɛw; ka bɔ fɛn na Alla ni A ya ciden ye minugu kofɔ nɛma ni kisi b’A ma.

O fɛn wɔɔrɔw walawala ye nin nugu ye:

Laslu fɔlɔ: ka limaniya Alla kɔrɔtani ma

O be tali kɛ ko dɔw la, o dɔw ye: Ka limaniya ko Ale le ye Alla ye min ya Alla ya ye cɛn ye, min kakan ni bato ye wa fɛn si mankan ni bato ye Ale kɔ; sabu Ale le ye danfɛnw danbaga ye, ani ɲumankɛbaga o ye, ani o garizɛgɛbaga, ani o ya gundo ni o ya kɛnɛkan kow lɔnbaga, ani Ale le ye sebaga ye o kanlabatobagaw sara la ani ka ola kan sɔsɔ kɛ bagaw jangata.

Alla ka adamadenw ni jinɛw dan nin batow le kɔson, ani A k'o yamari ala, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na:

﴿وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِيَعۡبُدُونِ 56 مَآ أُرِيدُ مِنۡهُم مِّن رِّزۡقٖ وَمَآ أُرِيدُ أَن يُطۡعِمُونِ 57 إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلرَّزَّاقُ ذُو ٱلۡقُوَّةِ ٱلۡمَتِينُ 58﴾

{Ne ma jinɛw ni adamadenw dan foy kɔson fɔɔ o ka ne bato (56)

Ne te balo ɲini o fɛ, ani ne te a ɲini o fɛ o ka ne ladomini 57

Cɛn na, Alla le ye sɔnni masa ye, fanga tigi gɛlɛn ne 58} [ Suratu Al-zariyat : 56-58].

Ani A ko :

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱعۡبُدُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُمۡ وَٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ21 ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَرۡضَ فِرَٰشٗا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءٗ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَخۡرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزۡقٗا لَّكُمۡۖ فَلَا تَجۡعَلُواْ لِلَّهِ أَندَادٗا وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ 22﴾

{Yaa a lugu mɔgɔw a ye a Matigi bato, min k'a dan ani jona mɔgɔw, walasa a ye se ka Alla ɲɛsiranya sɔrɔ 21

Ale min ka dugukolo fɛnsɛn a ye ani ka sankolo lɔ, ani ka sanji jigi ka bɔ san fɛ ka yiridenw falen n'a ye, k'o kɛ garizɛgɛ ye a ye, a kana sinanw kɛ Alla la k'a sɔrɔ a b'a lɔn ko sinan t'Ala 22} [Suratu Al Bakara: 21-22].

Wa Alla ka cidenw ci ani ka gafew jigi: ka nin cɛn nin ɲɛfɔ, ani ka weleli kɛ ka taga ama, ani ka bagabagali kɛ ka bɔ fɛn ma min b'A sɔsɔ, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na saniya b'A ye

﴿وَلَقَدۡ بَعَثۡنَا فِي كُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولًا أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجۡتَنِبُواْ ٱلطَّٰغُوتَ...﴾

{Cɛn na An (Alla) ka ciden dɔ ci manton bɛɛ ma, k'a fɔ o ye ko: «A ye Alla bato, a y'a yɛrɛ mabɔ Tɔgutu la...} [Suratu An-Nahl: 36].

Ani A ko :

﴿وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِيٓ إِلَيۡهِ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱعۡبُدُونِ25﴾

{An (Alla) ma ciden si ci I ɲɛ, fɔɔ an ye gundo siri kana di ama ko tigi si tey fɔɔ Ne, ole kɔson, a ye Ne bato 25} [Suratu Al Anbiya: 25].

Ani Alla min ye masa ba ni fanga tigi ye, ko:

﴿الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ1 أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ2﴾

{Alif laam raa. Nin ye Kitabu le ye min ayaw bila cogo ɲɛna ka sɔrɔ k'o walawala, ka bɔ ko lɔn masa fɛ min ye lɔnni masa ye 1

{Ko a kana fɛn bato Alla kɔ, Ne ye bagabagali baga le ye a ye ani lanisɔndiya baga 2} [Suratu Huud: 1-2].

O bato nin cɛn ye: ka Alla saniya ni kɔrɔta b'A ye kelenpe bato, k'A kɛrɛkɛrɛ ni bato sugu bɛɛ ye A ka min ɲini A ya jɔnw fɛ; ka bɔ duwawu la, ani siranya ni jigiya ni seli ni sun ni kana tigɛli ni layiru ni o ɲɔgɔn na gɛrɛw bato suguyaw la, ni yɛrɛmajigi ye A ye, ani ka nege A ya sara la, ani siran A ya jangata ɲɛ, ani ni kanu dafani ye A ye, ani yɛrɛdɔgɔyali A bonya ye.

Wa ni mɔgɔ o mɔgɔ miirila Kurana sanuman la: a b'a ye ko a fanba jigila nin lasili belebele ba nin le kan; inafɔ Alla kɔrɔtani ya kuma:

﴿إِنَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ 2 أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ3﴾

{Cɛn na, An (Alla) ka kitabu jigi kana I ma ni cɛn ye, ola, I ye Alla bato k'i kɔnɔgwɛya dina la A ye 2

A ye a tolomalɔ bato sanuman, ɲuman be Alla le ye, mɔgɔ minugu ka fɛn gɛrɛw kɛ tigiw ye Alla kɔ (o b'a fɔ ko): an t'o lugu bato fɛn gɛrɛ kɔson fɔɔ o y'an surunya Alla la, cɛn na Alla be kiti kɛ o cɛ fɛn na o be ɲɔgon sɔsɔla min na, cɛn na Alla te mɔgɔ kanda min ye wiyafɔlaba ni kafiriba ye 3} [Suratu Az Zumar 2-3].

Ani Alla kɔrɔtani ya kuma saniya b'A ye:

﴿وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُ...﴾

{Wa I Matigi ka yamaruya kɛ ko a kana foy bato Ale kɔ...} [Suratu Al Israa: 23].

Ani Alla ya kuma Alla min ye masaba ni fanga tigi ye:

﴿فَٱدۡعُواْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ وَلَوۡ كَرِهَ ٱلۡكَٰفِرُونَ14﴾

{Ola, a ye Alla wele kɔnɔgwɛya la bato kɔnɔ A ye, hali n'a goyala kafiriw ye 14} [Suratu Gaafir: 14].

O cogo kelen na, ni mɔgɔ min mirila Kira ka sunna la, a b’a ye ko janto kɛla nin laslu ba nin na fana, a be ka bɔ o la: hadisa min lakali la Sɔhihu fila kɔnɔ ka bɔ Muaaz la, Alla ma diɲɛna ama, ko Kira, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, ko:

«حَقُّ اللهِ عَلَى العِبَادِ أَن يَعْبُدُوهُ وَلَا يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا».

«Alla ya hakɛ jɔnw kan ye ko o y'A bato, ani o kana foy fara A kan»².

A fana be don limaniya la Alla ma : ka limaniya fɛn bɛɛ ma Alla ka min wajibiya A ya jɔnw kan, ani k'a faridaya o kan; inafɔ Silamaya lɔsen loru kɛnɛmantaw.

Olugu ye: ka sereya ko tigi si tey ni Alla tɛ, ani ko Muhamadu ye Alla ka ciden ye, ani ka seli lɔ, ani ka jaga bɔ, ani ka sunkalo sun, ani ka Alla ka bon sanuman heji ni a sira se kɛla mɔgɔ min ye, ani farida gɛrɛ minw sariya sanuman nana ni olugu ye.

Nin lɔsenw bɛɛ la nafama ani o bɛɛ la belebeleba ye: ka sereya kɛ ko tigi gɛrɛ tey ni Alla tɛ, ani ko Muhamadu ye Alla ka ciden ye, nin sereya nin kɔrɔ ye: ka bato kɛrɛkɛrɛya Alla kelenpe ye, ani k'a gwɛnni kɛ fɛn bɛɛ la min te Alla ye, wa ole ye «Laa ilaha illa Alla» kɔrɔ ye, a kɔrɔ - inafɔ lɔnnikɛlaw k'a fɔ cogo min na, Alla ka hinɛ ola: bato fɛn gɛrɛ tey min be batola cɛn kan fɔɔ Alla, o kama: fɛn o fɛn min be batola ni Alla tɛ - a kɛla adamaden ye walima mɛlɛkɛ walima jinɛ walima fɛn gɛrɛ ye - o be batola wiya le kan, tigi min be batola cɛn kan o ye Alla kelen le ye, jɛɲɔgon t'A la, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na Saniya b'A ye:

﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ هُوَ ٱلۡبَٰطِلُ...﴾

{O le b'a yira ko Alla le ye cɛn masa ye, ani k'o be fɛn minw welela Alla kɔ, Ole ye fu ye...} [Suratu Al-Hajj 62].

Wa a ɲɛfɔli tɛmɛna, ko: Alla kɔrɔtani ka adamadenw ni jinɛw bɛɛ dan nin laslu sabatini nin le kɔson, ani A k'o yamaruya n'a ye, ani ka A ka cidenw ci n'a ye, ani ka A ka gafew jigi n'a ye; ola a be wajibiya jɔn kan a ye miri ola kosɛbɛ, ani k'a jateminɛ kosɛbɛ; walasa a ye bange a ye Silamaw fanba benan lɔnibaliya ba min na nin laslu nin ko la; fɔɔ o ka fɛn gɛrɛ bato ka fara Alla kan, ani k'A ya hakɛ gwɛni di fɛn gɛrɛ ma, Alla le ye dɛmɛbagaba ye.

Ani ka limaniya Alla ma saniya b'A ye o dɔ le ye, ka limaniya ko Ale le ye danfɛnw danbaga ye ani o ya kow labɛn baga, ani o ya kow latigɛ baga n'A ya lɔnni ani A ya see ye i ko A b'a fɛ cogo min saniya b'A ye, ani ko Ale le ye dunya ni lahara masa ye ani danfɛnw bɛɛ tigi, Danbaga gɛrɛ tey ni Ale tɛ, tigi giɛrɛ tey ni Ale tɛ, Ani ko A ka cidenw ci, ani ka kitabuw jigi; walasa ka jɔnw ladilan, ani k'o wele ka taga fɛn ma o ya kisi n'o ya ɲɛn be min na dunya ni lahara, Ani Ale le ye saniya masa ye, jɛɲɔgon t'Ala o fɛn bɛɛ la, Alla kɔrɔtani ko:

﴿ٱللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَيۡءٖۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ وَكِيلٞ 62﴾

{Alla le ye fɛn bɛɛ Danbaga ye, wa Ale le ye fɛn bɛɛ kɔrɔsibaga ye.} [Suratu Al-Zumar 62].

Ani A ko :

﴿إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِۖ يُغۡشِي ٱلَّيۡلَ ٱلنَّهَارَ يَطۡلُبُهُۥ حَثِيثٗا وَٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَ وَٱلنُّجُومَ مُسَخَّرَٰتِۭ بِأَمۡرِهِۦٓۗ أَلَا لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُۗ تَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ54﴾

{Cɛn na a Matigi ye Alla le ye, min ka sankolow ni dugukolo dan tele wɔɔrɔ kɔnɔ, ka sɔrɔ ka sabati masasiginan kan. A be sufɛyɔrɔ datugu ni telefɛyɔrɔ ye, a be tugu a kɔ jona jona; tele ni kalo ni lolow koloni le ni A ya yamaruya ye, i toro malɔ, danni ni yamaruya ye A ta ye. barika be Alla ye, danfɛn bɛɛ tigi.} [Suratu Al aaraaf: 54].

Ani min be sɔrɔ limaniyala Alla ma fana o dɔ ye: ka limaniya A tɔgɔ ɲumanw n'a mankutu kɔrɔtaniw ma min nana A ya kitabuba kɔnɔ, ani min sabatila ka bɔ A ya ciden kankelentigi fɛ, ni a ma kɛ yɛlɛmali ye walima a kɔrɔ bɔli ye Ala, walima cogoya dili ye Ama, walima k'ani A ya danfɛnw bɔɲɔgonfɛya,

﴿...لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ﴾

{...Fɛn si t’A bɔɲɔgonya ye, ani Ale le ye Mɛnibagaba ye ani Yelibagaba} [Suratu As-Shura: 11].

A be wajibiya o ye latɛmɛ inafɔ o nana cogo min na ni a ma kɛ cogoya dili ye oma, ka fara limaniya kan kɔrɔ belebelew ma o be min yira, minugu ye Alla (saniya masa) ya mankutuw ye, ani a be wajibiya ka Alla kɔrɔtani mankutu n'o ye cogoya la min be bɛn n'A ye, ni a ma kɛ n'A ya danfɛnw bɔɲɔgonfɛya ye A ya mankutuw la, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min: Ani Alla min ye masaba ni fanga tigi ye, ko

﴿فَلَا تَضۡرِبُواْ لِلَّهِ ٱلۡأَمۡثَالَۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ74﴾

{A kana misaliw la Alla la, cɛn na Alla le b'a lɔn a lugu t'a lɔn 74} [Suratu An-Nahl: 74].

Nin ne ye: Sunna mɔgɔw ni jama'a ya dusukuna-siri ye, ka bɔ Alla ya ciden (nɛma ni kisi b'A ma) ka sɔhabaw la, ani minugu tugula o kɔ ni ɲumanya ye; Alla tɔgɔw ani a mankutuw la, ole ye min lakalila Imam: Abou Al-Hasan Al-Ach'ari (Alla ka hinɛ ala) fɛ a ya gafe (kitabou) "Al-Makalat" kɔnɔn ka bɔ Hadisa tigiw ani Sunna mɔgɔw fɛ, ani a lakalila mɔgɔ gɛrɛw fɛ ka bɔ lɔnnikɛlaw ni limaniyabagaw la.

Awza’i -Alla ka hinɛ ala- ko: (Zuhuri ni Makhulu ɲiningala Alla mankutu ayaw ko la, o fila ko: A y'a latɛmɛ inafɔ a nana cogo min na)³.

Awza'i fana, Alla ka hinɛ ala, ko: (An tun kɛla -k'a sɔrɔ Tabiuna jama ka ca, an b'a fɔ ko Alla -saniya b'A ye be A ya masa-sigilan kan, ani an be limaniya mankutuw ma minugu nana Hadisa la)⁴.

Al-Walid bin Muslim, Alla ka hinɛ ala, ale fana ko: (Malik, ni Awuza'i, ni Laysu bin Sadi, ni Sufiyanu Sawuri, Alla ka hinɛ o bɛɛ la, o ɲiningala Hadisaw ko la minugu nana Alla mankutuw kan, o bɛɛ ko: a y'o latɛmɛ inafɔ o nana cogo min na, ni cogo-ɲiningali tɛ)⁵.

Wagati min na Rabiyata bin Abi Abdraman - Maliki karamɔgɔ, Alla ka hinɛ be o fila kan - ɲiningala sabatili ko la, a ko: (Sabatili te ko ye min ma lɔn, a cogoya yɛrɛ yɛrɛ te lɔn hakili fɛ, wa cila bɔla Alla le fɛ, laseli gwɛni be ciden ne ma, a cɛntigiyali le be an nugu ma)⁶, Tuma min fana Al imam-Malik, Alla ka hinɛ a la, ɲiningala o ko la, a ko: (Istiwa lɔnni le, a cogoya ma lɔn, ka limaniya a ma o ye wajibi ye, ani ka ɲiningali kɛ a kan ye bida ye) O kɔfɛ a ko ɲiningalikɛla ma: N t'i yela foy ye ni cɛɛ jugu tɛ! A ka yamaruya di k'ala bɔ kɛnɛma⁷. Nin kɔrɔ fana minɛna muminiw bamuso Ummu salama fɛ Alla ka diɲɛ ama⁸.

Limami Abu Abduramani Bin Mubarak (Alla ka hinɛ ala) k'a fɔ ko: (An b'an tigi kɔrɔtani lɔn ko A be A ka sankolo sanfɛ, A ka masasigilan kan, A faranin be A ka danfɛnw la)⁹.

Imamuw ya kumaw ka ca kosɛbɛ nin bonda nin na, o bɛɛ lase te se ka kɛ nin kalan nin sen fɛ. Mɔgɔ min b'a fɛ ka lɔnniya sɔrɔ o caman na, o tigi ye Sunna lɔnnikɛlaw ya sɛbɛliw filɛ nin bonda nin na, inafɔ Abdulahi Imamu Ahmadu dencɛ ka "As-Sunnah" kitabu, ani Imamu belebele Muhamad bin Khuzaymah ya "Alla kelenbagatiya" kitabu, ani Abu Al-Qasim Al-Laalaka'i At-Tabari ya "As-Sunnah" kitabu, ani Abu Bakr bin Abi Asim ya "As-Sunnah" kitabu, ani shɛykhul Islam Ibn Taymiya ya jabi Hama mɔgɔw ye. O ye jabi belebele ye min nafa ka ca, a ka -Alla ka hinɛ ala- Sunna mɔgɔw ya dusukuna-siri lagwɛya a kɔnɔ, ka o ya kuma cama lase a kɔnɔ, ani sariya daliluw ni hakili daliluw minugu b'a yira ko Sunna mɔgɔw ya fɔta ye cɛn ye, ani k'o kɛlɛbagaw ya fɔta te cɛn ye.

O cogo kelen na a ya cikan min tɔgɔ ye ko Tadmuriyya; a ka kuman ɲɛfɔ a kɔnɔ kosɛbɛ, ani a ka Sunna mɔgɔw ya dusukuna-siri bange a kɔnɔ ni sɛbɛli ani hakili daliluw ye, ani ka jabi di sɔsɔlikɛlaw ma min be cɛn bange ani ka n'galon ben mɔgɔ ye min b'a filɛ ka bɔ lɔnnikɛlaw la ni laɲini ɲuman ye ani cɛn lɔnni kanu. Sunna wal Jama'a mɔgɔw ya dusukuna-siri Alla tɔgɔw ni A mankutuw la kuma lasurunyala; o ye ko o ka fɛn sabati Alla kɔrɔtani ye A ka min sabati A yɛrɛ ye A ya kurana kɔnɔ, walima A ya ciden Muhamadu (nɛma ni kisi b’A ma) k'a sabati A ye a ya Hadisa kɔnɔ, sabatili la bɔɲɔgonfɛya te min na, ani o ka Alla kɔrɔtani saniya ka bɔ a ya danfɛnw bɔɲɔgonfɛya ma saniya cogo la min yɔrɔ ka jan ka bɔ A tɔgɔw kɔrɔ toli ma; o kɔson o kisila kuma ya ɲɔgon sɔsɔli ma, Ani o ka bara kɛ ni daliluw bɛɛ ye, k'o kɛ Alla ka bensema ye; sabu Alla -saniya b'A ye- ya kɛcogo dɔ le ye mɔgɔw la min nugu ka cɛn minɛ A ka cidenw ci ni min ye, ani k'o seeko bɛɛ kɛ ola, ani k'o kɔnɔgwɛya Alla kelen pe ye A ɲini na; ko A b'o lugu dɛmɛ ka taga cɛn ma, ani k'o ya dalilu bange, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na:

﴿بَلۡ نَقۡذِفُ بِٱلۡحَقِّ عَلَى ٱلۡبَٰطِلِ فَيَدۡمَغُهُۥ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٞ...﴾

{Nga an be cɛn fili ngalon kan, n'o kɛla cɛn be nkalon tiɲɛn, i b'a sɔrɔ a tununna...} [Suratu Al'anbia: 18].

Ani Alla kɔrɔtani ko :

﴿وَلَا يَأۡتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئۡنَٰكَ بِٱلۡحَقِّ وَأَحۡسَنَ تَفۡسِيرًا33﴾

{Wa o tena na ni misali si ye I ma, fɔɔ An bena I ma ni cɛn ye, ani ɲɛfɔli min kaɲi y'o ye.} [Suratu Al Furkaan:33].

Nga ni mɔgɔ min ka Sunna mɔgɔw fɔnkɔɲɔgonya o ya dusukuna-siri la Alla tɔgɔw n'a mankutuw la; o tigi be ben jagoyala sɛbɛli ni hakili daliluw fɔnkɔɲɔgonya la; k’a fara fɔnkɔɲɔgonya gwɛni kan fɛn bɛɛ lajɛni na, a be min sabati ani a be min gwɛn. Alhafizu Ibnu kɛsir - Alla ka hinɛ ala - ka kuma ɲuman do fɔ a ya tafisiri lɔnnin kɔnɔ nin ko nin kan, o kɛla tuma min a kumana Alla ya kuma kan, Alla min ye masaba ni fanga tigi ye:

﴿إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِ...﴾

{Cɛn na a Matigi ye Alla le ye, min ka sankolow ni dugukolo dan tele wɔɔrɔ kɔnɔ, ka sɔrɔ ka sabati masasigilan kan...} [Suratu Al Aaraaf: 54].

a ka kan k'a fɔ nin yɔrɔ la a ka nafa bonya kɔson; a ko (Alla ka hinɛ ala) a ka kuma ye:

''(kuma caman ne be mɔgɔw fɛ nin yɔrɔ nin na, nin te o ɲɛfɔ yɔrɔ ye, n'ga an nugu be mɔgɔ ɲuman tɛmɛninw ya sira le tagama nin yɔrɔ la: Malik, ni Awuzayi, ni Sawuri, ni Layisi Saadi dencɛ, ni Shafi’i, ni Ahamadu Hanbali dencɛ, ni Isihaka Rahawayhi dencɛ, ani silamaw ka ɲɛmɔgɔ gɛrɛw minugu te olugu ye, fɔlɔ ni sisan, o min ye: k'o latɛmɛ inafɔ o nana cogo min na, k'a sɔrɔ ni cogo yirali tɛ, ani misaliya tɛ, ani nankarili tɛ. wa kɔrɔ min be fɔlɔ ka na (Al mushabiha) misalibagaw hakili la, o gwɛn nin bɛ ka bɔ Alla ma; sabu fɛn si bɔni te Alla fɛ A ya danfɛnw la ani "

﴿...لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ﴾

{...Fɛn si t’A bɔɲɔgɔngo ye, wa Ale le ye Mɛnibagaba ye ani Yelibagaba}. [Suratu Al-Shura: 11]. Nga ko be inafɔ imamuw k'a fɔ cogo min, -olugu dɔ ye Nu'aym bin Hammad Al-Khuza'i ye, Bukhari karamɔgɔ, a ko: (ni mɔgɔ min ka Alla bɔɲɔgonfɛya ni A ya danfɛnw ye o tigi kafiriyala, wa ni mɔgɔ min ka fɛn dɔ nankari Alla k'a yɛrɛ mankutu ni min ye, o tigi fana kafiriyala)¹⁰, Bɔɲɔgonfɛya te fɛn na Alla k'a yɛrɛ mankutu ni min ye, walima A ya ciden k'a mankutu ni min ye. Ola; ni mɔgɔ min ka fɛn sabati Alla Kɔrɔtani ye, ka bɔ fɛn na min nana Aya gwɛninw ani Hadisa sabatiniw kɔnɔ; cogoya la min ka kan ni Alla bonya ye, ka nagasiliw gwɛn ka bɔ Alla Kɔrɔtani ma; cɛn na, o tigi ka kanda sira minɛ¹¹. Ibin Kasiri (Alla ka hinɛ ala) ya kuma ban na.

A be don limaniya la Alla ma fana: ka dusukun-lasiri kɛ ko limaniya ye kuma ani bara le ye, dɔ be fara a kan ni Alla bato ye ani dɔ be bɔ a la ni Alla sɔsɔ ye, ani ko a te daga ka silama si kafiriya Alla sɔsɔ dɔ sababu la minugu ma se filankafoya ni kafiriya ma; inafɔ jɛnɛya, ani sonyali, ani riba domuni, ani fɛn minni min be mɔgɔ bɔ a hakili kan, ani bangebagaw sɔsɔli, ani jurumu belebele tɔw ni a ma o kɛ halala ye, Alla ya kuma kɔson kɔrɔta ni saniya b'A ye.

﴿إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ...﴾

{Cɛn na A lɔn ko Alla te yafa ko jɔn ye fɛn si fara a kan ,n'ga a be yafa fɛn ma min te filankafoya ye mɔgɔ ye min k'a diya...} [Suratu An-Nisa’ : 48]. Ani fɛn kɔson min sabati la Hadisa sabatinibaw kɔnɔ ka bɔ Alla ka ciden fɛ nɛma ni kisi b’A ma, o dɔ ye A ka kuma ye:

«إِنَّ اللهَ يُخْرِجُ مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيْمَانٍ».

«cɛn na, limaniya fitini be mɔgɔ min dusukun na, Alla bena o tigi bɔ tasuma kɔnɔ»¹².

Laslu filanan: ka limaniya mɛlɛkɛw ma,

Ko fila be o kɔnɔ: Fɛn fɔlɔ: ka limaniya mɛlɛkɛw ma foroba bolo ma; o ye ka limaniya ko mɛlɛkɛw be Alla bolo, a k'o dan a bato kama, ani a k'o mankutu k'o ye:

﴿وَقَالُواْ ٱتَّخَذَ ٱلرَّحۡمَٰنُ وَلَدٗاۗ سُبۡحَٰنَهُۥۚ بَلۡ عِبَادٞ مُّكۡرَمُونَ 26 لَا يَسۡبِقُونَهُۥ بِٱلۡقَوۡلِ وَهُم بِأَمۡرِهِۦ يَعۡمَلُونَ27 يَعۡلَمُ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُمۡ وَلَا يَشۡفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ٱرۡتَضَىٰ وَهُم مِّنۡ خَشۡيَتِهِۦ مُشۡفِقُونَ28﴾

{Kafiriw ko: hinɛ masa ka den sɔnminɛ. Saniya b'A ye! O kuma toy, Mɛlɛkɛw ye jɔn baw le ye 26

O te kouma ka kɔn Alla ya kouma ɲɛ, ani o be bara kɛ ni A ya yamaruya le ye 27

A b'o ɲɛfɛkow n'o kɔfɛkow lɔn, ani o te mɔgɔ soronadon fɔɔ A sɔnna mɔgɔ min ye, wa o ye siranyabagaw ye Alla ɲɛsiranya fɛ 28} [Suratu Al anbiya 26-28].

Wa o suguya ka sha; o dɔw ye arshi tali kalifala minugu ma, ani o dɔw ye Alijinɛ ani Tasuma kɔrɔsibagaw ye, ani o dɔw ye jɔnw ka kɛwalew marali kalifala minugu ma. A filanan: ka limaniya mɛlɛkɛw ma kelen-kelen boloma; o ye an ye limaniya Alla ani A ka ciden ka minugu tɔgɔ fɔ ola; Inafɔ jibrila wahyu kalifala min ma, ani Mika’ila sanji kalifala min ma, ani Maliki min ye tasuma kɔrɔsibaga ye, ani Israfila buru fiyɛli kalifala min ma. I ko o lakali nana hadisa sabatiniw kɔnɔ cogo min na, o dɔ ye: min sabatila Sɔhihu kɔnɔ, a minɛna Aisha fɛ, Alla ka diɲɛ a ma, ko Nabiɲuma, nɛma ni kisi b’A ma, ko:

«خُلِقَتِ الـمَلَائِكَةُ مِن نُورٍ، وَخُلِقَ الجَانُّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ، وَخُلِقَ آدَمُ مِمَّا وُصِفَ لَكُم».

"(Melɛkew dan na ka bɔ nɔrɔ la, jinɛw dan na ka bɔ tasuma mɛnɛ la, Adama dan na ka bɔ fɛn na min ɲɛfɔla a ye)¹³" Muslim y'o lakali a ya Sɔhih kɔnɔ.

Laslu sabanan: Ka limaniya gafew (kitabuw) ma, o be tali kɛ fana ko fila la:

Ko fɔlɔ: ka limaniya gafew ma foroba bolo ma; o ye ko Alla ka gafew jigi A ya nabiɲumaw n'a ya kiraw kan; k'a ya hakɛ ɲɛfɔ, ani ka weleli kɛ ka taga a ma, inafɔ Alla kɔrɔtani k'a fɔ cogo min na:

﴿لَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا رُسُلَنَا بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَأَنزَلۡنَا مَعَهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡمِيزَانَ لِيَقُومَ ٱلنَّاسُ بِٱلۡقِسۡطِ...﴾

{Cɛn na, An ka An ya cidenw ci ni dalilu gwɛninw ye, ani An ka kitabu ni sumanikɛlan jigi o fɛ, walasa adamadenw ka tileniya sabati...} [Suratu Al-Hadid: 25]. Ani Alla kɔrɔtani ko :

﴿كَانَ ٱلنَّاسُ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ فَبَعَثَ ٱللَّهُ ٱلنَّبِيِّـۧنَ مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ لِيَحۡكُمَ بَيۡنَ ٱلنَّاسِ فِيمَا ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِ...﴾

{Adamadenw tun ye manton kelen ye, Alla ka kiraw ci, minw be kibaro dumanw ni bagabagali lase mɔgɔw ma, ka Kitabu jigi o fɛ ni cɛn ye; walasa a ye kiti kɛ adamadenw cɛ fɛn na o ka ɲɔgon sɔsɔ min na...} [Suratu Al Bakara: 213].

Ko filanan: Ka limaniya gafew ma faranfasiya sira fɛ; o ye ko an ye limaniya Alla ye minw tɔgɔ fɔ ola; inafɔ Tawrata, ani Injiili, ani Zaburu, ani Kurana, ani an ye la ala ko Kurana le ye o bɛɛ la fisaman ye, ani o laban, ani o kɔlɔsibaga, ani o cɛntigiyabaga, ani ko ale le wajibiyala manton bɛɛ kan ka tugu a kɔ ani ka kiti kɛ n'a ye; ka fara sunna sabatiniw kan minugu bɔla Alla ya ciden fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma; sabu Alla -saniya b'A ye- ka ciden Muhamadu ci, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, k'A kɛ cidenye kana jinɛw ni mɔgɔw bɛɛ ma, ani A ka nin Kurana jigi A kan; walasa A ye kiti kɛ n'a ye o cɛ, ani A k'a kɛ kɛnɛya ye fɛnw ma minugu be disiw kɔnɔ, ani ɲɛfɔlikɛla ye fɛn bɛɛ la, ani kandaya ni hinɛ ye limaniya bagaw ye, inafɔ Alla ko cogo min na saniya b'A ye:

﴿وَهَٰذَا كِتَٰبٌ أَنزَلۡنَٰهُ مُبَارَكٞ فَٱتَّبِعُوهُ وَٱتَّقُواْ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ155﴾

{Wa nin ye kitabu barikaman ye an ye min jigi, ola; a ye tugu a kɔ ani a ye siran walasa a be hinɛ sɔrɔ 155} [Suratu Al-An’am: 155]. ani Alla ko saniya be A ye:

﴿...وَنَزَّلۡنَا عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ تِبۡيَٰنٗا لِّكُلِّ شَيۡءٖ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٗ وَبُشۡرَىٰ لِلۡمُسۡلِمِينَ﴾

{...Wa An (Alla) ye kitabu jigi kana I ma, k’a kɛ ɲɛfɔlikɛla ye fɛn bɛɛ la, ani kandaya, ani hinɛ, ani kibaru duman silamaw ye} [Suratu An Nahl: 89]. Ani Alla kɔrɔtani ko:

﴿قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّي رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيۡكُمۡ جَمِيعًا ٱلَّذِي لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُۖ فَـَٔامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِ ٱلنَّبِيِّ ٱلۡأُمِّيِّ ٱلَّذِي يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَكَلِمَٰتِهِۦ وَٱتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ158﴾

{A fɔ ko: «Yaa alugu adamadenw, cɛn na, Ne ye Alla ya ciden ye a bɛɛ ma, sankolow ni dugukolo masaya be min bolo; tigi gɛrɛ tey fɔɔ Ale, Ale le be ɲɛnemanya di, ka saya fana kɛ, ola, a ye la Alla n'A ka ciden la, Nabiɲuma min te sɛbɛ den kalan, min lala Alla la n'a ya kumaw la, a ye tugu A kɔ, o sabula a be kanda }. [Suratu Aaraf: 158]. Wa aya caman bey min be nin kuma fɔ.

Laslu naninan: Limaniya cidenw ma

Ko fila fana be o kɔnɔ: Ko fɔlɔ: Limaniya cidenw ma foroba bolo ma; wa o ye ko an ye limaniya ko Alla -saniya b'A ye- ka cidenw ci A ya jɔnw ma ka bɔ o yɛrɛw cɛma, k'o kɛ kibaru duman fɔbagaw ni bagabagali kɛ bagaw ye, ani weleli kɛ bagaw ka taga cɛn ma; ni mɔgɔ min sɔnna oma, o tigi ye hɛrɛ sɔrɔ, wa ni min murutila oma, o tigi ta ye bɔnɛ ni nimisa ye, wa o laban ani o bɛɛ la fisamanti ye an ka Kira Muhamadu, Abudulayi dencɛ ye Alla ka nɛma ni kisi b'A ma, inafɔ Alla ko cogo min na saniya b'A ye:

﴿وَلَقَدۡ بَعَثۡنَا فِي كُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولًا أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجۡتَنِبُواْ ٱلطَّٰغُوتَ...﴾

{Cɛn na An (Alla) ka ciden dɔ ci manton bɛɛ ma, k'a fɔ o ye ko: «A ye Alla bato, a y'a yɛrɛ mabɔ Tɔgutu la...} [Suratu An Nahli: 36]. Ani Alla kɔrɔtani ko :

﴿رُّسُلٗا مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى ٱللَّهِ حُجَّةُۢ بَعۡدَ ٱلرُّسُلِ...﴾

{Cidenw, minw be kibaro dumanw ni bagabagali lase mɔgɔw ma, walasa adamadenw kana daliluya foyi sɔrɔ cidenw cini kɔfɛ...} [Suratu An Nisaa: 165]. Ani Alla kɔrɔtani ko :

﴿مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَآ أَحَدٖ مِّن رِّجَالِكُمۡ وَلَٰكِن رَّسُولَ ٱللَّهِ وَخَاتَمَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ...﴾

{Muhamadu te a si facɛ ye, n'ga Alla ya ciden ne ani Nabiɲumaw laban...} [Suratu Al Ahzaab: 40].

A filanan: Ka limaniya cidenw ma kelen-kelen boloma; wa o ye ka limaniya kelen-kelen boloma Alla ye minugu tɔgɔ fɔ ola, walima minugu tɔgɔ fɔli sabatila Alla ya ciden fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma; inafɔ: Nuhu, ni Hudu, ni Sɔlihu, ni Ibrahima, ani tɔw, Alla ka nɛma ni kisi b'O bɛɛ ma, ani O somɔgɔw ani O tugubagaw.

Laslu lorunan: Ka limaniya lon laban ma

O kɔnɔkow ye :

Ka limaniya ko bɛɛ ma Alla ni A ya ciden -nɛma ni kisi b’A ma- ka kibaruya di minugu la, ka bɔ fɛnw la minugu be kɛ saya kɔfɛ; inafɔ kaburu kɔnɔ fitina, ani a jangata, ani a hɛrɛ, ani minugu be kɛ Kiyama lon na inafɔ siranyaw, ani gɛlɛyaw, ani sirati, ani mizani, ani jatebɔ, ani sara, ani gafew jɛnsɛnni mɔgɔw cɛ; ola; mɔgɔ dɔ bena a ya gafe minɛ a kininbolo la, ani mɔgɔ dɔ bena a ya gafe minɛ a numanbolo la, walima a kɔfɛ.

A be don o kɔnɔ fana: ka limaniya an ya ciden Muhamadu ya kɔɔ ma mɔgɔw bena min mi, ani ka limaniya Aljinɛ ni Jahanama ma, ani ko limaniyabagaw bena o Matigi Alla ye, ani A bena kuma o fɛ, ani ko gɛrɛ minugu nana Kurana saniman kɔnɔ ani Sunna sabatinin kɔnɔ ka bɔ Alla ka ciden fɛ; ola, a ye wajibi ye jɔn ma ka limaniya o bɛɛ ma, ani k'o cɛntigiya Alla ni A ya ciden k'a ɲɛfɔ cogo min na.

Laslu wɔɔrɔnan: ka limaniya latigɛ ma

Ani limaniya o ma, o be tali kɛ ko nani la:

Ko fɔlɔ: ka limaniya ko Alla subahana wa taala b’a lɔn min kɛla, min bena kɛ, ani A b’a ya jɔnw cogoyaw lɔn, ani o garizɛgɛw, ani o shiw hakɛ ani o ya kɛwalew, ani o n'a ɲɔgonna o ya kow la, o kow foy te dogo Alla subahana wa taala ma, inafɔ A ko cogo min na saniya b'A ye:

﴿...وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٞ﴾

{...a ya lɔn ko Alla be fɛn bɛɛ lɔn} [Suratu Al Bakara: 231]. Ani Alla min ye masaba ni fanga tigi ye ko:

﴿...لِتَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ وَأَنَّ ٱللَّهَ قَدۡ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عِلۡمَۢا﴾

{...walasa a ya lɔn ko Alla see be fɛn bɛɛ la, ani ko Alla ya lɔnni be fɛn bɛɛ lamini} [Suratu At tɔlak : 12].

A filanan: O ye ka limaniya ko Alla ka fɛn bɛɛ sɛbɛ A ka minugu latigɛ; inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:

﴿قَدۡ عَلِمۡنَا مَا تَنقُصُ ٱلۡأَرۡضُ مِنۡهُمۡۖ وَعِندَنَا كِتَٰبٌ حَفِيظُۢ 4﴾

{An k'a lɔn dugukolo be min bɔ ola, wa gafe latangabaga be An fɛ 4} [Suratu Qaaf: 4]. Ani Alla kɔrɔtani ko :

﴿...وَكُلَّ شَيۡءٍ أَحۡصَيۡنَٰهُ فِيٓ إِمَامٖ مُّبِينٖ﴾

{...wa An ka fɛn bɛɛ jate kitabu gwɛnin kɔnɔ} [Suratu Yaasin : 12 ]. Ani Alla kɔrɔtani ko:

﴿أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِنَّ ذَٰلِكَ فِي كِتَٰبٍۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٞ70﴾

{I te a lɔn ko Alla be sankolo kɔnɔ fɛnw bɛɛ lɔn ani dugukolo kɔnɔ fɛnw, o kow be gafe kɔnɔ, o ko ka nɔgɔ Alla ma 70} [Suratu Al-Hajj 70].

A sabanan: O ye limaniya ye Alla kɔrɔtani sago ma min be kɛ, min k'A diya ole be kɛ, min m'A diya o te kɛ, i ko Alla kɔrɔtani k'a fɔ cogo min:

﴿...إِنَّ ٱللَّهَ يَفۡعَلُ مَا يَشَآءُ﴾

{...Cɛn na Alla be fɛn kɛ min k'A diya} [Suratu Al-Hajj 18]. Ani Alla min ye masaba ni fanga tigi ye ko:

﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيۡـًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ82﴾

{A ya yamaruya te fɛn si ye n'a ka fɛn laɲini, fɔɔ k'a fɔ a ma ko: kɛ, a be kɛ o yɔrɔ nin la 82} [Suratu Yaasin: 82]. ani Alla ko saniya be A ye:

﴿وَمَا تَشَآءُونَ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ29﴾

{a te fɛn si laɲini fɔɔ Alla diɲɛna min ma; Alla dunya bɛɛ tigi.} [Suratu At takwiir: 29].

Naninan: ka limaniya ko Alla kɔrɔtani le ka danfɛnw bɛɛ dan; Danbaga gɛrɛ tey ni Ale tɛ, Matigi gɛrɛ tey ni Ale tɛ; inafɔ Ale min saniya b'A ye ko:

﴿ٱللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَيۡءٖۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ وَكِيلٞ62﴾

{Alla le ye fɛn bɛɛ Danbaga ye, wa Ale le ye fɛn bɛɛ kɔrɔsibaga ye 62} [Suratu Al-Zumar 62]. Ani A kɔrɔtani ko :

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡۚ هَلۡ مِنۡ خَٰلِقٍ غَيۡرُ ٱللَّهِ يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ فَأَنَّىٰ تُؤۡفَكُونَ3﴾

{Yaa a lugu mɔgɔw! a ye hakili to Alla ya nɛmaw la a kan. Yala danbaga gɛrɛ bey ni Alla tɛ min b’a garijɛgɛ ka bɔ sankolo ni dugukolo la? Tigi gɛrɛ tey ni Ale tɛ. A be jɛngɛla A bato ma mun na?} [Suratu Faathur: 3].

Limaniya latigɛ ma: o be tali kɛ ka limaniya nin ko nani ma, inafɔ o ye Sunna wal Jama'a mɔgɔw ya dusukuna-siri ye cogo min; o be mɔgɔw fonkɔɲɔgonya minugu k'o nankari ka bɔ Bida mɔgɔw la.

Ani kow nafama minugu be Sunna mɔgɔw ya dusukuna-siri la, o dɔ ye: kanu Alla kɔson ani kɔniya Alla kɔson, ka mɔgɔ kɛ i ɲin ye Alla kosɔn ani ka juguya Alla kɔson, ole ye: dakan-dili ani konyali dusukuna-siri ye, ani o be ka bɔ limaniya la Alla kɔrɔtani ma.

Mumini be muminiw kanu ani k'o dɛmɛ, a be kafiriw kɔniya ani k'o kɛ a juguw ye, wa nin manton muminiw ɲɛmɔgɔw ye Alla ya Ciden ya sɔhabaw ye, Alla ya nɛma ni kisi b’A ma, -inafɔ a sabatinin be Sunna wal Jama'a mɔgɔw fɛ cogo min na-; olugu b'o kanu ani k'o dɛmɛ, ani o be la ala ko olugu ye mɔgɔ ɲumanw ye ani mɔgɔ fisamantiw Nabiɲumanw kɔfɛ, Nabiɲuma ya kuma kɔson, Alla ya nɛma ni kisi b’A ma:

«خَيْرُ القُرُونِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُم».

«jama (siyɛcli) bɛɛ la fisaman ye Ne ya jama ye, o kɔfɛ min be tugu ola, o kɔfɛ min be tugu ola»¹⁴ Bɛn kɛla o Hadisa sabati kan,

Ani o b’a ye k'o bɛɛ la fisamanti ye: Abu Bakri Al-Siddiq, o kɔfɛ, Umar Al-Faruq, o kɔfɛ, Usman Zunnurayn, o kɔfɛ, Ali Al-Murtada, Alla ka diɲɛ o bɛɛ lajɛni ma, o kɔfɛ, mɔgɔ tan tɔw, o kɔfɛ, sɔhaba tɔw, Alla ka diɲɛ o bɛɛ lajɛni ma, ani o b'o da minɛ ka bɔ sɔsɔliw la minw kɛla o ni ɲɔgon cɛ- o kɔrɔ ye: sɔhabaw cɛ-, ani o b’a ye k'o kɛla jijabagaw le ye o ko la, min benna seen ma, sara fila b'o ye, wa min filila, sara kelen b'o ye.

O be Alla ya Ciden ya so kɔnɔ mɔgɔw kanu, Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, minugu limaniyala Ama, ani o b'o kɛ o niinw ye, ani o be Alla ya Ciden ya furu-musow kɛ o niinw ye -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- limaniya jɔnw bamusow, ani o be Alla ya diɲɛ ɲini o bɛɛ ye. Ani o b'o yɔrɔ majanya Rawafidu ya sira ma, minugu ye Alla ya Ciden -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- ya sɔhabaw kɔniya ani k'o nɛni, ani ka damatɛmɛ kɛ A ya so kɔnɔ mɔgɔw ya ko la, ani ka o kɔrɔta ka tɛmɛ o lɔyɔrɔ kan Alla ba ka min di o ma, inafɔ o k'o yɔrɔ majanya Nawasibiw ya sira la cogo min na, minugu ka A ya so kɔnɔ mɔgɔw tɔrɔ kuma walima kɛwale la.

O masala minugu fɔla an fɛ: o bɛɛ be don dusukuna-siri ɲuman na, Alla ka A ya ciden Muhamadu ci ni min ye nɛma ni kisi b’A ma, ole ye dusukuna-siri ye mɔgɔ ka kan ka la min na, ka tugu a kɔ, ka telen a kan, ani k'i yɛrɛ tanga fɛn bɛɛ ma min te bɛn n'a ye, ole ye jamakulu kisini ya dusukuna-siri ye, minugu ye Sunna ani jama mɔgɔw ye, Nabiɲuma ko minugu ya ko la nɛma ni kisi b’A ma:

«لَا تَـزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي ‌ظَاهِرِينَ ‌عَلَى ‌الحَقِّ، لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَذَلَهُمْ، حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللهِ وَهُمْ كَذَلِكَ».

«Jɛnkulu dɔ bena to Ne ya manton cɛ ka sabati cɛn kan, mɔgɔ min k'o labila o te se k'o tɔrɔ, fɔɔ Alla ya yamaruya bena, k'a sɔrɔ o b'o cogo la»¹⁵, a nana lakali dɔ la:

«لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الحَقِّ مَنْصُورَةٌ».

«Jɛnkulu dɔ bena dumɛ cɛn kan ka bɔ ne ya manton na, Alla b'o dɛmɛ»¹⁶, Ciden ko fana nɛma ni kisi b’A ye:

«افْتَرَقَتِ اليَهُودُ عَلَى إِحْدَى وَسَبْعِينَ فِرْقَةً، وَافْتَرَقَتِ النَّصَارَى عَلَى اثْنَتَيْنِ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً، وَسَتَفْتَرِقُ هَذِهِ الأُمَّةُ عَلَى ثَلَاثِ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً كُلُّهَا فِي النَّارِ إِلَّا وَاحِدَةً فَقَالَ الصَّحَابَةُ: مَنْ هِيَ يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: مَنْ كَانَ عَلَى مِثْلِ مَا أَنَا عَلَيْهِ وَأَصْحَابِي».

«Yahudiya tilanna ka taga jamakulu biwolonfila ani kelen, Nasaraw tilanna ka taga jamakulu biwolonfila ani fila, wa manton nin bena tilan ka taga jamakulu biwolonfila ni saba, o bɛɛ bena don Jahanama kɔnɔ fɔɔ jamakulu kelen. Sɔhabaw ko: olugu ye jɔn nugu le ye Alla Cila? Cila ko: mɔgɔ min kɛla fɛn kan Ne ani na Sɔhabaw be min kan»¹⁷.

Dusukuna-siriw minugu be fɔn Dusukuna-siri ɲuman kɔ

Minugu ka sira bila ka bɔ nin Dusukuna-siri ma ani Minugu be taga a fonkɔɲɔgonya kan; olugu ye suguya caman ye; o dɔw ye: Minugu be bato kɛ boliw la, ani jow, ani mɛlɛkɛw, ani waliyuw, ani jinɛw, ani yiriw, ani farakolow, ani o ɲɔgonnaw. Olugu ma sɔn cidenw ya wele ma, n'ga o k’i ban ola, ani k’o kɛlɛ, inafɔ Kurayshiw ani Arabu suguyaw k'a kɛ cogo min na ni an ya ciden Muhamadu ye Alla ka nɛma ni kisi b'A kan; o tun be ɲinini kɛ o ya batofɛnw fɛ hajuw ɲɛnɛbɔli la, ani banabagatɔw kɛnɛyali, ani dɛmɛ ɲini ka see sɔrɔ juguw kan. O tun be joli bɔn o ye ani ka layiru ta o ye. Tuma min na ciden -Alla ka nɛma ni kisi b'A kan- ka nankari kɛ o kan o kow la ani k’o yamari k'o ye bato kɛrɛkɛrɛ Alla kelenpe ye, o kabakoyala ola, ani ka ban ala, o ko:

﴿أَجَعَلَ ٱلۡأٓلِهَةَ إِلَٰهٗا وَٰحِدًاۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَيۡءٌ عُجَابٞ5﴾

{Yala A ka bato fɛnw kɛ tigi kelen ye wa? Nin ye kabako ye dɛ 5 } [Suratu Sɔɔd: 5].

A tola - Alla ka nɛma ni kisi b'A ma- k'o wele ka taga Alla ma, k'o lasiran filankafoya ɲɛ, ani ka fɛn lakika ɲɛfɔ o ye o be weleli kɛla ka taga min ma; fɔɔ Alla ka mɔgɔw kanda o cɛ min kanda la, o kɔfɛ o don na Alla ya dina la jamakulu jamakulu. Ola; Alla ya dina ka fanga sɔrɔ dinaw bɛɛ kan weleli tuguni ɲɔgonna nin jihadi jan kɔfɛ, min kɛla Alla ya ciden fɛ - Alla ka nɛma ni kisi b'A ma- ani A ya sɔhabaw -Alla ka diɲɛ o bɛɛ ma- ani minugu tugula o kɔ ɲumanya kɛli la. O kɔfɛ, kow yɛlɛmana, ani lɔnnibaliya giriya la mɔgɔw fanba kan; o fanba segina jahiliya dinɛ la ni danatɛmɛ ye kiraw ni waliyuw la, k'o wele ani ka dɛmɛ ɲini o fɛ gɛlɛya wagati la, ani filankafoya suguya gɛrɛw, o ma "La ilaha illa Alla" kɔrɔ lɔn; inafɔ Arabuw ya kafiriw k'a kɔrɔ lɔn cogo min na, an be dɛmɛ ɲini Alla le fɛ.

Nin filankafoya ni ma dabila ka jɛnsɛn mɔgɔw cɛma fo ka se an ya nin wagati nin ma; lɔnnibaliya caya kɔson ani wagati janya ka bɔ Nabiɲumaya wagati la.

Wa kɔfɛ mɔgɔw ya shubuha ye fɔlɔ mɔgɔw ya shubuha le ye, o ye o ya kuma le ye:

﴿...هَٰٓؤُلَآءِ شُفَعَٰٓؤُنَا عِندَ ٱللَّهِ...﴾

{...Ninugu ye an ya soronalidon bagaw ye Alla fɛ...} [Suratu Yunus: 18]، Ani o ya kuma:

﴿...مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ...﴾

{...An te o bato foy kɔson fɔɔ o ye an surunya Alla la kosɛbɛ...} [Suratu Az Zumar: 3] Alla ye ni shubuha tiɲɛ, k'a ɲɛfɔ ko mɔgɔ o mɔgɔ ka fɛn gɛrɛ bato min te Ale ye, o kɛla fɛn o fɛn ye, o tigi ka filankafoya kɛ Ala ani a kafiriya la, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:

﴿وَيَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡ وَيَقُولُونَ هَٰٓؤُلَآءِ شُفَعَٰٓؤُنَا عِندَ ٱللَّهِ...﴾

{O be fɛnw bato Alla kɔ, minugu te se ka tɔrɔ lase o ma walima ka nafa kɛ o ye, ani o b'a fɔ ko: Olugu ye an ya soronalidon bagaw ye Alla fɛ...} [Suratu Yunus: 18]. Alla k'o jabi, saniya b'A ye, n'a ya kuma ye:

﴿قُلۡ أَتُنَبِّـُٔونَ ٱللَّهَ بِمَا لَا يَعۡلَمُ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ سُبۡحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ18﴾

{A fɔ ko: yala a be Alla kibaruya fɛn na wa A te min lɔn sankolow la walima dugukolo kan? Saniya b'A ye ani A kɔrɔtani le ka bɔ fɛn bɛɛ ma o be minugu farala A kan18} [Suratu Yunus: 18].

Alla kɔrɔtani k'a bange aya nin la ko: ka fɛn gɛrɛ bato Alla kɔ, inafɔ Nabiɲumaw walima waliyuw walima fɛn gɛrɛw, o ye Filankafoya belebele ye, hali ni a kɛbagaw k'a wele tɔgɔ gɛrɛw la min te Filankafoya ye, Alla kɔrɔtani ko:

﴿...وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ...﴾

{...Ani minugu ka fɛn gɛrɛw kɛ tigiw ye Ale kɔ, (o b'a fɔ ko): an t'o bato la foy kɔson fɔɔ o ye an masurunya Alla la surunyali kojugu la...} [Suratu Az Zumar: 3]. O kɔfɛ Alla kɔrɔtani k'o jabi n'a ya kuma ye ko:

﴿...إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ﴾

{...cɛn na Alla be kiti tigɛ o ni ɲɔgon cɛ fɛn na o be fonkɔɲɔgonya la min na, cɛn na Alla te mɔgɔ kanda min ye ngalontigɛlaba ni kafiriba ye } [Suratu Az Zumar: 3].

A k'a yira ni nin kuma ye -saniya b'A ye- ko o kɛ k'A ɲɔgon gɛrɛ bato ni duwawu ye, ani siranya, ani jigiya, ani o ɲɔgonaw; o ye kafiriya ye Ama saniya b'A ye, ani A k'o kɛ ngalontigɛya o ya kuma fɔtaw la: k'o ya tigiw b'o gwɛrɛ Ale la.

Kafiriya dusukuna-siriw minugu be dusukuna-siri ɲuman sɔsɔ ani cidenw nana ni fɛn min ye - nɛma ni kisi b'o ma- o dɔ ye: Alla ko nankari bagaw ya dusukuna-siri ye nin wagati nin na, ka bɔ Marikisi ni Lenini kɔmɔgɔw la, ani mɔgɔ gɛrɛw minugu be weleli kɛ ka taga Alla ko nankarili ni kafiriya ma, hali n'o k'o tɔgɔ la ko ishtirakiya, walima shuyu'iya, walima ba'asiya, walima tɔgɔ gɛrɛw, nin Alla ko nankari bagaw ya laslu dɔ ye ko: tigi si tey , ani ɲɛnɛmaya ye bolola fɛnw ne ye.

Ani o ya lasluw dɔ ye: ka ban su-kunun ma, ani ka ban Alijinɛ ni jahanama ma, ani ka kafiriya dinaw bɛɛ ma. Ni mɔgɔ o mɔgɔ ka filɛli kɛ o ya gafew la ani ka fɛn kalan o be min kan, o tigi b'o lɔn dɛngɛnɛya la. Sika t'ala ko dusukuna-siri nin be sankolo dinaw bɛɛ sɔsɔ, ani a b'a tigiw lase laban ko juguman ma duniya ani lon Laban na.

Dusukuna-siri minugu be cɛn fonkɔɲɔgonya o dɔ ye : sufi dɔw be lala min na ko mɔgɔ dɔw minugu o b'o wele ko waliyuw be fara Alla kan latigɛ la, ani o be dunya kow mara, o b'o wele ko Aktɔbuw, ani Awutaduw, ani Agwasuw, ani tɔgɔ gɛrɛw o ka minugu la o ya batofɛnw la. Nin ye filankafoya le ye Alla ya baraw la, wa filankafoya bɛɛ la juguman dɔ le Alla kɔrɔtani la.

Wa ni mɔgɔ min miirila jahiliya mɔgɔw ya filankafoya la, ani k'a suma ni filankafoya ye min jɛnsɛnni bɛ kɔfɛmɔgɔw cɛ; a b'a sɔrɔ ko kɔfɛmɔgɔw ya filankafoya le ka bon ani a ka jugu, o ɲɛfɔli filɛ ɲin ye: Arabu kafiriw Jahiliya wagati la, o danfarala ni ko fila ye : A fɔlɔ: ko o tun te fɛn si jɛn n'Alla ye danni la, n'ga o ya filankafoya tun be bato le la; sabu o tun sɔnna a ma ko Alla kɔrɔtani kelenpe le ye Danbaga ye, inafɔ a ko cogo min na saniya ni kɔrɔta b'A ye:

﴿وَلَئِن سَأَلۡتَهُم مَّنۡ خَلَقَهُمۡ لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ...﴾

{N'i k'o ɲininga ko jɔn ne ka o dan, o bena a fɔ ko «Alla»...} [Suratu Al Zukhruf: 87]. Ani Alla kɔrɔtani ko:

﴿قُلۡ مَن يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ أَمَّن يَمۡلِكُ ٱلسَّمۡعَ وَٱلۡأَبۡصَٰرَ وَمَن يُخۡرِجُ ٱلۡحَيَّ مِنَ ٱلۡمَيِّتِ وَيُخۡرِجُ ٱلۡمَيِّتَ مِنَ ٱلۡحَيِّ وَمَن يُدَبِّرُ ٱلۡأَمۡرَۚ فَسَيَقُولُونَ ٱللَّهُۚ فَقُلۡ أَفَلَا تَتَّقُونَ31﴾

{A fɔ ko: Jɔn ne b’a garijɛgɛ ka bɔ sankolo ni dugukolo la? Walima jɔn ne ye mɛnni ni yeli marabaga ye? Ani jɔn ne be ɲɛnɛman bɔ su la, ka su bɔ ɲɛnɛman la, ani jɔn ne be ko bɛɛ latigɛ? O bena a fɔ ko: «Alla». A fɔ ko: «yala a te siran a ya jangata ɲɛ wa?»} [Suratu Yunus: 31]. Wa ayaw ka ca nin ko la kosɛbɛ.

Ko filanan: k'o ya filankafoya bato la tun te tuma bɛɛ ye, n'ga a tun be kɛ hɛrɛ wagati le la, n'ga tɔrɔya wagati la, o tun be bato saniya Alla kelenpe ye, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min:

﴿فَإِذَا رَكِبُواْ فِي ٱلۡفُلۡكِ دَعَوُاْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ فَلَمَّا نَجَّىٰهُمۡ إِلَى ٱلۡبَرِّ إِذَا هُمۡ يُشۡرِكُونَ65﴾

{Ni o yɛlɛla kurun kɔnɔ, o be Alla dali ka dina gwɛya a kelen pe ye, n'ga ni a k'o lakisi ka taga n'o ye gwɛ kan, i b'a sɔrɔ o be dɔ fara la A kan.} [Suratu Al Ankabut: 65].

Nga min ye filankafow labanw ye, o lugu ka dɔ fara fɔlɔw kan fan fila fɛ: Fan fɔlɔ: o dɔw ya filankafoya be tigiya la. A filanan: o ya filankafoya nɔgɔya ni gɛlɛya wagati la, inafɔ mɔgɔ min kɛla n'o ye ani k'o cogoyaw filɛ b'o lɔn cogo min na, ani a k'a ye o be min kɛ Huseni ni Badawi ani o tɔw kaburuw yɔrɔ la Misira(Ejipti) jamana na, ani Ayidarusi kaburu yɔrɔ la Adani, ani Hadi Yamani, ani Ibnu Arabi Shami, ani Shɛyku Abudukadiri Jaylani Iraki, ani kaburu lɔnnin tɔw minugu na mɔgɔw tɛmɛna hakɛ la, o ka Alla kɔrɔtani ya hakɛ caman kɛ o ta ye. Wa mɔgɔ ka dɔgɔ min b'o bara nankari o kan, ani ka kelenbagatiya cɛn ɲɛfɔ o ye, Alla ka A ya kira Muhamadu ci ni min ye nɛma ni kisi b’A ma, ani ciladenw minugu kɔnna A ɲɛ nɛma ni kisi b’O ma, cɛn na an ye Alla ta ye, wa cɛn na an be segi Ale le ma.

Wa dusukuna-siri min be dusukuna-siri ɲuman fonkɔɲɔgonya Alla tɔgɔw n'a mankutuw sira fɛ o dɔw ye: bidakɛlaw ya dusukuna-siri ye, inafɔ Jahamiyaw, ani Mutazilaw, ani minugu tugula o ya sira kɔ ka ban Alla kɔrɔtani ya mankutuw la, ani ka Alla saniya masa ya mankutu dafanin minugu fɔla Ala olugu nankari, ani k'A kɔrɔta ni mankutu ni fɛnw ye minugu tey, ani fɛn ɲɛnɛmabaliw, ani fɛn minugu te se ka kɛ. Alla kɔrɔtani ne ka bɔ o ya kumaw ma kɔrɔtaliba la.

Wa min be don ola: minugu ka mankutuw dɔw nankari ka o dɔw sabati; inafɔ Asha'iraw ya dusukuna-siri ye min ye, wa olugu, fɛn be wajibiya o kan mankutuw la o ka minugu sabati o borila min ɲɛ mankutuw la o ka minugu nankari ani k'o daliluw kɔrɔw yɛlɛma, ka daliluya sɛbɛniw ni hakilitaw sɔsɔ ola, ani k'o yɛrɛ sɔsɔ ola sɔsɔli gwɛni la.

Nga Sunna ni jama mɔgɔw: olugu ka fɛn sabati Alla ka min sabati A yɛrɛ ye, walima A ya kira Mahamadu nɛma ni kisi b’A ma ye min sabati A ye, k'o sabati Alla kɔrɔtani ye ka bɔ tɔgɔw ni mankutuw la, cogoya dafanin na, o k'A saniya ka bɔ A ya danfɛnw bɔɲɔgonfɛya ma, saniyali la min ka jan nagasili la, ola; o ka bara kɛ ni daliluw bɛɛ ye, o ma yɛlɛmali kɛ ala ani ma toy, ani o kisila yɛrɛ sɔsɔ ma mɔgɔ gɛrɛw benna min na- inafɔ o ɲɛfɔli tɛmɛna cogo min na-,

Nin le ye kisi sira ye, ani dunya ni lahara kunadiya, ole ye sira tilennin ye nin manton mɔgɔ fɔlɔw ni a ɲɛmɔgɔw tugula min kɔ, wa manton nin laban tena ɲɛn fɔɔ ni fɛn ne ye min k'a fɔlɔ ɲɛn, ole ye ka tugu Kitabu (Kurana) ni Sunna kɔ, ani ka fɛn bila min b'o fila sɔsɔ. An be Alla dali, saniya be A ye ani kɔrɔta, k'A ye manton ni segi ka taga a ya kanda ma, ani ka kanda welebagaw caya a kɔnɔ, ani k'a ɲɛmɔgɔw n'a lɔnnikɛlaw bɛnsenma ka filankafoya kɛlɛ, ani k'a ban, ani ka bagabagali kɛ ka bɔ a sababuw ma... Ale le ye masa mɛnibaga ye, Ale le ye masa ye min ka surun A ya jɔnw la. Alla le ye bɛnsema tigi ye, ani Ale le ye an wasabaga ye ani kalifatigi ɲuman, ani see te ani fanga te fɔɔ n'Ale ya dɛmɛ ye. Ani nɛma ni kisi be A ya jɔn ani A ya ciden ye, an ya Nabiɲuma Muhamadu, ani A ya so mogɔw ani a ya sɔhabaw.

Daliluw lɔli mɔgɔ ya kiti kan min be dɛmɛ ɲini fɛn gɛrɛ fɛ min te Alla ye.

Abdul Aziz bin Abdullah bin Baaz

***

dyo397v5.0 - 17/08/2026