رَسُولُ الإِسْلَامِ مُحَمَّدٌ ﷺ

Silamaya ciden, Muhamadu, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma

اللَّجْنَةُ العِلْمِيَّةُ

بِرِئَاسَةِ الشُّؤُونِ الدِّينِيَّةِ بِالمَسْجِدِ الحَرَامِ وَالمَسْجِدِ النَّبَوِيِّ

بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ

Silamaya ciden, Muhamadu, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma

Lɔniyako jɛnkulu min be dinakow ɲɛmɔgɔya kɔrɔ, hɔrɔma misiri ni kira ka misiri la

n’be n' ka kitabu daminɛ ni Alla tɔgɔ ye min ye dunya hinɛ lawasani tigi ye min ye lahara hinɛ kɛrɛkɛrɛni tigi ye.¹ Ni ye ɲɛfɔli dɔni ye kabɔ Silamaya ciden Muhamadu ka koɲɛ la, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma, n’b’a tɔgɔ bange a kɔnɔ, ani a bɔnsɔn, ani a ka dugu, ani a ka furu, ani a ka cikan, ani a ka weleli kɛ ka taga fɛn min ma, ani a ka kiraya tagamasɛnw, ani a ka sariya, ani a juguw lɔyɔrɔ n’a ye.

1- A tɔgɔ, a bɔnsɔn, ani a wolola dugu min na, a lamɔna yɔrɔ min na.

Silamaya ciden ye Muhamadu le ye min ye Abdullahi dencɛ ye o min ye Abdul-Mutalib dencɛ ye o min ye Hashim dencɛ ye, ka bɔ Isimayila bɔnsɔnw na min ye Ibrahima dencɛ ye Alla ka kisi b’o ma.

O sababu ye ko Alla ka nabiɲuma Ibrahima, kisi b’a ma, bɔla Siri jamana la ka taga Maka, n’a muso Hajara ye an’a dencɛ Sumayila ye, ka sɔrɔ a be denmisɛn ya la, a k’o lasigi Maka kɔnɔ ni Alla kɔrɔtani ka yamaruya ye. denmisɛn ni bonyana tuma min na, nabiɲuma Ibrahima, kisi b’a ma, nana Maka, Ale n’a dencɛ Isimayila, kisi b’o ma, o ye Kaaba lɔ, o min ye bon senuman ye, ani mɔgɔw cayala o bon lamini na, ani Maka kɛla Alla -dunya Tigi- batobagaw tagayɔrɔ ye, minw be fɛ ka heji kɛ, ani mɔgɔw tola Alla bato la, ani k’A kelenbagatigiya Ibrahima ka taga sira kan, kisi b’a ma, saan kɛmɛkulu cama.

O kɔfɛ, fili ye mɔgɔw sɔrɔ , ani Arabu jamana lihala tun kɛla i nafɔ kɛrɛfɛ jamanaw lihala kabɔ dunya jamana tɔɔw la, kɛwalew dɔ tun kɛla boli (jɔ) kow ye: i nafɔ bolibatoli, ani denmusoniw kɛnɛma sudonli, ani muso tɔɲon, ani yebali fɔ, ani dɔrɔmi , ani kakalayakow kɛli, ani yatimadenw ka nafolo dɔmili, ani riba minɛ.

Ni yɔrɔ ni na, ani ni lamini ni na, Silamaya ciden worola saan 571 la, Muhamadu min ye Abdullah dencɛ ye, ka bɔ Isimayila bɔnsɔnw la Ibrahima dencɛ, kisi b’o ma, A facɛ fatɔla ka kɔn a woroli ɲɛ, a bamuso fana fatɔla a saan wɔrɔna la. A belencɛ Abu Talib y’a ladon, a balola yatimaya la , fantaya la, a tun be dɔmini kɛ ani ka wari sɔrɔ a bolo la bara la.

2- Furu barikama ni muso barikama ye.

tuma min na a tun be saan mugan ni loru, a ye muso danbe tigi dɔ furu kabɔ Maka musow la, o tɔgɔ ko Khadija min ye Khuwaylid denmuso ye, Alla ka diɲɛ b’a ma. A ye denmuso nani ni dencɛ fila sɔrɔ a fɛ. A dencɛw fatɔla o denmisɛn ma. A tun b’A muso n’A somɔgɔw minɛ cogo ɲuma min na, o tun be ɲumanya ni kanu yira kosɔbɛ. O kama, A muso Khadija tun b’A kanu kosɔbɛ ani A fana y’a ka kanu sara a ye. A ma ɲina a kɔ hali k’a sɔrɔ saan cama tɛmɛni a sani kɔ. A tun be saga faga k’a tilan Khadija teriw la, Alla ka diɲɛ b’a ma, o bonya kɔsɔn, ani ka ɲumayala kɛ a ye, ani a ka kanu marali kɔsɔn.

3- cikan daminɛ (gundo siri daminɛ)

Kira Muhamadu, Alla k’a nɛma ni kisi b'a ma, jogo tun ka bon kabini Alla k’a dan tuma min na. A ka mɔgɔw tun b’a wele ko cantigi ani lanabaga. A tun be kɛ n'o ye kɛwalebaw la, ani a tun b'o ka bolibatoli kɔniya, a tun te fara o kan o la.

Tuma min na, a sela saan binani ma k’a to Maka, Alla k’a sugandi k’a kɛ ciden ye. Mɛlɛkɛ Jibirili, kisi b'a ma, nana a ma ni Kurana sura fɔlɔ daminɛ ye min jigila, o min ye Masa kɔrɔtani ka kuma ye:

﴿اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ 1 خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ 2 اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ3 الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ 4 عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ 5﴾

( kalan kɛ i Matigi tɔgɔ la min ye danli kɛ (1).

A ye adamaden dan kabɔ jelikuru la (2)

Kalan kɛ, i Matigi le ye fɔnisere bɛɛ la sɔn hɛrɛ ma ye (3).

Min ka mɔgɔw kalan sɛbɛrila ni sɛbɛrikɛlan ye (4).

A ka mɔgɔw kalan fɛn na, o tun tɛ min lɔn (5).

[Surutul Alaqɔ:1-5]

A nana a muso Khadija fɛ, Alla ka diɲɛ b'a ma, a dusu tun be yɛrɛyɛrɛla, a ka kibaruya fɔ a ye. Khadija y’a hakili sigi ani k’a ta ka taga n’a ye a benɔgɔcɛ dencɛ Waraqa fɛ min ye Nawfal dencɛ ye—min tun dona nasara dina la, a ka Tawurata ni injili kalan. Khadija ko a ma: “Ya benɔgɔcɛ den, i badenmacɛ dencɛ lamɛn.” Waraqa ko a ma ko: «Ya ne banden den, i ye mun le ye?» O la, Alla ka ciden, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma, A ye min ye, a k'o fɔ a ye. Waraqa ko a ma:

(Ni ye Mɛlɛkɛ Jibrila ye Alla ka min jigi nabiɲuma Musa kan. Yala! Ni ne tun bɛ se ka to ɲɛnamaya la wagati min na i ka mɔgɔw bena i gwɛn. Alla ka ciden, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma, ko: “Yala o bena ne gwɛn ka bɔ yen wa?” A ko: Ɔnhɔn, I nana ni min ye, mɔgɔ si ma na n'o ye abadan, fɔɔ n’o y'a kɛlɛ. Ni I ka wagati ka ne sɔrɔ ɲɛnemaya la, ne bena I dɛmɛ ni dɛmɛ barikama ye).

Kurana tola jigila a kan Maka kɔnɔ, Jibiril -Alla ka kisi b’a ma - be jigi ni a ye kabɔ danfɛnw bɛɛ lajɛni lamɔ masa fɛ, i nafɔ a bena a ma ni cikan faranfasiya ye cogo min na.

A tola k’a A ka mɔgɔw wele kana Silamaya ma, nga A ka mɔgɔw k’i ban a la,ani o ka kɛlɛ, o ka wari ni masaya yira Ala ko A ye o ta ka cikan lase toyi, Nga a bana o bɛɛ la, o y'a fɔ a ye i nafɔ jama tun y'a fɔ cidenw ye minw kɔna A ɲɛ ko: «A ye jinamoriyakɛla le ye, faninyafɔbaga ba le, kuma labɛn bagabaga le», o k’A gɛrɛnɛ, k’a farikolo barikama tɔrɔ, ani k’a kɔmɔgɔw tɔrɔ.

Ciden tola - Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- a be weleli kɛ ka taga Alla ma Maka kɔnɔ, A tun be taga heji wagati la ani arabuw ka lɔgɔ lon wagatiw la, a tun be mɔgɔw kunbɛn ka Silamaya yira o la, A m’o wele ka taga dunya ma walima kuntigiya ma, A m’o lasiran ni bamuru ye; sabu fanga tun t’a la ani A tun te masacɛ ye, A ye o kankɔrɔbɔ yira o la tuma mi a k'a ɲini o fɛ k'o ye na ni fɛn ye i nafɔ Kurana ba ɲɔgɔn na, A le nana ni min ye, A tola k'A juguw kɔrɔbɔ n’o ye, mogɔw limaniya A ma ka bɔ sahaba min ye mɔgɔ baw ye, Alla ka diɲɛ be o bɛɛ ye.

Maka dugu kɔnɔ, Alla ka a bonya ni tagamasɛnbaw ye, o min ye sufɛ Tagama ye ka taga Zeruzalɛmu misiri la, o kɔfɛ ni yɛlɛli ye ka taga sankolo la, a lɔni le, ko Alla ye ciden Iliyasi ni isa -Alla ka kisi be o ma- kɔrɔta ka taga sankolo la, i nafɔ a fɔla cogo min na Silamaw ni nasaraw fɛ.

Ciden, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma, a

A ye yamaruya sɔrɔ sankolo la kabɔ Alla fɛ ko A ka seli kɛ, o ye ni seliw le ye silamaw be min kɛ siɲɛ loru tele kɔnɔ, ani Maka kɔnɔ fana, tagamasɛnba gɛrɛw kɛla, o min ye kalo tilani ye fɔɔ filankafow y’a ye.

Kuraysi kafiriw ye fɛrɛ bɛɛ kɛ ka baramini bila ani mɔgɔw cɛ, walisa ka dabari yɛrɛyɛrɛ labɛn A kama ani ka mɔgɔw mabɔ A la. Ani k’o jija tagamasɛn ɲini la, ola o tun be dɛmɛ ɲini Yahudiaw fɛ walisa o ka dalilu dɔw di o ma minw be o dɛmɛ ka sɔsɔli kɛ n’a ye ani ka mɔgɔw mabɔ a la.

Tuma min na Kuraysi kafiriw ka tɔrɔ danatɛmɛna muminuw kan, kira - Alla ka nɛma ni kisi b'a ma - diɲɛ na k'o ka taga sigi Abisini jamana kɔnɔ. Kira - Alla ka nɛma ni kisi b'a ma. - y’a fɔ o ye ko: “Masacɛ tileni dɔ be o yɔrɔ la, mɔgɔ si tɛ tɔɲɔ a ka masaya kɔnɔ.” nasara masa le tun le. O kama, o jɛnkulu fila tagala sigi Abisini jamana la. Tuma min na, o mɔgɔw sela Abisini jamana la, kira Muhamadu - Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- tun nana ni dina min ye, o y’o yira masacɛ Negus la. A sɔna silamaya ma, k’a fɔ ko: “Ni- N’ye n’kali Alla la - fɛn ni, ani Musa - Alla ka kisi b'a ma - nana ni min ye, bɔla yɔrɔ kelen na.” A ka mɔgɔw tun be kojuguw tugu tugula Musa kan ani a kɔmɔgɔw kan.²

Minw tun limaniya la a ma o wagati la, jamakuru dɔw minw bɔla Madina ka na kantigiya (baya) kɛ a ye Silamaya la, ani k’A dɛmɛ n’a yɛrɛmana o ka dugu la, o min tun be wele ko (Yasiriba). A diɲɛ na ka sira di o ma minw tola Maka kɔnɔ sɔhabaw la, k'o ka taga Madina, o la, o tagala, o la Silamaya jɛnsɛna Madina kɔnɔ, fɔɔ ka taga kɛ ko bon si ma sɔrɔ a kɔnɔ Silamaya ma don min kɔnɔ.

Ciden, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma, kɛni kɔfɛ ka saan tan ni saba kɛ Maka, A be weleli kɛ ka taga Alla ma, Alla diɲɛ na a ma ko A ka taga Madina. O la, A yɛrɛmana, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma, ani A tola mɔgɔw welela ka taga Alla ma. Silamaya sariyaw tola jigi la Madina kɔnɔ dɔɔni dɔɔni, a y’a daminɛ k’A ka cidenw ci ni lɛtɛrɛw ye ka taga kabila kuntigiw ni masacɛw ma, k’o wele kana Silamaya ma. A ye cikan kɛ ka taga mɔgɔ minw ma, o dɔw ye rɔmu masacɛ, Pɛrɛsi masacɛ ani Ejipti masacɛ ye.

Madina dugu kɔnɔ, tele ɲa tiɲɛ na ani mɔgɔw siran na. O bɛna kira dencɛ Ibrahima ka saya lon ma, Alla k’a nɛma ni kisi b'a ma. Mɔgɔw ko: Ibrahima ka saya kosɔn, tele ɲa tiɲɛ na. Kira Alla ka nɛma ni kisi b'a ma, ko:³

(‌إِنَّ ‌الشَّمْسَ ‌وَالْقَمَرَ ‌لَا ‌يَكْسِفَانِ ‌لِمَوْتِ أَحَدٍ، وَلَا لِحَيَاتِهِ، وَلَكِنَّهُمَا مِنْ آيَاتِ اللهِ يُخَوِّفُ اللهُ بِهِمَا عِبَادَهُ).

(Tele ni kalo ɲa te yɛlɛma mɔgɔ si ka saya ni a ka ɲɛnemaya kosɔn, nga o be Alla ka tagamasɛnbaw dɔw le ye, Alla b’a ka jonw lasiran n'o ye)⁴.

Ni Alla ka nabiɲuma, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma, tun ye ngalontigɛla ni canfɔbeli ye, a tun bena teliya ka mɔgɔw lasiran A ngalontigɛyali ɲɛ, o la A tun bena fɔ ko: “Tele ɲa tiɲɛ na n'dencɛ ka saya le kosɔn, ola mɔgɔ minw be n’ngalontigɛya, o ka ko be cogo di?”

Alla kira nɛma ni kisi b'a ma, A Matigi k'A masiri ni jogo ɲumanw ye, ani Alla ka mankutu ni a ka kuma ye:

﴿وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ 4﴾

( can na, yɛrɛ yɛrɛ la, Ile Alla kira ye jogo batigi ba ye)

[Suratul Qalam:4],

A tun mankutuni le ni jogo ɲumanw bɛɛ ye, i nafɔ can fɔ, kɔnɔgwɛya, cɛfariya, tilenya, dakantigiya hali ni juguw ye, fonisereya, ani a tun be saraka bɔ kanu fantanw ye, ani dɛsɛbagatɔw, ani firiyamusow ani mɔgɔ minw tɛ se ka foyi kɛ, ani A tun b'A janto hadiya bɔli la o ma, ani ka makari o la, ani k'A yɛrɛ majigi o ye, fɔɔ lonan tun be Alla kira -nɛma ni kisi b'a ma-ɲini a ka sɔhabaw cɛma, a b'o ɲiniga Kira la, Alla ka diɲɛ be o ma, k’a sɔrɔ Kira b'o cɛma, a b'a fɔ: jɔn le ye Muhamadu ye a cɛma?

A ka ɲɛnemaya tun ye misaliyaba ye ko dafani ni hakili sigi la, A ka kow kɛcogo la ni bɛɛ ye: jugu ni teri, masunruya mɔgɔ ni yɔrɔjan mɔgɔ, mɔgɔ kɔrɔba ni denmisɛn, cɛɛ ni muso, began ni kɔnɔni.

Tuma min na Alla ka dina dafa A ye, ani Alla kira- nɛma ni kisi b'a ma - ye cikan lase a dafani, A fato la a saan biwɔrɔ ni saba la, A ka saan bi nani kɛ ka kɔn kiraya ɲɛ, ani saan mugan ni saba kɛ Nabiɲumanya ni cidenya la.

A su dona Madina - Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- A ma wari ni ciyɛn foyi toyi , fɔɔ a ka sofali gwɛman a tun be to ka yɛlɛ min kan, ani dugukolo A ka min kɛ saraka ye desebaga tow ye .⁵

Minw dona Silamaya la, ka cantigiya , ka tugu A kɔ, olugu hakɛya tun ye jamaba ye, a sendoɲɔgɔnw (A ka sɔhahabaw) waga kɛmɛ ni kɔ le ka Heji laban kɛ n’a ye, o min kɛla kalo saba ɲɔgɔn na, ka kɔn A ka saya ɲɛ, a ka cala ka fɔ k'o le kɛla gundo dɔw ye minw k'a to a ka dina latanga la ani k’a jɛnsɛn, A ye a sahabaw minw lamon Silamaya danbew kan ani sariyakolow kan, olugu kɛla sendoɲɔgɔn ɲumanw cɛma tileniya la, yɛrɛminɛ la, Allako la, kantigiya ani jijalikoba ni dinaba ni kama, o limaniya la min ma.

A ka sendoɲɔgɔnw (sɔhabaw) la -Alla ka diɲɛ b'o bɛɛ ma- min ya limaniya tun ka bɔn , lɔniya la, kɛwalew la, kɔnɔgwɛya la, cantigiya la, yɛrɛ dila, cɛfariya la, ani fɔnisereya la, ole tun ye: Abu Bakri Al-Siddiq, Umar min ye -Khattab den ye, Usman min ye Afan den ye, ani Ali min ye Abi Talib den ye, Alla ka diɲɛ b'o ma-, O tun be mɔgɔ fɔlɔw cɛma minw limaniya a ma ani k’a a cantigiya, ani olugu le tun ye kalifaw ye a kɔ, minw ka dina kunaworo a kɔ, Nabiɲumaya kɛrɛkɛrɛniya kow si tun tɛ o la, a m'o kɛrɛkɛrɛ ni foyi ye A ka sendoɲɔgɔnw tɔw kan, Alla ka diɲɛ b'o ma-,.

Wa Alla y’a ka kitabu latanga ciden nana ni min ye, ani ciden ka suna ani A ka ɲɛnemayako, ani A ka kumaw ani a ka kɛwalew, ni kan ye a tun be kuma kan min na, mɔgɔ si ka ɲɛnemayako ma latanga tariki kɔnɔ i nafɔ A ka ɲɛnemayako - Alla ka nɛma ni kisi b'a ma-, fɔɔ ka taga se a ka sunɔgɔ cogo ma, ani a ka domini cogo, n'A ka mini cogo n'A yɛlɛko cogo.

Ani, A b’a ka denbaya minɛ cogo min na A ka sokɔnɔ.

A ka kow bɛɛ sabati la, a sɛbɛla, a ka ɲɛnemayako taga sira gafɛ kɔnɔ. A ye adamaden ye ciden le, matigiya jogo si tɛ A la, nafa walima tɔrɔ foyi se t’a ye, a yɛrɛ kun kan.

4- A ka cikan.

Alla ye Muhamadu ci, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma, filankafoya, ni kafiriya ani kunfinya jɛnsɛni kɔfɛ dugukolo bɛɛ kan. Mɔgɔ si tun tɛ dugukolo kan min tun bɛ Alla bato k’a sɔrɔ a ma foyi fara a kan, fɔ kitabu mɔgɔ tɔw damadɔ. O la, Alla y’a ka ciden Muhamadu ci, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma, ka A kɛ nabiɲumaw ni cidenw laban ye. Alla y’a ci ni kanda ye ani dina lakika ye dunya bɛɛ ma, walasa a ka fanga sɔrɔ dinaw bɛɛ kan, ani ka mɔgɔw bɔ boliw bato, ni kafiriya ani kunfinya dibi la ka don Alla kelenbagatiya ni limaniya (nɔra) yelen na. A ka cikan ye kira tɛmɛninw ka cikanw dafa ye, Alla ka nɛma ni kisi b'o ma.

A ye weleli kɛ ka taga, nabiɲumaw ni cidenw -kisi b'o ma-ye weleli kɛ ka taga min bɛɛ ma: Nuhan, Ibrahima, Musa, Sulemana, Dawuda, ani Isa- ka limaniya ko tigi le ye Alla ye, Danlibaga, garizigɛ dibaga, ɲɛnemaya dibaga, saya kɛ masa, Masaya tigi, ani Ale le be kow ɲɛnabɔbaga ye, ani Ale le ye hinɛ ni makari masa ye, ani ko Alla le ye Dunya kɔnɔ fɛn bɛɛ danbaga ye, an’be min ye ani an’tɛ min ye, ani fɛn gɛrɛ minw tɛ Alla ye, olugu bɛɛ ye dan fɛnw ye, a ka minw dan.

I nafɔ a ye weleli kɛ cogo min na, ka taga Alla kelenpe batoli ma, ka ban ka fɛn gɛrɛ bato min tɛ Ale ye. A k’a bange - ni kuma gwɛninw ye - ko Alla ye kelen ye ani ko jɛnɲɔgɔn tɛ A la A bato la, walima a ka mara la, walima a ka danli la, wailma a ka ko ɲɛnabɔ la. A y’a bange ko Alla-senuya be A ye- ma den wolo, a ma wolo fana, ani bɔɲɔgɔn wala ɲɔgɔn na tɛ A la, wa a tɛ jigi a ka danfɛn si la, a fana tɛ kɛ farikolo ye a la.

A k’a mɔgɔw wele k'o ye limaniya Alla ka gafew ma i nafɔ Ibrahima ni Musa ka kitabuw, kisi b'o ma, Tawurata ani Zaburu ani Injiila. A k’A fɔ fana ko mɔgɔw ye limaniya cidenw bɛɛ ma, kisi b'o ma, ani A k’a jate ko mɔgɔ o mɔgɔ ka kira kelen galɔntigɛya, o kɔrɔ ye ko a kafiriyala kira bɛɛ ma.

Ani A ka mɔgɔw bɛɛ la nisɔdiya ni Alla ka hinɛ ye, ani ko Alla le b’o balo ni dunya ni kɔnɔ ani ko Alla le ye an Matigi ye min ye Kiyama nɛma kɛrɛkɛrɛni tigi ye, ani ko Ale kelen le bena danfɛnw bɛɛ kontebɔ Kiyama lon na, tuma min na A bena o bɛɛtu lakunu ka bɔ o ka kaburuw kɔnɔ. Ale le be muminuw sara o ka kɛwale ɲumanw la, bara ɲuman kelen be sara bara ɲuman siɲɛ tan la, o la kɛwale juguw kelen be sara kɛwale jugu ɲɔngɔna kelen le la, O bena hɛrɛ banbali sɔrɔ lahara,ni mɔgɔ min kafiriyala ani ka kɛwale juguw kɛ, olugu bena o sara jankata sɔrɔ dunya kɔnɔ ani lahara.

Ciden Muhamadu - Alla k’a nɛma ni kisi b'a ma - ma A ka kabila, ani a ka jamana, ani A yɛrɛ ka bonya fɔ a ka cikan kɔnɔ. Nga, kira Nuhan ani Ibrahima ani Musa ani Isa, kisi b'o ma, olugu tɔgɔ fɔla Kurana sanuman kɔnɔ ka tɛmɛ A (Ciden Muhamadu) yɛrɛ tɔgɔ kan. A bamuso tɔgɔ n’a musow tɔgɔ ma fɔ Kurana sanuman kɔnɔ. Musa bamuso tɔgɔ fɔla siɲɛ cama Kurana kɔnɔ, Mariyamu, kisi b'a ma, tɔgɔ fɔla siɲɛ bisaba ni loru.

Kira Muhamadu - Alla k’a nɛma ni kisi b'a ma- te fili abadan fɛn na, min be sariya ani hakili fɔngonɲɔngɔya, ani jogoɲuma, walima jogo ɲumanya be ban min ma, sabula kiraw te fili cogo si la fɛn na-kisi b'o ma-o be min lase ka bɔ Alla la, sabula olugu le ye Alla ka yamaruya kanw lase bagaw ye Alla ka jonw ma, tigiya walima Alaya mankutu si te kiraw la; o kuma toy! O ye adamadenw ye i nafɔ adamaden tɔw, Allahu Taala be A ka wahayu jigi minw kan ni A ka cikanw ye.⁶

Daliluba min dɔ b’a yira ko ciden Muhamadu ka cikan -Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- ye gundo siri ye ka bɔ Alla yɔrɔ la, o ye ko a beyi fɔɔ ka na se bi ma i nafɔ a tun be cogo min na A ka ɲɛnemaya wagati la, ani silama minw be tugula a kɔ o kaca ni miliyari ye, O b’a ka dina wajibi kow labato i nafɔ seli ni jaga ni sun ni heji ni o ɲogon gɛrɛw ni a ma kɛ dina fɛn dɔ yɛlɛmali ye.

5- A ka Nabiɲumaya tagamasɛnw, ani a fɛn baw ani a daliluw.

Alla be Nabiɲumaw dɛmɛ ni kabakomafɛnw ye minw b’o ka Nabiɲumaya yira, ani a be daliluw sabati minw be sereya o ka cidenya kan, wa Alla ye dili kɛ Nabiɲuma kelen kelen bɛɛ ma ka bɔ kabakomafɛnw la minw be se ka mɔgɔw wasa sabula o ka se ka limaniya, kabakomafɛnw minw dila Nabiɲumaw ma o la belebeleba ye an ka Nabiɲuma Muhamadu ta ye, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma, Alla ye Kuranaba di a ma, o min ye dumɛ fɛn ye kabɔ Nabiɲumaw ka kabakomafɛnw la fɔɔ ka taga se lakununi lon(buru fiyɛ kon) ma, i nafɔ Alla fana y’a dɛmɛ ni kabakomafɛn baw ye cogo min na, Ciden Muhamadu ka kabakomafɛnw ka ca, i nafɔ:

Sufɛ tagama ni sanayɛlɛ, kalo tilani, ani sanji jigili siɲɛ cama la, A kɛni kɔ k’a Matigi wele ko A ka mɔgɔw lami, ji ko gwɛlɛya kɔfɛ.

Ani ka domini fitini caya ani ji fitini fana, walasa mɔgɔ cama be se ka domini kɛ wala ka mini kɛ o la.

Ani A ka ko dogoni tɛmɛninw fɔli, mɔgɔ si tun te minw faranfasiya lɔn; ka sababu kɛ Alla tun b'a kibaruya o la, i nafɔ Nabiɲumaw ka kisaw n'o ka mɔgɔw ye, Alla ka kisi b'o ma, ani kuluwo mɔgɔw ka kisa.

Ani A k’a kibaruya ko nataw la minw kɛla o kɔfɛ, ka sababu kɛ Alla tun ka kibaruya o la sanuya be Alla ye, i nafɔ tasuma min bɔla Hijaz jamana la, o tasuma min, Shamikaw k'a ye, ani mɔgɔw ka ɲɔgɔndan sojanw lɔli la.

ani Alla kɛ ka a wasa ani k’a latanga mɔgɔw ma.

A ka layiri minw ta a ka sɔhabaw ye, a k'o dafa, i nafɔ a tun k’a fɔ o ye cogo min na:

(لَتُفْتَحَنَّ عَلَيْكُمْ فَارِسُ وَالرُّومُ، ‌وَلَتُنْفَقَنَّ كُنُوزَهُمَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ).

(Can na a bena se sɔrɔ Pɛrsiw ni Rɔmɛw kan, A bena o ka nafolow bɔ Alla la sira kan).

Ani, Alla k’a dɛmɛ ni mɛlɛkɛw ye.

Ani Nabiɲumaw, kisi b'o ma, o ka kira Muhamadu, nɛma ni kisi b'a ma, ka kiraya kibaruya duma lase o ka mɔgɔw ma. Minw ye kibaruya duma lase, olugu dɔw ye Musa, ani Dawuda, ani Sulemani, ani Isa, kisi b'o ma, ani mɔgɔ gɛrɛw ka bɔ yahudiyaw ka Nabiɲumaw la.

Ani ni daliluya hakilimanw ye ani misaliya ɲumanw fɔniw ye⁷, hakili ɲuman tigiw be sɔn minw ma.

O ayaw, ni o daliluyaw nunu ani misaliya hakiliman jɛnsɛni le Kuranaba ni kira ka suna kɔnɔ. A ayaw kaca kojugu foo mɔgɔ tɛ se k’o jate. Mɔgɔ min be fɛ k’o lɔn, o ka kan ka kɔsegi Kuranaba ma, ani suna gafew ani kira ka ɲɛnemayako gafew ma, sabula kibaruya tigitigiw be sɔrɔ o ayaw la.

Ni o tagamasɛnbaw tun ma kɛ can yɛrɛ la, A jugu minw bɔla kuraysi kafiriw cɛma ani yahudiyaw ni nasaraw minw tun be Arabu jamana na, olugu tun bena daliluya sɔrɔ k’A sɔsɔ ani ka mɔgɔw bagabaga a k'A ko la.

Kurana senuman ye gafe ye, Alla ye min jigi ciden Muhamadu kan - Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- ani o ye dunya tigi ka kuma ye. Alla ye adamadenw ni jinaw kankɔrɔbɔ k'o ka na ni Kurana ɲɔgɔna dɔ ye, wala kuruna suratu kelenpe ɲɔgɔn na dɔ ye, o kankɔrɔbɔli sabatini le hali bi. Kurana senuman be ɲiningali nafaman cama jabi minw ye mɔgɔ miliyon cama hakili ɲagami. Kurana belebele lamarala ka lataganla fɔɔ kana se bi ma, A jigila arabukan le la, A sigininden (harfu) kelen ma bɔ A la. A sɛbɛla ka jɛnsɛn. Kitabu belebeleba le, kabanako fɛn ba, Ale le ye kitabu bɛɛ ka belebeleba ye minw sela adamadenw ma, A ka kan ni kalan ye, ani k’a kɔrɔw bayɛlɛmani kalan. Mɔgɔ o mɔgɔ ma se k'A kalan ani ka limaniya A ma, hɛrɛ bɛɛ fɔla o tigi kɔ.

I nafɔ ciden Muhamadu-Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- ka suna(taga sira), A ka kandali sira, n’A ka ɲɛnemayako lamarani le, ani o be lase mɔgɔw ma, ka ben lakalibaga lanayatigiw ka tugu ɲɔgɔn na ma. A sɛbɛla arabukan le la, ciden Muhamadu-Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- tun be kuma kan min na, i nafɔ a be an cɛma, o bayɛlɛmana kan cama na. Kurana senuman ni ciden- Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- ka suna (tagasira) kelenpe le ye Silamaya kitiw ni a sariyaw kow tayɔrɔ ye.

6- Ciden Muhamadu- Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- nana ni sariya min ye.

Ciden Muhamadu nana ni sariya min ye - Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- o ye Silamaya sariya ye, wa ale le ye Alla ka sariyaw ni Alla ka cila laban ye, a bɔyɔrɔ ni ciden tɛmɛninw ka sariyaw bɔyɔrɔ bɔnin le ɲɔgɔn fɛ hali n’a kɛ cogow fɔla ɲɔgɔn kɔ.

O ye adamadenya kow dafani sariya ye, ani a be bɛn wagati bɛɛ ni yɔrɔ bɛɛ ma, mɔgɔw ​​ka dina n’o ka dunya ɲan be sɔrɔ a la, bato minw be jagoya adamadenw kan Alla ye -min ye dafɛn bɛɛ lajɛni tigi ye- o bɛɛ be sɔrɔ a kɔnɔ, i nafo seli ni jaga, a be bangeli kɛ o ye baraɲɔgɔnya kitiw la: wari sɔrɔsiraw la, jɛnkuluw la, politiki la, kɛlɛ ko la, sigiyɔrɔ ko la, minw dagani le ani minw dagani tɛ, a be bangeli kɛ fɛn gɛrɛw la adamadenw ka ɲɛnemaya mako be min na an'o kɔsegi yɔrɔ.

Ni sariya ni be mɔgɔw ka dinaw, ani o jɛliw, ani o ka bonyaw, ani o ka nafolow, ani o hakiliw n’o ka denbayaw latanga, a be jogo ɲumaw ni ɲɛli ko bɛɛ lakafo, ani a be bagabagali kɛ ka bɔ jogo majiginiw ni ko juguw bɛɛ ma, a be weleli kɛ ka taga adamaden ka bonya ma ani cɛmancɛya kow la, ani tilenya, ani kɔnɔgwɛya, ani sanuya, ani bara kɛli kaɲa, ani kanu, ani ka hɛrɛ kanu mɔgɔw ye, ani jɛliw latangali, ani jamanaw ka latangali, a be mɔgɔw lasiranli haramuya n'a ma kɛ ni kun sebe ye, ciden Muhamadu - Alla ka nɛma ni kisi b’a ma - tun kɛla damatɛmɛ ni tiɲɛli sugu bɛɛ kɛlɛ bagaye ye, a tun bani le miriya fɛn o fɛn la hakili te son min ma, ani ki yɛrɛ tigɛ mɔgɔw la, ani ka ban furu ma, bato kosɔn.

Ciden Muhamadu Alla ka nɛma ni kisi b’a ma, k'a bange ko Alla ka adamaden bonya -cɛɛw ni musow- ani k’a hakɛw bɛɛ kɔrɔsi, ani k'a kɛ a kungo tabaga ye a ka laɲini kow la n'a ka baraw la, ani a b'a kɛ kungo tabaga ye a ya bara bɛɛ la min be tɔrɔya se a ma walima mɔgɔ gɛrɛw ma, a ka cɛɛ ni muso kɛ kelen ye limaniya la ani kungoyala ani sara ni baraji la, kɔrɔsili kɛrɛkɛrɛni be kɛ ni sariya la muso ye; a kɛla bamuso ye walima furumuso walima denmuso walima badenma muso ye.

Sariya min ni kira Muhamadu nana n'a ye - Alla ka nɛma ni kisi b’a ma- nana ni hakili kɔrɔsi ye, a ka fɛn bɛɛ haramuya fɛn minw be hakili tiɲe; i nafɔ dɔrɔmi, Silamaya ka dina kɛ nɔrɔ ye min be sira nɔrɔyala hakili ye; mun kosɔn adamaden ka se ka a tigi bato siragwɛni ni lɔni kan, Silamaya sariya ka hakili sankɔrɔta, a k'a kɛ silamaya baraw jagoyali sababu ye, a k'a kanhɔrɔnya ka bɔ fɛn kuntanw ma minw ma sabati ni lɔni , ani boli kow ma.

Silamaya sariya be lɔniya ɲuman bonya, ani a be lasuli kɛ lɔnikow ɲinini la minw lakolonyani le ka bɔ nii sago la, ani a be weleli kɛ ka taga miri ma ani jateminɛ ma an niikun la ani dunya ko la. Jabi minw dɛni be lɔniya kɛnɛma la o min ye lɔni yɛrɛ ko ye, o te fɛn sɔsɔ Alla kira- Alla nɛma ni kisi b'a ma - nana ni min ye.

Silameya dina kɔnɔ, wolomani si tɛ cɛnimusoya cɛ, ani fana, fisamateya tɛ siya ye siya dɔ gɛrɛ kan. Nga, bɛɛ ye kelen ye a ka sariyaw ɲafɛ, sabula mɔgɔw bɛɛ ye kelen ye o bɔyɔrɔ la, cɛnimusoya si tɛ fisaya dɔ kan, jamana si tɛ fisaya jamana dɔ gɛrɛ kan, fɔɔ Allako sira fɛ. Kira Muhamadu - Alla ka nɛma ni kisi b'a ma - k’A fɔ an ye ko, den bɛɛ be wolo Silamaya le kan, adamaden si te wolo jurumutɔ ye, walima mɔgɔ gɛrɛ ka jurumu ciyɛn ta baga ye.

Silamaya dina kɔnɔ, Alla ye nimisali sariya sigi, o ye mɔgɔ ye segi a Matigi ma, ka jurumu kow dabila. Silamaya be jurumuw min tun bey ka kɔn a ɲɛ, A b'o jurumuw bin, nimisa be min tun bey ka kɔn a ɲɛ jurumuw la, a b'o jɔsi. O la, kun t’a la ko adamaden ye lɔ a ka jurumuw la mɔgɔ ɲɛnɛ. Silamaya la, tigiya ni adamadenya be mɔgɔ ni Alla cɛ , o la, i mako tɛ mɔgɔ si la ko a ka don i ni Alla cɛ. Silamaya b'an bali ka adamadenw kɛ batɔfɛnw ye, walima k'o kɛ jɛɲɔgɔnw ye Alla la A ka danlibagaya la walima a ka tigiya la.

Ciden Muhamadu nana ni Sariya min ye - Alla ka nɛma ni kisi b'a ma - o be sariya kɔrɔw bɛɛ jɔsi kabɔyi, sabula Silamaya sariya min Ciden Muhamadu - nana n’a ye ka bɔ Alla yɔrɔ la, o le ye sariyaw laban ye foo ka taga se lakununi lon ma, Ale le ye dunya bɛɛ ta ye. O la, sariya min kɔna a ɲɛ, a b’o jɔsi kabɔyi, i nafɔ sariya tɛmɛninw tun be ɲɔgɔn jɔsi kabɔyi cogo min na. Alla kɔrɔtani te sɔn sariya gɛrɛ la min tɛ Silamaya sariya ye, a fana tɛ sɔn dina gɛrɛ ma min tɛ Silamaya ye, ciden Muhamadu nana ni min ye - Alla ka nɛma ni kisi b'a ma-, Mɔgɔ o mɔgɔ bena dina gɛrɛ ta min tɛ silamaya ye, o dina tena minɛ a ma. Mɔgɔ o mɔgɔ b’a fɛ ka ni sariya kitiw lɔn, o k’o ɲini gafew kɔnɔ min mɔgɔw lani le o la, Silamaya lɔniya ko la.

Can na Silamaya sariya laɲini - i nafɔ Alla ka cikanw bɛɛ laɲini - o ye ko; dina ye min ye can dina ye, min be adamaden kɔrɔta walisa a ka kɛ jɔn kɛrɛkɛrɛni ye Alla dɔrɔn ye, dunya tigi, ani k’a kanhɔrɔnya ka bɔ adamadenw ka jɔnya la, walima dunya sɔrɔ la, walima ka bɔ fɛn la, hakili ɲuman te sɔn miriya min ma (kurafakow) la.

Silamaya sariya be bɛn wagati bɛɛ ma ni yɔrɔ bɛɛ ma, foyi t’a kɔnɔ min be adamadenw ka nafa yɛrɛyɛrɛ fɔngɔɲɔngɔya, sabula a jigi la ka bɔ Alla le fɛ, Alla min b’a lɔn mɔgɔw mako be min na. Mɔgɔw ​​mako be sariya dɔ la min kaɲi kɔsebe, min yɔrɔw tɛ ɲɔgɔn fɔngɔɲɔngɔya ani min be adamadenw nafa. Adamadenw ka fɛn dan ni te, nga a minɛ na ka bɔ Alla le fɛ, a be mɔgɔw kanda ka taga ɲumanya ani bilasirali. N’o y’o ka kitiw tigɛ o ma, o ka kow bena labɛn ani o bena lafiya sɔrɔ ka bɔ ɲɔgɔn tɔrɔya ma.

7- A juguw ka lɔyɔrɔ A ka ko la, o ye o ka sereya lɔ a ye.

Siga t'a la ko jugu be Nabiɲuma kelen kelen bɛɛ la, o be a juguya, o be lɔ a ya dina lase ɲɛ, ani o be mɔgɔw bali ka limaniya a ma, o la jugu cama le tun be Alla ka ciden Muhamadu la- Alla ka nɛma ni kisi b’a ma- a ka ɲɛnemaya la ani a ka saya kɔfɛ, Alla k'a dɛmɛ o bɛɛ lajɛni kan, o cama ka sereya tugula ɲɔgɔn kɔ -fɔlɔ la ani bi lon na- ko Nabiɲuma le, ani ko a nana ni fɛn ɲɔgɔn na le ye Nabiɲuma fɔlɔw nana ni min ye, Alla ka nɛma ni kisi b’o ma, ani fana k'o b'a lɔn ko a be can kan, nga kumaniya ko cama le b'o bali kabɔ limaniya la a ma; i nafɔ ɲɛmɔgɔya kanu, walima siranya sigida mɔgɔw ɲɛ, walima wari kumaniyali a ma a tun be min sɔrɔ a ka lɔyɔrɔ sababu la.

Tano b'Alla ye danfɛnw bɛɛ lajɛni tigi.

***

الفهرس

Lɔniyako jɛnkulu min be dinakow ɲɛmɔgɔya kɔrɔ, hɔrɔma misiri ni kira ka misiri la. 2

1- A tɔgɔ, a bɔnsɔn, ani a wolola dugu min na, a lamɔna yɔrɔ min na. 2

2- Furu barikama ni muso barikama ye. 3

3- cikan daminɛ (gundo siri daminɛ) 4

4- A ka cikan. 11

5- A ka Nabiɲumaya tagamasɛnw, ani a fɛn baw ani a daliluw. 14

6- Ciden Muhamadu- Alla ka nɛma ni kisi b'a ma- nana ni sariya min ye. 17

7- A juguw ka lɔyɔrɔ A ka ko la, o ye o ka sereya lɔ a ye. 21

***

dyo449v1.0 - 02/02/2026