رِسَالَتَانِ مُوجَزَتَانِ فِي الزَّكَاةِ وَالصِّيَامِ
Seb-koees a yiibu sẽn kẽed Zakã la no-loeerã wεεngẽ
سَمَاحَةُ الشَّيْخِ
عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَازٍ
رَحِمَهُ اللَّهُ
Yɑɑ Bãng-kẽengã soaba a Šeeẖ
ʿAbd Al-ʿAzɩɩz ɭbn Abd Allɑah ɭbn Bɑɑze
Wẽnd na yols-a
بِسْمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِيمِ
Seb-koees a yiibu sẽn kẽed Zakã la no-loeerã wεεngẽ
Rẽenem sebrã
Pẽesg sẽn be sʋkɑ Zakã wεεngẽ
Ne Wẽnd yʋʋrã barka, sẽn yaa yols yaleng Soabã, n yaa Yolsdã, la d sɩngd d tʋʋmdã
Pẽgr be ne Wẽnd A Yembre, la pʋʋsg la tɩlgr be ne ned ning Nabiyaam sẽn ka be a soab poorẽ wã yĩnga, la a zakã rãmba, la a Ṣahaabsã, rẽ loogr poorẽ:
Ad bũmb ning sẽn kɩt tɩ goam-bi-kãensã nɑ n gʋlsã yaa sagls la a tẽegre sẽn kẽed Zakã farilã , fɑril ning lɩslaambã wʋsg sẽn maan yam yaal-yaal a pʋgẽ, n ka yiisd-a wala sãri wã sɑglɑ ye, n lagem ne ɑ yellã zɩslemã, la a sẽn yaa lɩslaangã zeng-raad a nu wã a yembrã, tɩ lɩslaamgã mẽeng ka tõe n yalsd tɩrg sã n pɑ b zugã; ne Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) koɛɛgã:
«بُنِيَ الإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ، وَإِقَامِ الصَّلَاةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ، وَحَجِّ البَيْتِ».
«B mee lɩslɑɑngã zeng-raad a nu zugu: yaa kõ-sɩda tɩ soab ka be sẽn tũud n tɩlg tɩ pa Wẽnd ye, a Mʋhammad me yaa Wẽnd Tẽn-tʋʋma, la Pʋʋsgã yãnesgo, la Zak kũuni, la Ramadaanã no-loeere, la Roogã kaagre»1، A Al-Bʋhaarɩ la a Muslim n togs-a.
La Zakã yɑɑ waagibã n rog lɩslaambã zugã, a yaa lɩslɑɑngã yεl-sõma sẽn vẽneg n yɩɩda yembre, n leb n kogend lɩslaambã yεlã, a yõodã waooglemã yĩnga, la lɩslaambã talsã sẽn tar tʋls-kεgεng ne-a wã yĩnga.
Sẽn be a yõodã pʋgẽ, yaa nong-n-taarã tõkr kengre rakãagbã ne talsã sʋka, bala yõyã b nɑɑne-b lame tɩ b mɑɑn nonglem ne ned ninga sẽn maan neer n tʋg-ba.
La be a pʋgẽ: yõorã yɩlgr la a pekre, la a zãagr ne-a n yi yã-beedã la beedã zʋgdo, wala Alkʋrãan wagellã sẽn wilg mɑɑnã kãngã Wẽnd koεεgã pʋgẽ, (A Naam Zẽk yã):
﴿خُذۡ مِنۡ أَمۡوَٰلِهِمۡ صَدَقَةٗ تُطَهِّرُهُمۡ وَتُزَكِّيهِم بِهَا...﴾
(Yãk Sãrã b arzεgsã pʋgẽ, n yɩlg-b ne-a...)
[At-tawba: 103]
La sẽn le be ɑ pʋgẽ: yaa sẽn mɑɑnd tɩ lɩslaam minim kũuni, la kõ-yalengo, la mɑɑn bʋg-bʋg ne tʋlsemã rãmba.
Sẽn Le be b pʋgẽ: yaa bark takre la paasgo la yãkr ledsgo sẽn yi Wẽnd nengẽ, wala A sẽn yeelã (A Naam zẽk yã):
﴿...وَمَآ أَنفَقۡتُم مِّن شَيۡءٖ فَهُوَ يُخۡلِفُهُۥۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلرَّٰزِقِينَ﴾
(...lɑ yãmb sẽn yãk bũmb n mɑɑn neer fãɑ Yẽnd n lεbsd-ɑ, lɑ Yẽndɑ sõmblem n yɩɩd rɩlgdbã fãɑ.) [As-saba'ʋ: 39], La hadiis sẽn maneg pʋgẽ, Nabiyaamã yeelame (Wẽnd pʋʋsg A lɑ tɩlgr be ɑ yĩngɑ): Wẽnde yetame:
«يَا ابْنَ آدَمَ أَنْفِقْ نُنْفِقْ عَلَيْكَ...».
«Adam biiga, yãk n nafe, tɩ Tõnd na kõ-fo...»2، La zẽng sẽn pa woto, sẽn yaa yõod-rãmb wʋsgo.
La sɩd la hakɩɩka, ad Pʋleng wẽnga sẽn kεgm waame ne ned ning sẽn maan beed ne-a, maa a maana kʋʋg koεεg a yiisgã pʋgẽ, Wẽnd yeelame (A Naam zẽk yã):
﴿...وَٱلَّذِينَ يَكۡنِزُونَ ٱلذَّهَبَ وَٱلۡفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ فَبَشِّرۡهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٖ 34 يَوۡمَ يُحۡمَىٰ عَلَيۡهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكۡوَىٰ بِهَا جِبَاهُهُمۡ وَجُنُوبُهُمۡ وَظُهُورُهُمۡۖ هَٰذَا مَا كَنَزۡتُمۡ لِأَنفُسِكُمۡ فَذُوقُواْ مَا كُنتُمۡ تَكۡنِزُونَ35﴾
(...Lɑ neb nins sẽn bĩngdb sãnmã lɑ wɑnzurã lɑ b pɑ yãkd-ɑ n sõngd Wẽnd sorã bɩ f noog b sũy ne nɑong-zɑbdgɑ 34.
Rɑɑr ning b sẽn nɑ n wʋm-ɑ bugmã pʋgẽ, n tɑll-ɑ n bẽes b rĩyã, lɑ b loɑgã, lɑ b poɑyã, lɑ b yetd-bɑ: ''wã lɑ yãmb sẽn bĩng y mensã yĩngã, bɩ y lemb y sẽn dɑ bĩngã''.35) [At-tawba: 34 - 35], Rẽnd arzεk fãa b sẽn pa kõ a Zakã, a yaa bĩngr b sẽn na n nams a soabã ne-a dũni yikr raarã, wala hadiis manedgã sẽn wilgã, sẽn yi Nabiyaamã nengẽ wã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩngɑ) t'a yeelme:
«مَا مِنْ صَاحِبِ ذَهَبٍ وَلَا فِضَّةٍ لَا يُؤَدِّي حَقَّهَا إِلَّا إِذَا كَانَ يَوْمُ القِيَامَةِ صُفِّحَتْ لَهُ صَفَائِحُ مِنْ نَارٍ؛ فَأُحْمِيَ عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ، فَيُكْوَى بِهَا جَنْبُهُ وَجَبِينُهُ وَظَهْرُهُ كُلَّمَا بَرَدَتْ أُعِيدَتْ لَهُ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ العِبَادِ، فَيُرَى سَبِيلَهُ: إِمَّا إِلَى الجَنَّةِ، وَإِمَّا إِلَى النَّارِ».
«Ka tar sẽn yaa sãnem bɩ wanzur soaba, sẽn ka kõta Zaka, rẽndame tɩ dũni yikr raarã b rɩkd-a lame n maan piisds sẽn yaa Bugum sɑ-tʋʋlse, tɩ b wɩng-a Gεhannem pʋgẽ wã, n rɩk-a n piis a lʋgã la a rĩirã la a poorã, a sẽn maag fãa la b sẽn lebsd-a, raarã woglem yaa yʋʋm tus-pis-nu. Halɩ tɩ b wa bʋ yembsã ne taab sʋka, t'a yã a sorã, maa tɩ yaa arzãnã maa Bugmã».3
Rẽ poorẽ tɩ Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩngɑ) togs yʋgma soab la niig soab la rũms soab b sẽn ka kõt b Zakã, la a wilg tɩ b na n nams-a-la ne-ba dũni yikr raarã.
La maneg n yii Wẽnd Tẽn-tʋʋmã nengẽ t'a yeelame, (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) t'ɑ yeelɑme:
«مَنْ آتَاهُ اللهُ مَالًا فَلَمْ يُؤَدِّ زَكَاتَهُ مُثِّلَ لَهُ شُجَاعًا أَقْرَعَ لَهُ زَبِيبَتَانِ يُطَوِّقُهُ يَوْمَ القِيَامَةِ، ثُمَّ يَأْخُذُ بِلَهْزِمَتَيْهِ (يَعْنِي شِدْقَيْهِ)، ثُمَّ يَقُولُ: أَنَا مَالُكَ، أَنَا كَنْزُكَ»، ثُمَّ تَلَا النَّبِيُّ ﷺ قَوْلَهُ تَعَالَى: ﴿وَلَا يَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَبۡخَلُونَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ هُوَ خَيۡرٗا لَّهُمۖ بَلۡ هُوَ شَرّٞ لَّهُمۡۖ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِۦ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ...﴾
«Ned ning Wẽnd sẽn kõ arzɛk t'a ka yãk a Zakã, dũni yikr raarã b na n maan-a lame t'a lebg waafo, n yaa raoogo n tar zẽnem la tẽk sablga a nin a yiibã zugu, n vil-a laahr raarã, n rũmd-a. Rẽ poorẽ n yetẽ: Maam la fa arzɛkã, maam la fo sãnem baoore», rẽ poore Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) karem Wẽnd gomdã (A Naam zẽk yã): (Lɑ sẽn mɑɑnd-b beed ne bũmb ning Wẽnd sẽn kõ-bã sẽn yɑɑ A yɩɩdlemã, rɑ tẽed tɩ rẽ lɑ sõmɑ ne bãmb ye, pɑ boto ye, ɑ yɑɑ wẽng ne-bɑ, b nɑ n bob-b lɑme b sẽn mɑɑn beed ne bũmb ningã dũni yikr rɑɑre...) [Aalʋ ʿɭmraane: 180]4.
La Zakã yɑɑ tɩlɑe kõbg a naas pʋgẽ: Bũmb ning sẽn yit Tẽngẽ wã, sẽn yɑɑ bõn-bεεlɑ lɑ tɩ-biisã, la rũms nins b sẽn gũudã, la sãnemã la wanzurã, la tolbã laogã.
La kõbg a naas-kãnsã fãa yembr tara Zak geelg sẽn yãk toadga, tɩ Zak ka waagib t'a sã n pa ta rẽ ye. Bõn-bεεlã la tɩ-biisã zak geelgo yaa: Awsaƙ a nu, tɩ Wasaƙ yaa Ṣaa'ʿa ( Sɑɑwɑl) pisi-yoobe sẽn yɑɑ Nabiyaamã Ṣaawɑllã, sẽn yi tamarʋ la zabiib (sib-koeemse) la alkama la mui la sa'ɩɩre (ki, kamaana...) la sẽn wõnd rẽnda, tɩ yɩ Saawɑl kobs tãabo sẽn yɑɑ Nabiyaamã Ṣaawallã. La Ṣaallã yẽnda yaa rao sẽn zemse nus a yiibã teoogr a naase, t'a nus a yiibã sã n pidame.
La sẽn yaa tɩlae rẽ pʋgẽ yaa sẽn pʋɩ piig n yãk yembre, tɩ tamar tɩɩsã la koodã sã n yũnugdame tɩ pa tũ ne naongo, wala sa-koomã la kʋlsã la ko-ninã sẽn zoetã la sẽn wõnd rẽ.
La sã n yɩ tɩ b yũnug-b ne nango la yaoodo: wala sẽn tɑy ne nus, la masĩnd-rãmb sẽn zẽkd koomã, la sẽn wõnd rẽ, rẽnd sẽn yaa tɩlae a pʋgẽ yaa sẽn pʋɩ piig n yãk yembr pʋsʋka, wala hadiisã sẽn maneg rẽ wɛɛngẽ wã sẽn yi Wẽnd Tẽn-tʋʋmã nengẽ (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga)-.
La sã n yaa rũms nins b sẽn gũudã, yʋgmã la niisã la neemã rũmsã, welsg vẽeneg n be b pʋgẽ, hadiis-rãmb sẽn maneg pʋgẽ, sẽn yi Wẽnd Tẽn-tʋʋmã nengẽ (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yinga). La sẽn dat n bãng-a tõe n soka bãngdebã rẽ yelle. lɑ sã n pa koeerã rɑɑb yĩngɑ d rag n na yeel-ɑ tɩ nafã paam n pidme.
La Wanzur zɑkã geelgo yaa gɑrɑm 595, la a alkadrã ne ʿArabɩ Sawudɩt ligdã yaa Rɩyaalã pis-nu la a yoobe.
La sãnemã Zakã taab geelgo yaa Zɩslem pisi (grɑm92), la a zemsda Suwdɩ ligdã piig la a yembre la a yembr sẽn pʋɩ yopoe n yãk tãabo, la garamẽ wã, a zemsda garam pis wae la a yiibu, la sẽn yaa waagib b yiibã pʋgẽ yaa pilgm-nanegm (arzεkã sẽn pʋɩ piiga tɩ b yãk yembre, n kẽ yembrã pʋgẽ n pʋɩ-ɑ naase, n yãk yembre) ne ned ninga sẽn tar Zak tɩ tɑ zɑk geelg b yiibã pʋgẽ, bɩ b yembrã pʋgẽ, tɩ yʋʋm gilg n sεg-a.
La yõodã tũudɑ yẽgrã, rẽnd pa tɩlae t'a tall yʋʋm paalg ye, wala rũm-pɛɛdɩ wã me sẽn tũud a yẽgrã, la pa tɩlae t'a tall yʋʋm paalg ye, tɩ a yẽgrã sã n taa zak geelgo.
Lɑ sẽn be sãnemã ne wanzurã bʋʋd pʋgẽ, yɑɑ ligd vẽeneg nins ninsaalbã sẽn tʋmd ne rũndã-rũndã wã, ba b sã n pʋd-b lame tɩ dɩrham, maa diinare, maa dolaare, maa yʋʋr toor sẽn pa rẽ, a sã n ta wanzurã maa sãnemã zak geelgo, tɩ yʋʋmd gilg n sog-a, Zakã yaa tɩlae a pʋgẽ.
La pagbã nag-teed sẽn yaa sãnem maa wanzuri naagda ligdã pʋgẽ, n yɩɩd fãa sã n wa tʋg n ta sãri geelgo, tɩ yʋʋmdã gilg n sεg-a, ad Zak be b pʋgẽ, bɑɑ tɩ sã n mikame tɩ yaa bũmb b sẽn tar n ningdẽ, maa yaa b sẽn pengde, bãngdã koees a yiibã sẽn maneg n yɩɩda pʋgẽ; ne Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) koεεgã sẽn gũbgã:
«مَا مِنْ صَاحِبِ ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ لَا يُؤَدِّي زَكَاتَهَا إِلَّا إِذَا كَانَ يَوْمُ القِيَامَةِ صُفِّحَتْ لَهُ صَفَائِحُ مِنْ نَارٍ».
« pɑ be Sãnem soɑbɑ bɩ wanzur soaba sẽn ka kõta Zakã, rẽndame tɩ dũni yikr raarã b rɩkd-a lame n maan piisdis (sare) sẽn yaa Bugum piisidse»5. N tɩ tãɑg Hadiisã baasgo.
La sẽn tɑblg n yi Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) nengẽ t'ɑ yã sãnem Zũy a yiib pag nugẽ, t'ɑ yeele:
«أَتُعْطِينَ زَكَاةَ هَذَا؟». قَالَتْ: لَا. قَالَ: «أَيَسُرُّكِ أَنْ يُسَوِّرَكِ اللهُ بِهِمَا يَوْمَ القِيَامَةِ سِوَارَيْنِ مِنْ نَارٍ!». فَأَلْقَتْهُمَا، وَقَالَتْ: «هُمَا لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِ».
«Fo kõta yãwã Zakã bɩɩ?». T’a yeele: «ayoo». T’a yeele: « Noomɑ-Foo tɩ Wẽnd nags foom b yiibã sɑbɑb ne zũy a yiib sẽn yɑɑ Bugum zũyã dũni yikr raarã?». Tɩ pɑgã rɩk b yiibã n lobe, n yeele: «Ad b yiibã n kõ-b-lɑ Wẽnd la A Tẽn-tʋʋmã»6.
La a tablgame tɩ yii a Ʋmmu salamat nengẽ (Wẽnd yard be a yĩnga), t'a ra ningda sãnem nag-teedo, n yeele: Wẽnd Tẽn-tʋʋma, woto yaa sãnem-bĩngr bɩɩ? T'a yeele:
«مَا بَلَغَ أَنْ يُزَكَّى فَزُكِّيَ فَلَيْسَ بِكَنْزٍ».
«Bũmb ning sẽn ta Zakã yãkre, tɩ b yãk a Zakã, yẽ ka bĩngr ye»7 n lagm ne hadiis zẽmse, maana-kãngã pʋgẽ.
Lɑ sã n yaa laogã, sẽn yaa bũmb b sẽn sεglg n na n koosã, b geend-a-lɑ yʋʋmdã baasgã, n yãk a ligdẽ wã pilg-m-nanegem, zem t'a ligdã yaa wala b sẽn dɑ-ɑ wã maa yɩɩdame, maa ka ta, a Samura hadisã yĩnga (Wẽnd yard be a yĩnga) a yeelame:
«كَانَ رَسُولُ اللهِ ﷺ يَأْمُرُنَا أَنْ نُخْرِجَ الصَّدَقَةَ مِنَ الَّذِي نُعِدُّهُ لِلْبَيْعِ».
«Wẽnd Tẽn-tʋʋmã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) ra sagenda tõnd tɩ d yiis Zakã tõnd laogã d sẽn segend n na n koosã pʋgẽ»8.
La kẽeda rẽ pʋgẽ, tẽnsã b sẽn sεgl n na koosã, la zagsã la mobilã wã, la masin-rãmbã sẽn zẽkd koomã, la zẽng sẽn pa rẽ, sẽn yaa toleb laog buud toor-toor, b sẽn sεgl fãa n na n koose.
Lɑ sã n yɑɑ zags nins sẽn sεglg luwaasg yĩnga la pa koosg yĩng ye, zakã yaa a luwaasã ligdã pʋgẽ, tɩ yʋʋm sã n pid-a, la sã n yaa yẽgã, Zak ka be b pʋgẽ ye; bala b pa segl-a tolb yĩng ye, woto bal la mobillsã, Zak ka be b pʋgẽ ye, tɩ b sã n pa sεgl-b tolb yĩng ye, la a soabã ra-b lame a meng yĩnga.
La tagsi soabã maa zẽng sẽn ka yẽ, sã n wa tigim a nengẽ ligd sẽn ta zɑk geelgo, a Zakã yaa tɩlae a zugẽ, tɩ yʋʋm sã n gilg-a n soge, zem t'a sεgl-a lame tɩ yaa tɑr n dɩtẽ, maa fur yĩnga, maa zak raab yĩnga, maa samd yĩnga, maa yɛl a taab sẽn ka rẽnd yĩnga; lɑ yaa sãri wã daliil sẽn gũbg n wilgd tɩ Zakã yaa tɩlae woto buud pʋgẽ wã yĩnga.
La sẽn maneg bãngdbã goamã pʋgẽ, yaa tɩ samd pa gɩdgd Zak ye, wala sẽn togs tɩ loogã.
Woto me, kɩɩbsã arzεgsã la gãeemsã arzεgsã, Zak yaa waagib b pʋgẽ bãngdbã wʋsg fãɑ nengẽ, tɩ sã n ta Zak geelgo tɩ yuum gilg n paam-a, la yaa tɩlae ne b gεtbã tɩ b yiis-a ne Anniy b yĩnga, yʋʋmdã sẽn wat n gilg n ta; ne daliil rãmbã sẽn gũbgã, wala Nabiyaamã koεεgã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) a Mu'ʿaaz hadiisã pʋgẽ (Wẽnd yard be a yĩnga) a sẽn wa n tʋm-a Yaman nebã nengẽ wã:
«إِنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ، وَتُرَدُّ فِي فُقَرَائِهِمْ».
«tɩ Wẽnd mɑɑnɑ doaɑg tɩ yɑɑ tɩlɑe n rog bãmb zugu, tɩ b reegd-ɑ b rɑkãɑgbẽ wã n kõt b tɑlsã»9.
La Zakã yaa Wẽnd hakε, ka sakd tɩ nonglem-bɑoob yĩnga, t'a rɩk-a n kõ ned sẽn ka sõmb ne-a ye, la ka sakd tɩ ninsaal rɩk-a n bao nafa ne a meng ye, maa n tus namsg n yi a meng ye, maa a tall-a n gũ a arzɛkã, maa n tus sãbsg ye. La yaa tɩlae n zao lɩslaam zugu, t'a yiis a Zakã n kõ neb nins sẽn sõmb ne-a wã, tɩ yaa b sẽn somb ne-a wã, ka tʋlsem a to yĩng ye, n lɑgem ne sũ-noogo, la yɩ Wẽnd yĩngɑ, sẽn na yɩl tɩ rok a zugẽ, la a paam keoor sẽn yaa bedre la ledsgo.
Wẽnd -A Naam zẽkyã- a vẽnega n wilga A Gaf-wagellẽ pʋgẽ neb nins sẽn sakd tɩ b kõ-b zakã kõbgã, n yeele, A Naam zẽk yã:
﴿إِنَّمَا ٱلصَّدَقَٰتُ لِلۡفُقَرَآءِ وَٱلۡمَسَٰكِينِ وَٱلۡعَٰمِلِينَ عَلَيۡهَا وَٱلۡمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمۡ وَفِي ٱلرِّقَابِ وَٱلۡغَٰرِمِينَ وَفِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱبۡنِ ٱلسَّبِيلِۖ فَرِيضَةٗ مِّنَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٞ60﴾
(Ad zɑgsã yɑɑ tɑlsã lɑ nin-bãɑn-nebã n so, lɑ sẽn tʋmd-b ɑ pʋgẽ wã, lɑ b sẽn nɑngd n rɑt n minim-b rãmb sũy ne lɩslɑɑngã, lɑ yembs nɑ pɑɑm b burkĩndlim, lɑ sɑm rãmba, lɑ Wẽnd sorã sõngdba, lɑ so-toɑgdɑ. Yɑɑ tɩlɑe sẽn yi Wẽnd nengẽ, lɑ Wẽnd yɑɑ bãngd n yɑɑ bʋʋd-mitɑ. 60) [At-tawba: 60].
La Aaya wagla kãngã sẽn pidis ne yʋy kãesã b yiibã sẽn yaa zɩsdã, yaa nekr sẽn yi Wẽnd nengẽ (A Naam yɩlg yã) n tʋg A yembsẽ wã, tɩ ad Yẽnda (A Naam yɩlg yã) Yẽ la la yembsã halhaalã Mita: ned ning sẽn sõm ne doaag reegr b pʋgẽ la ned ning sẽn pa sõmb ne-ɑ. La Yẽ yaa bʋʋd minim Naabɑ A sãri wã pʋgẽ la A kordgã, rẽn A Pɑ regend bũmbu rẽn ɑ zĩigẽ, bɑɑ t'a yõodã sã n solga neb sãnda; sẽn nɑ yɩl tɩ yembsã maan sũ-yõgnego ne A sãri wã, la b sak n bas b mens n tũ A bʋʋdã.
La Wẽnd la d kot t'a maan tõndo, la lɩslaambã sεgl sõngo n tʋg A dĩinã fasẽngo, la d yɩ sɩd-rãmbɑ ɑ tʋm-n-tɑɑrẽ wã, la d reng-taaba n tʋg A sẽn yardẽ wã, la A kõd laafɩ n yi A gẽegã yεlɑ, ad A yaa Wʋmda n yaa Pẽta!
La Wẽnd na pʋʋs la A tɩlg A yambã la A Tẽn-tʋʋmã a Mʋhammad, ne a zakã rãmba la a Ṣahaabsã.
Sẽn get-b bãngrã pẽesg yellã b fãɑ tɑoor soɑbã
la fatwa wã la Boolgã la Teesgã yellã
Bãng-kẽengã soabã, a Šeeẖ ɑ ʿAbd Al-ʿAzɩɩz ɭbn Abd Allɑah ɭbn Bɑɑz
***
Sebr a yiib soabã
Yɑɑ Ramadãanã no-loeerã la a yʋngã Pʋʋsgã yɩɩdlem, n paas bʋʋd-rãmb sẽn tar sẽn loe zugu, n tõe n solg neb kẽere.
Ne Wẽnd yʋʋrã barka, sẽn yaa yols yaleng Soabã, n yaa welg n yols soɑbã, la d sɩngd d tʋʋmdã
Yii a ʿAbd Al-ʿAzɩɩz ɭbn Abd Allɑah ɭbn Bɑɑz nengẽ, n tʋg ned fãɑ sẽn yãtɑ lɩlaambẽ wã, Wẽnd na maan tɩ maam la bãmb rɩk sɩdkũunã rãmb sore, la la A maan maam la bãmb sεgl sõngo, tɩ d fasem Sũnnã la Alkʋrãanã, Aamiin
"Salaamullaahi ʿalaykum wa rahmatʋllaahɩ wabarakaatʋhʋ", Wẽnd tɩlgrã, la A yolsgã, la A barkã be ne yãmbɑ.
Rẽ poorẽ: Woto yaa sagl koεεg sẽn tar tõkr ne Ramadãanã no-loeerã yɩɩdlem la a Pʋʋsgã, la põs-taab a pʋgẽ ne tʋʋm sõmã, n lagem ne bʋʋd-rãmb sẽn loe zug vẽnegre, b tõeme n solg neb kẽere.
Tabendame n yi Wẽnd Tẽn-tʋʋmã nengẽ (Wẽnd pʋʋsg lɑ A tɩlgr be ɑ yĩngɑ) t'a rag yɩɩme n kõt a Sahaabsã sũ-noogr ne Ramadaanã kiuug waoongã, la a ra kõt-b kibar tɩ yaa kiuug b sẽn pakd a pʋgẽ Wẽnd yolsgã ragnoyã la arzãnã ragnoyã, la b pagd a pʋgẽ Bugmã ragnoyã, la b sẽbd a pʋgẽ sʋɩɩtãambã, n ytẽ:
«إِذَا كَانَتْ أَوَّلُ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الجَنَّةِ فَلَمْ يُغْلَقْ مِنْهَا بَابٌ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ فَلَمْ يُفْتَحْ مِنْهَا بَابٌ، وَصُفِّدَتِ الشَّيَاطِينُ، وَيُنَادِي مُنَادٍ: يَا بَاغِيَ الخَيْرِ أَقْبِلْ، وَيَا بَاغِيَ الشَّرِّ أَقْصِرْ. وَلِلَّهِ عُتَقَاءُ مِنَ النَّارِ، وَذَلِكَ كُلَّ لَيْلَةٍ».
«Ramadaanã yʋng rẽengã sã n wa, b pakda arzãnã ragnoyã, t'a noor baa a yembr ka na n pag ye, la b pag Bugmã ragnoyã, t'a noor baa a yembr ka na n pak ye, la b sẽb sʋɩɩtãambã, tɩ boaand boondẽ: Yel-sõmb baoodbã, nidg bãngɑ, la yãmb ɑ wẽng baoodã, kʋʋg kεoogɑ. La Wẽnd tara neb A sẽn bɑsd-b burkĩndi tɩ b yi Bugmã, la rẽ yaa yʋng fãa».
A leb n yeelame, (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga):
«جَاءَكُمْ شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ بَرَكَةٍ يَغْشَاكُمُ اللهُ فِيهِ: فَيُنْزِلُ الرَّحْمَةَ وَيَحُطُّ الخَطَايَا، وَيَسْتَجِيبُ الدُّعَاءَ، يَنْظُرُ اللهُ إِلَى تَنَافُسِكُمْ فِيهِ فَيُبَاهِي بِكُمْ مَلَائِكَتَهُ؛ فَأَرُوا اللهَ مِنْ أَنْفُسِكُمْ خَيْرًا؛ فَإِنَّ الشَّقِيَّ مَنْ حُرِمَ فِيهِ رَحْمَةَ اللهِ».
«Rɑmɑdɑɑn kiuugã waa yãmb nengẽ, tɩ yɑɑ bark kiuugu. Wẽnd buydɑ yãmb ɑ pʋgẽ: A sikdɑ yalsgã, la A lubd zũnuubã, lɑ A reegd kosgo, Wẽnd getɑ yãmb põs-tɑɑbã ɑ pʋgẽ wã, n pugd malεgsã ne yãmba; bɩ y wilg Wẽnd sõma sẽn yit yãmb nengẽ; tɩ ad zu-be-nedɑ yɑɑ ned ning b sẽn mong-a Wẽnd yolsgã kiuugã pʋgɑ».
A leb n yeelame, (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga):
«مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ، وَمَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ، وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ القَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ».
«Ned ning sẽn loe Ramadaanã, ne lɩɩmaango (Sɩd-kũuni) la yel-sõmd tẽebo, b yaafd-a-la a zũnuubã sẽn reng taoorã, la ned ning sẽn yãnesa ne Ramadaanã pʋʋsgo, tɩ yɑɑ lɩɩmaango la yel-sõmd tẽebo, b yaafd-a-la a zũnuubã sẽn reng taoorã, la ned ning sẽn yalsa Laylat Alkadrã (Kʋdgã rɑɑr) yʋngo, ne lɩɩmaango la yel-sõmd tẽebo, b yaafd-a-la a zũnuubã sẽn reng taoorã».
A leb n yeelame, (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga):
«يَقُولُ اللهُ: كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ الحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ إِلَّا الصِّيَامَ فَإِنَّهُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ؛ تَرَكَ شَهْوَتَهُ وَطَعَامَهُ وَشَرَابَهُ مِنْ أَجْلِي. لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ: فَرْحَةٌ عِنْدَ فِطْرِهِ، وَفَرْحَةٌ عِنْدَ لِقَاءِ رَبِّهِ. وَلَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللهِ مِنْ رِيحِ المِسْكِ».
«Wẽnd yetɑme: Adem-biig tʋʋmã fãa, yel-sõmd ɑ yembr yɑɑ tɑɑb buud noor piiga lɑ b kõt-ɑ n fão-ã n tɩ tãag kobs-yopoe, rẽnda a no-loeerã, ad yẽnda yaa Maam n so la Maam n yaood yẽ; a basda a yamleoogã la a rɩɩbã la a yũubã Mam yĩnga. No-loεt tara kɩdeng a yiibu: kɩdenga a noorã lokr wakato, la kɩdenga a sẽn wat n n sεg a Soabã. La ɑd no-loεt noorã yũug Wẽnd nengẽ, a noomame n yɩɩd misk yũugu».
La hadiis-rãmbã sẽn gomd Ramadãanã no-loeerã la a yʋngã Pʋʋsgã yɩɩdlem, la no-loeer buudã fãa yɩɩdlemã, yaa wʋsgo.
Rẽnd sõmba ne sɩd-kõt t'a zɑεεg sẽk-kãngã, la yẽ me la kũun ning Wẽnd sẽn kõ-a yẽ wã, t'a paam n ta Ramadaanã kiuugã; rẽnd bɩ a yãg n tʋg tũud-rãmbã, la a gũus tʋʋm-beedã, la a nigd pãng n yik ne Wẽnd sẽn maan tɩ yaa faril a zugã, la sẽn tʋg n welg n yɩɩda yaa Wakat a nu wã; tɩ ad ɑ yaa lɩslaangã diinã zeng-raoogo, la b yaa faril-rãmbã sẽn zɩsg n yɩɩd fãa, Sahdã a yiibã loogr poorẽ. Rẽnd sẽn yaa tɩlae ne lɩslaam rao fãa, la lɩslaam pag fãa, yɑɑ ɑ gũus-ɑ la ɑ pʋʋs-ɑ b wakatã pʋgẽ, ne Wẽnd zoɛɛsgɑ la yĩn-yõgnego.
La sẽn be a waagib-rãmbã sẽn pakr n yɩɩdã sã n yɑɑ ne roapã yaa b pʋʋs-ɑ ne zãmɑ, Wẽnd Rotẽ wã nins Wẽnd sẽn sagl tɩ b zẽkdẽ la b tẽegd A yʋʋrã b pʋgẽ wã, wala A sẽn yeele:
﴿وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱرۡكَعُواْ مَعَ ٱلرَّٰكِعِينَ 43﴾
(La yãnes-y pʋʋsgo lɑ y kõ zɑka, lɑ y zõond n lɑgem zõondba 43 ) [Al-baƙara: 43], A leb n yeelame (A Naam Zẽk yã):
﴿حَٰفِظُواْ عَلَى ٱلصَّلَوَٰتِ وَٱلصَّلَوٰةِ ٱلۡوُسۡطَىٰ وَقُومُواْ لِلَّهِ قَٰنِتِينَ 238﴾
( Gũus-y Pʋʋs-rãmbã lɑ sʋk pʋʋsgã (Lɑɑnsɑrã Pʋʋsgã), lɑ y yãnes ne Pʋʋsgã, Wẽnd a ye yĩngɑ, tɩ y yɑɑ gãneg-m-mens rãmbɑ 238) [Al-baƙara: 238], A le yeelame:
﴿قَدۡ أَفۡلَحَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ 1 ٱلَّذِينَ هُمۡ فِي صَلَاتِهِمۡ خَٰشِعُونَ 2﴾
( Ad sɩd-kõtb paam pʋɩɩre 1
Bãmb la neb nins sẽn be pʋʋsgã pʋgẽ n yõk-m-mens rãamb ne Wẽn-zoegɑ 2) [Al-muuminuun 1-2] n tɩ tãag A sẽn yeele:
﴿وَٱلَّذِينَ هُمۡ عَلَىٰ صَلَوَٰتِهِمۡ يُحَافِظُونَ 9 أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡوَٰرِثُونَ 10 ٱلَّذِينَ يَرِثُونَ ٱلۡفِرۡدَوۡسَ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ 11﴾
(La bãmb me la neb nins sẽn gũusd b pʋʋsgã 9. Ad yaa bãmb rãmb la faad rɩkdba 10. Bãmb n na n rɩk arzãn na-tẽngã faado, b na n duuma a pʋgẽ. 11) [Al-muuminuun 9-11] Tɩ Nɑbiyɑɑmã yeelame, (Wẽnd pʋʋsg lɑ A tɩlgr be ɑ yĩngɑ):
«العَهْدُ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمُ الصَّلَاةُ فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ».
«alkaool ning sẽn be tõnd ne b sʋka, yaa Pʋʋsgã, rẽnd ned ning sẽn bas-a, a kɩflame»
La faril sẽn pak n yɩɩd Pʋʋsgã poorẽ yaa Zakã kũuni, wala A sẽn yeele, (A Naam zẽk yã):
﴿وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ حُنَفَآءَ وَيُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُواْ ٱلزَّكَوٰةَۚ وَذَٰلِكَ دِينُ ٱلۡقَيِّمَةِ 5﴾
( La b pa sagl-ba, ralla b tũ Wẽnde, tɩ b yaa yɩlgdb ne A tũudmã n yaa kɩlldb n bɑsd lɑgem-n-tɑɑre, la b yalsd ne Pʋʋsgã, la b kõt Zaka, la ad yẽnda la sor sẽn tẽeg tɩrga 5) [Al-bayna (Vẽnegrã sʋʋra): 5], A leb n yeelame (A Naam Zẽk yã):
﴿وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ 56﴾
( La yãnes-y tɩrg ne Pʋʋsgã, la y yãk Zaka, la y tũ Tẽn-tʋʋmã, tɩ raar ninga y na tɩlge 56) [An-nuur: 56]
La sɩda, Wẽnd Gafã sẽn yɑɑ zɩsgã la A Tẽn-tʋʋmã Sũn-wagellã wilgame tɩ ned ning sẽn ka kõ a arzɛk Zakã, b na n nams-a-la ne-a dũni yikr raarã.
La yɛl sẽn pak n yɩɩd Pʋʋsgã la Zakã kũunã poorẽ yaa Ramadaanã no-loeere, la a yaa lɩslaangã zeng-raad a nu wã a yembre, sẽn togs Nabiyaamã, (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yinga) gomdã pʋgẽ tɩ:
«بُنِيَ الإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ، وَإِقَامِ الصَّلَاةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ، وَحَجِّ البَيْتِ».
«B mee lɩslɑɑngã zeng-raad a nu zugu: yaa kõ sɩda tɩ soab ka be sẽn tũud n tɩlg tɩ pa Wẽnd ye, a Mʋhammad me yaa Wẽnd Tẽn-tʋʋma, la Pʋʋsgã yãnesgo, la Zak kũuni, la Ramadaanã no-loeere, la Roogã kaagre».
La yaa tɩlae n rog ne lɩslaam t'a gũ a no-loeerã la a yʋngã Pʋʋsgã n yi bũmb ning Wẽnd sẽn gɩdgã, sẽn yaa goam la tʋʋma; bala bũmb ninga b sẽn rat no-loeerã pʋgẽ wã, yaa Wẽnd tũubu (Yɩlgr be ne-A) la b leb n waoog bõn-gɩdgɩdsã, la ɑ zab ne yõorã t'a yõsg a yamleoogã n tũ a Zu-soɑbã, la a minims yõorã ne sugr mɑɑnego n bɑs bũmb ning Wẽnd sẽn gɩdgã. La b sẽn ratã ka a rɩɩbã la a yũubã la bũmb ninga fãa sẽn kaoobd noorã basg bal ye; rẽ n kɩt tɩ maneg n yi Wẽnd Tẽn-tʋʋmã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) nengẽ t'a yeeleme:
«الصِّيَامُ جُنَّةٌ، فَإِذَا كَانَ يَوْمُ صَوْمِ أَحَدِكُمْ فَلَا يَرْفُثْ وَلَا يَصْخَبْ، فَإِنْ سَابَّهُ أَحَدٌ أَوْ قَاتَلَهُ فَلْيَقُلْ: إِنِّي صَائِمٌ».
«No-loerã yaa gãongo, rẽnd yãmb ned fãɑ no-loeer raare, bɩ ɑ rɑ maan kẽed-n-taar bɩ gom-beed ye lɑ ɑ rɑ pord ye, la ned sã n tʋ-a maa zab ne-a, bɩ a yeele: ad mam loyɑ noore», La manegame n yi a nengẽ, (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga), t'a yeelame:
«مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالعَمَلَ بِهِ وَالجَهْلَ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ فِي أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ».
«Ned ning sẽn ka basa zĩri-beed koεεga, la tʋm ne rẽ, la yalemdo, rẽnd Wẽnd ka tar tʋlsem ne a sẽn bas a rɩɩbã la a yũubã ye». rẽnd b bãngda ne nas-kãensã la b taabɑ, tɩ yaa tɩlae ne no-loεta t'a gũus n zãag yel fãa Wẽnd sẽn gɩdg a zugã, la a gũus yel fãa Wẽnd sẽn maan tɩ yaa waagib a zugã. ɑ sã n mɑɑn rẽ, b tara tẽeb t'a na n paama yaafgo, la b bas-a burkĩnd n yi Bugmã, la b reeg a no-loeerã la a yʋngã yals n pʋʋsã.
La yɛl n be n tõe n solg neb sãnda:
B pʋgẽ a yembre: yaa tɩlae ne lɩslaama t'a loe ne lɩɩmaango la yel-sõmd tẽebo, pa mɑɑn tɩ b yãa-a yĩnga, la pa b wʋm ɑ yellã yĩnga, la pa nebã togs-n-maan yĩnga, la pa a zakã rãmb bɩ a tẽngã neb togs-n-maan yĩnga. La yaa tɩlaé́́́ ne-a tɩ bũmb ning sẽn tall-a n kẽng noorã loeesã, yaa kõ sɩd tɩ Wẽnd maan-a-la tɩlae yẽ zugu, la a sẽn baood keoor a Soabã nengẽ wã yĩngã. Lɑ woto me lɑ Ramadaanã yʋngã Pʋʋsgo, yaa tɩlae ne lɩslaamã t'a yik ne-a ne ́liimaoongo la yel-sõmd tẽebo, pa yell a to yĩnga; Yaa woto yĩnga Nabiyaamã yeelame, (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga):
«مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ، وَمَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ، وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ القَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ».
«Ned ning sẽn loe Ramadaanã, ne lɩɩmaango la yel-sõmd tẽebo, b yaafd-a lame, a zunuubã sẽn reng taoorã, la ned ning sẽn yãnesa ne Ramadaanã pʋʋsgã, ne lɩɩmaoongo la yel-sõmd tẽebo, b yaafd-a lame, a zunuubã sẽn reng taoorã, la ned ning sẽn yalsa Laylat Alkadrã, tɩ yaa sɩd-kũun la yel-sõmd tẽebo, b yaafda a zunuubã sẽn reng taoore».
La sẽn be yɛl ninsi b bʋʋdã sẽn tõe solg ne neb sãnda: yaa bũmb ning sẽn tõe n paam no-loεta, tɩ yaa wala sãn-pogo, maa yõor yũnubu, maa wʋbre, maa koom bɩ Esãns sẽn kẽng ɑ kokorẽ wã tɩ ka tũ ne yẽ yam yãkr ye, rẽnd yɛl-kãensã fãa ka sãamd no-loeer ye, la ned ning sẽn maan pʋ-toog ne wʋbrã, a no-loeerã sãamame; Nabiyaamã koεεgã yĩnga (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga):
«مَنْ ذَرَعَهُ القَيْءُ فَلَا قَضَاءَ عَلَيْهِ، وَمَنِ اسْتَقَاءَ فَعَلَيْهِ القَضَاءُ».
«Ned ning wʋbr sẽn wa n wil a soaba, rolb ka be ne-a ye, la ned ning sẽn wa n bao wʋbrã rẽnd rolb n zɑo ɑ zugu».
La sẽn be rẽ pʋgẽ: yɑɑ sẽn tõe n paam no-loetɑ, sẽn yɑɑ Gɛnaab koomã soob yɑoolgo n tɩ tãɑg Fagirã pukr poorã, la pagb kẽer me sẽn paamd rẽ, sẽn yɑɑ b pekrã maa rogemã zɩɩmã koomã soob yɑoolgo n tɩ tãɑg fɑgirã poorẽ, lɑ ɑ yɑɑool n yãɑ yɩlgrã tɩ fɑgirã nɑ n pɑ tɑ ye, rẽnd no-loeerã zao-a lame, la yel ka be ne-a t'a yaoolg koomã soob n tʋg Fagirã pukr poorẽ ye, la pa segd t'a yaoolg-a n tʋg wĩntoogã pukr ye, la yaa tɩlae ne yẽnda t'a so koom la a pʋʋs Fagirã, taoor tɩ wĩntoogã na n ka puk ye, La yɑɑ woto bɑl lɑ gεnaab soabã pa sεgd ne-ɑ t'ɑ yaoolg a koomã soob n tʋg n tãag wĩntoogã pukr poorẽ ye, la ad yaa tɩlae ne-a t'a so lɑ ɑ pʋʋs Fagirã taoor tɩ wĩntoogã na n ka puk ye, la yaa waagib ne rao t'a yãg ne rẽnda, sẽn na yɩl n paam Fagirã Pʋʋsg ne zãma.
La sẽn le be yεl nins sẽn ka sãamd no-loeerã: Zɩɩmã yãnk n gesã (ekzãme), la pikri, pikr ning sẽn pɑ ledgd rɩɩb zĩigẽ wã. La ne rẽndã fãa, b sã n yaoolg-a n tãag yʋngo yaa sõma n leb n tɑr gũusg n yɩɩda, tɩ rẽ sã n yɑɑ yol-yole; ne Nabiyaamã koɛɛgã sẽn yeele, (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga):
«دَعْ مَا يَرِيبُكَ إِلَى مَا لَا يَرِيبُكَ».
«Bas bũmb ning sẽn maand foom sika la f maan sẽn ka maand foom sika».
Lɑ ɑ koεεgã sẽn yeelã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga):
«مَنِ اتَّقَى الشُّبُهَاتِ فَقَدِ اسْتَبْرَأَ لِدِينِهِ وَعِرْضِهِ».
«Ned ning sẽn gũus yel-gẽtsã, rẽnd yẽ soaba pɑɑmɑ tɩlgre ne ɑ dĩinã la ɑ burkĩndã».
Sẽn le be yεl nins bʋʋdã sẽn solgd neb kẽerã: Yaa yĩn-yõgnegã kongr Pʋʋsgã pʋgẽ, zem tɩ yaa farilã Pʋʋsgã maa Naafilã. La Hadiis-rãmbã sẽn maneg wilgame sẽn yi Wẽnd Tẽn-tʋʋmã nengẽ, tɩ yĩn-yõgnegã yaa zeng-raoog sẽn be Pʋʋsgã zeng-raadã pʋgẽ, tɩ Pʋʋsgã pa manegd t'a sã n ka beẽ ye. La yẽ me yaa maag-m-meng Pʋʋsgã pʋgẽ la Wẽnd zoɛɛga ɑ pʋgẽ, la ra yãge hal tɩ yĩngã sogsã fãa leb a zĩigẽ. La nebã wʋsg pʋʋsda Ramadãan kiuugã pʋgẽ Taraawiihã Pʋʋsgã, Pʋʋsg yẽ mengã sẽn pa wʋmd a võorã, la a pa tar yĩn-yõgneg a pʋgẽ. Tõe n yeelame t'a geooda geoobo. La Pʋʋsg-kãngã neng-kãngã zugã, a yaa zaalem, la a soabã tara zũnuub, a pa na n paam yel-sõmd ye.
La yεl nins bʋʋdã sẽn tõe n solg nebã sãnda negẽ wã: yaa nebã sãnda sẽn tẽed tɩ Tarawiiha Pʋʋsgã ka sõmb n paoog n ka ta rakaar pisi wã, la sãnda me sẽn tẽed tɩ ka sakd tɩ b paas-a tɩ yɩɩg rakaar piig la a yembrã, maa rakaar piig la a tãabo, la woto fãa yaa tẽeb sẽn pa zems a zĩigẽ ye, la ɑ pʋs n yõsgɑ dliil-rãmbã.
La Hadiis-rãmb sẽn maneg n yi Wẽnd Tẽn-tʋʋmã nengẽ (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga)wilgame tɩ yʋngã Pʋʋsgã, a yellã yalmame, tɩ pa tar toaag b sẽn gɩdg a gãndgr ye, la ad tablame n yi a nengẽ (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) t'a ra yɩɩme n pʋʋsd yʋngã rakaar piig la a yembre, la wakat ninga a pʋʋsda rakaar piig la a tãabo, la ɑ tõe n nii n pʋʋsa sẽn pa ta woto, Rɑmdaanã pʋgẽ la sẽn pa Ramadaanã pʋgẽ, la b sẽn wa n soke-a yʋngã pʋʋsgã yelle, a yeelame tɩ:
«مَثْنَى مَثْنَى، فَإِذَا خَشِيَ أَحَدُكُمُ الصُّبْحَ صَلَّى رَكْعَةً وَاحِدَةً تُوتِرُ لَهُ مَا قَدْ صَلَّى».
«Yiib-yiibu, la yãmb yembr sã n yεεs beoogã vẽegre, bɩ a pʋʋs Rakaar a yembre, tɩ yɑɑ a sẽn pʋʋsã witre ». A Al-Bʋhaarɩ ne a Muslim n togs-a.
La ɑ pa yãk rakaar sõor ye, ka Ramadãan pʋgẽ, ka zẽng sẽn ka yẽ pʋgẽ me, yaa rẽ n kɩt tɩ Sahaabsã pʋʋs a Ʋmar wakatẽ wã (Wẽnd yard be a yĩnga) wakat kẽere rakaar pisi la a tãabo, la wakat a to rakaar piig la a yembre, la rẽ fãa tablame n yi a Ʋmar nengẽ (Wẽnd yard be a yĩnga) la yi Sahaabsã nengẽ, a wakatẽ wã.
la Salaf-rãmbã(ren-tɑoor-dãmbã) kẽer ra yɩɩme n pʋʋsd Rãmdãan pʋgẽ rakaar pistã la a yoobe, lɑ ɑ maan wɩtrã rɑkɑr a tãabo, la b kẽer pʋʋsd pis-naas la a yembre, Seh Al Islaam Ibn Taymiyya togsa woto la bãngdbã kẽer sẽn pɑ yẽ, wala a sẽn togsã (Wẽnd na yols-a) tɩ ad yellã yaa yalenga, la a leb n togs tɩ sẽn yaa sõma n yɩɩd yaa tɩ ned ninga sẽn wogla karengã la ruku wã la suguudã, bɩ a boog (rakaar-rãmbã) sõorã, la ned ninga sẽn koeeg karengã la ruku wã la suguudã, bɩ a wʋsg rakaar-rãmbã sõore. Woto yaa a gomdã mɑɑnã (Wẽnd na yols-a).
la ned ning sẽn tags n ges a Sunnã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) a miime tɩ sẽn yɩɩd ne sõmblem rẽ fãa pʋgẽ yaa pʋʋsg rakaar piig la a yembre, maa rakaar piig la a tãabo, Ramadaanã pʋgẽ la zẽng sẽn ka Ramadaanã pʋgẽ; sẽn na yɩl tɩ woto zems ne Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) maanegã a halhaal wʋsg pʋgẽ, bala a yaa yol-yol n yɩɩd ne pʋʋsdã, la a pẽneg n yɩɩd ne yĩn-yõnego, la ned ning sẽn paas rẽ zugu, yell ka be kisgr kɑ be, wala sẽn togs tɩ loogã.
la somblem sẽn yɩɩd ne ned ning sẽn n lagemɑ limaamã n pʋʋs Ramdaanã Pʋʋsgã, yaa t'a ra looge, sã n pɑ ne limaamã loogre, ne Nabiyaamã sẽn yeele, (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yinga):
«إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا قَامَ مَعَ الإِمَامِ حَتَّى يَنْصَرِفَ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ قِيَامَ لَيْلَةٍ».
«Tɩ ad rao sã n yãnes n lagem limaamã hal t'a wa looge, Wẽnd gʋlsda yʋngã fãɑ Pʋʋsg yel-sõmd n kõ-a».
La b maaname tɩ yaa sãri ne lɩslaambã fãa tɩ b nidg pãng ne tũud-rãmbã toor-toore, bark kiuugã pʋgẽ, ne naafɩl Pʋʋsgo, la Alkʋrãanã karengo ne tags-n-ges la tagsgo, la b wʋsg "Subhaanallaah" la "laa ɩlaah ɩllallaah" la "Alhamdu lillah" la "Allaahʋ akbarʋ" maanego, la Wẽnd yaafg baoobo, la kosg nins sãri wã sẽn kõ sorã, la sagl ne manegre, la gɩdg yel-kiti, la bool n tʋg Wẽnd sorã zugu, la tals la nimbãan neb nems yubsgu, la nidg pãng ne roagd a yiibã manegre, lɑ rogem togre, la yak waoogre, la bãad kaagre, la zẽng sẽn ka woto, sẽn yaa manegr kõbgo, ne Nabiyaamã sẽn yeele (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) hadiis ning sẽn loogã pʋgẽ:
«يَنْظُرُ اللهُ إِلَى تَنَافُسِكُمْ فِيهِ، فَيُبَاهِي بِكُمْ مَلَائِكَتَهُ؛ فَأَرُوا اللهَ مِنْ أَنْفُسِكُمْ خَيْرًا، فَإِنَّ الشَّقِيَّ مَنْ حُرِمَ فِيهِ رَحْمَةَ اللهِ».
«Wẽnd getɑme n tʋg yãmb reng-taabã ɑ pʋgẽ, n pugd A malεgsã ne yãmba; bɩ y wilg Wẽnd sõma sẽn yi yãmb nengẽ; tɩ ad zu-beed soab la ned ning b sẽn mong-a Wẽnd yolsgã a pʋgẽ».
La b sẽn reeg n yi a nengẽ wã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) t'a yeelame:
«مَنْ تَقَرَّبَ فِيهِ بِخَصْلَةٍ مِنْ خِصَالِ الخَيْرِ كَانَ كَمَنْ أَدَّى فَرِيضَةً فِيمَا سِوَاهُ، وَمَنْ أَدَّى فِيهِ فَرِيضَةً كَانَ كَمَنْ أَدَّى سَبْعِينَ فَرِيضَةً فِيمَا سِوَاهُ».
«Ned ning sẽn tʋm yel-sõm buud tʋmd a pʋgẽ, a yɩtɑ wa ned ning sẽn yika ne farill daar a to sẽn pɑ Rɑmɑdɑɑnã, la ned sẽn yik ne farill a pʋgẽ, a yɩtɑ wa ned sẽn yik ne farill pis-yopoe daar a to pʋgẽ».
La a koɛɛgã sẽn yeelã, (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) hadiis sẽn maneg pʋgẽ:
«عُمْرَةٌ فِي رَمَضَانَ تَعْدِلُ حَجَّةً، أَوْ قَالَ: حَجَّةً مَعِي».
«ʿƲmrɑ Rɑmɑdɑɑnã pʋgẽ zemɑ hagiimdu, maa a yeelame tɩ: hagiimdu sẽn lɑgem mɑɑm mɑɑn-ɑ».
La Hadiis-rãmbã la vũun-rãmbã sẽn wilgd sãri wã sẽn kõ sor tɩ b reng taab la b põs taab yεl-sõma buud pʋgẽ, ki-kãngã sẽn yaa wagellã pʋgẽ, b yaa wʋsgo.
La d kota Wẽnde t'A maan tõnd la lɩslaambã gill fãa sεgl sõngo, n tʋg bũmb ning fãa A sẽn yardã la A reeg d no-loeerã la d yʋngã Pʋʋsgã, la A maneg d yɛlã, la A maan tõnd gũudum d fãa gill n yi zarb-n-gesgã sẽn menmesdã. Wala d sẽn kot-A (A Naam yɩ wagelle), t'A maneg lɩslaambã na-nambsã, la A tigim b gomdã sɩdã zugu. Ad Yẽ lɑ rẽndɑ Sõngda Yẽ lɑ ɑ Tõoda.
"Wa as-salaamu ʿalaykum wa rahmatʋllaahɩ wa barakaatʋh" (La Wẽnd tɩlgre la A yolsgo la A bark be ne yãmba).
***
Sebrã buka
Rẽenem sebrã 2
Pẽesg sẽn be sʋkɑ Zakã wεεngẽ 2
Sebr a yiib soabã 14
Yɑɑ Ramadãanã no-loeerã la a yʋngã Pʋʋsgã yɩɩdlem, n paas bʋʋd-rãmb sẽn tar sẽn loe zugu, n tõe n solg neb kẽere. 14
***
mos418v2.0 - 05/07/2026
A Muslim n yiis-a limor (993).
A Muslim n yiis-a limor (987).
A Al-Bʋẖaarɩy n yiis-a, ne sõor (1338).
A Muslim n yiis-a limor (987).
Abuu Daawʋʋd n yiis-a limor (1563), la a An-nasaa'ɩy limor (2270) ne tikr sẽn be neere.
Abuu Daawʋʋd n yiis-a limor (1564).
Abuu Daawʋʋd n yiis-a limor (1562).
Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (1395), la a Muslim, ne sõor (19).
A Al-Bʋẖaarɩy n yiis-a, ne sõor (8) la a Muslim, ne sõor (16).